A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/612/

Адилхан “булай”-д холбогдсон хоёр гишүүндээ ялгаатай хандвал бүр ч гутамшигтай

​Хэнтийн 42 дугаар тойрогт нөхөн сонгууль болох нь тодорхой боллоо​

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/612/


Монголын парламент өнгөрсөн долоо хоногийг хүчингийн хэрэгтэй холбоотой нэр бүхий гишүүдийн асуудлыг хэлэлцэж хаасан бол шинэ долоо хоногийг ч энэ сэдвээр нээв. Хэдийгээр УИХ олонхиороо хэлэлцээд Д.Мурат, Д.Гантулга нарын бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэх шаардлагагүй гэж үзсэн ч, тэднийг өмөөрснөөрөө нийгэмд бухимдал төрүүлж, өөрсдөдөө жинхэнэ “гал” дуудна чинээ тооцсонгүй. Прокурорын газраас дээрх хоёр гишүүнийг бүрэн эрхээс нь чөлөөлье, яллъя гэсэнгүй, харин түр түдгэлзүүлж байгаад шалгая гэхэд парламент “үгүй” гэсэн. Тэгэхдээ “хуулийн мухардал”, “улс төр болно”, “төрийн халдашгүй дархан байдал ганхана” зэрэг сүртэй сүртэй шалтгаан нэртэй шалтаг зааж байлаа. Гэвч баасан гарагийн шөнө дөл хүртэл хуралдаад тарсан гишүүд амралтын өдрүүдэд нийгмийн уур амьсгалыг мэдэрсэн бололтой. Даваа гарагийн өглөө МАН-ын бүлгийн гишүүд хуралдаа тун ч их ууртай иржээ. Улмаар УИХ-д олонхыг бүрдүүлж, эрх барьж байгаа намын хувьд Д.Гантулга, Д.Мурат нарыг авч үлдсэнээрээ нэр хүндээ шороотой хутгаж орхилоо гэж шогширцгоосон байна. Мөн эмэгтэй гишүүдийн зарим нь хоёр гишүүнийг авч үлдэх парламентын шийдвэрт хориг тавьж өгөх хүсэлтийг Ерөнхийлөгчид өргөн барьсан нь гал дээр тос нэмсэн хэрэг болов.


Энэ асуудлаас болж эмэгтэй гишүүдийн албан бус бүлэг дотроо хоёр хуваагдсан нь харагдаж байлаа. МАН-ын зарим гишүүн Д.Гантулгыг бүрэн эрхээсээ татгалз гэж шахсан талаарх мэдээллийг ч эх сурвалж өгөв. Улмаар хэрүүл шуугиантай эхэлсэн бүлгийн хуралдаан түр завсарлаж, үдээс хойш хуралдахаар хойшилсон юм. Харин энэ хооронд УИХ-ын гишүүн Д.Гантулга бүрэн эрхээсээ чөлөөлөгдөх хүсэлт гаргаж буйгаа хоолойгоо зангируулан байж зарласан бол, эмэгтэй гишүүд “Бидний тэмцэл үр дүнд хүрлээ” хэмээн мэдэгдэв. УИХ-ын тухай хуульд тухайн гишүүн нас барсан, өөр ажилд шилжих болон хүндэтгэн үзэх бусад шалтгаанаар чөлөөлөгдөх хүсэлтээ өөрөө гаргасныг уих хүлээн авсан, эс бөгөөс хүндээр өвчилсний улмаас цаашид бүрэн эрхээ хэрэгжүүлэх боломжгүй болсон тухай эмнэлгийн дүгнэлт гаргасныг УИХ хүлээн авсан гэсэн гурван тохиолдолд гишүүний бүрэн эрхийг хугацаанаас нь өмнө дуусгавар болгож болно хэмээн заасан байдаг. Д.Гантулга гишүүний хувьд дээрх нөхцөлүүдийн хоёр дахь нь буюу ...бусад шалтгаанаар чөлөөлөгдөх хүсэлтээ өөрөө гаргасан… гэх заалтад хамаарч, хэрхэхийг уих-ын гишүүдийн нууц санал хураалтаар шийдвэрлэхээр болж байна.

• Хэдийгээр санал хураалтыг нууц горимд авах ч, эрх баригчид өмнөх алдаагаа давтаж, Д.Гантулгыг авч үлдэхгүй байх.

• Тойргоо нэгэнт шившиглэсэн болохоор МАН-аас хэн ч дэвшсэн гарах магадлал туйлын бага.

• Хамгийн аюултай, айдас төрүүлэх өрсөлдөгч нь болох МАХН-ын дарга, Ерөнхийлөгч асан Н.Энхбаярт “ногоон гэрэл” асахаар байна.

Хэдийгээр санал хураалтыг нууц горимд авах ч, эрх баригчид өмнөх алдаагаа давтаж, Д.Гантулгыг авч үлдэхгүй байх. ингэсэн тохиолдолд Д.Гантулга УИХ-ын гишүүний бүрэн эрхийнхээ талаас илүү хугацааг нь эдлээд бүрэн эрхээсээ бууж, Хэнтий аймагт буюу УИХ-ын сонгуулийн 42 дугаар тойрогт нөхөн сонгууль болох нь тодорхой болно. Д.Гантулга гишүүнийг түдгэлзүүлэх прокурорын саналыг хүлээж аваагүй нь эрх баригчдад тун халтай байж болохыг өнгөрсөн амралтын өдрүүдэд өрнөсөн олны бухимдал тэдэнд мэдрүүлсэн нь анзаарагдлаа. Гэтэл тэдний ингэж их хүч тавьж “хамгаалсан” нөхөр гэнэт л гишүүнийхээ эрхээс түтгэлзэхээ мэдэгдсэн нь МАН-ынхнаа тун ч эвгүй байдалд оруулчихав. Хэдийгээр хугацаа алдсан ч, буруутай байж болно гэдгээ мань хүн өөрөө “ухамсарлаад” байхад л парламент дотор өөрөөр үзэж байсан болж таарлаа. Д.Гантулга маш хэрэгтэйдээ, эсвэл залуу гишүүнийхээ цаашдын хувь заяаг бодсондоо баасан гарагт УИХ түдгэлзүүлэх саналыг хүлээн аваагүй юм биш.


Түүнийг түдгэлзүүлснээр, магадгүй гэмт хэрэг үйлдсэнийг прокурор нотолчихвол (үрийн шингэний шинжилгээ авах л дутуу) тэртээ тэргүй уих хоёр хоногийн дотор хэлэлцэж шийдвэрээ гаргаж таарах байлаа. Хаврын чуулган завсарласан ч дээрх тохиолдолд нэг өдрийн дотор ээлжит бус чуулган зарлаж, асуудлыг хэлэлцэх хуультай. Харин Д.Гантулга гишүүн өөрөө өргөдлөө гаргасан энэ нөхцөлд УИХ хэлэлцэх хуулийн хугацаа байхгүй, хойш сунжруулах тусам эрх баригчид муухай харагдах нь тодорхой болно. Гэхдээ Д.Гантулгыг чөлөөлснөөр үүсэх улс төрийн эрсдэлээ олонхын бүлэг одоо тооцож суугаа нь лавтай. Хэнтийд болох нөхөн сонгууль эрх баригчдад тийм ч ашигтай бус тусах байх. Тойргоо нэгэнт шившиглэсэн болохоор тус намаас хэн ч нэр дэвшээд гарах магадлал туйлын бага. Харин ч хамгийн аюултай, айдас төрүүлэх өрсөлдөгч нь болох МАХН-ын дарга, Ерөнхийлөгч асан Н.Энхбаярт “ногоон гэрэл” асахаар байна. Улстөрчийн хувьд хамгийн өндөр рейтингтэй яваа тэрбээр хэнтий аймгаас сонгогдох магадлал туйлын өндөр юм. Харин эрх баригч МАН-ын хувьд Ерөнхий сайд, намын дарга У.Хүрэлсүхийг нэр дэвшүүлэхээр шахах байх. Мөн Хэнтийн одоогийн Засаг дарга Н.Ганбямбын нэр ч яригдаад эхэллээ. Улс төрд үүссэн ийм шинэ нөхцөл байдалд өрөг цааш яаж өрнөхийг харах үлдлээ. Ямар ч байсан Д.Гантулга чөлөөлөгдөх нь тодорхой, Хэнтийд нөхөн сонгууль болох нь баттай. Одоо Д.Мурат гишүүний асуудал үлдлээ. Асар нэр хүндгүй болсон парламент адилхан “булай”-д холбогдсон хоёр гишүүндээ ялгаатай хандах аваас бүр ч гутамшиг болох нь лавтай.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

УИХ Засгийн газарт албан шаардлага хүргүүлэхээр боллоо

УИХ АН-ын бүлгийг эрх зүйн чадамжтай гэж үзэв

 0 сэтгэгдэл


САНДАЛТАЙ СУУЛТ ХИЙЖ ЭСЭРГҮҮЦЭЛ ИЛЭРХИЙЛЭВ

УИХ-ын чуулганы хуралдаан эхлэхтэй зэрэгцэн Л.Болд, Т.Аюурсайхан, Ж.Батзандан, Л.Оюун-Эрдэнэ, Б.Энх-Амгалан нарын таван гишүүн чуулганы танхимын хаалганы өмнө сандалтай суулт зарлав. Тэд УИХ-ын дарга М.Энхболдыг 60 тэрбумын хэрэгт нэр холбогдсон ба ээлжит бус чуулганыг зарлаагүй, нээлттэй сонсгол зохион байгуулах ажлыг гацааснаас гадна өөрийн дураар парламентын үйл ажиллагааг удирдаж гишүүдийн эрхэнд халдах ёс зүйгүй үйлдэл гаргасан хэмээн үзэж буй юм. Мөн тэд УИХ-ын даргыг өнгөрсөн долоо хоногт чуулганы хуралдааныг илт ирцгүй байхад ганцаараа хааж, гишүүдийг доромжилсон гэсэн юм. Дээрх таван гишүүн УИХ-ын дарга М.Энхболдыг өөрийн хүсэлтээр ажлаа хүлээлгэн өгөх хүртэл чуулганы нэгдсэн хуралдаанд оролцохгүй гэсэн бөгөөд тэдний адил байр суурьтай 40 гишүүн бий гэв.

ҮХЦ-ИЙН 15 ДУГААР ДҮГНЭЛТИЙГ ХҮЛЭЭЖ АВАХ ШИЙДВЭР ГАРГАВ

Зарим гишүүн хурал даргалагчийг эсэргүүцэж байх зуур УИХ-ын чуулганы танхимд ирц 50 хувьд хүрч, ҮХЦ-ийн 15 дугаар дүгнэлтийг хэлэлцэж эхлэв. Цэцээс Захиргааны ерөнхий хуулийн холбогдох заалтууд үндсэн хууль зөрчсөн гэсэн дүгнэлтийг гаргасан. Захиргааны ерөнхий хуулийн зарим заалтад Захиргааны албан хаагчийн тавьсан акт эрх зүйн маргааныг хоёр өөр журмаар шийдвэрлэхэд хүргэж, шүүхэд гомдол гаргах, шударга шүүхээр шүүлгэх иргэний эрх бодитоор хэрэгжих нөхцөлийг хязгаарлаж, иргэний эрх, эрх чөлөөг хангахуйц хууль зүйн баталгааг дордуулж, хөндөгдсөн эрхээ сэргээлгэх боломжийг алдагдуулсан гэж үзсэн юм. Цэцийн дүгнэлтийг хууль зүйн байнгын хороогоор хэлэлцээд хүлээж авах боломжгүй гэсэн шийдвэр гаргасан. харин уих-ын нэгдсэн чуулган дээр гишүүд байнгын хорооны санал, дүгнэлтийг унагаж, ҮХЦ-ийн дүгнэлтийг парламент хүлээн авлаа.

ХХААХҮ-ИЙН САЙДЫГ ТОМИЛОХ САНАЛ ГУРАВ ДАХИА ХОЙШИЛЛОО

Чуулганаар хэлэлцэх 14 асуудлын нэг нь ХХААХҮ-ийн сайдаар УИХ-ын гишүүн Ч.Улааныг томилох эсэхийг шийдэх байв. Гэвч Ерөнхий сайд чуулганы танхимд орж ирээгүй гэдэг шалтгаанаар хойшлуулахаар болов. Өмнөх долоо хоногт мөн л сайдыг томилох хуралд Засгийн газрын тэргүүн байх ёстой гэсэн шаардлага тавьж хойшлуулаад байсан юм. Ч.Улааны хувьд Засгийн газрын саналаар ХХААХҮ-ийн сайдад нэр дэвшиж Ерөнхийлөгчөөс “зөвшөөрөл” авсан боловч парламентын шатанд гацаж сайд болох хүсэл нь гурав дахиа хойшлов.

ЧУУЛГАНЫ ТАНХИМД ЛООЗОН БАРЬЖ ЭСЭРГҮҮЦЭЛ ҮЗҮҮЛЛЭЭ

ХХААХҮ-ийн сайдыг томилох эсэхийг хэлэлцэхтэй зэрэгцэн чуулганы танхимын хаалганы өмнө суулт зарлаж байсан Л.Болд, Т.Аюурсайхан, Ж.Батзандан, Л.Оюун-Эрдэнэ нар чуулганы хуралдаанд орж ирэн УИХ-ын даргын өмнө “М.Энхболд уих-ыг удирдах ёс зүйн эрхгүй” гэсэн лоозон барьж эсэргүүцлээ илэрхийллээ. Харин сандалтай суулт зарлахад оролцож байсан Б.Энх-Амгалан гишүүн эл чуулганы танхимд ороход байлцсангүй. Дээрх дөрвөн гишүүн “Чуулганы ирц хүрээгүй байхад хуралдаан явуулж байгаа нь хууль зөрчсөн үйлдэл” гэж шүүмжилсэн юм. Гишүүдийн зүгээс УИХ-ын дарга болон эсэргүүцэл үзүүлж буй дөрвөн гишүүнийг чуулганы танхимыг чөлөөлж тусдаа уулзахыг шаардаж байв. УИХ-ын дарга ч сандалтай суулт зарлагсдыг өрөөндөө урьснаар чуулганы танхимыг чөлөөлж хурал үргэлжилсэн юм.

АШИГТ МАЛТМАЛЫН ХУУЛИЙГ ХЭЛЭЛЦСЭНГҮЙ

УИХ-ын чуулганыг дэд дарга Л.Энх-Амгалан удирдаж дараагийн асуудлыг хэлэлцэж эхэлсэн нь Засгийн газраас нэн яаралтай горимоор өргөн бариад байсан Ашигт малтмалын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл  байв. Засгийн газраас тус хуулийн “Монголбанк, арилжааны банкинд худалдсан биет болон биет бус алтны нөөц ашигласны төлбөр борлуулалтын үнэлгээний 2.5 хувьтай тэнцүү байна” гэсэн заалтын хэрэгжих хугацаа 2019 оны нэгдүгээр сарын 1-ний өдрөөр дуусгавар болж байгаа тул дахин таван жилээр сунгах санал оруулж байгаа юм. Мөн холбогдох өөрчлөлтийг хийснээр ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмшдэггүй хувь хүн, бичил уурхай, баяжуулах, боловсруулах үйлдвэр эрхлэгчдийг ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрт хамруулах, Монголбанкинд тушааж байгаа алтны хэмжээг бууруулахгүй байх, улсын валютын  нөөцийг нэмэгдүүлэх, ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийг улсын төсөвт бүрэн төвлөрүүлэх, татварын суурийг өргөжүүлэх боломж бүрдэнэ гэж Засгийн газар үзжээ. Харин тус хуулийн төслийг хэлэлцэж эхэлсэн боловч үдээс хойших хуралдаанд УУХҮ-ийн сайд Д.Сумъяабазар ирээгүй учир хэлэлцэх асуудал гишүүдийн дунд мөн л маргаан тарив.

АН-ЫН БҮЛГИЙН ЭРХ ЗҮЙН ЧАДАМЖТАЙ ГЭЖ ҮЗЛЭЭ

Ашигт малтмалын хуулийн өөрчлөлттэй холбогдуулан АН-ын зүгээс завсарлага авах санал гаргахад гишүүдийн дунд АН-ын бүлэг тарсан эсэх маргаан бас дэгдлээ. УИХ-ын гишүүн О.Баасанхүү болон зарим гишүүн “АН-ын бүлэг нэг гишүүнээ хөөж, нэг гишүүн нь бүлгээсээ гарахаа мэдэгдчихээд байгаа энэ үед АН-ын бүлгийг эрх зүйн чадамжтайд тооцвол ҮХЦ-д очих нэг шалтгаан болно” гэв. Харин үүнд УИХ-ын тамгын газраас тайлбар хийхдээ “УИХ дахь нам, эвслийн бүлгээс гишүүн гарсан, намын бүлэг тарсан тохиолдолд УИХ-ын даргад албан бичгээр мэдэгдэх ёстой. Одоогоор АН-ын зүгээс УИХ-ын дарга болон тамгын газарт албан бичиг ирүүлээгүй байна. Тиймээс АН-ын бүлгийг эрх зүйн чадамжтай гэж үзнэ” гэсэн юм. Гэхдээ уих-ын дарга АН-ын бүлгийн завсарлага авах хүсэлтээр санал хураалгасангүй.

УИХ ЗАСГИЙН ГАЗАРТ ШААРДАХ БИЧИГ ХҮРГҮҮЛЭХЭЭР БОЛОВ

Ашигт малтмалын хуулийг хэлэлцэж чадахгүйд хүрсэн гишүүд УИХ хүнд байдалд орсон талаар байр сууриа илэрхийлж Засгийн газрыг шүүмжилсэн. Л.Энх-Амгалан “Ерөнхий сайд нэн яаралтай хэлэлцүүлэхээр өргөн барьсан төслийг нь хэлэлцэх, сайдыг нь томилоод өгье гээд байхад сайд нараа хуралд оруулахгүй УИХ-ыг бойкотолж байна. Ер нь парламентын дээр гарсан Засгийн газарт УИХ-ын ажлыг хэвийн явуулах албан шаардлага хүргүүлье гэсэн горимын санал гаргаж байна” гэв. Мөн Д.Оюунхорол УИХ-ын дарга, ажил хаялт зарлаад байгаа гишүүдэд учраа олох боломж олгох үүднээс өнөөдрийн хуралдаанаар хэлэлцэх асуудлуудыг бүхэлд нь хойшлуулах зүйтэй гэсэн горимын санал гаргаж байна гэсэн юм. УИХ-ын дарга М.Энхболд дээрх хоёр гишүүний горимын саналаар санал хураалт явуулж олонхоор дэмжив. Ингэснээр УИХ-аас Засгийн газарт албан шаардлага хүргүүлэхээр чуулганы хуралдаан өндөрлөлөө.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Улс төр гэр бүл салалтын буруутан, хэтрүүлэг биш

Улс орон хямарсан жилүүдэд гэрлэлтээ цуцлуулах хүмүүсийн тоо эрс нэмэгддэг

 0 сэтгэгдэл


Чи би, манай танайдаа тултлаа улстөржсөний бараан сүүдэр монгол гэр бүлийн бат бөх байдалд үлэмж нөлөөлөх болов. Өмнө нь гэр бүл салалтыг зөвхөн хосууд хоорондын таарамжгүй харилцаа, хууран мэхлэлт, гэр бүл төлөвлөлт муу, хүчирхийллээс үүдэлтэй гэж боддог байв. Гэтэл сүүлийн үед энэ байдал өөрчлөгдөж, төрийн эрхэнд байгаа нөхдийн унхиагүй байдал, харалган шийдвэр, тулга тойрсон хэрүүл гэр бүл салалтад шууд болон шууд бусаар нөлөөлж, өнчирч үлдэх бяцхан үрсийн тоог нэмэгдүүлжээ. 

Статистикаас харвал жил ирэх тусам салж сарниж буй гэр бүлийн тоо нэмэгдсээр байна. 2001 онд 650 хос гэрлэлтээ цуцлуулсан бол үүнээс гурван жилийн дараа дээрх тоо мянгын босгыг давж, 2009 онд хоёр мянгаар хэмжигдэх болжээ. 2016 онд 4003 гэр бүл хоёр тийш болсон бол өнгөрсөн жил 3945 хос гэрлэлтээ цуцлуулсан юм. Он оны статистикийг харвал улс орон хямарсан, ард олны амьдрал хэцүүдсэн жил болон түүний дараах онд гэрлэлтээ цуцлуулах хүмүүсийн тоо эрс нэмэгддэг байна. 

Энэ нийгмийн уг үндэс болсон гэр бүл яагаад ийм хэврэг болов, өдөр бүр арав гаруй хос гэрлэлтээ цуцлуулж буйн үндсэн шалтгаан юу вэ. Мэдээж хоорондын таарамжгүй харилцаа, үл ойлголцол, хэрүүл маргаан, хэт эрт гэрлэсэн, үүргээ гүйцэд ухамсарлаагүй, архидалт, гэр бүлээс гадуурх харилцаа, хүчирхийлэл, дарамт шахалт гээд олон шалтаг, шалтгаан нэрлэж болно. Гэхдээ дээр дурдсан бүхний уг үндэс нь юу юм бол гээд хайгаад үзвэл сонирхолтой, бас харамсалтай дүр зураг гарч ирж байна. 

Гэр бүл, хүүхэд залуучуудын хөгжлийн төвөөс хийсэн судалгаагаар салсан хосуудын 47.3 хувь нь санхүүгийн бэрхшээлийн улмаас хоёр тийш болсон гэжээ. Энэ бол нүцгэн тоо биш. Харин хосууд өөрийн гэсэн орох оронгүй, тодорхой ажилгүй, өрхийн орлого тогтвортой биш, өр зээлд баригдсан гээд өнөөгийн нийгэмд тулгардаг нийтлэг бэрхшээл гэр бүл бат бөх байх үндсийг алдагдуулжээ гэж дүгнэхэд болно. Сүүлдээ улс төрийн үзэл баримтлал таараагүйгээс гэр бүлээ цуцлуулах нь нэмэгдлээ. Ялангуяа орон нутаг, алслагдмал суурингуудад. Ийнхүү гэр бүл салалт нийгмийн үзэгдэл болтлоо хавтгайрсны буруутан хэтийдсэн улстөржилт, түүнийг гардан гүйцэтгэгсэд, дагаж намирагсад. хэтрүүлэг биш. 

Үнэндээ бидэнд МАН-ын бүлгийн даргаар хэн томилогдох, хэн нь хэнийгээ огцруулах нь тийм ч чухал биш. Албан тушаал тойрсон хэрүүл, бүлэглэл хоорондын тэмцэл тэдэнд өөрсдөд нь л хамаатай байх. Харин ард бидэнд тогтвортой хөгжил, тогтвортой бодлого, амьдрах таатай орчин л хэрэгтэй. Гэвч төрийн толгойд сандайлсан энэ хэдэн нөхдөд ард олны зутруу амьдрал, хосуудын хэврэг харилцаа, өнчирч хоцорсон хүүхдүүдийн асуудал хамаагүй аятай, ёстой л орондоо орох завгүй хэмлэлдэн уралцаж сууна. Энэ хооронд монголчуудын ирээдүйдээ итгэх итгэл алдагдаж, амьдрал үгүйрэн доройтож, гэр бүлийн нандин харилцаа өдрөөс өдөрт тасарсаар байна.

• Гэр бүл салалт нийгмийн үзэгдэл болтлоо хавтгайрсны буруутан хэтийдсэн улстөржилт, түүнийг гардан гүйцэтгэгсэд, дагаж намирагсад.

• Уг нь ард бидэнд тогтвортой хөгжил, тогтвортой бодлого, амьдрах таатай орчин л хэрэгтэй. 

• Ямар ч улсын хөгжлийн бодлого гэр бүлийн сайн сайханд чиглэдэг.

Уг нь ямар ч улсын хөгжлийн бодлого гэр бүлийн сайн сайханд чиглэдэг. Гэтэл манай улсад байдал өдрөөс өдөрт дордсоор байгаа нь бодлого боловсруулагч, шийдвэр гаргагчид гэр бүлийн бодлогыг үл тоож, ард иргэдээ хөсөр хаясны илрэл. “Улстөрчид гэр бүлийн бодлогын талаар ерөөсөө анхаарахгүй байгаа нь асуудлыг улам хүндрүүлж байна. Манай улсын хүн ам, гэр бүлийн тоо жил ирэх тусам нэмэгдээд байдаг. Гэтэл үүнд чиглэсэн бодлого, шийдвэр огт алга. Уг нь аль ч нам засгийн эрхийг барьсан Монгол эх орон, монгол гэр бүлийн төлөө үзэл бодлоо нэгтгэх ёстой юм. Гэр бүлийн асуудалд намчирхах хандлага хэзээ ч байж болохгүй. Барууны хөгжилтэй орнуудад гэр бүл яагаад аз жаргалтай байна вэ. Учир нь улс төрийн бүх нам гэр бүл сайн сайхан байх ёстой гэдэгт санал нэгддэг юм. Түүнээс бидэн шиг намчирхдаггүй. Яахав хэрэгжүүлэх арга зам нь өөр байж болно. Гэхдээ харилцан тохиролцож гаргасан бодлогоо ерөөсөө өөрчилдөггүй юм. Харамсалтай нь Монголын улстөрчид ийм байж чадсангүй” хэмээн гэр бүл судлаач, доктор Т.Намжил хэлсэн нь эрх баригчдад нэгийг бодуулах биз. 

Дахиад хэдэн тоон мэдээлэл сонирхуулъя. Дээр өгүүлсэн судалгаанд дурдсанаар өдгөө Монголд өрх толгойлсон 97.5 мянган иргэн байна. Тэдний 78.9 хувь нь эмэгтэйчүүд бөгөөд салсан хосуудын 97 хувь нь хүүхэдтэй. Мөн тэдний 42 хувь нь хоёроос дээш хүүхэдтэй байгаа аж. Нэг ёсондоо гэр бүлүүд салахын хэрээр өрх толгойлсон иргэд, хагас өнчин хүүхдүүдийн арми өргөжин тэлсээр байна. Хоёул нийлж амьдралаа авч явахад ч хүнд болсон өнөөгийн нийгэмд ганц биеэрээ амьдралыг туулах гэж зүтгэж яваа 100 мянган хүн байна гэдэг юутай эмгэнэлтэй. Түүнчлэн тэдний ард үлдэж хоцорсон, эцэг, эхийн аль нэгний хайр халамжаас гээгдсэн хүүхдүүд ирээдүйд ямар хүн болж төлөвших бол. Юун хүн амаа өсгөх бодлого, юун хөгжил. Өөрсдийнхөө өнөө маргаашийг бодсон, сандал суудлын төлөөх улстөржилт чинь үндэсний аюулгүй байдалд нөлөөлж байна. 

“Хосууд эдийн засгийн шалтгаанаар тусдаа амьдрах нь салалтад хүргэх бас нэг хүчин зүйл. Тусдаа амьдарч буй хосууд маргалдах, гэр бүлийн хүчирхийлэл, дарамтад өртөх, харилцаа нь хөндийрч салах магадлал хэвийн хосуудынхаас хоёр дахин өндөр байдаг” хэмээн Нийгмийн бодлогын судалгааны хүрээлэнгийн судлаач С.Түмэндэлгэр хэлсэн юм.

Яаж ч бодсон гэр бүлд элдэв асуудал бага байх тусам үл ойлголцол бага гарч, хоорондын харилцаа эерэг болно. Энд хувийн үл ойлголцол, таарамжгүй харилцаанаас үүдсэн салалтыг огт яриагүй. Мэдээж ялих шалихгүй шалтгаанаар салдаг гэр бүл байдгийг хэн ч хүлээн зөвшөөрнө. Харин эдийн засгийн гачигдлаас үүдэлтэй хэрүүл маргаан улам даамжирч, бүр хүндрэх шатандаа орсон нь жилд 400 хос салж буй баримтаас бэлхнээ харагдана. Улстөрчид ард олноо амар тайван амьдруулах үндсэн үүргээ хангалтгүй гэхэд дэндүү хангалтгүй биелүүлж буйг бид өдөр ирэх бүр “таньж мэдсээр” байна. 

“Одоо нийгмийн шат шатанд, ялангуяа хөдөө орон нутагт улстөржилт хэрээс хэтэрсэн. Энэ нь нийгмийн, гэр бүлийн байдалд сөргөөр нөлөөлж байна. “Энэ, тэр намын хүн” гэж харьцах нь улам гаарлаа. Миний бодлоор ойрын ирээдүйд монгол гэр бүлийн нөхцөл байдал төдийлэн сайжрахгүй. Яагаад гэвэл нийгмийн орчинд сөрөг харилцаа ноёрхож байгаа учраас энэ нь хүний оюун санаанд нөлөөлөөд байна. Үүнийг арилгахад хамгийн багадаа 3-5 жил шаарддаг. Тэгэхээр өнөөгийн сөрөг үр дагаврууд 2020-иод оноос хойш нийгэмд илүү мэдрэгдэх болно” хэмээн Т.Намжил гуай сануулсныг анхаарахгүй өнгөрч боломгүй. Бид улстөрчдийн хэрүүлийг өдөр бүр харж, хоёр талд хуваагдан хоорондоо хэрэлдээд байдаг. Гэтэл үүний цаана муу муухай бүхэн цэцэглэн соёолж, ирээдүйг маань харлуулсаар байгаа нь дэндүү харамсалтай.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Ипотекийн зээлд хамрагдах иргэдийн тоо 2.5 дахин нэмэгдэнэ

Зээлд зориулах санхүүжилтийг сард 40 тэрбумаар нэмэгдүүлэх боломжтой

 0 сэтгэгдэл


Засгийн газраас ипотекийн найман хувийн зээлийн журамд өөрчлөлт оруулж, санхүүжилтийг нэмэх шийдвэр гаргалаа. Ингэснээр хамрагдах иргэдийн тоо 2.5 дахин нэмэгдэх юм. Энэ оны есдүгээр сарын байдлаар 2700 гаруй зээлдэгчид 233 тэрбум төгрөгийн хөнгөлөлттэй зээл олгожээ. Засгийн газраас уг журамд өөрчлөлт оруулахдаа зарим шинэ заалтыг нэмлээ. Тухайлбал, анх удаа орон сууц авч байгаа иргэдэд найман хувийн зээл олгож байхаар шийдвэрлэжээ. Эл өөрчлөлтөөр анх удаа орон сууц авч буй иргэнээс хугацаа хэтэрсэн зээлийн өр, шүүхийн шийдвэрийн дагуу төлөх өр төлбөргүй, инженерийн бүрэн хангамжтай орон сууцнаас өмчилж байгаагүйг тодорхойлсон улсын бүртгэлийн лавлагаа, өмнө нь орон сууцны зээлд хамрагдаж байгаагүйг нотлох баримт зэргийг шаардах аж. Тус зээлийг зөвхөн аймаг, нийслэлийн ерөнхий төлөвлөгөөнд тусгагдсан байршилд баригдсан орон сууцнаас авч  байгаа тохиолдолд олгох юм. Харин гэр хороололд чиглэсэн бодлого гаргаж ирсэн нь эрчим хүчний хэмнэлттэй болон инженерийн дэд бүтцэд холбогдох боломжтой амины орон сууц барихад зориулж зээл олгохоор боллоо. Ингэхдээ 120 ам метр талбайтай байшин барихад зориулан 60 сая хүртэлх төгрөгийг зээлнэ. Амины орон сууц барихаар зээл хүсэгч нь анх удаа орон сууц авч байгаа “ангилал”-ын шаардлагуудыг хангахаас гадна амины сууц барьж байгаагаа тодорхойлсон баримт, барих газрын өмчлөх, эзэмших эрх улсын бүртгэлд бүртгэгдсэн, эзэмших эрхийн хугацаа нь зээлийн хугацаанаас багагүй байх ёстой аж.

Амины орон сууц барихад найман хувийн хүүтэй, 60 сая төгрөгийн зээл олгоно

Мөн зээлийн журамд арилжааны банктай холбоотой өөрчлөлтүүд орлоо. Тухайлбал, банкууд санхүүжилтийн эх үүсвэрийг өөрийн зорилгод нийцүүлэн ашиглах, зээлийн өргөдөл хүлээн авахаас үндэслэлгүй татгалзах, иргэдийг зээлээ урьдчилан төлсөн тохиолдолд торгууль, шимтгэл, хураамж ногдуулах нөхцөлтэй гэрээ байгуулах зэргийг хориглосон байна. Зээлдэгч төлбөрөө урьдчилан төлсөн тохиолдолд зөвхөн зээлийн үндсэн төлбөрийн үлдэгдлээс хорогдуулж тооцох аргыг хэрэглэх юм. Харин Засгийн газар тус журамд зээлийн хугацаа, жилийн хүү, урьдчилгаа төлбөрийн хэмжээ, зээлд хамрагдах орон сууцны талбайн дээд хэмжээ зэргийг үлдээхээр шийдсэн байна. Ипотекийн зээлийн санхүүжилтийг нэмэгдүүлэхийн тулд Монголбанк, Сангийн яаманд олгогддог байсан гурван хувийн хүүг нэг хүртэл бууруулсан талаар манай сонин өмнө нь мэдээлсэн. Үүний үр дүнд арилжааны банкууд орон сууцны зээлд зориулах санхүүжилтийг сард 40 тэрбумаар нэмэгдүүлэх боломжтой болсон. Үүнийг баталгаажуулж Засгийн газар улсын төсөв болон банкуудын санхүүжилтийн эх үүсвэрээс жилд 500 тэрбум төгрөгийг ипотекийн зээлд татан төвлөрүүлэхээр болов. Ингэснээр зээлийн санхүүжилт жилд 200 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдэж, 6000 өрх орон сууцанд орох боломжтой болно.

Засгийн газраас Ипотекийн зээлийн журамд өөрчлөлт оруулж, санхүүжилтийг нэмсэнтэй холбогдуулан БХБ-ын сайд Х.Баделханаас дараах тодруулгыг авлаа.

-Ипотекийн зээлийн хүүг найман хувиас бууруулах боломж байхгүй юу?

-Засгийн газар ОУВС-гийн санхүүжилтийн хөтөлбөрт хамрагдсан тул ипотекийн зээлийн хүүг 2020 он хүртэл бууруулах боломжгүй. Харин 2020 оноос уг зээл Монголбанкнаас Сангийн яаманд шилжинэ. Тэр үед зээлийн хүүг бууруулах талаар ярина.
-Урьдчилгаа 30 хувийг 20 хувь болгохоор судалж үзсэн үү?

-Судалсан. Одоогоор тийм боломж алга.
-Банкны өндөр хувийн хүүтэй зээл авсан иргэд найман хувийн зээлд шилжихийг журмаар зохицуулах боломжгүй юм уу?

-Арилжааны банкны зээлээр орон сууц авсан иргэн найман хувийн зээлд хамрагдах боломжтой. Тухайн банктайгаа тохиролцох байх. Харин шилжихдээ ипотекийн зээлийн журамд заасан шаардлагыг хангасан байх ёстой.
-“Буянт ухаа 2” хороололд баригдаж буй 972 айлын орон сууцны хэдэн хувийг түрээсийн орон сууцаар ашиглуулах вэ?

-Санхүүжилтийг хөгжлийн банк хариуцаж, дэд бүтэц нь төрөөс хийгдсэн учир нэг ам метрийн өртөг нь 1.3 сая төгрөг болж байгаа. Харин хэдэн хувийг түрээсээр ашиглуулах, хэдийг нь зарах талаар бүрэн ашиглалтад орсных нь дараа Засгийн газар шийднэ. Хөгжлийн банкнаас гаргасан 71 тэрбум төгрөгийг орон сууцны сан бүрдүүлэх байдлаар шийдчихвэл бүгдийг нь түрээсийн орон сууц болгох төлөвлөгөөтэй байгаа.
-Түрээсэлсэн байраа цаашид өмчлөх саналыг яаж шийдэх гэж байна?

-Түрээсэлсэн байраа өмчлөлдөө авах санал иргэдээс ирдэг. Энэ асуудлыг одоохондоо шийдээгүй байна. Цаашдаа түрээсийн байраа өмчилж болох саналыг Засгийн газрын хуралдаанаар хэлэлцүүлнэ гэсэн бодолтой байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Гал унтарсан, гэхдээ түймэр унтраагүй

Монголд эдийн засаг, эрх мэдлийн төлөөх дайн эхэлсэн

 0 сэтгэгдэл


ӨНДӨГ АНХДАГЧ УУ? ТАХИА АНХДАГЧ УУ?

Тогтолцооны алдаа юу, эсвэл хүндээ байна уу? гэсэн асуудлыг тавьж, хариултыг эрцгээж, талцан маргалдацгааж байгаа. Эхлээд "өндөг анхдагч уу, тахиа анхдагч уу" гэсэн асуултанд хариулт авах ёстой юм шиг байна. Сошиал орчинд энэ асуултыг тавьж үзсэн, "хоёулаа анхдагч" гэсэн сайхан хариултыг сонслоо. Oюутан байх үеийн юм санаанд орж инээд хүрэв. Өндөг анхдагч уу, тахиа анхдагч уу, гэдэг дээр та юу гэж боддог вэ? гэж би багшаасаа асуусан юм л даа. Чи өөрөө юу гэж бодож байна гээд асуултыг асуултаар хариулахаар нь хоёулаа л анхдагч байх, яагаад гэвэл эсрэг логикоор аль нэгийг нь анхдагч биш гээд хэлчихвэл матери анхдагч биш болчих гээд байгаа юм гэж хариулснаар хэгжүүн оюутны тоонд орж билээ. Гээндээ ч байна, гоондоо ч байна гэдэг шиг тогтолцоондоо ч байна, хүндээ ч байна гэх үндэслэлтэй. Эндээс тогтолцоог өөрчлөхийн тулд эхлээд хүнээ өөрчлөх ёстой гэсэн логик аяндаа гарна. Энийг нотлохын тулд тогтолцоо гэж чухам юуг хэлээд буйгаа эрхбиш ойлгох ёстой байх. ТОГТОЛЦОО гэдэг нь сонгуулийн сурталчилгаанд яваад байсан унь, хана, тооно, түүнийг шидэмсээр аргамжих тухай биш юм. ГЭР-ТӨР ч гэнэ үү, юү гэсэн үг юм? Барилга байшин, түүнийг гоё харагдуулах архитектур ч биш, "төрийг муухай харагдууллаа" гэж юу ярина вэ? Tөрийн тогтолцоо буюу харилцаа гэдэг нь юуны өмнө, саарал ордонд суугаа хүмүүс, хэсэг бүлгүүдийн хоорондын харилцаа (эвлэрэл, задрал),системийн обьект ба субьектийн хоорондын шүтэлцээ юм. Энэ дашрамд дурдахад өнөөдрийг хүртэл нам төвтэй биш түүнээс ч дор, хүн төвтэй, төр орчинтой, нам тархитай дугуй тогтолцоо ноёрхож ирсэн юм. Байгалийн шинжлэх ухааны молекулын онолоор аваад үз л дээ, хэн нь хэнийгээ бөмбөгдөөд байна, тов тодорхой ойлгогдоно. Ард түмэн атом болчихоод төр гэх электронууд намуудын удирдлагаар хүнээ зогсоо зайгүй бөмбөгдөж туйлдуулж байгаа биз дээ! Асуудлын төвд хүн байна, утааг арилгахын тулд соён гэгээрүүлнэ ч гэх шиг, ард түмэн асуудал үүсгээд байгаа юмуу? хүн төвтэй энэ өвчтэй тогтолцоог өөрчлөх ёстой, хүнийг төвөөс гаргаж субьект орчин болгоод оронд нь хуримтлагдаад байгаа асуудлаа анхаарлын төвд оруулаад бөмбөгдөж байх ёстой юм. Төр нь хүнээ биш ард түмэн төрөө бөмбөгдөж байх учиртай юм, энийг ойлгохгүй байгаа бол ардчилал гэж элийрцгээх хэрэггүй. хүн бол обьект биш, субьект! гэхдээ ХҮН-АТОМ дэлбэрч, дарамтын гадна өөрсдөө гарч эхлээд байх шив дээ! Намыг бол төрийн тогтолцооны тойргоос бүр гаргачих хэрэгтэй, энэ замаар явсан орнууд маш хурдтайгаар хөгжиж байна. Гэхдээ нам хэрэггүй биш, маш хэрэгтэй, юунд хэрэгтэй гэдэг тухайд жич өгүүлэх болно. Шинэ тогтолцоо бол шинэ цагийн дуудлага, шинэ үеийн дууг хуучин өтгөс дуулж чадахгүй. Энд би хүн ам зүйн биш сэтгэлгээний хуучрал, хоцрогдлын тухай ярьж байна, насаар ялгаварлаагүй. Хуучныг үгүйсгэхгүйгээр шинийг бүтээх боломжгүй гэдгийг гегель хэлчихсэн юм. Хувьсал угаас ийм хуулиар явдаг. Энэ утгаар бол үндсэн хуулинд өөрчлөлт хийх санаатай байгаа хүнтэй нь цуг өөрчлөхөөс өөр гарц байхгүй. Манай үндсэн хууль бол муугүй хууль, гэхдээ алдаатай хууль. Үүнийг мэдэрсэн Б.Чимид гуай хожим нь харамсан хэлсэн байдаг санагдана, хуульчид санаж л байгаа. Үндсэн хуулийн гол, гол алдаанууд цаг хугацааны шалгалтыг даасангүй. Надад үндсэн хууль тайлбарлах эрх олгогдоогүй, гэхдээ хуулийн зүйл анги биш, нийгэм зүйн агуулга талаас нь хэдэн зүйлийг хэлье. Анзаарахгүй өнгөрч болохгүй хэдэн том алдаа байх шиг санагддаг..

Одоо мөрдөгдөж байгаа үндсэн хууль нь нэг талаас эрх зүйн орчин үүсгэх, нөгөө талаас цаазлан хориглох нөхцөл гэсэн хоёр тал харилцан баримжаатай байх концепци зарчмыг алдагдуулж, чөлөөт байдлыг дэвэргэн дураар дургих нөхцлийн суурийг тавиад өгчихсөн юм.


Үндсэн хууль батлагдсан өдрөөс эхлэн хууль зөрчөөгүй бол юу ч хийж болно гэсэн хандлага үүсч, эрх чөлөө хумигдан, чөлөөт байдал давамгайлж эхэлсэн. Яваандаа даамжирч, өөрийн эрх нь бусдын эрхээр хайрцаглагдах ёстой гэсэн хүний эрхийн түгээмэл тунхаг зөрчигдөж, өөрсөддөө зориулж хууль үйлдвэрлэдэг увайгүй байдалд шилжсэн. Энэ бол тэвчиж болохгүйн дээд хязгаар юм. Өөрсдийн бодлоор, ашиг сонирхлоор гаргасан хуулиа дээдлэж, "хуулийн хүрээнд" гэсэн тарни шиг юмыг амтай болгон хэлдэг болсон. Энийг орчин цагийн хэлээр "улс төрийн альгоритм" гэдэг юм. Хууль гэсэн шүхрийн дор том, том хэргүүд гарч хуулиар хамгаалагдан, хариуцлага гэдэг юм алга болсон. Энийг шинэ үндсэн хуулиас өөр аргаар залруулах боломж байхгүй..

Социализмын үед ард түмний баялагийг хамгаалах хяналтын ган төмөр тор шиг хатуу систем үйлчилж байсан. Үндсэн хуулиар тэрийг үгүйсгэсэн мөртөө оронд нь ажиллах хяналтын системын тогтолцоог босгох хууль зүйн орчинг бүрдүүлж чадаагүй.


Намын болон ардын хянан шалгах байгууллага гэх айхтар систем байлаа. Тэрийг байгууламжтай нь цуг нураасан. Оронд нь хөрөнгөтөн орнуудын жишгээр тэрнээс ч хатуу мониторинг системийг босгох боломж байсан ч зориуд хийгээгүй. Тийм тогтолцоо, шинээр төрж байсан нударган баячуудад (одоо бол олигархиуд) ашиггүй байсан. Яг өнөөдрийн өндөрлөгөөс харан дүгнэлт хийхэд хяналтын хатуу чанга систем дутагдаж байгаа нь илт боллоо, энийг гагцхүү реформоор л хийнэ.

Үндсэн хуулийн нөхцлөөр, төрийн гурван өндөрлөг гэх субьектүүдийн хоорондын харилцаа, эрх үүргийг тогтоохдоо харилцан биесээ хянах тэнцвэржүүлсэн зарчим барьсан нь том алдаа байжээ. Удирдлагын нэгдмэл байх зарчим алдагдаж, төр бүхэлдээ эзэнгүйдэж, эсвэл зориудаар эзгүйрүүлж, төрийг эрх мэдэл булаалдах талбар болгон хувиргасан.


Үндсэн хуулийн Цэцийн дээр хөх тэнгэр л байдаг гэдэг үгийг хэн гаргасан бэ? Мэдээж улстөрчид өөрсдөө. Монгол Улсын үндсэн хуулийн Цэц нь үндсэн хуулийн шүүх мөн үү, мэдээж биш! Процесс явуулдаггүй, өөрсдөө санаачлаад хэн нэгэн албан тушаалтныг татан шүүх эрхгүй тийм шүүх байдаггүй юм. Тэгэхээр тэтгэвэрийн хэдэн хүнийг сул цалинжуулж, хулгай, булхайгаа хаацайлуулах гар доорхи улс төрийн байгууллага болгосон нь ойлгомжтой. Зүй нь татан буулгаад үндсэн хуулиа хамгаалах трибунал хэлбэрийн шүүх байгуулах ёстой юм. Ер нь бол төрийн гурван өндөрлөгийн нэг нь шүүх тогтолцоо байх ёстой. Төрд ард түмний өөрийн хяналтын дээд танхим орж ирэх ёстой, ингэхгүйгээр, ийм тогтолцоонд орохгүйгээр шударга ёсыг тогтооно гэсэн бүх яриа хоосон хий үзэгдэл болон үлдэх болно. Төрийн гурван өндөрлөг биесээ хянах биш, аль нэг нь давуу эрхтэйгээр удирдах ёстой. Парламент нь давамгайлах уу, эсвэл Ерөнхийлөгч нь давуу эрхтэй, үүрэгтэй байх уу, гэдгийг ард түмний санал асуулгаар референдум хийж тогтоох ёстой. Аль нь ч байлаа гэсэн үндсэн хуулийн шүүхийг жинхэнэ утгаар нь байгуулах ёстой. Мэдээж тогтолцоог сууриар нь өөрчлөх нь гарцаагүй гэдэг дээр нийгмийн сэтгэлгээ төвлөрчихөж байгаа бололтой. Тогтолцоо ямар байхыг судлаачид, эрдэмтэн мэргэд хэлсээр байгаа. харин тогтолцоог өөрчлөхдөө анзаарахгүй орхиж хэрхэвч болохгүй хэдэн зарчим байна, тэрийг хэлье!

ХҮРСЭН ТҮВШИНГЭЭС УХАРЧ БОЛОХГҮЙ

Бүгд найрамдах улсын үндсэн индэр гэгддэг парламентын засаглалыг 4 жилээр байгуулж сурлаа, олон улсын парламентаас муугүй үнэлгээтэй яваа. Энэ бол хүрсэн түвшин. ард түмэн ардчилал гэж юү вэ, ардчилалын нэрд дулдуйдсан "ардчилалгүй цөөнхийн дарангуйлал" гэдгийн ялгааг мэддэг боллоо. Энэ бол хүрсэн түвшин. Хүрсэн түвшингээс ухарч болохгүйн гол утга нь парламeнтаас ухарч болохгүй, харин ч хоёр танхимтай сонгодог хэлбэрт шилжүүлэн төгөлдөржүүлж, аль нэг хөгжилтэй орны парламентын ажиллагааг жишиг болгон сонгож, парламентыг хямрал доголдол гарахааргүй болгон төлөвшүүлэх явдал юм. Энэ бол төрийн тогтолцооны чанарын өөрчлөлт, хувьсгал. Дашрамд дурдахад, сонгодог парламент гэж байхгүй, харин парламентын сонгодог хэлбэр гэж л байгаа, ойлголтын ийм зөрүүнээс бид гарах ёстой юм.

• Төр нь хүнээ биш ард түмэн төрөө бөмбөгдөж байх учиртай юм, энийг ойлгохгүй байгаа бол ардчилал гэж элийрцгээх хэрэггүй. 

• Яг өнөөдрийн өндөрлөгөөс харан дүгнэлт хийхэд хяналтын хатуу чанга систем дутагдаж байгаа нь илт боллоо, энийг гагцхүү реформоор л хийнэ. 

• Дашрамд дурдахад, сонгодог парламент гэж байхгүй, харин парламентын сонгодог хэлбэр гэж л байгаа, ойлголтын ийм зөрүүнээс бид гарах ёстой юм.

ХУУЧИН РУУ ХАЛЬТРААД ОРЧИХОЖ БОЛОХГҮЙ

Монгол Улс хуучин тотилат системийг халсан гэж ярьдаг, "ардчилсан хувьсгал" хийсэн гэж зарим нь сайрхдаг. Ямар үр дүн гарсан юм бэ? ард түмэн ийм ардчиллыг хүссэн юмуу? Нэг намын дарангуйлал 2 намын ээлжилсэн жанжлалаар солигдлоо. Ардчилал гэдгийн язгуур утга хэрэгжиж чадсангүй, хуучин соц. Нийгмээс ч дор, тэр гэхийн тэмдэггүй мөлжлөгийн олигархи засаглсал руу хальтраад орчихсон байна, энийг хүсэвч эс хүсэвч хүлээн зөвшөөрөхөөс өөр аргагүй байдал үүссэн. Учраа олохгүй будилцгааж байх хооронд Ерөнхийлөгчийн Засаглал руу орох нь зөв гэсэн хаанаас үүдэлтэй нь ойлгомжгүй, супер-призедентизмын суртал ухуулга нийгэмд тархлаа. Энэ бол импортлогдсон үзэл санаа гэж ойлгож байна, гаднын аль нэг улсад ашигтай байгаа гэж бодно. Ерөнхийлөгчийн Засаглалтай орнууд голдуу түрэмгийлэх бодлого барьдагийг саначих хэрэгтэй л юм.

АРД ТҮМНИЙ БОДЛЫГ ТООЦОХГҮЙ БАЙЖ БОЛОХГҮЙ


Ямар тогтолцоотой байхыг ард түмэн сонгох ёстой, энд онол, нийгэм зүйн ямарч мэдлэг хэрэггүй. Мэдээж гол гол ойлголтуудыг ард түмэнд урьдчилж өгөх нь зөв, гэхдээ эцсийн шийдвэрийг ард түмэн нийгмийн сэтгэлгээний түвшиндээ тааруулаад мэдрэмжээрээ гаргах ёстой юм. Тусгаар улсын статусаа үеийн үед хадгалсаар ирсэн ард түмэн, төрийхөө тогтолцоон дээр алдахгүй гэдэгт бүрэн итгэлтэй байна. Ард түмнээсээ зоригтой асуух нь дээр. Ерөнхийлөгчийн үүрэг эрх давамгайлсан Ерөнхийлөгч-парламентын Засаглалтай байх уу, эсвэл парламентын эрх давамгайлсан Парламент-ерөнхийлөгчийн засаглалыг сонгох уу гэдгээ ард түмний санал асуулгаар шийднэ гэсэн үг. гуравдагч зам гэж байхгүй.

НИЙГМИЙН ХӨГЖЛИЙН ТҮВШИНГ ХАРГАЛЗАХГҮЙ БАЙЖ БОЛОХГҮЙ


Нийгмийн сэтгэлгээний хөгжил ямар төвшинд байгаа билээ, тэрийгээ баримжаалан тогтоогоод, түүндээ тохирсон тогтолцоог баталгаажуулаад цааш явах ёстой байх. Энэ түвшинг 130 орчим үзүүлэлтээр тооцож гаргадаг гэсэн үзэл баримтлал байдаг гэж дуулсан. Гэхдээ хоёр зүйлийг маш сайн мэдэж байна. Нэгдүгээрт, нийгмийн сэтгэлгээ төрийн харилцаанаасаа хол түрүүлээд хөгжчихсөн байгаа. Тиймээс ч төр нь ард түмэндээ байнга л гологдоод байгаа биз дээ. Хоёрдугаарт, Монгол Улсын төрийн харилцаа (тогтолцоо),Европын хөгжилтэй орнуудынхаас даруй хагас мянган жилээр хоцрогдож яваа. Тийм учраас дэлхийн шившиг болоод, ард түмнийхээ эсрэг төр гэдгээр шоолуулан дуудуулаад яваа байлгүй дээ. Биесээ гутааж унагаад, өөрсдөө тодордог пискүилл систем одоогоос 500 жилийн тэртээд италид байсан, төрийн мафийн пирамид (орчин цагт конусан) тогтолцоо 500 жилийн тэртээд байсан гээд хэд хэдэн үндэслэлийг баримжаа болгон тооцлоо.

ДЭЛХИЙН ЭРХ ЗҮЙН ОРЧНООС ХАЛИАД ГАРГАЧИХАЖ БОЛОХГҮЙ


Дэлхийн бүх улс орнууд, Англо-Атлантын буюу далайн эрх зүй, Ром-Германы буюу эх газрын эрх зүй гэсэн 2-хон хуулийн орчинд хуваагддан оршдог. Монгол Улс эх газрын эрх зүйтэй орон, үндсэн хууль нь ч энэ л жишигээр явах ёстой, явсаар ч ирсэн. Эрх зүйн орчныхоо суурийг ганхуулдаг тийм үхэр шиг тэнэг улс байж болохгүй. Тэгэхээр Америкийн жишгээр ерөнхийлөгчийн тогтолцоотой болно, эсвэл үндсэн хууль байхгүй английг дууриана гэдэг нь дэмийрэл.

Гал гарлаа, унтраалаа, гэхдээ түймэр унтраагүй. Цогшсон голомт нь хөвдөн дор нуугдаж үлдлээ

Туршлага, идеа авах талыг үгүйсгэхгүй, харин суурь эрх зүйдээ шалзан хадаас ч авчирч шигтгэж болохгүй, Элбэгдоржийн гаргасан энэ алдааг бид амсахаараа нэг болсон. Европын холбооны бүх улс, Aзийн ихэнхи түүний дотор Япон Улс эх газрын эрх зүйтэй, Засаглалын холимог тогтолцоотой. Ерөөс дэлхийн дийлэнхи орнууд холимог тогтолцоотой. НҮБ-аас улс орон ямар тогтолцоотой байхыг заадаггүй. Төрөө өөрөө тохинуулах (Self-determination) эрхийг хүндэтгэдэг, гэхдээ бүртгэдэг юм. Манайх холимог тогтолцоотой БНу гэсэн бүртгэлтэй яваа. харин ерөнхийлөгч-парламентын тогтолцоо юу, эсвэл парламентерөнхийлөгчийн тогтолцоотой байх уу гэдэг хэлбэрийг зарлаж амжаагүй яваа. одоо амжуулах цаг нь иржээ.

ЦАГ ҮЕИЙН АСУУДЛААР


Гал гарлаа, унтраалаа, гэхдээ түймэр унтраагүй. Цогшсон голомт нь хөвдөн дор нуугдаж үлдлээ. Хэзээ ч дүрсхийн асч мэднэ. МАНАН бол зүгээр нэг нам дамнасан сүлжээ биш, тэр бол хөнгөрүүлсэн ойлголт. Ардаа асар том сүүдрийн эдийн засагтай, улсын эдийн засгийн тулуур багана болсон газрын баялагийг 30-40 жил захиран зарцуулах программтай, олигархиудын хунтын засаглал гэж ойлгох ёстой. Монголд эдийн засаг, эрх мэдлийн төлөөх дайн эхэлсэн. Монголын ухаант ард түмэн ордонд гарсан галыг амжилттай унтраалаа. Түймрийн голомт хөвдөн дор нуугдан үлдсэн гэдгийг дахин хэлье! Гэхдээ АН-ын зүгээс дахиад гал гаргана гэж тооцсонгүй, өөрсдийгөө танин мэдүүллээ. Монгол хамтын хүчээр ялна, учир нь монголчуудын ялагдашгүй чанарын этногенийн онолыг үндэслэсэн Лев Гумилев, монголчууд хэрэгцээтэй үед нягтарч чаддаг гайхамшигтай үндэстэн гэж хэлсэн байдаг юм.