A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2812/

Авлигын мөнгө саарал жагсаалтад орох магадлалыг өсгөх эрсдэлтэй

2017 онд FATF-аас “Огт хангаагүй” гэсэн үнэлгээ авсан таван үзүүлэлтээ дээшлүүлсэн

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2812/


Монгол Улсыг хар, саарал жагсаалтад оруулах эсэхийг шийдэх FATF-ийн хуралд танилцуулах тайлангийн талаар СЗХ-ны Хяналт шалгалт, зохицуулалтын газрын дарга Б.Долгорсүрэнтэй ярилцлаа.

-Мөнгө угаах, терроризмтой тэмцэх асуудлаар Монгол Улс эрчимжүүлсэн хяналтад байгаа. Саарал жагсаалт руу хальтрах эсэхийг шийдэх харилцан үнэлгээний тайланг олон улсын байгууллагын өмнө хамгаалахаар ажлын хэсэг явах гэж байна. Нөхцөл байдлын талаар товч мэдээлэл өгөөч?

-2017 онд мөнгө угаах терроризмтой тэмцэх байгууллагаас (FATF) Монгол Улсад хангалтгүй үнэлгээ өгч, эрчимжүүлсэн хяналтад оруулсан. FATF-аас өгсөн 40 зөвлөмжийг хэрэгжүүлж чадахгүй бол саарал жагсаалтад, цаашлаад хар жагсаалтад орох эрсдэл үүсээд байна. Хар жагсаалтад иран, Хойд Солонгос улс, харин саарал жагсаалтад 8-10 орон байдаг. Манай улс таван зөвлөмжийг л хэрэгжүүлдэг, үлдсэн 35-д нь хангалтгүй, үүнээс тавыг нь бүр огт хэрэгжүүлээгүй гэсэн тааруу үнэлгээтэй байсан.

-Манай улс өмнө нь саарал жагсаалтад ороод гарсан байх аа?

-2013-2014 онд саарал жагсаалтад орох үед олон улсад хяналт хараахан чангараагүй, манай эдийн засаг харьцангуй жижигхэн байсан тул иргэд, аж ахуйн нэгжид шууд нөлөө үзүүлээгүй юм. Харин одоо бид саарал жагсаалтад орвол маш эмзэг тусна. Иргэд, ААН, улсын бүх гадаад гүйлгээ царцана. Гадны хөрөнгө оруулалт ч зогсож, зээлжих зэрэглэл буурна. Дотооддоо зээлийн хүүг бууруулж чадахгүй, энэ нь иргэн бүрийн халаасыг тэмтэрч эхэлнэ гэсэн үг. Иргэд гадаадад картаа уншуулж гүйлгээ хийх боломжгүй болно. Өнөө цагт саарал жагсаалтад орсон улсын иргэнээс эхлээд макро түвшинд нь хүнд нөлөө үзүүлдэг болсон.

-Үүнээс сэргийлж юу хийсэн бэ?

-Засгийн газраас FATF-ийн зөвлөмжийг хэрэгжүүлэх, хангалтгүй байсан ажлуудыг сайжруулах, нийцү үлэх зорилготой төлөвлөгөө баталсан. Монгол Улсад үл хөдлөх хөрөнгө зуучлалын салбарыг огт хянаж чадахгүй байна гэж харилцан үнэлгээний тайланд онцолсон байсан. 2018 онд Мөнгө угаах болон терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх тухай хуульд өөрчлөлт оруулж, “бохир” мөнгөний хөдөлгөөнийг хянах, мэдээлэх үүрэгтэй есөн субьектыг тодорхойлж өгсөн юм. Банк, ББСБ, ХЗХ, даатгал, үнэт цаас, хөрөнгө оруулалтын салбар дээр нэмэгдээд үл хөдлөх хөрөнгө зуучлал, алт, үнэт эдлэл, чулууны бизнес болон өндөр дүнтэй худалдан авалтыг баталдаг нотариатыг багтааж өгсөн. Эдгээр салбарын үйлчилгээ үзүүлэгчдийг сэжиг бүхий болон, 20 сая төгрөгөөс дээш дүнтэй гүйлгээг мэдээлэх үүрэг хүлээдэг болгосон юм. Үүнээс эхний зургаан салбарыг нь СЗХ хянадаг.

-Үлдсэн гурвыг хаанаас хянах вэ?

-Тухайлбал нотариатчдыг ХЗДХЯ, хуульчдын холбоо, нягтлан бодогчдыг Сангийн яам, Мэргэшсэн нягтлан бодогчдын зөвшөөрөл хариуцдаг байгууллага хавьцаа хянаж болно. Харин алт, үнэт чулууны хөдөлгөөнийг хаанаас хянах нь тодорхойгүй байсан. Өнгөрсөн долдугаар сарын 9-нд өргөн барьсан үй олноор хөнөөх зэвсэг дэлгэрүүлэх болон терроризмтой тэмцэх тухай хуулийн төсөлд энэ салбарыг СЗХ хянах ёстой гэсэн концепц шингээсэн, хэлэлцээд баталсны дараа тодорхой болох байх.

-Монгол Улс тайлангаа хамгаалахад дутуу, гүйцэтгэж чадаагүй асуудал юу үлдэв?

-Огт хэрэгжүүлээгүй ажил үлдсэнгүй. Манайхаас гадна Монголбанкны Санхүүгийн мэдээллийн алба (СМА), мөн энэ салбарт хяналт тавих чиг үүрэгтэй хууль хяналтын бүхий л байгууллагын төлөөлөлтэй хамтын ажиллагааны зөвлөл (ХАЗ) сүүлийн хоёр жил ажиллаж, “огт хангаагүй” таван асуудлыг бүрэн арилгаж, бусдыг нь шат ахиулан сайжрууллаа. Хуулиа баталж, дүрэм журмаа өөрчлөөд, хяналт шалгалт хийж байна. Одоо энэхүү тайлангаа FATF-ийн жилийн уулзалтад хамгаалахаар ХАЗ явах гэж байна. Зөвлөмжид дурдсан асуудлаас 20-ыг нь СЗХ шууд хариуцдаг. Үүнээс найман асуудлыг нэг шат ахиулж, зургааг нь хоёр шат ахиулсан. Цаашид ихээхэн анхаарал хандуулах шаардлагатай зургаа, хянаж анхаарч байх ёстой 27 ажил бий. Бид хяналтын системийг чангатгах хүрээнд газар дээрх болон зайнаас хянах журам гаргаж, харилцагчаа таних, улс төрд нөлөө бүхий этгээдийг таних заавар боловсруулах гэх мэтээр мэдээлэх үүрэгтэй этгээдүүдийг сургаж, чадавхжуулах ажлыг хийж байна. Хорооноос эхлүүлсэн томоохон ажил бол орон даяар үйлчилгээ эрхэлдэг санхүүгийн байгууллагуудад газар дээр нь очиж үнэлгээ хийсэн. ОУВС-ийн аргачлалаар хийсэн уг үнэлгээ салбаруудын нөхцөл байдлыг илрүүлж, мөнгө угаах эрсдэл хаана, аль шатанд байж болзошгүйг тодорхойлох боломж өглөө.

Зуучлагчид үл хөдлөх хөрөнгийн арилжаа бүрийг мэдээлэх үүрэг хүлээсэн

-Үнэлгээний дүн ямар гарсан бэ?

-Монгол Улсын хэмжээнд анх удаагаа мөнгө угаах, терроризмтой тэмцэх чиглэлээр үнэлгээ хийлээ. Энэ талын мэдлэг харилцагчид ч үйлчилгээ үзүүлэгчдэд ч сул тул үнэлгээний үзүүлэлт тааруу гарсан. Жишээлбэл, хуульд 20 сая төгрөгөөс дээш гүйлгээг мэдээлнэ гэж заасан ч тухайн этгээд хоёр, эсвэл дөрөв хуваагаад шилжүүлэг хийвэл яах вэ. Харилцагчаа таньж мэдэх, сэжигтэй гүйлгээг мэдээлэх гэдэг нь санхүүгийн үйлчилгээ үзүүлэгч анхан шатны ажилтнуудад харьцангуй шинэ зүйл. Энэ үнэлгээний дүнд бид санхүүгийн харилцагчдаа хаана явааг мэдэрч авсан нь чухал юм. Цаашид энэ суурин дээр сургалт, хяналтын ажлаа эрчимжүүлнэ.

-Олон улсад үл хөдлөх хөрөнгө, үнэт эдлэлийн салбарт “бохир” мөнгө цутгах эрсдэл хамгийн өндөр гэдэг. Энэ бүхэнд танайх хяналт тавина гэж ойлголоо?

-Тийм ээ. Бид банкнаас бусад санхүүгийн салбараас гадна санхүүгийн бус эдийн засгийн салбар буюу үл хөдлөх хөрөнгө зуучлалд хяналт тавих болсон. Өнгөрсөн жилийн байдлаар 5137 хуулийн этгээд энэ чиглэлээр үйл ажиллагаагаа бүртгүүлсэн байв. Зуучлагчид Мөнгө угаах, теорроризмтой тэмцэх тухай хуулийг амьдралдаа олж хараагүй, үүргээ мэдэхгүй байсан. Үл хөдлөх хөрөнгийн арилжаа бараг бүгд 20 саяас дээш төгрөгийн дүнтэй тул Монголбанкны дэргэдэх СМА-д заавал мэдээлэх үүрэг хүлээж байгаа юм. Бид анх удаа үл хөдлөх хөрөнгийн үнэлгээний тайлан гаргасан.

-Гаргасан зөрчилд ямар арга хэмжээ авдаг вэ?

-Шаардлага хангаагүй үзүүлэлтүүдийг засах хугацаа өгч, залруураагүй бол Зөрчлийн тухай хуулиар хариуцлага хүлээлгэдэг. Хувь хүн 500 мянгаас таван сая хүртэл, ААН-ийг 40-50 сая төгрөгөөр торгох санкцтай. Өнөөдрийн байдлаар найман ааН дээр зөрчлийн хэрэг нээгээд байна.

-УИХ-ын найман гишүүнтэй холбоотой мөнгө хүүлсэн хэргийн талаар нэг гишүүн мэдээлэл хийсэн. Энэ мөн үү?

-Биш. АТГ-аас албан ёсны мэдээлэл өгөөгүй шүү дээ. Прокуророос ирүүлсэн бичигт ч найман ААН гэж байхгүй байгаа биз дээ. Гишүүний яриад байгаа шиг найман ББСБ мөнгө угаасан гэж нотлогдсон зүйл алга. Манай үйл ажиллагааны хүрээнд 86 ААН шалгуулснаас 60-д нь албан шаардлага өгсөн. Найман ААН-д зөрчлийн хэрэг нээлгэсэн.  Гэхдээ энэ бол улстөрчдийн яриад байгаа шиг ББСБ биш, өөр салбарынхан ч бий.

-Улстөрчид хэдэн тэрбумын байр авлаа, үнэтэй цаг зүүлээ гэх мэтээр нийгэмд маш их мэдээлэл тардаг. Танайхаас шалгалт үнэлгээ хийхэд ноцтой зөрчил илэрдэггүй юм уу?

-Яг ийм мэдээллүүдийг цэгцлэх урьдач ажлыг манайх хийж байгаа юм. Жишээлбэл, үл хөдлөх хөрөнгө зуучлалын байгууллагууд бүх гүйлгээгээ СМА-д мэдээлэх үүрэг хүлээнэ, мэдээлээгүй бол зөрчлийн хэрэг үүсгэнэ. Харин СМА боловсруулалт хийгээд, сэжигтэй бол хууль хяналтын байгууллагад өгөх зарчмаар ажиллах юм.

-Та бүхэн ийм олон зүйл сайжруулсан тайлангаа хамгаалахаар FATF-ын өмнө очно. “ЖДҮХС-гаас мөнгө авч хүүлсэн улстөрчдөдөө ямар хариуцлага хүлээлгэсэн бэ” гэх ч юм уу, “төрийн албан хаагч авлигын мөнгөө оймсондоо нуусан байхад хэргийг яагаад хэрэгсэхгүй болгосон бэ” гэж асуувал өгөх олигтой хариулт байгаа гэж үү?

-Ийм асуудал хөндөхийг үгүйсгэхгүй. Хамтын ажиллагааны зөвлөлд цагдаа, прокурор, АТГ-аас томилогдсон хүмүүс бий. Тэдний хийж хэрэгжүүлж байгаа ажлуудын тоон үзүүлэлт бий. Хэчнээн хэрэг зөрчил шийдвэрлэсэн, одоо хяналтын шатанд хэд нь явааг хуулийнхан хэлэх байх. Ер нь манай мөнгө угаах терроризмтой тэмцэх ажлыг олон улсын байгууллага үнэлдэг. Төрийн айлчлалын үеэр  УЕП дагалдаж, эрх зүйн туслалцаа үзүүлэх чиглэлээр хамтын ажиллагааны эхлэл тавьсан зэргийг FATF харж л байгаа байх.

-Тайлангаа хэрхэн хамгаалах бол. Саарал жагсаалт руу орох эрсдэлээс гарч чадах болов уу?

-Бид мэдээж эерэг төсөөлөлтэй л явна. Саарал жагсаалтад орохгүй байх, эрчимтэй хяналтаас гарах гэсэн хоёр зорилготой. Би хувьдаа өөртөө итгэлтэй байна. Эрчимжүүлсэн хяналт бол Монгол Улсад вакцин хийсэнтэй адил үр дүнтэй. Үүний дараа манай улс мөнгө угаах гэмт хэргийг эсэргүүцэн, эдийн засгаа хамгаалах бүрэн чадвартай болох юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Мөнгөө өөрөөсөө хамгаалж, хуримтлалтай болох шалгарсан аргууд

 0 сэтгэгдэл


Монголын дундаж өрх 1.2 сая төгрөгийн орлоготой тухай Үндэсний статистикийн хороо мэдээллээ. Энэ бол өмнөх оноос 200-аад мянган төгрөгөөр өссөн дүн. Орлогын түвшин инфляцаас хурдтай өссөн нь бидний хэмнэх, хадгалах, хуримтлалаа нэмэгдүүлэх боломж сайжирч байгааг илтгэнэ. Гэсэн ч мөн хугацаанд өрхийн зарлага нь орлогоосоо ч, улсын инфляцаас ч илүү хурдтай өсч 1.3 сая төгрөгтэй тэнцжээ. Өөрөөр хэлбэл Монголын дундаж өрх сар бүрийн зардлаа санхүүжүүлэхийн тулд тогтмол 100 мянган төгрөгийн өрөнд орж байна гэсэн үг.

Орлого нэмэгдэхийн хэрээр шаардлагагүй зардлаа өсгөдөг, материаллаг хэрэглээнд суурилсан бидний санхүү удирдлагын сул талыг зөвхөн энэ жишээнээс харж болно. Санхүүгээ удирдахдаа монголчуудын нийтлэг гаргадаг алдаануудыг Монголбанк тодорхойлсон байдаг аж. Бид хэрэглээг хэт шүтсэн, хэмнэх дадал суугаагүй, хэмнэснээ хуримтлуулах дадал суугаагүй, хуримтлуулах арга эзэмшээгүй, бэлэнчлэх сэтгэлгээтэй, санхүүгийн боловсрол муу (АНУ зэрэг өндөр хөгжилтэй орнуудаас бараг хоёр дахин сул), санхүүгийн сахилга бат сул зэрэг тодорхой алдаануудыг гаргадаг байна.

Орлого өссөн ч хуримтлал үүсгэж чадахгүй байгаа энгийн монгол өрхийн жишээ танд ойр санагдаж байвал дараах мэдээлэлд анхаарлаа хандуулаарай. Орох мөнгөн урсгал тогтмол үед хуримтлал үүсгэх, монгол өрхийн санхүүгийн сахилга бат, орлогоо захиран зарцуулах хэв маягт тусгайлан нийцсэн, өдөр тутмын амьдралдаа нэвтрүүлж болохуйц энгийн аргуудыг танилцуулж байна.

ЯГ ОДОО ХУГАЦААТАЙ ХАДГАЛАМЖ НЭЭ!

Бид хугацаатай хадгаламж нээхээс эмээх хандлагатай байдаг. Гэнэтийн санхүүгийн хэрэгцээ гарахад гар дээр хөрвөх чадвартай бэлэн мөнгө байхгүй байх вий гэх айдсаас энэ нь үүсэлтэй. Гэвч энэ айдас нь мөн л хэрэглээг хэт шүтсэн хандлагатай маань холбоотой. Сүүлийн 10 жилд Монгол өрхийн мөнгөн орлого гурав дахин нэмэгдсэн байна. Мөнгөн зардал инфляцаас илүү эрчтэй, орлоготой параллель өсч ирснээс орлогын өсөлт шууд хэрэглээ болж “лангуу руу” гарч байгааг харж болно. Тэгэхээр бидний хадгаламжиндаа хийгээгүй мөнгө зайлшгүй гэнэтийн хэрэгцээнд бус шуналыг маань тэжээхэд л зарцуулагдах нь илүү түгээмэл байдаг байна.

ДАНСНААСАА ТОГТМОЛ ШИЛЖҮҮЛЭГ ХОЛБУУЛАХ

Хадгаламжийн данс нээх бол ердөө эхлэл. Нэг сарын цалинд ч хүрэхгүй үлдэгдэлтэй хадгаламжтай хүмүүсийг алийг тэр гэх вэ. Тиймээс ажил хийж олсон орлогоо өөрөөсөө “хамгаалж” хуримтлал болох шулуун, дардан замыг бий болгох хэрэгтэй. Standard & Poor’s байгууллага Дэлхийн банк болон Жорж Вашингтоны их сургуулийн судалгааны багтай хамтран хийсэн Дэлхийн улс орнуудын санхүүгийн мэдлэг, сахилга батыг тодруулах судалгаанд Монгол улс 41 оноо авсан бол АНУ зэрэг өндөр хөгжилтэй орнуудад энэ үзүүлэлт 57 хувьтай байжээ. Санхүүгийн сахилга бат сул үед харьцангуй харгис гэж тодорхойлогддог аргууд илүү үр дүнтэй байдаг. Хуримтлал үүсгэхийн тулд өөрийн цалингийн данснаасаа сар тутамд, цалин буудаг өдрөө тааруулан тогтмол шилжүүлэг хийх тохиргоо суулгахад хангалттай. Цалингаа буунгуут, магадгүй оффисоосоо гарахаасаа ч өмнө тогтмол шилжүүлгийг тань татчихдаг бол бүр сайн.

ХУДАЛДАЖ АВАХ ЗҮЙЛСИЙНХЭЭ ЖАГСААЛТЫГ БИЧИЖ БАЙХ

Европын орнуудтай харьцуулахад Азийн орнууд, тэр дундаа монголчуудын дунд сэтгэл хөдлөлд тулгуурласан худалдан авалт хийх нь илүү түгээмэл байдаг. Бусад орнуудтай харьцуулахад бид төдийлөн шаардлагагүй, хэв маяг, хэлбэрт хөтлөгдсөн худалдан авалт хийх нь их байдаг гэсэн үг. Хэрвээ та санал нийлэхгүй байгаа бол шүүгээндээ сүүлийн 3 сар нэг ч удаа хэрэглээгүй хувцас, гутал, цүнх зэрэг байгаа эсэхийг анзаараад нэг үзээрэй.

Замбараагүй худалдан авалтаас гадна дэлгүүр, супермаркетууд биднийг төлөвлөөгүй худалдан авалт хийлгэхэд зориулагдсан зохион байгуулалттай байдаг. Нэг ширхэг давс авахаар дэлгүүр ороод тор дүүрэн бараатай гарч ирж үзсэн л биз дээ. Тэгвэл та тогтмол хэрэглэдэг дэвтэр дээрээ, эсвэл гар утсан дээрээ жагсаалт үүсгэн, худалдан авах шаардлагатай зүйлсээ тухай бүр нь тэмдэглэж хэвшээрэй. Ингэснээр нэг талаас дутуу худалдан авалт хийж, олон дахин дэлгүүр явахаас сэргийлнэ, нөгөө талаас шаардлагагүй зүйлс худалдан авахгүй байх боломжтой.

ХУДАЛДАН АВАЛТАА АЛЬ БОЛОХ БЭЛЭН МӨНГӨӨР ХИЙХ

Худалдаа, үйлчилгээний газрууд бараг бүгд бэлэн бусаар гүйлгээ хийх боломжтой болсон нь Монгол Улсын хувьд санхүүгийн том дэвшил. Бэлэн бусаар гүйлгээ хийх нь ариун цэвэр, аюулгүй байдлын хувьд гээд олон давуу талтай. Гэхдээ хэрвээ та мөнгө хэмнэхээр хичээж байгаа бол тийм ч тохиромжтой зүйл биш. АНУ-д хийгдсэн судалгаагаар, нэг сарын хугацаанд бэлэн бус гүйлгээнээс татгалзаж, зөвхөн бэлэн мөнгөөр худалдан авалт хийхэд судалгаанд оролцогчид зардлаа 18 хүртэл хувиар бууруулж чаджээ. Энэ нь бэлэн мөнгөөр худалдан авалт хийх нь хүний сэтгэл зүйд асар хүчтэй нөлөө үзүүлдэгтэй холбоотой. Хэдий их хэмжээний худалдан авалт хийсэн ч карт зуруулахад бидний тархинд төдийлөн хүчтэй дохио очдоггүй байна. Харин зарцуулж буй мөнгөө нэгбүрчлэн тоолж, бусдад өгөх тэр үйлдэл нь тархинд асар хүчтэй сигнал өгдөг байх нь.

EBARIMT-АА ӨДӨР БҮР БҮРТГҮҮЛЖ БАЙХ

/Цүнх, түрийвчээрээ дүүрэн баримт цуглуулчихаад, сугалааны тохирол явагдахын өмнөх өдөр л бүртгүүлдэг олон хүний нэг юм биш биз. Хэрвээ тийм бол та орой бүр ebarimt— аа уншуулж хэвшээрэй. Ингэснээр та далд ухамсартаа нэг л өдөрт ямар их хэмжээний зарцуулалт хийж байгаагаа ойлгуулж байгаа юм. Тодорхой хугацааны дараа таны уншуулах баримтын тоо цөөрч байгааг та анзаарах болно.

ХУРИМТЛАЛЫНХАА ТӨЛӨВЛӨГӨӨГ ГАРГА

Ямар ч том зорилгыг алхам алхмаар нь нарийвчилчихвал хүрэхэд тийм ч хэцүү биш. Нийт хуримтлалынхаа зорилтыг тогтоогоод, тухайн зорилгод хүрэх хугацаагаа тодорхойлоод, сар тутамд хуваачихвал таны сарын, өдрийн зорилт маш тодорхой болоод ирнэ. Гүйцэтгэлээ тухай бүр хянаад, том зорилгодоо хүрэхэд ямх ямхаар ч атугай ойртож байгаагаа мэдрэх амттай биш гэж үү.

ГАР УТАСНЫ АППЛИКЭЙШН БОЛ ХУРУУНЫ ХЭЭ, ЭСВЭЛ НҮҮР ТАНИХ ТЕХНОЛОГИОР НЭВТРЭХ ТОХИРГООГ БҮҮ ИДЭВХЖҮҮЛ

Уншигч та хуримтлалын хамгийн гол дайсан нь бид өөрсдөө, мөн бидний замбараагүй хэрэглээ, амьдралын буруу хэвшил гэдгийг ойлгосон байх. Санхүүгийн сахилга бат муутай байх тусмаа мөнгөө өөрөөсөө хамгаалах “харгис” аргуудыг хэрэглэх нь оновчтой. Технологийн дэвшил бидэнд хэрэглээний асар хялбар практикыг санал болгож байна. Энэ нь  өөрөө хэрэглээг урамшуулах, ухамсаргүй зарцуулалт хийх том шалтгаан болоод байгаа юм. Тиймээс хэрвээ та гар утасны аппликейшн ашигладаг бол хурууны хээ, эсвэл нүүр таних технологиор нэвтрэх тохиргоог бүү идэвхжүүлээрэй. Зарцуулалт хийх болгондоо олон үсэг, тооноос бүрдэх нууц үгээ шивж оруулах ядаргаатай биш гэж үү. Тэгснээс худалдаж аваагүй байсан нь дээр.

ТӨЛӨВЛӨГДӨӨГҮЙ ГЭНЭТИЙН ОРЛОГЫГ ЗҮГЭЭР Л МАРТ

Сар тутмын тогтмол орлогоос гадна нэмэлт орлого орж ирвэл түүнийгээ зүгээр л мартаад хадгаламжиндаа хий. Мэдээж санхүүгийн сахилга бат илүү сайн үед хааяа өөрийгөө урамшуулж, удаан хугацаанд авахыг хүссэн зүйлээ авахыг зөвшөөрдөг ч худалдан авалт худалдан авалтаа өдөөдөг гэдгийг мартаж болохгүй. Тиймээс тодорхой хэмжээний хуримтлалтай болох хүртлээ гэнэтийн том худалдан авалтаас ч зайлсхийх хэрэгтэй.

ЭРҮҮЛ ХООЛЛОЖ, ЭРҮҮЛ БАЙХ

Та сүүлийн нэг жилийн хугацаанд төлөвлөгдөөгүй хэрнээ хойшлуулшгүй гэнэтийн зардал юунд гаргаснаа санах гээд үз дээ. Монголчууд эрүүл мэндийн хэрэглээндээ хамгийн их гэнэтийн зардал гаргадгийг судалгаагаар тогтоосон байдаг. Тиймээс тогтмол эрүүл хооллож, өөрийгөө хайрлан аль болох өвдөхгүй байх нь гэр бүлийнхээ өмнө хүлээсэн үүрэг тань байхаас гадна хуримтлал үүсгэхэд маш чухал хүчин зүйл юм шүү.

Зөвлөгөө хэдий сайн ч хэрэгжүүлэхгүй бол ямар ч үр дүнгүй. Тиймээс та эдгээрээс өөрийн амьдралын хэв маягт тохирохыг сонгож яг өнөөдрөөс хэрэгжүүлээрэй. Нэг жилийн дараа та өнөөдөр эхэлсэн өөртөө талархах болно.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

ДНБ зоосны зөвхөн нэг талыг харуулдаг

Орлогын хуваарилалт, амьжиргаа зэрэг үзүүлэлт ДНБ-ий гадна үлддэг

 0 сэтгэгдэл


Эдийн засгийг зөвхөн ДНБ-ээр хэмжих нь хоцрогдож байна. XX зууны турш дэлхийн эдийн засгийн халууны шил байсан энэ үзүүлэлтийн сул тал, дутагдал илчлэгдсээр. Дэлхийн хөгжил нүд ирмэхийн зуур өөрчлөгдөж, дижитал эдийн засаг хүчирхэгжихийн хэрээр ДНБ-ээр эдийн засгаа хэмжихийг шүүмжлэгчдийн дуу хоолой чангарч, шинэ арга хэмжүүр нэхэж эхэллээ.

Дэлхийн шилдэг эдийн засагчдаас бүрдсэн санхүү, судалгааны байгууллагууд ДНБ-ий сул талыг илчилж эхэлсэн. Зөвхөн ДНБ-ий өөрчлөлтөөр эдийн засгийн нарийн зүйлийг харах боломжгүй хэмээн Орлого, баялгийн судалгааны олон улсын холбооноос үзсэн бол энэ хэмжүүр дижитал эдийн засагтай уялдуулахгүй байгааг Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллага шүүмжлэв.

ДНБ нь зоосны зөвхөн нэг талыг харуулдаг. Энгийнээр тайлбарлавал, үйлдвэрүүд бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж, олон хүн ажиллаж, иргэд халаасандаа илүү мөнгөтэй болсноор ДНБ-ийг өсгөдөг.Өөрөөр хэлбэл, улсын эдийн засгийн өсөлтийг мөнгөн үнэ цэнээр илэрхийлдэг гэсэн үг. Гэтэл энэ хэрээр иргэдийн амьдрал сайжирдаг уу.

Бас ДНБ-ийг өндөр өсгөсөн үйлдвэрлэл, баялаг эргээд нийгэмд хэрхэн хуваарилагдаж байна вэ. Үүнд ДНБ хариулт өгч чадахгүй.

Тиймээс орлогын тэгш хуваарилалт, амьжиргааны түвшин зэрэг хөгжлийн суурь үзүүлэлт ДНБ-ээр илэрдэггүй. Дэлхий дахин ДНБ-рүү хошуурсан сүүлийн 30 жилд олон улсад баялгийн тэгш бус хуваарилалт урд өмнө байгаагүйгээр нэмэгдэж, баян хоосны ялгаа гаарлаа. Цаашлаад хүмүүн капитал, нийгмийн эрүүл мэнд, байгаль орчны нөлөөлөл уг үзүүлэлтийн гадна үлддэг. Үйлдвэрлэлийг хэмжихэд чиглэсэн XX зууны хоцрогдсон хэмжүүр технологийн хөгжил дэвшилтэй ч хөл нийлүүлэн алхаж чадахгүй буйг судлаачид анхааруулж байна.

Мөн улс орнуудын тогтвортой хөгжлийн суурь болох нийгмийн сэтгэл зүй, аз жаргалын индекс ДНБ-ий дутагдлыг ил болгосон. 2018 оны байдлаар дэлхийн хамгийн аз жаргалтай 10 орны тоонд ДНБ, эдийн засгийн өсөлтөөрөө тэргүүлдэг АНУ, Хятад, Япон, Энэтхэг зэрэг топ улсын нэг нь ч багтаж чадсангүй. ДНБ-ий өсөлтөөр дээгүүрт бичигддэг БНХАУ гэхэд аз жаргалын индексээр 86 дугаарт жагссан байх юм. Үүний шалтгаан нь нөгөө л ДНБ-ий гадна үлддэг орчны бохирдол, ажилгүйдэл зэрэг үзүүлэлт нөлөөлсөн. Энэ хэрээр ДНБ-ээр улс орнуудыг эрэмбэлэх нь өрөөсгөл болох нь батлагдаж, улстөрчид доголдолтой хэмжээг өсгөхийн төлөө хөөцөлдөх хэрэг байна уу гэсэн асуулт урган гарна.

XXI зууны хувьсал өөрчлөлт нь өргөн хүрээний хэмжилт нэхэж байгаа ч ДНБ үүнд жижигдэж байгаа аж. Нобелийн шагналт эдийн засагч Жозеф Стиглиц 2018 оны Дэлхийн эдийн засгийн форумын үеэр олон улсад эдийн засаг, нийгмийн хөгжлийг хэмжих шинэ арга хэрэгтэй болсныг сануулсан. ДНБ-ий доголдлыг эдийн засагчид аль эртнээс ойлгож, анхааруулж байв.  Харин сүүлийн жилүүдэд улстөрчид ухаарч эхэлж, тогтвортой хөгжил, баялгийн тэгш бус хуваарилалтыг дэмжих бодлого боловсруулагчдын тоо нэмэгдлээ.

НҮБ-ын найм дахь Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Бан Ги Мүн манай сонинд өгсөн ярилцлагадаа “Эдийн засгийн гүйцэтгэлээрээ Азийн орнууд дэлхийг манлайлж буй ч цаашид өндөр өсөлтийн араас хөөцөлдөхийн зэрэгцээ тэгш бус байдлыг бууруулахад анхаарах хэрэгтэй. Улсын хөгжлийг зөвхөн ДНБ-ий өсөлтөөр бус хэр олон хүний амьдралыг чанаржуулснаар, нийгмийн тэгш бус байдал хэдий чинээ буурснаар дүгнэх нь зүйтэй” хэмээн хэлсэн юм.

Энэ санаачилга тогтвортой хөгжлийн загварыг дэлхийд хамгийн амжилттай хэрэгжүүлж буй, хөгжингүй орнуудын улстөрчдөөс эхэлж байна. Япон болон Европын орнуудын удирдагчид ДНБ-ий өсөлтийг бүхний хэмжүүрээр төсөөлөхөө больж, бусад үзүүлэлттэй хослуулан, эдийн засгийн эрүүл мэндээ хэмжиж байна. Тухайлбал, Япон улс гэхэд өөрсдийн боловсруулсан аргаар хэмжихэд ДНБээр агшсан эдийн засаг нь өссөн дүнтэй гарчээ.

Шинэ Зеландын Ерөнхий сайд Жасинда Ардерн “Иргэд үндсэн хэрэгцээгээ хангаж буй эсэх, эрүүл мэнд, боловсролын үйлчилгээ хүртээмжтэй буй эсэхийг ДНБ харуулдаггүй. Гэтэл орхигдоод буй эдгээр хүчин зүйлс улсын ирээдүйн суурь үзүүлэлтэд багтдаг” хэмээн мэдэгдсэн байна. Тэгвэл Шотландын Засгийн газрын тэргүүн сайд Никола Стержен “ДНБ нь эдийн засгийн богино хугацааны үйл ажиллагааг үнэлдэг” хэмээн тодорхойлов.

2018 онд Шотланд, Исланд, Шинэ Зеланд улс нэгдэж, өндөр өсөлтөөс илүү эдийн засгийн сайн сайхан байдалд чиглэсэн засгийн газруудын сүлжээ байгуулсан юм. Түүнчлэн Энэтхэг, Их Британи зэрэг улс шинэ хэмжих арга эрэлхийлж байгаа бол Канад улс ДНБ-ээс гадна нэг хүнд ногдох хөгжил цэцэглэлт, байгалийн тогтвортой нөөцийн үзүүлэлтийг тооцож эхэлжээ.

ДНБ тухайн улсад шинээр бүтээгдсэн бараа болон үйлчилгээг илэрхийлдэг хэдий ч эдийн засгийг бүрэн утгаар илтгэж чадахгүй байгаа нь энэ. Иймд ДНБ-ий өсөлтөд 100 хувь найдах хэрэггүй болж таарч байна.

Үүнийг ч дэлхийн зарим орон ойлгож, ДНБ-ийг бусад хэмжүүртэй хослуулан эдийн засгийн эцсийн үнэлгээ хийж байна. Манай улсын макро эдийн засгийн суурь үзүүлэлт нь өнөө хэр ДНБ хэвээр байгаа төдийгүй энэ хэмжүүрээр бид хаана яваагаа оношилсоор. Цаашлаад зөвхөн энэ үзүүлэлтийг өсгөхийн төлөө зүтгэж, хоцрогдсон хэмжүүрийн хойноос хөөцөлдсөөр байна. Бодлого тодорхойлогчид ч доголдолтой ДНБ-ээр улсынхаа судсыг атгачихаад, эдийн засаг маань сайн байна хэмээн гайхуулцгаадаг. Ялангуяа, улс төрийн сонгууль ойртохын хэрээр ДНБ дарга нарын хамгийн дуртай үг болдог төдийгүй энэ хэмжүүрийн өсөлтөөс эш татан, эдийн засгаа аварлаа хэмээн сайрхдаг. Гэтэл энэ нь үнэндээ эдийн засгийн өөрчлөлтийн зөвхөн нэг хэсгийг л тодорхойлох аж.

ДНБ-ийг бусад хэмжүүртэй хослуулан эдийн засгийн эцсийн үнэлгээгээ хийж байна

Цаашлаад ийм доголдолтой хэмжүүрээр Монголын эдийн засгийн бодит байдлыг бүрэн тодорхойлж, төрийн бодлогын жанжин шугам болгож болохгүй. Сүүлийн 20 гаруй жил ДНБий хэмжээ 40 дахин томорсон ч яагаад Монголын хүн амын гуравны нэг нь ядуу, баялгийн тэгш хуваарилалт асар их байна вэ. Бодлогын луужин өрөөсгөл байснаас улсын хөгжил ч ташаа чиглэл рүү шилжсэн юм биш биз. ДНБ төрийн бодлогын жанжин шугам биш болох нь батлагдаж байна. Иймд энэ үзүүлэлттэй бусад хэмжүүрийг хослуулах хүний хөгжил, байгаль орчин, хөдөлмөр эрхлэлтийн үзүүлэлтийн байр суурийг дээшлүүлэх шаардлага тулгарч байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Үйлчлүүлэгчдийн маань 90 хувь нь Instagram-аар “дамжин” ирдэг

Хувцсаа элэгдэж урагдтал нь удаан өмсвөл бүр илүү загварлаг

 0 сэтгэгдэл


Өдөр бүр маш их хэмжээний контент Facebook, Youtube, Instagram, Twitter зэрэг нийгмийн сүлжээнд нийтлэгдэж байна. Зөвхөн Instagram-д л гэхэд секунд тутамд 2100 пост шинээр нийтлэгддэг. Энэ бол бизнес эрхлэгчдийн хувьд алдаж болохгүй том боломж. Харин энэ боломжийг хамгийн сайн ашиглаж буй хувцас загварын компани бол залуусын 93//KiDULT брэнд юм. Хувцас загвар бол тухайн нийгмийн амьдралын хэв маяг, залуусын үзэл бодлын тусгал болдог. Бизнесийн шинэ хэв маягийг амжилттай хэрэгжүүлж, трэнд болоод буй 93//KiDULT брэндийн урлангаар зочилж, үүсгэн байгуулагчдын нэг, ахлах загвар зохион бүтээгч М.Нямсүрэнтэй ярилцлаа.

МИНИМАЛИСТ АМЬДРАЛЫН ХЭВ МАЯГ БА ХУВЦАС ЗАГВАР

Хотын төвд байрлалтай жижигхэн дэлгүүрийн хаалгыг татахад ахлах загвар зохион бүтээгч М.Нямсүрэн биднийг угтав.

93// K iDU LT-ийн бай р гурван хэсгээс бүрдэх аж. Харин дэлгүүр бүхэлдээ эмх цэгцийг мэдрүүлнэ. Хоёр цагаан сандал байх бөгөөд брэнд дэлгүүрийн ширээн дээр хөглөрдөг сэтгүүлээс ганц нь ч энд байхгүй. Бүр лангуу ч үгүй бөгөөд төмөр өлгүүрээс таван хүрэм, нэг юбка өлгөөтэй байх нь сонин. “Манай бүтээгдэхүүнүүд худалдаанд гараад нэг өдрийн дотор зарагдаж дуусдаг. Энэ бол илүү үлдсэн хувцаснууд” хэмээн М.Нямсүрэн хариулав. Учир нь дэлгүүр сард хоёр өдөр л хаалгаа нээдэг аж.

Бусад цагт нь зургаан хүний бүрэлдэхүүнтэй 93//KiDULT-ийн баг загвар зохион бүтээх, үйлдвэрлэх, брэнд хөгжүүлэлтээ хийдэг. Энэ талаар Д.Нямсүрэн “Бидний хамгийн том давуу тал бол гаргасан загвар бүр үлдэгдэлгүй зарагдаж дуусдагт байдаг. Бид загвараа зохион бүтээх, чанартай материал сонгох, фото зураг авалт хийх, брэнд хөгжүүлэлт, маркетинг сурталчилгаандаа харамгүй цаг зарцуулдаг. Олон тооны хувцас үйлдвэрлэх биш үнэ цэнэ шингэсэн цөөн тооны хувцас үйлдвэрлэхийг зорьдог. Тиймдээ ч KiDULT-ийн хувцаснууд өдөр бүр өмссөн ч уйдахааргүй, урагдсан ч загварлаг харагдах тийм л үнэ цэнэтэй байгаасай гэж бид зорьдог. Хувцсаа элэгдэж урагдтал нь удаан өмсвөл бүр илүү загварлаг. Тиймээс удаан өмсөхөд тохиромжтой чанартай материал ашигладаг. Мөн өнөөгийн нийгэм залуусаас өөртөө итгэлтэй байхыг “шаарддаг” болсон. Тиймээс манай брэнд трендийг бус шинэ содон бас биед эвтэйхэн хувцсыг л санал болгодог” хэмээн ярилаа. Чанарт илүү анхаарсан, цөөн тоог эрхэмлэсэн, эрх чөлөөтэй ч эмх цэгцтэй гэдэг утгаараа KiDULT бол яах аргагүй минималист брэнд юм.

ЗАЛУУСЫН ОРОН ЗАЙ БА МИЛЛЕНИАЛУУДЫН БИЗНЕСИЙН ХЭМНЭЛ

KiDULT-ийн үүсгэн байгуулагч Г.Тэнүүн, ахлах загвар зохион бүтээгч М.Нямсүрэн, менежер Х.Жаргалмаа нар бол миллениал үеийнх. Харин туслах дизайнер Р.Цэлмүүн, Б.Энхцацрал нар Z үеийнхэн. Хүний эрхийг тунхагласан ардчилсан нийгэмд хүмүүжиж, технологи, шинжлэх ухааны хурдацтай хөгжилтэй хөл нийлүүлэн яваа шинэ мянганыхан буюу миллениалууд болон Z-үүд өмнөх үеийнхнээс үзэл бодол, амьдралын хэв маягаараа эрхгүй ялгарна.

Уг дэлгүүр сард хоёр өдөр л хаалгаа нээдэг аж

Энэ үеийнхнийг бүх зүйлийг аль болох өөрөөр бас бүтээлчээр хийхийг эрхэмлэдэг хэтэрхий хөдөлгөөнтэй, амбицтай гэж Wellspace сэтгэл судлалын төвийн үүсгэн байгуулагч, сэтгэл судлаач Тара Гриффит тодорхойлсон нь бий. 

Загвар зохион бүтээхээс гадна өөрийн бүтээсэн загварынхаа фото модель нь болдог М.Нямсүрэн инстаграмдаа 54.6 мянган дагагчтай. Харин захирал Г.Тэнүүн 63.3 мянган дагагчтай бол 93//KiDULT-ийн албан ёсны хаяг 20.2 мянган дагагчтай. Шинэ коллекц худалдаанд гарах өдөр, цагийг инстаграмаар мэдээлэхэд 138 мянга гаруй байнгын дагагч нарт мэдээлэл нь шууд хүрнэ гэсэн үг юм. Энэ талаар Д.Нямсүрэн, “Манай хэрэглэгчдийн 90 гаруй хувь нь инстаграмаар дамжуулан мэдээлэл авч үйлчлүүлдэг. Энэ бол залуучуудын хамгийн их ашигладаг платформ төдийгүй зураг болон видео контент түгээхэд хамгийн тохиромжтой сувгийн нэг мөн. Өдөрт 93//KiDULT-ийн албан ёсны инстаграм хаягаар дамжуулан 60 гаруй захидал хүлээн авч хариу илгээдэг. Сонирхуулахад, Г. Тэнүүний инстаграм нэр Tennekaze. Түүний хамгийн сүүлд хүүтэйгээ хамтдаа авахуулсан зураг гэхэд л 9758 хандалт авчээ.

АЖИЛЛАХ АРГА БАРИЛ БА АЛСЫН ХАРАА

93//KiDULT удахгүй онлайн дэлгүүртэй болно. Улаанбаатарт хүрээгээ тэлж Дархан, Эрдэнэтэд салбартай болохоор зорьж байгаа гэнэ. Д.Нямсүрэн хоногийн 24 цагийн яг хагасыг нь ажилдаа зарцуулдаг. Тэрбээр ойрын хугацаанд ном бичихийг бас Ази, Европын улсуудаар аялахыг хүсч байгаа тухайгаа ярилаа.

“Өнгөрсөн дөрвөн жилийн хугацаанд хамгийн их асуудал дагуулсан зүйл юу байв” гэхэд тэрбээр, “Хамтарч ажиллахад тохирсон гал цогтой, хүсэл мөрөөдөлтэй хүмүүс тун цөөхөн байдаг” гэж хариулсан юм. Продакшны хэмжээнд үр бүтээлтэй ажилладаг нь багийн гишүүдийн ажлын бүтээмжтэй холбоотой аж. Үүний нууцыг “багийн гишүүн бүр зорилгоо ухамсарлаж, хамтран ажиллаж чаддаг” гэж тайлбарласан юм. Зургаан гишүүний хоёр нь их сургуулийн оюутан. Бүтэн цагаар биш уян хатан нөхцөлөөр дэмжин ажилладаг нь харилцан ойлголцлыг илтгэнэ. “Цагт хүлэгдэж биш хүсэл мөрөөдлөөрөө хөглөгдөн ажилладаг нь үйлдвэрлэсэн хувцас бүр чанартай байхад нөлөөлдөг” гэж. М.Нямсүрэн тодорхойлов.

СТРЕССИЙГ МЭДЭР БАС СОШИАЛАА ХЯНА

Д.Нямсүрэн хувцас үйлдвэрлэлийн бүх шат дамжлагад хяналт тавьж ажилладаг учир уурлаж, бухимдах тохиолдол их гардаг. Хувцас оёх материалаа чанартай гэж сонгосон ч хэсэг хугацааны дараа бөөсрөх үед сэтгэл санаа “навс” унана. Эсвэл хамтран ажиллаж буй газрууд эхэлж ярьснаа зөрчиж, цаг хугацаа, нөхцөлөө гэнэт өөрчлөх зэрэг хүндрэлүүд олон гарна. Ийм нөхцөлд тэр стрессийг дарамт биш боломж гэж хардаг гэв. Тэрбээр, “Ажил буцалж байгаа үед асуудал байх л болно. Асуудлыг дагаад стресс үүсэх хэдий ч шийдвэрлээд, эргээд харахад илүү үр бүтээмжтэй ажилласан байдаг. Загварын хувьд шинэ эсгүүр, зохион бүтээлт, шинэ дизайныг туршин хүргэх нь тийм ч амархан байгаагүй. 2017 онд анхны намар, өвлийн загвараа танилцуулахад хүн бүр алга ташин гайхалтайгаар хүлээн авсан. Гэхдээ шинэ, өвөрмөц загваруудыг өмсөөд турших зориг залууст бага байсан учир хувцаснуудаас үлдсэн. Харин өнөөдөр минимал хэв маягтай, том хэлхгэр хэмжээтэй, шинэ загваруудыг маань залуучууд хүлээн авдаг болж. Бид тодорхой хэмжээнд Монголын хувцас загварын салбарт шинэ соёлыг нэвтрүүлж байгаа” гэсэн юм.

Харин уулзалтын төгсгөлд М.Нямсүрэн залууст сошиалд “мацаг барих”-ыг санал болголоо. Тэрбээр хэлэхдээ, “Орчин үеийн залуус сошиал орчинд хэт идэвхтэй байснаар дарамтыг мэдэрч байна. Залуучууд сошиалд хэт автсанаас ядаргаанд орж байна. Би ч гэсэн ялгаагүй сошиал дээр олон мундаг хүмүүсийг дагаж тэдэн шиг байхыг хичээж байсан. Дарамтыг мэдэрч байсан. Харин сарын хугацаанд сошиал мацаг барихдаа би гэр бүлээ, найз нөхдөө бас өөрийнхөө чаддаг зүйлийг олж харсан. Би мундаг хүн биш. Өөрийнхөө чиглэлийг бүрэн олчихсон ч хүн биш. Зөвхөн багаасаа дуртай байсан зүйлдээ цаг гаргаж, өөрийн чаддаг зүйлдээ төвлөрч байгаа хүн. Сошиал медиад бидний хардаг зүйл чухал биш. Чи мундаг хүмүүсийг хараад, даган дуурайгаад хэзээ ч өөрийгөө олохгүй. Оюун бодлоо өөрийгөө хайрлахад төвлөрүүлж сошиалыг зөв ашиглаж сураарай. Хүссэн зүйлээ өөрийнхөөрөө л хий. Сошиалд бусдыг дагаж байна гэдэг даган дууриах ёстой гэсэн үг биш” гэсэн юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Трамп Гринландыг худалдан авч чадах уу? Үгүй, гэхдээ...

 0 сэтгэгдэл