A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1155/

“Алт-2” хөтөлбөрийн үр дүн татвараас шалтгаална

Компаниудын тушаах алтны хэмжээ буурч, эсрэгээрээ иргэдийнх өссөн

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1155/

Монголбанк энэ оны эхний найман сарын байдлаар 12.2 тонн алт худалдан аваад байна. Улсын гадаад валютын албан нөөцийг жилд 700 орчим сая ам.доллараар зузаалж байгаа нь “Шар металл”-ын салбар дахь гялтайх амжилтын нэг. Тэгвэл үүнийг 2020 он гэхэд нэг тэрбум ам.долларт хүргэхээр “Алт-2” хөтөлбөрт тусгачихсан. Энэ зорилтыг биелүүлэхэд ердөө жил гаруйн хугацаа үлдсэн байна. Алтны роялтийг 2.5 хувь болгон бууруулж, алт цэвэршүүлэх, экспортлох үйл явцыг зөвхөн Монголбанкаар дамжуулахаар ашигт малтмалын тухай хуульд 2014 онд зааж өгсөн. Ингэснээр жилд нэг тэрбум ам.доллараар Монгол Улс Эрдэнэсийн сангаа арвижуулахаар тооцсон юм. Гэвч боломж олгосон хуулийн хүчинтэй хугацаа энэ оноор дуусгавар болж байна. Харин хөтөлбөрийн хэрэгжилт ид дундаа явна. Хууль хэрэгжсэн өнгөрсөн таван жилийн хугацаанд төв банкинд иргэд, аж ахуйн нэгж алтаа тушаах нь 4-5 дахин нэмэгдсэн. Харин ирэх онд алтны тушаалт буурч магадгүй гэсэн “айдас” байна. Ийм болгоомжлол хуулийн үйлчлэлээс үүдсэн хэрэг. Хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулсан цагаас хойш алтны тушаалт жил тутам нэмэгдэж, 2017 онд 20 тонныг давсан бол энэ онд 22 тонныг Төв банк худалдан авахаар төсөөлж байна.


Үндэсний мөнгөн тэмдэгтийн ханшийн уналтыг тогтоон барихад алт тушаалт гол үүрэг гүйцэтгэсэн хэвээр. Гэхдээ энэ бүхэн өөрийн гэсэн тодорхой цаг нартай. Хуулийн хүчинтэй хугацаа ирэх оны нэгдүгээр сарын 1-нээр дуусгавар болж байгаа. Өөрөөр хэлбэл, боломж олгосон хуулийн заалт гурван сарын дараа гэхэд эрх зүйн чадамжгүй болох юм. Энэ үед алтны салбарынхан хуучнаа давтах уу эсвэл одоогийн өөрчлөлтөө хадгалж үлдэх үү гэсэн сонголттой нүүр тулахаар байна. Урьд нь алтны хууль бус худалдаа газар авч, хил гаалиар алт хулгайгаар гаргах гээд баригдлаа гэсэн мэдээлэл түгээмэл байв. Илрүүлж чадалгүй хэчнээн тонныг гадагшаа алдсаныг гэрчлэх нарийн тоо, баримт ч алга. Алтны салбарт дэмжлэг болоод зогсохгүй эдийн засгийн өнөөгийн сэргэлтэд үр дүнгээ өгсөн хуулийн өөрчлөлтөд алтны компаниуд болон бичил уурхайчид ам сайтай байгаа. Харин 2019 оноос татварын хувьд тэс өөр орчин тэднийг хүлээж байна. Уул уурхай хүнд үйлдвэрийн яам болон Монголбанкны зүгээс хуулийн үйлчлэх хугацааг сунгахаар санал солилцсон. Энэ хүрээнд хамтарсан ажлын хэсэг байгуулж, ирэх намрын чуулганаар ашигт малтмалын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хувилбар өдийд яригдаж байна.


Нөгөө талаасаа алтны тушаалт жил дараалан нэмэгдсэн боловч компаниудын тушаах алтны хэмжээ буурч, эсрэгээрээ иргэдийнх өссөн билээ. Эдгээрээс гадна алтны татварын орлого 2013 оноос хойш тасралтгүй буурч, 2017 онд 49 тэрбум төгрөг төсөвт төвлөрсөн. Аж ахуйн нэгжүүд олборлосон алтаа нэмэгдэл татвар төлөхгүй байх үүднээс иргэний нэр дээр тушаах нь олширсон. Боломж олгосон хуулийн “цоорхой”-г цэгцлэх шаардлага өдгөө тулгарч байна. Өнөөдөр алтны 600 гаруй ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл байгаагаас 169 нь эдийн засгийн эргэлтэд оржээ. Шороон ордын нөөц багасч, үндсэн ордыг ашиглах талаар сүүлийн үед эрчимтэй ярьж байна. Алтны салбарт өрнөж байгаа өөр нэг үйл явдал бол цэвэршүүлэх үйлдвэр. Жилд 30 тонн алт цэвэршүүлэх хүчин чадалтай үйлдвэр байгуулахаар судалгааны ажил эхэлсэн. Үйлдвэрийн барилгын ажлыг 2019 оноос эхлүүлэхээр төлөвлөж байгаа юм. Хэрэв татвараас болоод алтны олборлолт болон тушаалт багаслаа гэхэд цэвэршүүлэх үйлдвэр сул зогсох аюул бий. “Алтны роялтиг 2.5 хувь болгосноор ид цэцэглэж байсан далд эдийн засаг хумигдсан” гэж Монголын алт үйлдвэрлэгчдийн холбооныхон үзэж байна.

• Алтны роялтийг 2.5 хувь болгон бууруулж, алт цэвэршүүлэх, экспортлох үйл явцыг зөвхөн Монголбанкаар дамжуулахаар Ашигт малтмалын тухай хуульд 2014 онд зааж өгсөн.

• 2017 онд алтны тушаалт 20 тонныг давсан бол энэ онд 22 тонныг төв банк худалдан авахаар төсөөлж байна.

• “Алтны роялтиг 2.5 хувь болгосноор ид цэцэглэж байсан далд эдийн засаг хумигдсан” гэж Монголын алт үйлдвэрлэгчдийн холбооныхон үзэж байна.

Тэд алтны 2.5 хувийн роялтиг хэвээр үлдээж, “Алт-2” хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг хангаж ажиллах шаардлагатай байгааг учирлаж байгаа юм. Эргэн сануулахад, 2005 онд Монголбанкинд тушаасан алтны хэмжээ дээд цэгтээ хүрсэн ч 2006 оноос буурсан нь гэнэтийн ашгийн 68 хувийн татвар үйлчилж эхэлсэнтэй холбоотой. Энэ хууль хэрэгжиж эхэлснээр иргэд, аж ахуйн нэгжүүд алтаа Монголбанкинд тушаахаа больж, хууль бусаар хил давуулан борлуулдаг болсон. Мөн “Урт нэртэй” хууль үйлчилж эхэлснээс хойш алтны салбарт хөл хорио бас тогтсон юм. шинжээчдийн дүгнэж байгаагаар, олон улсад алт олборлолт 2019 он гэхэд сүүлийн 10 жилийн доод цэгтээ хүрнэ гэж таамаглажээ. Харин Монголд ойрын хоёр жилийн хугацаанд алтны олборлолт нэмэгдэх хүлээлттэй байгаа юм. Гэхдээ алтны роялтиг хэвээр үлдээх эсэхээс “Алт -2” хөтөлбөрийн үр дүн шалтгаалах нь.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

АНУ бүх төрлийн онлайн мөрийтэй тоглоомыг хориглов

 0 сэтгэгдэл


Холбооны хууль бүх төрлийн интернэт мөрийг хориглосон талаар АНУ-ын Хууль Зүйн Яам мэдэгдсэн. Энэ нь 50 жилийн тэртээ баталсан, зөвхөн спортын тэмцээний мөрийг хориглосон хуультай холбоотой байр сууриа өөрчилж буйн нотолгоо болов.

Хуучин хуулийг халах саналыг АНУ-ын Хууль зүйн яамны харьяа, хууль бус мөрийтэй тоглоомтой тэмцэх салбар гаргасан юм. АНУ-д 1961 онд баталсан Wire Act нэртэй хуулиар спортын тэмцээний мөрийг хориглосон явдлыг ташаа ойлгож ирсэн тухай 23 хуудас тайлбарыг тус яамны Хуулийн зөвлөх оффисоос долоон жилийн өмнө гаргасныг даваа гарагт нийтэд ил болгожээ. Wire Act нь интернэт мөрийг бус, зөвхөн спортын тэмцээний мөрийг хориглосон утгатай хэмээн АНУ-ын Хууль Зүйн Яам тайлбарласан юм. Шинэ тайлбар нь хуулийн үйлчлэх хүрээтэй холбоотой засгийн газрын байр суурийг шүүгч нар хэрхэн авч үзэхтэй холбоотой шалгуур болно хэмээн тус яам үзэж байна. Долоон жилийн өмнө буюу 2011 онд гарсан тайлбараас хойш сугалааны тасалбарыг онлайн борлуулж, казино эрхлэгчид онлайнаар мөрий тавьдаг болсон нь ч шинэ тайлбартай уялдан өөрчлөгдөж болзошгүй.

Хууль Зүйн Яам 2011 онд гаргасан шийдвэрээ эргэн харж үзэх лоббиг казино эрхлэгч тэрбумтан Шелдон Аделсон тэргүүтэй эвсэл 2017 оноос өрнүүлж эхэлсэн юм. Тус яамнаас гаргасан шийдвэр нь АНу-ын муж улсууд онлайн мөрийтэй тоглоомыг зөвшөөрөх нөхцөл бүрдүүлжээ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Азийн хувьцаанд дарамт хэвээр

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Томуугийн дэгдэлт инфляц өсөхөд нөлөөлжээ

Эм, тариа улирлын шинжтэй үнийн өсөлтөд жин дарж байна

 0 сэтгэгдэл


Утааны улиралтай зэрэгцэн дэгддэг томуу, томуу төст өвчний тархалт эмч, эмнэлгүүдийн ачааллыг нэмэхээс гадна иргэдийн санхүүд ч дарамт болж байгаа нь статистикийн мэдээллээс харагдаж байна. Өнгөрсөн оны 12 дугаар сарын байдлаар эм, эмнэлгийн үйлчилгээний төлбөр иргэдийн хэтэвчинд мах, нүүрсний үнийн өсөлтөөс дутуугүй дарамт болжээ.

Эдгээр төрлийн бараа, үйлчилгээний үнийн өсөлт 12 дугаар сард инфляц 8.1 хувьтай гарахад жин дарсан аж. ҮСХ-ны мэдээлснээр инфляцад орон сууц, ус, цахилгаан түлшний үнэ өмнөх оны мөн үеэс 16.3 хувиар, харин эм, тариа, эмнэлгийн үйлчилгээний төлбөр 11.4 хувиар өсөхөд голлон нөлөөлсөн байна.

Үүнээс гадна шинэ жилийн баярын арга хэмжээтэй холбоотойгоор согтууруулах ундаа, тамхи, хүнсний бараа, ундаа хэрэглээний үнийн өсөлтөд нөлөөлсөн. Уг нь эм, тариа, эмнэлгийн үйлчилгээний үнэ иргэдийн хэрэглээний сагсанд 3.6 хувийг буюу маш бага жин дардаг.

Гэхдээ улирлын шинжтэй инфляцад мах, хүнсний ногоо, нүүрсний үнээс гадна эм, эмнэлгийн үйлчилгээний үнэ хүйтний эрч чангарч, томуугийн вирус дархлаа дарангуйлдаг үетэй зэрэгцэн өрхийн санхүүгийн дархлааг ч бууруулж байна. Харин өнгөрсөн сард өргөн хэрэглээний шатахууны үнийг литр тутамд нь 150 төгрөгөөр бууруулсан нь тээврийн бүлгийн үнэ өнгөрсөн оны 11 дүгээр сараас 0.6 нэгжээр буурахад нөлөөлжээ. Гэхдээ өнгөрсөн оны турш шатахууны үнэ хэд хэдэн удаа нэмэгдсэнээр нь тээврийн бүлгийн үнэ 2018 оны эхнээс 9.7 хувиар өссөн байгаа юм.

МАЛ АЖ АХУЙН САЛБАРЫН ӨСӨЛТ ИЛТ СААРЧЭЭ

Эдийн засгийн 12 дугаар сарын үзүүлэлтүүдийг харахад 2018 онд эдийн засгийн өсөлт мөн оны гуравдугаар улирлын түвшинд хадгалагдах болов уу хэмээн албаныхан таамаглаж байна. ҮСХ-ны мэргэжилтнүүдийн онцолж буйгаар эдийн засгийн голлох салбар болох уул уурхайн нөхцөл байдал тогтвортой байгаа ч хөдөө аж ахуйн салбарын өсөлт хүлээлтэд хүрээгүй аж. Өнгөрсөн жил нийт малын тоо толгой 240.3 мянга буюу 0.4 хувиар нэмэгдсэн нь өмнөх жилүүдтэй харьцуулахад бараг 10 дахин бага өсөлт болж байна. 2018 оны эхний дөрвөн сард өвөлжилт, хаваржилт хүндэрсэн, бэлчээрийн доройтол, халдварт өвчний дэгдэлт өндөр байсан зэрэг шалтгаанаар малын зүй бус хорогдол 2.6 сая буюу дөрвөн хувьтай байсан байна. Үүнээс гадна төллөх насны мал олноороо хээл хаясан нь цөөхөн төл авахад нөлөөлжээ.

• Өнгөрсөн оны 12 дугаар сарын байдлаар эм, эмнэлгийн үйлчилгээний төлбөр иргэдийн хэтэвчид мах, нүүрсний үнийн өсөлтөөс дутуугүй дарамт болжээ. 

• Малын тоо толгойн өсөлт дундаж өсөлтөөс 10 дахин бага, зүй бус хорогдол ихсэв. 

• Төсвийн урсгал зардал 304.8 тэрбум төгрөгөөр өссөн нь зарлага тэлэхэд хүргэжээ.

Хээл авсан нийт малын 90 орчим хувь нь төллөдөг байсан ч өнгөрсөн онд 60-70 хувь нь төллөсөн гэдгийг албаныхан хэллээ. Харин газар тариалангийн салбарт хэдийгээр тариалалтын талбайн хэмжээ багассан ч нэгж талбайгаас авах ургацын хэмжээ харьцангуй өндөр байсан байна.

ГАДААД ХУДАЛДААНЫ АШИГ 39 ХУВИАР БУУРАВ

12 дугаар сард гадаад худалдааны тэнцэл 27.2 сая ам.долларын ашигтай гарч, өмнөх оны мөн үеэс 53.9 сая ам.доллар буюу 66.2 хувиар өссөн. Харин жилийн дүнгээр нь авч үзвэл 1.1 тэрбум ам.долларын ашигтай гарсан нь 2017 оныхоос 726.5 сая ам.доллар буюу 39 хувиар буурсан үзүүлэлт. Үүнд импорт 35.5 хувиар, экспорт 13.1 хувиар тус тус өсчээ. Экспортод гарч байгаа эрдэс бүтээгдэхүүн 1.1 тэрбум, нэхмэл бүтээгдэхүүн 74.3 сая ам.доллараар голлон өссөн бол импортын өсөлтөд дизелийн түлш, машин тоног төхөөрөмж, тэдгээрийн сэлбэг хэрэгслийн худалдан авалт жин дарсан байна. Өнгөрсөн онд экспортод гарсан нүүрсний дундаж үнэ тонн нь 60 ам.доллар байсан бол зэсийн баяжмал биет хэмжээгээр 0.5 сая тонноор буурсан ч үнэ нь тонн тутамдаа 40 орчим хувиар нэмэгдсэн. Энэ нь экспортын орлого өсөхөд гол нөлөө үзүүлжээ.

Харин 2018 оны төсөв урьдчилсан гүйцэтгэлээр 11.9 тэрбум төгрөгийн ашигтай гарсан ч нэгдсэн төсвийн зарлага, эргэж төлөгдөх цэвэр зээлийн хэмжээ өмнөх оныхоос 205.6 тэрбум  төгрөг буюу 2.3 хувиар өссөн байна. Хэдийгээр хүүгийн болон хөрөнгийн зардал, татаас, эргэж төлөгдөх төлбөрийг хассан цэвэр зээл тус бүр буурсан ч урсгал зардал 304.8 тэрбум төгрөгөөр өссөн нь төсвийн зарлага тэлэхэд хүргэжээ.

ЗГМ: Тодруулга

Инфляцын 30 хувь импортоос хамаарч байна

Улирлын шинжтэй инфляцын өсөлтөд юу нөлөөлсөн талаар ҮСХ-ны Эдийн засгийн статистикийн хэлтсийн статистикч Д.Баасангаас тодрууллаа

-Шатахууны үнийг бууруулсан ч өргөн хэрэглээний барааны үнэ эргээд буурдаггүй. Энэ нь албан ёсны тоон мэдээлэлд хэрхэн тусаж байна вэ?

-Инфляцын 8.1 хувийн өсөлтийн 30 орчим хувь импортын бараа бүтээгдэхүүнээс хамаарч байна. Үүнд валютын ханш болон шатахууны үнийн өсөлт нөлөөлсөн гэсэн үг. Шатахууны үнэ гэхэд 2011 оноос хойш 21 удаа нэмэгдэж, 15 удаа буурсан. Өөрөөр хэлбэл, зургаан удаагийн өсөлт хадгалагдаж байгаагаас үнэ нь өссөн хэмжээгээрээ эргэж буурдаггүй гэсэн дүгнэлт хийж болно. Үүнээс гадна, манай улсын төлбөрийн чадвар муудаж байгаа нь төгрөгийн ханшийг сулруулж байна.

-Махны үнэд жилийн турш ямар өөрчлөлт ажиглагдав?

-Өнгөрсөн жил нэгдүгээр сараас хойш махны төрөл тус бүр кг тутамдаа 200-700 төгрөгрөөр нэмэгдэж, 7-8 дугаар сард эргээд буурсан байна. Харин өмнөх жилүүдийн хувьд 1-3 дугаар сард махны үнэ нэмэгддэг, 5-6 дугаар сард буурдаг зүй тогтол байсан бол 2018 онд үнэ буурах үе нэг сараар хойшилсон. Энэ нь малын тарга тэвээрэг сайтай байсан. Орон нутагт малын нядалгааны цэгтэй болж, худалдаачид махаа зөвхөн Улаанбаатарт бус зам дагуух худалдааны төвүүдэд өгдөг болсон гээд тээвэр ложистикийн өөрчлөлттэй холбоотой. Малчны хотноос шууд авсан малын махыг яг нийслэлд авчирч байгаа эсэх нь эргэлзээтэй байна. Яагаад гэвэл хомсдол бий болж байна шүү дээ. Махны үнэ өнгөрсөн оны 10-11 дүгээр сард буюу хүмүүсийн идшээ бэлтгэдэг үеэр эргээд өссөн. Үүнээс гадна иргэдийн хэрэглээний сагсанд өөрчлөлт орж байна. Тухайлбал, далайн байцайны болон лаазалж, нөөшилсөн бүтээгдэхүүний үнэ өсөж байгаа. Мөн гурил, гурилан бүтээгдэхүүний нэр төрөл нэмэгдэж, иргэдийн хүнсний уламжлалт хэрэглээ өөрчлөгдөж байгаатай холбоотойгоор хэрэглээний үнийн сагсан дахь хүнсний бараа бүтээгдэхүүний үнэд өөрчлөлт орж байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хятадын банкууд гибрид зах зээлд $22 тэрбумыг гаргана

 0 сэтгэгдэл