A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3015/

Ард нийтийн санал хураалтын асуулт нь “шог” байна

Гуравдугаар хэлэлцүүлэгт “гутамшиг” болох тул ард нийтийн санал асуулгыг 100 хувь дэмжив

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3015/


УИХ өнгөрсөн долоо хоногт Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийн хоёрдугаар хэлэлцүүлгийг хийж дууслаа. УИХ-ын 62 гишүүний Үндсэн хуулийн 53 заалтыг хөндөх төслийг өргөн барьсан. Түүнийг Төрийн байгуулалтын байнгын хорооноос (ТББХ) 60 зүйл, 150 зарчмын зөрүүтэй санал болгон чуулганы нэгдсэн хуралдаанд оруулсан ч 34 зүйл нь л Үндсэн  хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах журмын тухай хуулийн “босго” болох 57 гишүүний дэмжлэг авав. Үлдсэн 26 зүйл, заалт гишүүдийн зарчмын зөрүүтэй санал, эрх ашгийн зөрчилдөөнөөс болж уналаа. Тэр тусмаа нийгмийн хүлээлт, олон нийтийн анхаарлын төвд байсан олон заалт эрх баригч МАН-ын бүлгийн үл ойлголцлоос болж унасан нь эцэг хуулийн өөрчлөлтийг бүхэлд нь эрсдэлд оруулав. Магадгүй төсөл санаачлагчид иргэд “тийм” гэсэн хариултыг өгөх нь бараг тодорхой хэмээн тооцоолж том гавьяаг зовлонгүй авах аргыг сүвэгчилсэн байх талтай. Мөн шуудайд хийсэн үхрийн эвэр мэт эрээвэр санал зөрчлөө ганц “хямд” асуултаар дарж авах эрх баригч намын ашиг сонирхол байгааг ч үгүйсгэхгүй. Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн төслийн хоёрдугаар хэлэлцүүлгийн явцад гишүүдийн байр суурь өмнөхөөс өөрчлөгдсөн, парламентаар санал хураах үйл явц эргэж дахисан зэргээс харвал гуравдугаар хэлэлцүүлэг юу ч болж магад гэсэн байдал нь МАН-ын бүлгийг аргагүй болгосон биз. Нөгөөтэйгүүр парламент дахь цөөнхийн зүгээс шаардаад байгаа Ард нийтийн санал асуулгыг нь явуулчихвал “оноо” нэмэх, ам таглахыг “зэвсэгтэй” болох талтайг ч бодолцсон биз.

Өнгөрсөн баасан гарагт МАН-ын бүлэг хуралдаж Ард нийтийн санал асуулга явуулахыг дэмжин, УИХ хоёрдугаар хэлэлцүүлгээс төслийг ТББХ-нд шилжүүлсэн нь дэвшил боловч иргэдээс санал авах асуулт нь “шог” байна.

Санал асуулгыг явуулчихвал “оноо” нэмэх “зэвсэгтэй” болох талтайг ч бодолцсон биз

МАН-ын бүлгийн даргын тайлбарласнаар иргэдээс Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулахыг дэмжих үү, үгүй юу гэсэн ганц асуултаар тийм, үгүй гэсэн хариулт авах аж. Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулах нь Монголын нийгэм, эдийн засгийн хэрэгцээ шаардлага болчихоод байгаа үед ганц өөрчлөлт оруулахыг дэмжих үү гэдэг асуулт нь хангалтгүй. Гэвч хоёрдугаар хэлэлцүүлэг давсан 34 зүйл дотор иргэдийн дэмжих хийгээд эсэргүүцэх заалт олон бий. Тухайлбал Монгол Улсын тусгаар тогтнол, үндэсний аюулгүй байдалтай холбоотой аливаа оролдлогыг үл зөвшөөрөх, урт хугацаанд хөгжлийн бодлогоо тодорхойлох, парламент гишүүдийн олонхоор хууль батлах, Дархан, Эрдэнэтийг хот болгох, төсвийн зарлага нэмэхийг хориглох, шүүгчид хариуцлага тооцох сахилгын хороо байгуулах гээд нийтээрээ “тийм” гэснийг дугуйлах заалт олон байна. Гэвч нөгөө талд нь “давхар дээлийг тайлах”, Ерөнхий сайдад танхимаа бүрдүүлэх эрх өгөх, Ерөнхийлөгчийг парламентаас сонгох гэх мэт заалтууд хасагдсан нь бас тийм гэсэн хариултад хавчуулагдах боллоо. Мөн аль нь олонх санал авахыг тодорхойлох шаардлагатай заалтууд ч байгаа. “Баялаг нийтийн өмч байх уу, төрийн хяналттай нийтийнх байх уу”, “Шүүгчийн эрхийн хугацааг 12, ҮХЦ-ийн гишүүнийх зургаан жил байвал дэмжих үү” гэх зэрэг нарийвчилсан асуултууд ч баймаар санагдана.

Ийм нөхцөлд зөвхөн өөрчлөхийг дэмжих эсэх ганц асуултаар санал хураах нь учир дутагдалтай. Ядаж л анх дэвшүүлсэн таван багц болох “Парламентын ардчиллыг төлөвшүүлж, ард түмний засаглах эрхийг баталгаажуулах”, “Гүйцэтгэх эрх мэдлийг нэмэгдүүлж, тогтвортой байдлыг хангах”, “Шүүх эрх мэдлийн хариуцлагыг дээшлүүлж хараат бус байдлыг хангах”, “Нутгийн удирдлагын тогтолцоог боловсронгуй болгох”, Баялгийн хуваарилалтыг тодорхойлж,сан байгуулах” зэргээр таван асуулттай болно. Мөн Үндсэн хуулийн өөрчлөлт хэдийгээс хэрэгжиж эхлэхтэй холбоотой “Монгол Улсын Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийн дагаж мөрдөх хугацааг 2020 оны тавдугаар сарын 25-ны өдрийн 12.00 цаг буюу арван долдугаар жарны төмөр хулгана жилийн зуны тэргүүн сарын шинийн гуравны рашаан барилдлагатай өлзийт сайн шар луу өдрийн морин цагаас эхлэн улс даяар дагаж мөрдөнө” гэсэн заалтыг ч төгсгөлт нь асуучихад гэмгүй.

Дээрх саналуудыг нэгтгээд нэг хуудас болгоод хэвлэхэд зардлын хувьд ялгаагүй. Угаасаа л нэг хуудас хэвлүүлж цаас үрэх хойно зохицуулж болох мэт. Нэгэнт Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн санал хураалттай тэнцэх хэмжээний зардал гаргахаас хойш нэг удаад сайн “дэнсэлбэл” хожим гарах хэрүүл, тэмцэлд ч “таягтай”. Тэгээд ч Ард нийтийн санал асуулгын тухай хуулийн 6.3-т “Санал асуулгын асуулт, хариултыг хоёрдмол утгагүй, тодорхой, ойлгомжтой томьёолсон байна” гэснээс бус ганц асуулттай байна гэж тулгаагүй. Мөн хуулийн  15.1.1. “Санал асуулга явуулах саналын хуудсанд санал асуулгаар шийдвэрлэх асуудлын агуулгыг илэрхийлсэн асуулт түүнд өгөх эсрэг утга бүхий хариултын хувилбарын хамт УИХ-аас баталсан томъёоллоор хэвлэх” гэж заасан буй.

МАН-ын зарим гишүүнээс Ард нийтийн санал асуулга яагаад ганц асуулттай байгаа талаарх тодруулбал олон саналыг ялгаж цэгцлэхэд ажиллагаа ихтэй, хугацаа давчуу гэсэн шалтаг тавьж байгаа. Технологи хөгжсөн өнөө үед ганц хуудас материалыг “дэнслэх” техник тоног төхөөрөмж бий. Жишээ нь ЭЕШ авдаг төхөөрөмжөө ашиглаад тохирсон программ суулгачихад л шийдэгдэх асуудал юм.

Монголын ард түмэн 1945 онд тусгаар тогтнолоо баталгаажуулах санал асуулга зохион байгуулснаас хойш 74 жилийн дараа Үндсэн хуулийн өөрчлөлтөөр Ард нийтийн санал асуулга явуулах боллоо. “Бүгдээрээ хэлэлцэж бүлээн усаар угааж” иргэдийн олонх дэмжсэн заалтуудаа батлагдсан тооцвол ойрын 20, 30 жилдээ маргаангүй байх нь мадаггүй.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Үндсэн хуулийн өөрчлөлт Цэцэд очих магадлал бий

Ард нийтийн санал асуулгын эсрэг зогсогчид олон байна

 0 сэтгэгдэл


Эрх баригчид Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийн хоёрдугаар хэлэлцүүлгийг парламентын шатанд гацаахгүйн үүднээс бүхий л аргаа хэрэглэлээ. УИХын гишүүд, тэр дундаа төсөл өргөн барьсан 62 гишүүн байр сууриасаа ухарч, үл ойлголцолд хүрсэн тул арга буюу Ард нийтийн санал асуулгаар “хайнаа хагалах” аргад шилжив. Энэ нь ч хоёрдугаар хэлэлцүүлгийн төгсгөлөөр тодорхой харагдсан. Ерөнхий сайдад эрх мэдэл олгох, сайд нар УИХ-д ажлаа тайлагнадаггүй болох, “давхар дээл”-ийг тайлах зэрэг заалт дээр нэгдмэл байр сууриа алдаж, төсөл бүхэлдээ эрсдэлд орсныг хэн хүнгүй харсан. МАН-ын бүлгийн дарга, спикер хоёр талцсан гишүүдээ гуйж, загнаж, унасан заалтаа босгосоор арай гэж хэлэлцүүлгээ дуусгасныг ч ард түмэн мэдэрсэн. Харин эрх баригчид зунжин ноцолдсон төслөө амжилттай болгохын тулд зүтгүүлсээр байна.

УИХ-ын дарга захирамж гаргаж Ард нийтийн санал асуулга явуулахаар төлөвлөж буй Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт өөрчлөлтийн хуулийн төслийн эхийг олон нийтэд сурталчлан таниулах үүргийг парламентын гишүүдэд өгөөд байгаа. Ирэх долоо хоногт парламентын шийдвэр гармагц гишүүд төслөө хамгаалах зорилгоор тойрогтоо ажиллана. Гэвч энэ ажил урагштай, үр дүнтэй болох эсэх нь эргэлзээ төрүүлж эхэллээ. Учир нь гишүүдийн дунд Үндсэн хуулиа бүрэн уншсан, нэмэлт өөрчлөлтийн учир зүй, найруулга холбоосыг тайлбарлаж чадах хүн цөөн байна. Төрийн ордонд Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн талаар бүрэн дүүрэн хариулт өгчих гишүүн арван хуруунд тоологдож байгааг тооцвол парламентын түвшинд ч тайлбар хомс байна. Энэ нь сүүлийн үед УИХ-ын гишүүдийн зарим хэвлэлд өгсөн ярилцлагаас тодорхой харагдана. Хэлэлцүүлэгт огт оролцоогүй гурван гишүүн ч тойрогтоо “юугаа ярьж хуйхаа маажих” нь ойлгомжтой.

Цөөнхөөс гадна эрх баригч “тэрс үзэлтнүүд” санал асуулгыг дэмжихгүй


Мөн хэлэлцүүлгээс албан ёсоор гарсан АН-ын гишүүдээс гадна өргөн барьсан төслөө буруу тийшээ явчихсан гэж шүүмжилж буй эрх баригч “тэрс үзэлтнүүд” Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг сурталчлан таниулна гэдэг эргэлзээтэй. Шулуухан хэлэхэд төслөө Ард түмний санал асуулгаар унахыг нь хүлээгээд сууж буй хэсэг ч байна. Тухайлбал, УИХ-ын гишүүн Ц.Даваасүрэнгээс эхлээд ард түмэн Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийг дэмжихгүй гэж эргэлзээгүй байр сууриа илэрхийлэв. Ийм нөхцөлд гишүүд ярьсан болж, сонгогчид сонссон дүр эсгээд өнгөрөх уулзалтууд төсөөлөгдөж байна.

УИХ-ын дарга төрийн байгууллагууд болон намуудын төлөөллийг оролцуулж Ард нийтийн санал асуулгыг зохион байгуулах комисс байгуулах тухайгаа ярьсан. Гэвч хэлэлцүүлгээс гарсан цөөнх хийгээд өөрчлөлтийг эхнээс нь дэмжээгүй улс төрийн намууд түүний урилгыг найрсгаар хүлээн авна гэдэг юу л бол. Бас хэлэлцүүлгээс бүх саналаа татахаа мэдэгдсэн Ерөнхийлөгчийн зүгээс “тусламж” эрэх нь утгагүй. Үүнээс гадна Ард нийтийн санал асуулга, Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн эхийг сурталчлахад саад болох бас нэг сөргөлдөгч бий. Тэр нь Ардчилсан Үндсэн хууль тогтоогчдын холбоо. Тэд энэ удаагийн өөрчлөлтийг хүлээн зөвшөөрөхгүй гэдгээ тодорхой илэрхийлж, ҮХЦ-ийн шийдвэрийг Ард түмний санал асуулгын эсрэг дэлгэлээ. Тус холбооны ерөнхийлөгч Ж.Гомбожав ярихдаа “Ерөнхийлөгч, УИХ-ын гишүүн, Засгийн газар Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн төсөл санаачлаад шууд УИХ-д өргөн барих ёсгүй. Эхлээд Цэцэд өгөх ёстой. Ямар өөрчлөлт оруулах гэж байгаагаа манаач нь болох ҮХЦ-д хэлнэ. Цэц төслийг УИХ-д өргөн мэдүүлбэл парламент ард түмний хэлэлцүүлэг хийнэ. Цэц юу гэж хэлнэ түүгээр нь шийднэ гэсэн заалт байдаг. Энэ удаад 62 гишүүн төслөө эхлээд УИХ-ын даргад өргөн барьсан. Дараа нь Цэцийн даргад төслөө өргөн барьсан. Цэц үүний хариуг зургадугаар сарын 13-ны өдөр УИХ-ын дарга Г.Занданшатарт өгсөн...Цэц энэ удаагийн төсөл Үндсэн хуулийн үндсэн суурь үзэл баримтлалтай нийцээгүй байна, бид өргөн барихгүй гэж. Нэгэнт цэц ингээд шийдчихсэн нөхцөлд УИХ хэлэлцүүлэг явуулах ёсгүй байсан. Хоёрдугаарт, Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулбал заавал Ард нийтийн санал асуулга явуулах ёстой. Түүнийхээ дараагаар төслөө боловсруулах учиртай” гэжээ.

АИХ-ын дэд дарга асны үзэж буйгаар УИХ Үндсэн хуулийн өөрчлөлтөд анхнаас нь л “мордохын хазгай” хандаж, хууль зөрчсөн болж таарч байна. Мөн Ард нийтийн санал асуулгыг зохион байгуулах үйл явц ч хууль зөрчсөн гэж тэрбээр дүгнэжээ. Тухайлбал, Ард нийтийн санал асуулгын хуулийн 4.3-т “Ард нийтийн санал асуулгыг нэг удаад гурваас доошгүй асуудлаар явуулах бөгөөд санал асуулгын асуултын тоо, агуулгыг УИХ хэлэлцэн шийдвэрлэнэ” гэж заасан байхад эрх баригчид 35 зүйлтэй төслөөр санал асуулга явуулбал хууль зөрчинө хэмээсэн.

УИХ-ын гишүүдийн байр суурь, байгаа байдал, эсрэг үйлчлэх хүчин зүйлээс шалтгаалж Ард нийтийн санал асуулга амжилттай болох нь эргэлзээтэй байна. Мөн Үндсэн хууль зөрчсөн хэлэлцүүлэг, хуулиа зөрчсөн санал асуулга амжилттай боллоо ч дараа нь заргалдах магадлал өндөр байна. Хэрэв Ардчилсан Үндсэн хууль тогтоогчдын холбоо дээр өгүүлсэн хуулийн заалтуудаа барьж Цэцэд хандвал олон тэрбум төгрөг салхинд хийсэх магадлал ч байна. Харин УИХ-ын дарга энэ бүхнийг эерүүлэхийн оронд парламентаа тараана, сонгуулийг наашлуулна хэмээн гишүүдээ “айлгаж” байгаа нь хэр зохилтой юм бол доо.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

"Монголын ардчиллын амин сүнс нь зөвшилцөл"

Ардчилал бидэнд юу өгснийг залуусаар дэнслүүлэв

 0 сэтгэгдэл


Ардчилал бидэнд юу өгсөн бэ? Монгол оронд өрнөсөн ардчилсан хувьсгалын 30 жилийн ойн хүрээнд дээрх асуултад хариулт хайлаа. Монголын Улс төрийн гол хоёр хүчин ардчилсан нам, МАН болон бүгд Найрамдахчуудын олон улсын хүрээлэнгээс “Монгол Улс ардчилллын замаар 30 жил: Ардчилал бидэнд юу өгсөн бэ” сэдэвт онол практикийн бага хурлыг зохион байгуулсан юм.

Эл хурлын онцлог хийгээд авууштай тал нь амжилт ололт, алдаа оноо, тулгарч буй бэрхшээл сорилтыг дунд, залуу үеийнхнээрээ дүгнүүлсэн нь ололттой байв.

Хурлын модератороор ардчилсан хувьсгалын анхдагчдын нэг, эдийн засагч Р.Амаржаргал, УИХ-ын гишүүн, МАН-ын залуучуудын байгууллагын тэргүүн Н.Учрал нар ажилласан нь бас содон хошил байсан.

Эдийн засагч Р.Амаржаргал 230 жилийн өмнө өрнөсөн Францын ардчилсан хувьсгалыг дүгнэх болоогүйг мэргэчүүл нь хэлдгийг эш татаад, 30 настай Монголын ардчиллын алдаа оноог ярихад эрт байна гэв.

Тэрбээр “Монголын ардчиллыг ардчилсан нам хэзээ ч өмчилж байгаагүй. Энэ бол монголчуудын хамтын бүтээл. Монголын ардчиллын амин сүнс нь зөвшилцөл байсан. Ардчилал гэдэг америкчуудад нэг өөр. Япон ч юм уу өөр улсуудын хувьд бас ондоо. Харин монголчуудын хувьд ардчилал гэдэг дөрвөн жилд болдог сонгууль, олны өмнө гарч ирээд цээжээ дэлдэж орилдог популзм, жендэрийн тэгш эрх энэ тэрийг зарлан тунхаглах тухай биш юм. Харин Монголын бүрэн эрхт байдал, тусгаар тогтнолын баталгаа нь ардчилал юм” хэмээв.

Харин илтгэгчдээр дипломатч Ц.Сүхбаатар, Социнтернийн олон улсын эмэгтэйчүүдийн байгууллагын ази номхон далайн бүс хариуцсан дэд ерөнхийлөгч Д.Энхжаргал, үндэсний брэндийн зөвлөлийн тэргүүн Н.Дэмбэрэл, LEAD хөтөлбөрийн төгсөгч, судлаач Г.Булганчимэг, эдийн засагч О.Эрдэнэ-Өрнөх нар оролцсон юм. Тэд Монголд өрнөсөн ардчиллын ололт хийгээд сорилтыг хэрхэн тодорхойлсныг тоймлон хүргэе.

Ц.СҮХБААТАР: /диплиматч/ АРДЧИЛСАН ХУВЬСГАЛААР МОНГОЛ ОРОН ОББЬЕКТООС СУБЬЕКТ РҮҮ ШИЛЖСЭН

Миний бие 1980-аад оноос гадаад харилцааны салбарт ажилласан. Тухайн үед ЗХУ болон социалист нөхөрлөлийн орнуудын эрх ашгийг хамгийн эхэнд тавьдаг, Монгол өөрөө бие даасан бодлого хэрэгжүүлэх боломжгүй байлаа. Цөөн хэдэн улстай харилцдаг, гадагшаа явахдаа социалист чиг баримжаатай орнууд руу л явна. Өөрсдийгөө азид буй коммунизмын гол тулгуур гэж үздэг, ЗХУ-ын 100 мянга гаруй бие бүрэлдэхүүнтэй цэргийн ангийг нутагтаа байршуулсан байдалтай 1990 онтой золгосон. Монголд өрнөсөн ардчилсан хувьсгалын үр дүнд зүг чигээ хамгийн хурдан олсон салбар бол гадаад харилцааны салбар. Тэр үед Монголыг эдийн засгийн хувьд тэжээж байсан ЗХУ нуран унаснаар манай орон эдийн засгийн гүн гүнзгий хямралд орсон. Тиймээс тухайн үеийн Ерөнхийлөгч П.Очирбат болон гадаад харилцааг ахалж явсан Ц.Гомбосүрэн, эдийн засагч Да.Ганболд нар маш зөв бодлого хэрэгжүүлж, “Монголд хандивчлагчдын чуулган” гэх бүтцийг өндөр хөгжилтэй орнуудын бүрэлдэхүүнтэйгээр байгуулсан. Энэ нь улс төр, эдийн засгийн өөрчлөлтийг хийх боломжийг бий болгосон. Товчхондоо ардчилсан хувьсгалаар Монгол Улс обьектоос субьект рүү шилжсэн.

Н.ДЭМБЭРЭЛ /Үндэсний брендийн зөвлөл/ АРДЧИЛСАН ЧӨЛӨӨТ БОДЛОГОО ХЭРХЭН АВЧ ЯВАХАА ШИЙДЭХ ТҮҮХЭН ҮЕ ИРЛЭЭ

Өнөөдөр дэлхий нийтээр дахин нэг тектоник хөдөлгөөн явж байна. Угаасаа Евразийн энэ хэсэгт дэлхийд бодлогоо хэрэгжүүлдэг геополитик байна. Энэ онолын дагуу их гүрнүүд хоорондоо өрсөлдөж байгаа. Гэхдээ одоо хоорондоо дайтаад явахгүй нь тодорхой. Харин эдийн засаг, улс төр, дипломат бодлого явуулж байна. Дэлхий даяар өрнөж буй эдийн засаг, геополитикийн орчинд Монгол Улс 300 жилд анх удаа өөрсдөө авч явж буй ардчилсан чөлөөт бодлогоо хэрхэн үргэлжлүүлэх вэ гэдэг түүхэн цаг үе ирлээ гэж хардаг. Гэтэл хувь заяаны шоглоом ч гэдэг юм уу, яг энэ хугацаанд засаглал солих хэмжээнд хүртэл улс төр яригдаж байгааг бүгд харж байна.

О.ЭРДЭНЭ-ӨРНӨХ: /Эдийн засагч/ ЭДИЙН ЗАСГИЙН ШИНЭ ТОГТОЛЦООГ ХУУЧНААРАА УДИРДАХ ГЭСЭН АРГА БАРИЛ БАЙСААР БАЙНА

Эдийн засагт хувийн хэвшил давамгай болсон, худалдаа нээлттэй болсон, дэлхийн худалдааны байгууллагад элссэн, санхүүгийн хямралуудыг давж гарсан гээд ардчиллаас хойш Монголын эдийн засгийн салбарт гарсан ахиц дэвшил их. Гэхдээ бидний өмнө сорилтууд байна. Хамгийн түрүүнд ядуурлыг хэлмээр байна. Дэлхийн банкны үзүүлэлтээр 2018 онд хүн амын 28 хувь нь ядуу байна. Өөрөөр хэлбэл ядуурлын түвшин хэт өндөр. Нөгөө тал дээр орлогын ялгаатай байдлын үзүүлэлт ч мөн хэт өндөр. Түүнээс гадна ДНБ дэх төсвийн зарлагын жин тогтмол 30-аас дээш байна. Заримдаа 40 хүрдэг. Энэ бол орлогын ялгаатай байдал, ядуурал ихтэй, эдийн засаг дахь төрийн оролцоо давамгай хэвээрээ байгаагийн илрэл. Хэдийгээр манай хувийн хэвшил либеральчлагдаж, өнөөдрийн зэрэгтэй явж байгаа ч өмнөхөө санагалздаг, шинэ тогтолцоог хуучнаараа удирдах гэж оролддог байдал төрд байсаар байна. Өөрөөр хэлбэл эдийн засаг дахь сэтгэлгээний өөрчлөлт хийгдээгүй байгаа юм. Цаашид эдийн засгийг удирдах гэж оролдож байгаа, бизнесийн орчныг сайжруулах гээд муутгаж байгаа хуучинсаг, зөвлөлт маягийн арга барилаа өөрчлөх нь хамгийн чухал.

Г.БУЛГАНЧИМЭГ: /судлаач/ МОНГОЛЧУУД ТЭГШ БУС БОЛОМЖИЙГ ЭДЭЛДЭГ

Өнөөдөр Монголын нийгэм яагаад ийм их бухимдалтай, ардчилсан тогтолцоогоо буцаах хэмжээний эргэлзээ үүсчихэв ээ гэдэг нь гол асуулт. Миний бодлоор иргэдэд нийгэм, эдийн засгаа сайжруулах боломж нь хангалттай үүсээгүй байна. Энэ боломж үүсэхгүй байгаа хамгийн том шалтгаан нь ерөөсөө л тэгш бус байдал. Монголд ядуурал маш их байна. Гэхдээ засаглалын асуудлаас болж энэ ядуурал бий болоогүй, зөвхөн хүмүүст олдож байгаа боломж нь л тэр. Хүмүүс өөр өөр боломжийг эдэлж байна. Хамгийн түрүүнд баялгийн дахин хуваарилалтын асуудал. Энэ магадгүй 1990 оны эдийн засгийн хувьчлалаас эхэлсэн байх. Би дундаж айлын хүүхэд. Тиймээс би гадаадад сургуульд сурах тэтгэлгийг олж авахын тулд хичнээн олон цоожтой хаалгыг нүдэж онгойлгосныг мэдэхгүй. Гэтэл тэр боломжийг зүгээр нэг эрх мэдэлтэй айлын хүүхэд ямар амархан олж авсныг би бас мэдэхгүй. бүр нөгөө талдаа над шиг тийм боломжийг ч эдэлж чадахгүй өчнөөн айлын хүүхэд байгаа. Хүн хөрөнгөөрөө ингэж хуваагдаад эхлэхээр мэдээлэл олж авах байдлаараа ч хуваагдаад эхэлнэ. Тухайлбал, саяхан болсон ЖДҮ-гийн хэрэг хамгийн том жишээ. Ийм зээл байдаг юм уу гэж гайхшаа барж, нийгмээрээ цочирдсон. Гуравдугаарт хүн мөнгөгүй, мэдээлэлгүй болохоор ямар ч эрх мэдэлгүй, тойргийн гадна үлдэнэ. Өөрөөр хэлбэл улс төр ч юм уу оролцоог нь хязгаарлаад эхэлж байгаа юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Махны экспорт өөдөлдөггүйн учир

 0 сэтгэгдэл


Оросын эрэн сурвалжлах сэтгүүлчид тус улсын махны бизнесийн хамгийн том компани Ерөнхий сайд Д.Медведевийн эхнэрийнх нь ахын нэр дээр байдгийг илрүүлжээ. Манайд ч гэсэн Хүнс, хөдөө аж ахуйн сайдын хадам дүү нь махны экспортын компанитай. Уг нь хамгийн ашигтай нь малын махны экспорт гэдгийг С.Баяр ОХУ-д Элчин сайдаар суухдаа арав гаруй жилийн тэртээгээс хөөцөлдөж, бүр улс төрөөс гарч хувийнхаа бизнес болгохоор ярьж явсан гэдэг. Гэвч тухайн үед намын даалгавраар сонгуульд  оролцож, махных нь бизнес "ума хум" болов. Тиймээс улс төрийн оролцоо их энэ бизнесийг эрх баригчид эзэмшиж, улсын төлөө биш, хувьдаа овоо мөнгө өвөртлөх гэсэн сэдлээс нь болж экспорт хөгждөггүй байна. Ийм шунал зөвхөн манайд ч биш, дарангуйлагч төртэй орнуудад элбэг байдаг гэнэ.


A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

С.Эрдэнэ: Ардчилсан нам парламентын засаглалыг хамгаална

 0 сэтгэгдэл


Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах асуудлаар Ард нийтийн санал асуулга авах шийдвэрийг УИХ-аас гаргасан. Харин Ардчилсан нам санал асуулгын эхийг зөвшилцөх Ажлын хэсгийг байгуулжээ. Энэ талаар болон бусад асуудлаар Ардчилсан намын дарга С.Эрдэнэтэй ярилцлаа.

-Ардчилсан намын улс төрийн зөвлөл хуралдаж, Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлттэй холбоотой шийдвэр гаргалаа. Энэ талаар мэдээлэл өгөхгүй юү?

-Ардчилсан намын улс төрийн зөвлөл хуралдаж, өнөөдөр үүсээд буй нөхцөл байдлыг хэлэлцэн, үнэлэлт дүгнэлт өглөө. Энэ хурлаар хэлэлцсэн гол асуудал нь үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах асуудлаарх Ардчилсан намын баримтлах байр суурь юм. Ардчилсан намын улс төрийн зөвлөлөөс УИХ дахь Ардчилсан намын зөвлөлд чиглэл өгсөн. Ард нийтийн санал асуулга дээр намын байр суурийг нэгтгэж, Ажлын хэсгийг томилсон. Ажлын хэсэг үндсэн хуулийн эхэд дүгнэлт гаргах юм. Өөрөөр хэлбэл, ард нийтийн санал асуулгыг ямар эх хувиар явуулах вэ гэдэгт тодорхой шийдэл хайна. Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах хоёр дахь хэлэлцүүлэг дууссан. Ардчилсан нам хоёр дахь хэлэлцүүлгийн төслийг 100 хувь үгүйсгэж байгаа. Учир нь анх УИХ-ын 62 гишүүний өргөн барьсан төсөл, Ардчилсан нам, Ерөнхийлөгчөөс өгсөн санал үүнд тусгагдаагүй. хоёрдугаарт, үндсэн хуулийг өөрчлөх анхны зорилтоосоо өнөөдөр байгаа төсөл ухарсан. Одоо байгаа төсөл нь үндсэн хуулийг өөрчлөх шаардлагыг хангаж чадахгүй гэж үзсэн учраас хоёр дахь төслөөс санал асуулга явуулахыг эсэргүүцэж байгаа юм.

-Ардчилсан нам хэлэлцүүлгээс гарч буйгаа өмнө нь мэдэгдсэн. Тэгэхээр одоо буцаад хэлэлцүүлэгт оролцоно гэсэн үг үү?

-Бид аливаа асуудлыг мухардалд оруулахгүйн тулд үндсэн хуулийн өөрчлөлтөөр ард нийтийн санал асуулга явуулахыг судалж, эрх баригчидтай зөвшилцөх зорилгоор энэ Ажлын хэсгийг байгуулж байгаа юм. Бид өнөөдрийг хүртэл аль болох зөвшилцөх байр суурьтай байсан. Өнөөдөр ч , цаашид ч энэ байр суурь дээрээ зогсоно.

-Ерөнхийлөгч ард нийтийн санал асуулгыг явуулахдаа засаглалын хэлбэрийг асуухыг санал болгосон. Танай нам Ерөнхийлөгчийн саналыг дэмжиж байгаа юу?

-Монгол Улсын Ерөнхийлөгчөөс гаргаж байгаа аливаа санал, санаачилгыг Ардчилсан намд хамаатуулах оролдлого их гарч байна. Бид үүн дээр хатуу байр суурь баримталж байгаа. 2018 онд болсон Ардчилсан намын IX их хурлаар үзэл баримтлалаа баталсан. Улмаар УДШ-д анх удаа үзэл баримтлалаа бүртгүүлсэн улс төрийн хүчин болсон. Үүгээр Ардчилсан нам хувь хүний эрх, эрх чөлөө, хуулийн засаглалыг дээдэлсэн, парламентын ардчиллыг улам төгөлдөржүүлэхийн төлөө тэмцэх баруун төвийн нам байхаа баталсан. Энэ үзэл баримтлалаа  цаашид ч хамгаалах болно. Тиймээс Ардчилсан нам цаашид сонгодог парламентын төлөө тууштай ажиллана.

-Ажлын хэсэг ямар бүрэлдэхүүнтэй ажиллах бол?

-Ажлын хэсгийг УИХ-ын гишүүн З.Нарантуяа ахална. Харин дэд даргаар нь хуульч Х.Тэмүүжин болон Д.Эрдэнэбат, Б.Пүрэвдорж нарын гишүүн бүрэлдэхүүнд нь орсон. Ажлын хэсгийн үндсэн үүрэг нь ард нийтийн санал асуулгын эх загварыг эрх баригчидтай зөвшилцөх юм. Аль болох зөвшилцөлд хүрэхийг үүрэг болгосон.

-Ард нийтийн санал асуулгын эхийг өчигдөр УИХ-ын нэгдсэн чуулганаар баталсан. Одоо танай намын Ажлын хэсэг зөвшилцлөө гэхэд эхийг өөрчлөх хууль эрх зүйн бололцоо бий юу?

-Санал асуулгын эхийг баталсан өчигдрийн хувилбар үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулах шаардлагыг хангахгүй. Тэр хувилбараа эрх баригчид хүч түрэн зүтгүүлнэ гэвэл бид зөвшилцөхгүй. Харин зөвшилцөлд хүрээд, үнэхээр ард нийтийн хүлээлтийг хангасан өөрчлөлтийг оруулбал хамтрахад бэлэн. Үндсэн хуулийн хэлэлцүүлэг парламентаар эхлэхээс өмнө Ардчилсан нам ард нийтийн санал асуулга явуулахыг санал болгосон. Эхлээд ард түмнээсээ асуух тэр саналыг маань эрх баригчид дэмжээгүй.

Ажлын хэсэг санал асуулгын эхийг эрх баригчидтай зөвшилцөх үүрэгтэй

Харин оронд нь Зөвлөлдөх санал асуулга гэсэн хууль бус бүтцийг бий болгож, зөвхөн төрийн албан хаагчдын дунд явуулсан. Би өнгөрсөн зун 21 аймгаар явж ажиллалаа. Ихэнх газарт ард нийтийн зөвлөлдөх санал асуулгад оролцсон иргэд тун цөөн байсан. Гэтэл үүн дээр тулгуурлаж үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн хэлэлцүүлгийг эхлүүлсэн. Харин өнөөдөр тэр төсөлд үндсэн хуулийг өөрчлөх шаардлагыг хангасан нэг ч зүйл алга.

-Ард нийтийн санал асуулгыг 29 тэрбум төгрөгөөр зохион байгуулахаар УИХ хэлэлцэж байна. Энэ төсвийн талаар Ардчилсан намын байр суурь ямар байгаа вэ?

-СЕХ-ноос 12.5 тэрбум төгрөгт багтаан ард нийтийн санал асуулгыг зохион байгуулъя гэдэг саналаа УИХ-д ирүүлсэн юм билээ. Үүн дээр УБЕГ, цагдаа зэрэг байгууллагаас нэмэлт зардлын санал ирж, гурван тэрбум төгрөг нэмсэн байна. Үндсэндээ 15 гаруй тэрбум төгрөгөөр энэ санал асуулгыг явуулах боломжтой гэсэн үг. Гэтэл эрх баригчид ямар үндэслэлээр энэ төсвийг бараг хоёр дахин нэмж, 29 тэрбум төгрөг болгов. Үүн дээр нэмэлт гурван тэрбумыг мөн суулгана гэж байна. Эцсийн дүндээ 32 тэрбум төгрөг болж байгаа юм. Энэ бол нөгөө л мөнгө угаадаг, магадгүй мөнгө тарааж ард нийтийн санал асуулгын ирцийг хангах гэсэн оролдлого гэж би хардаж байгаа юм. ЗГХЭГ-ын дарга Л.Оюун-Эрдэнэ энэ санал асуулгыг явуулах хөрөнгө Засгийн газрын нөөцөд байхгүй гэсэн. Бас Сангийн сайдын дампуу мэдэгдэл байна. “Бид хэмнэлт гаргах замаар энэ санхүүжилтийг бүрдүүлэх ёстой” гэсэн. Улсын төсөв гэдэг хөдөлшгүй баримт бичиг байдаг. Гэтэл Сангийн сайд ийм хариуцлагагүй мэдэгдэл хийж байгаа нь буруу. Цалин тэтгэвэр нэмэх, сургууль цэцэрлэг барих, хүүхдийн мөнгө өгөх гэхээр мөнгө байхгүй гэдэг хүн шүү дээ. Гэтэл өөрийн намын бодлогыг санхүүжүүлэх болохоор баталсан төсвийг хэмнэнэ гээд зогсож болохгүй.

-Санал асуулгын эхэд яг ямар саналыг тусгах ёстой гэсэн байр суурийг баримталж байгаа юм бэ?

-УИХ-ын гишүүн давхар дээлгүйгээр зөвхөн хууль боловсруулах, батлах чиг үүргээ дангаар биелүүлэх ёстой гэдэг байр суурь ганц Ардчилсан намынх биш. Ард нийтээрээ үүнийг шаардаж байна. Засаглалын хямрал юунаас болж бий болдог, УИХ-ын гишүүдийн үүрэг хариуцлага яагаад унаад байна гэдгийн буруу нь давхар дээлтэй болсных гэдгийг бүгд хэлж байна. Харамсалтай нь, эрх баригчид энэ зорилгоос буцлаа. Сонгодог парламентын зарчим буюу гүйцэтгэх засаглал нь бие даасан үйл ажиллагаа явуулдаг байх нөхцөл байдлыг хангах нь Монголд ус агаар шиг хэрэгтэй байгаа юм.

-Сэдэвтэй хамаагүй нэг асуулт байна. Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга З.Энхболдыг Ардчилсан намын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга болно гэсэн мэдээлэл байна. Энэ хэр бодит мэдээлэл вэ?

-Тийм шийдвэр огт гараагүй. Ардчилсан намын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ц.туваан ажил үүргээ хэвийн гүйцэтгэж байна. Энэ хүний талаар манай намын дотоод хяналтын байгууллагаас үнэлэлт дүгнэлт гаргаагүй, алдаа дутагдал гаргасан гэх гомдол санал ирээгүй. Тиймээс энэ хүн томилгоот албан тушаалаа хэрэгжүүлж байгаа. Намын удирдлагын түвшинд Ерөнхий нарийн бичгийн томилгоотой холбоотой юу ч яриагүй.