A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/385/

Академик эрх чөлөө ба үнэ цэнтэй ажилтан бэлтгэх эхлэл

Ажил олгогчдын шаардлагад нийцсэн мэргэжилтнүүдийг орон нутагт бэлтгэж байна

Академик эрх чөлөө ба үнэ цэнтэй ажилтан бэлтгэх эхлэл
 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/385/



Монголын зүүн бүсийн боловсролын салбарын тулах цэг болсон Дорнод их сургууль цагийн эрхээр боловсон хүчний бодлогоо өөрчилж эхэлжээ. Нийгмийн ухааны чиглэлээр мэргэжилтэн бэлтгэдэг байсан тус сургууль хэдэн жилийн өмнөөс байгалийн ухаанд онцгой анхаарах болов. Үүнийг тод томруун харуулах нэг жишээ нь тус сургууль саяхан газрын тосны бүтээгдэхүүн шинжилдэг иж бүрэн лабораторитой болсон явдал. Азийн хөгжлийн банкнаас 2012-2019 онд хэрэгжүүлж буй дээд боловсролын шинэчлэл төслийн хүрээнд тус сургуульд 293.4 сая төгрөгийн дэмжлэг үзүүлсний нэг нь 107 сая төгрөг бүхий уг лаборатори юм. “Саяхан манай сургуульд салбарын яам болон АМГТГ-ын мэргэжилтнүүд ирж лабораторийг маань үзээд хүчин чадал сайтайд нь олзуурхаж, хурдан ашиглалтад оруулж үр дүнг нь үзэхийг захисан” хэмээн Дорнод их сургуулийн захирлын үүрэг гүйцэтгэгч Э.Ундармаа Азийн хөгжлийн банкны төлөөлөлтэй уулзахдаа ярилаа. Ирэх жил тус сургуулийг газрын тосны инженерийн мэргэжлээр төгсөж буй анхны мэргэжилтнүүд хөдөлмөрийн зах зээлд гарна. Монгол орны газрын тосны өлгий нутагт хүчин чадал сайтай, сүүлийн үеийн тоног төхөөрөмжтэй лабораторийг түшиглэн боловсон хүчин бэлтгэж эхэлсэн нь үргэлж шүүмжлэлийн бай болдог боловсролын салбарын хувьд нэн таатай мэдээ юм.


“Инноваци, шинэ технологид дасан зохицох чадвар, хөгжил нэвтрүүлэх чадавх бол тухайн улсын эдийн засгийн өсөлтөд маш чухал үүрэг гүйцэтгэдэг” хэмээн Азийн хөгжлийн банкны суурин төлөөлөгч, хатагтай Ёланда Фернандез Ломмен манай сонинд өгсөн ярилцлагадаа онцлов. Тиймээс ч дээд боловсролын салбарт мэдлэгийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах эрх чөлөөг хангалттай байлгах, төгссөн мэргэжилтнүүд нь ажил олгогчдын шаардлагад нийцдэг байх нь хөдөлмөрийн зах зээлээр хоорондоо холбогддог макро эдийн засаг ба дээд боловсролын салбарын гол зорилго. Ийм жишигт дээд боловсролын чанарыг хүргэхээр хийсэн ажил, санхүүжилтынх нь багахан хэсэг нь газрын тосны бүтээгдэхүүн шинжлэх лаборатори юм. “Манай улс Газрын тос боловсруулах үйлдвэртэй болохоор зорьж, Засгийн газар энэ салбарт гадаад ажилчдын тоог цөөлж, дотоодын ажиллах хүчнийг нэмэгдүүлэх бодлого баримталж буй энэ үед уг хөрөнгө оруулалт аймгийн тулгамдсан асуудлыг шийдлээ” хэмээн Засаг дарга М.Бадамсүрэн хатагтай Ёландад талархал илэрхийлсэн. Сургуульдаа лабораторитой болох төслөө тус сургуулийнхан 2015 оны арваннэгдүгээр сард бичиж, дараа сард нь санхүүжилт авах эрхтэй болсон аж. Харамсалтай нь, төсөл боловсруулах багт газрын тосны чиглэлийн нарийн мэргэжилтэн байхгүйгээс тоног төхөөрөмжийн жагсаалтаа дутуу өгчихжээ. Үүний улмаас одоо сорох шүүгээ, аналитик жин, нэрлэгийн аппарат, октан тодорхойлогч гэсэн дөрвөн тоног төхөөрөмж алга. Хайран сайхан тоног төхөөрөмжүүдээ оюутнууд нь гүйцэд ашиглаж чадахгүй, танхимын хойморт үзүүлэнгийн үүрэг гүйцэтгэж байгаа нь харамсалтай.


Тус лабораторид тулгамдаж буй өөр нэг асуудал бол менежментийг нь хариуцах лаборант, профессор олдохгүй байгаа юм байна. “Улс орон даяар зар тавиад ч ирдэггүй. Цалин хангамж, бүс нутгийн хөгжлийг голдог байх” хэмээн Э.Ундармаа учирлав. Уг нь газрын тосны олборлогч болон шатахуун импортлогчид хамтран ажиллах сонирхлоо илэрхийлээд буй аж. Дорнодын их сургуулийн Инноваци, гадаад харилцааны албаны мэргэжилтэн С.Энхжаргал “Лабораторийн менежменттэй холбоотой асуудал их чухал. Байнгын ажиллагаатай байх, засвар үйлчилгээ тогтмол хийдэг байх хэрэгтэй. Бид анхнаасаа төслөө бичихдээ нээлттэй лаборатори байгуулж, бүсийн компаниудад төлбөртэй үйлчилгээ үзүүлэх замаар зардлаа нөхөх, санхүүжилт босгохыг зорьсон” гэж ярилаа. Азийн хөгжлийн банкны боловсролын салбар хариуцсан ахлах мэргэжилтэн Л.Итгэл “Лабораторийн зарим тоног төхөөрөмж дутуу, ажиллуулах мэргэжилтэн байхгүй байгааг харах үнэхээр харамсалтай байна. Сургууль хариуцлагагүй хандаж, бэлтгэл дутуу хийсний илрэл. Гэхдээ нэгэнт манайхаас хөрөнгө оруулсан тул бид дутууг нь авч өгнө” хэмээв. Лаборатори байнгын үйл ажиллагаатай болсноор Монголд газрын тосны салбарт үйл ажил­ лагаа явуулдаг компаниудтай хамтран ашиглах, газрын тосны инженерийн чиглэлээр хавсарга болон суурь судалгааг бүс нутгуудын болон улсын хэмжээнд хийж, хэрэгжүүлэх өргөн боломж нээгдэж буй юм.


АЖИЛ ОЛГОГЧДЫН ХЭРЭГЦЭЭГ ХАНГАЖ ЭХЭЛЛЭЭ


Ажил горилогчдын хувьд бичгийн харилцааны болон багаар ажиллах чадвар, задлан шинжлэх, санаачилгатай шийдэмгий байх чадварууд дипломын голч дүнгээс нь илүү чухал болохыг ХНХЯ-наас ажил олгогчдын дунд явуулсан судалгаанд бий. Дээд боловсролын шинэчлэлийн хүрээнд ажил олгогчдын дээрх хэрэгцээг хангах нэгэн сонирхолтой төсөл хэрэгжүүлсэн нь “Оюутнуудын санаачилгыг дэмжих төв” юм. Оюутнууд санаачилгаа ажил хэрэг болгоход санхүүгийн дэмжлэг үзүүлснээр ажил хийх сонирхол нь нэмэгдсэн байна. Тухайлбал, “Маамуу” үсчний салоны төсөл орлого олох боломжтой учир оюутнууд маркетинг хийх, харилцагч татах гэх мэт бие даан бизнес эрхлэх чадваруудаа хөгжүүлэхэд ихээхэн дэмжлэг болжээ. Одоо тус салонд үсчний чиглэлээр ажиллах сонирхолтой оюутнууд цагаар ажилладаг. Энэ төсөл хэрэгжсэнээр оюут­ нууд төслөө төлөвлөгөөний дагуу хийх, удирдлагаар хангах, эрсдэлээ тооцох, тайлан боловсруулах гээд төслийн удирдлагын чадвар нь эрс сайжирсан гэдгийг С.Энхжаргал онцоллоо. Өөрөөр хэлбэл, төсөлд хөрөнгө оруулалт татах, дэмжлэг авахад саад болдог төслийн зорилт, үр дүнг ерөнхийлөх гэх мэт монголчуудын гаргадаг түгээмэл алдаа багасаж байна гэсэн үг. Үүний зэрэгцээ албан бичиг боловсруулах, багаар ажиллах чадвар, сэтгэл зүйгээ удирдаж, зорилгынхоо төлөө тууштай явдаг чадварууд нь хөгжсөн аж. “Төсөл хэрэгжсэний дараа эрсдэлээ тооцоолж хэрхэн даван туулах вэ гэсэн асуудал шийдэх чадвар маш сайн хөгжсөн гэж оюутнууд хариулсан байна. Одоо уг жишгийг тус сургууль үргэлжлүүлж буй бөгөөд оюутнууд холбоогоороо дамжуулж цагийн ажил хийдэг болжээ.


ЯПОН ХҮҮХДҮҮД МОНГОЛЫН ТУХАЙ СУРАЛЦАЖ БАЙНА


Дорнод их сургуульд байгуулсан зайн сургалтын төвд сайн дурын ажилтан Мина Япон сурагчдад Монголын тухай хичээл зааж, мэдээлэл түгээж байна. Биднийг зайн сургалтын танхимаар ороход Архангай аймаг дахь МУБИС-ийн зайн сургалтын төвөөс холбогдсон байлаа. Ийм төвүүдийг БаянӨлгий, Завхан дахь их сургуулиудад Дээд боловсролын шинэчлэл төслийн хүрээнд мөн байгуулсан бөгөөд 19 хүний бүрэлдэхүүнтэй баг ажилладаг аж. Зайн сургалтын төвтэй болсноор орон нутагт ахисан түвшний сургалт явуулах, төгсөгчдийн мөшгөх судалгаа хийх, гадаадын мэргэжилтэн, профессоруудын сургалтад хамрагдах, эрдэм шинжилгээний илтгэл, судалгаануудаар цахим сан үүсгэж, төлбөртэй үйлчилгээ үзүүлэх боломж бүрджээ. Засгийн газраас боловсролын салбарт баримталж буй бодлогын хүрээнд 2022 он гэхэд орон нутгийн ЕБС-ийн багш нарын 70 хувийг магистрын зэрэгтэй болгоход Дорнод их сургуулийн зайн сургалтын төв чухал хувь нэмэр оруулж буйг захирлын үүрэг гүйцэтгэгч Э.Ундармаа онцолсон. Тус сургуулийн төгсөгчид зүүн бүс дэх цэцэрлэг болон ЕБС-ийн багш нарын 80 орчим хувийг хангадаг аж. Уг төв одоогоор аймгийн дөрвөн сумтай холбогддог бөгөөд энэ он гарсаар таван удаагийн онлайн хичээл, хоёр хэлэлцүүлэг өрнүүлсэн байна.


Оюутнуудын төсөл удирдах, албан бичиг боловсруулах чадвар сайжирчээ


Орон нутаг дахь боловсролын аяллын хүрээнд санхүүжүүлэгч байгууллагын урмыг хугалж, нутаг нэгтнүүдийнхээ өмнөөс нүүр улайх бас нэг явдал болжээ. Төслийн хүрээнд Дорнод их сургуулийн биеийн тамирын заалыг иж бүрэн шинэчлэхээр 86 сая төгрөгийн дэмжлэг үзүүлжээ. Харамсалтай нь, гүйцэтгэгч байгууллага болон сургуулийн удирдлагын хариуцлагагүйн улмаас өдгөө тэр их мөнгөний нэлээд нь салхинд хийсэв. Гүйцэтгэгч компани зориулалтын бус шал тавьснаас хүмүүс халтирч унаж, гэмтэх болсон тул хуучин шалаа буцаан тавьсан, хана нь чанар муутай гээд санхүүжүүлэгчээ гонсойлгож хариуцлагагүй хандсан байв. Хатагтай Ёланда “Биеийн тамирын заал чанар болон дизайны хувьд та бүхний сэтгэлд хүрээгүй, хүмүүс унаж, гэмтсэнд харамсалтай байна. Гүйцэтгэгч байгууллагыг шалгая.” хэмээв. Харин Азийн хөгжлийн банкны боловсрол хариуцсан мэргэжилтэн Л.Итгэл “86 сая төгрөг их мөнгө. Үүний зарцуулалт ийм хангалтгүй байгаад сэтгэл дундуур байна. 2014 онд энэ заалыг зассан. Манай журмаар гүйцэтгэгч тал нэг жилийн баталгаа өгдөг. Тухайн үед яагаад мэдэгдэж болоогүй юм бэ. Тэгсэн бол дахиж хийлгэж болох байсан. Үүнд сургуулийн удирдлага ч бас хариуцлагагүй хандсан байна” гэсэн юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Шинэ машин унаж, эсвэл аяга латте ууснаараа хэн ч баяжихгүй

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Ном уншдаг хүн зөнөх өвчин тусах магадлал 32 хувиар бага байдаг

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Конорт 40 секунд хангалттай байлаа

 0 сэтгэгдэл
  • Тэр гурван өөр жинд өрсөлдөгчөө эхний үед хүнд цохилтоор ялсан анхны тулаанч болжээ
  • Нэг жил гаруйн хугацаанд рингэнд гараагүй Коннорыг ялна гэж бооцоо тавигчдын олонх нь мөрийцжээ

АНУ-ын Лас-Вегаст холимог тулаан сонирхогчдын тэсэн ядан хүлээж байсан UFC 246 тэмцээн боллоо. Гэхдээ уг тулаан санасныг бодвол харьцангуй хурдан дууссан. Нэг жил гаруйн хугацаанд рингэнд гараагүй Коннорыг ялна гэж бооцоо тавигчдын олонх нь мөрийцжээ. Болсон процессыг товч дурдвал, Коннор тулаан эхлээд л дайрсан. Эхний цохилт зөрсөн ч барьж аваад дөрвөн ч удаа мөрлөлөө. Дараа нь түүний зүүн хөлийн өшиглөлт эрүүнд тусав. Улмаар нэмж цохиод ердөө 40 секундэд хүнд цохилтоор яллаа. Коннор нийт 25 тулалдахдаа 21-т ялав. Ингэхдээ 21 ялалтынхаа 18-ыг нь хүнд цохилтоор буулган авчээ. Серроне хэдийгээр холимог тулааны таван дээд амжилт эзэмшдэг ч мэргэжлийн карьер дахь 14 дэх ялагдлаа амслаа. Тэгвэл мэргэжлийн аналистууд “Коннортой тулалдана гэдэг мөнгөний хувьд маш ашигтай тул тулааныг хүлээн авсанд нь Серронед талархах хэрэгтэй” гэжээ. Ердөө 40-хөн секунд үргэлжилсэн тулааны дараа сэтгэгдлээ илэрхийлсэн хүмүүсээс онцлох нэгэн байсан нь Флойд Мэйведер юм. Тэр “Аварга аа, буцаж ирсэнд тань баяр хүргэе. Одоо надаас даагаа нэхэж болно шүү. Би хэзээд бэлэн” хэмээн түүнд баяр хүргэжээ. 

Тулааны дараа хэн, юу хэлэв

Коннор МакГрегор: Би эргэн ирлээ. Дахин түүхийг бүтээж эхэллээ. Маш сайхан байна. Би гурван өөр жинд эхний үед хүнд цохилтоор ялсан анхны тулаанч боллоо. Формдоо бүрэн орсон гэж хэлж чадахгүй ч тун ойрхон байна. Гэрийнхэнтэйгээ баяраа тэмдэглэж, амраад ахиад тулалдана. Хагас дунд жин надад таалагдаж байна. Гэхдээ би хөнгөн жинд ч тулалдаж болно. Тэнд хэдэн “чалчаа жаал” байгаа.

Дональд Серроне: Коннор маш түргэн, шуурхай ажиллаж эхэлсэн нь гэнэтийн явдал байлаа. Тэгнэ гэж бодсонгүй. Гэхдээ би зодог тайлахгүй. Энэ спортдоо хайртай тул үргэлжлүүлэн тулалдах болно.

Жич: Тулааны дараах хэвлэлийн хуралд Серроне оролцоогүй. Учир нь, тэр яаралтай эмнэлгийн тусламж авах шаардлагатай болсон тул рингнээс шууд эмнэлэг рүү явжээ. Гэхдээ бие төлөөлөлөгчөөрөө дамжуулан тулааны дараах сэтгэгдлээ хэлүүлсэн байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

К.Номинжингоос болж H&M ноолуураас татгалзаагүй

 0 сэтгэгдэл

Сүүлийн хэдэн өдөр сошиалд “дэвсэн” “ямааны ноолуурыг харгис аргаар бэлтгэдэг тул дэлхийн шилдэг брэндүүд татгалзаж эхэллээ” гэх мэдээлэл мөн л өнгөрсөн оны тавдугаар сард гарч байв. Гэхдээ монголчуудын харгис зан үйлээс болж H&M зэрэг брэнд ноолуураас татгалзсан гэвэл өрөөсгөл. Шведийн Hennes & Mauritz (H&M) брэнд дэлхийн нөөц шавхагдаж буйтай холбоотой 2030 он гэхэд дахин хэрэглээг дэмжиж, байгальд ээлтэй технологиор бүтээгдэхүүнээ үйлдвэрлэх зорилт тавьсан. Хүр хорхойн үүрийг 100 хэмийн халуунд хоёр цаг гаруй шарж, үхүүлсний дараа гарган авдаг торгоор хувцас үйлдвэрлэх, мөн ямааг зэрлэгээр тарчлааж авдаг ноолууран бүтээгдэхүүнээс татгалзах зэргийг энэ зорилтдоо тусгасан бөгөөд хан боргоцойн хальсаар хүрэм, гутал цүнх үйлдвэрлэх болсноо зарлаж байв. Гэвч H&M-ийн дахин боловсруулсан хямд бүтээгдэхүүнүүд эдэлгээ муутай, байгальд илүү их хог хаягдал үүсгэх үр дагавартай хэмээн шүүмжлүүлж байжээ. Түүнчлэн нэг ноолууран цамцны эдэлгээ ийм хэдэн арван цамцыг элээх хугацаатай тэнцэх тул байгальд ээлтэй шийдвэр биш гэх эсэргүүцэлтэй тулгарч байв. Харин монголчууд К.Номинжингийн оролцсон бичлэгийг дахин сануулж, Монголын эдийн засагт хөнөөл учрууллаа гэх мэтээр “хуйларч” байгаа нь Гуравдагч хөршийн худалдааны хууль хэлэлцэж буй энэ цаг үед (олон улсын байгууллагууд Монголын цахим орчин дахь мэдээлэлд монитор хийдэг) бодит хохирол учруулахад хувь нэмэр оруулж байгаагаа ойлгомоор байна. Дуучин бүсгүй рүү дайрч давшлахын оронд “Говь” ХК- аас бүтээсэн жинхэнэ монгол ахуйд малчны хотонд ямааны ноолуурыг хэрхэн самнаж буй бодит бичлэгийг хуваалцсан бол үр ашигтай байх байлаа.

Зурган эх сурвалж: Samandariin Tsogtbayar