A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2085/

Африкийн орнууд Монголоос худалдааны ашиг хүртдэг

Олдсон боломжоо ашигласан бид хоёр талын худалдааны ашгаараа Африкийн доор орохгүй байлаа

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2085/


Монголчууд арилжаа наймаа хийж, орлого олохдоо ургаа хад шиг атлаа өмсөж зүүж, эдэлж хэрэглэхдээ уургын морь шиг болох нь манай улсын Африктай хийсэн худалдаанаас харагдаж байна. Хэдийгээр бид дайн дажин, өлсгөлөн, гуйланчлалтай нүүр тулсан энэ тивийн  орнуудаас өөрсдийгөө дээгүүрт тавих гэж хичээдэг ч Монгол Улс худалдааны жим татуулсан Африкийн дийлэнх орноос алдагдал хүлээсээр. Зөвхөн цэнхэр дуулгатай, монгол эрсийн энхийг сахиулдаг Судан улстай хийсэн гадаад худалдаанаас л Монгол Улс ашиг олжээ.

2018 онд бид энэ тивийн орнуудаас нийт 12.1 сая ам.долларын бараа бүтээгдэхүүн худалдан авч, төдий хэмжээний валютыг Африк руу урсгажээ. Тэгсэн атлаа хар тивийн орнуудад бараа,  бүтээгдэхүүнээ борлуулаад ердөө 303 мянган ам.долларын орлого олсон байгаа юм. Ялангуяа, Алжир, Тунис, Египет, Камерун, Маврикий, Мозамбик, Өмнөд Африк, Свазиленд зэргээс Монгол Улс энэ тив дэх худалдааны хамгийн их алдагдлыг хүлээж, олохоос илүү зарлагадаж, зарцуулсаар байгаа юм. Монголд бараагаа зараад, багагүй мөнгө олчихож буй эдгээр улсын дунд монголчуудад төдий л танил биш, бараг нэрийг нь хүртэл сонсож байгаагүй орнууд бидэнтэй арилжаа наймаа хэдийн хийж, ам.доллар халаасалчихсан явна.

Тухайлбал, Египет улс өнгөрсөн онд манайд элсэн чихэр, саван, видео хянагч зэргийг зараад, гурван сая ам.доллар олсон бол бидний энэ улстай хийсэн худалдаанаас хүртсэн орлого үүнээс 10 дахин бага. 2018 онд Монгол Улс Египетэд жаахан ноолуур, бага хэмжээний малын өлөн гэдэс борлуулснаас өөр экспорт хийгээгүйг Гаалийн ерөнхий газрын мэдээллээс харж болно.

Цөөнгүй жилийн турш дайны хөлд үрэгдсэн Зааны ясан эрэг улс л гэхэд манайд наргил модны болон бразил самраа борлуулаад 0.5 мянган ам.доллар “тоншчихсон” бол нэр нь төдий л дуулддаггүй Свазиленд улс шоколад, какао зэргийг борлуулаад 4.6 мянган ам.долларын орлого Монголоос олжээ. Африкийн өмнөд хэсгийн энэ жижигхэн улс амттанаас гадна гоймон, банш, тавилга, бугуйн цаг зэргийг зараад 10 орчим сая ам.доллар олчихсон байхад монголчууд бид нэг ч бараа бүтээгдэхүүн борлуулаагүй байна. Ер нь Африкийн дийлэнх орон аль л экспортын боломжит бүтээгдэхүүнээ бидэнд борлуулах гэж хичээсэн байхад Монгол Улс эсрэгээрээ авахаас өөр үр дүн үзүүлээгүй нь хоёр талын худалдааны мэдээллээс харагдана.

Дээрээс нь харилцан нийлүүлж буй бараа бүтээгдэхүүний жагсаалтыг харахад ч ичмээр дүр зураг ажиглагдаж байгаа юм. Тодруулбал, Монгол Улс малын өлөн гэдэс, арьс шир, ноос ноолуур зэрэг түүхий эдийг Африк тивд борлуулаад оронд нь наргил модны самар, кофе, ликёр, виски, какао, шоколад, элдэв төрлийн амттан зэрэг тансаг бүтээгдэхүүн худалдаж авдаг байна. Өөрөөр хэлбэл, бидний нийлүүлэлт түүхийгээр, тэдний борлуулалт нэмүү өртөг шингэсэн байгаа юм.

Харин Монгол Улсын ашигтай худалдаа хийж буй Судан улс 2018 онд манайхаас 64.8 мянган ам.долларын борлуулалт хийсэн нь сүүлийн жилүүдэд ажиглагдаагүй өндөр үзүүлэлтэд тооцогдож байна. Тус улс Монголоос ашигласан дугуй, олгой, хаймар, толь, тээврийн хэрэгслийн сэлбэг, эд анги зэргийг худалдан авчээ.

Ер нь бид хийж бүтээхдээ хойрго атлаа хэрэглээ өндөртэй ард түмэн болох нь эндээс харагдаж байгаа юм. Сүүлийн 30 орчим жилийн турш Монгол Улс гадаад худалдаагаа өсгөхийг мөрөөдөж, Хятад, АНУ, Европын холбоо зэрэг том худалдан авагчаас орлого олох талаар олон жил ярьж байгаа. Гэтэл биднийг тэнгэрийн юм ярьж, сүрхий царайлж байх зуур Африкийн орнууд Монголоос орлого олсоор. Харин Африкийн орнуудыг худалдан авах чадвар сул, газар нутаг хол хэмээн үл тоодог Монгол Улс өөрөө алдагдал хүлээж, олсон орлогынхоо багагүй хэсгийг энэ тив рүү урсгасаар сууж буй нь харамсмаар.

Дээрээс нь тарчигхан атлаа тансаг хэрэглээтэй. Түүхий эдээ зарж олсон орлогоо дизель түлш, суудлын болон ачааны машинаас гадна үнэтэй гар утас, хувцас хэрэглэл зэрэг импортын тансаг бүтээгдэхүүнд тавиад туучихдаг нь үнэн. Импортыг үлэмж тэлдэг материаллаг хэрэглээг хэт шүтэх хандлага манайд ажиглагддаг. Улс орны түвшинд ч, иргэд ч олсноо банкинд хуримтлал үүсгэхгүйгээр олсныхоо хэрээр зардлаа өсгөж, хэрэглээгээ тэлдэг үрэлгэн зангаас болоод Монголоос гадагшлах валютын урсгал нэмэгддэг. Энэ нь төгрөгийн ханшийг сулруулахад хүргэж буйг мэргэжлийн хүмүүс хэлдэг. Тухайлбал, Монголын  эдийн засагт сэргэлт ажиглагдсан 2016-2018 оны хооронд Монгол Улсын импорт 70 гаруй хувиар нэмэгдсэн. Энэ хугацаанд ам.доллартай харьцах төгрөгийн ханш 40 орчим хувиар суларчээ.

Бүтээгч, үйлдвэрлэгч бус хэрэглэгч байхын сүүдэр нь энэ. Гадаад валютын улсын нөөцөө арвижуулах гэж ядаж байгаа манайх шиг улсын хувьд импорт чөлөө, завсаргүй өсөх нь үнэндээ хүсээд байх зүйл биш. Үүнд Хятад, ОХУ зэрэг гол түншүүдээс гадна Өмнөд Америк, Африк бусад зах зээлд ч багагүй нөлөөлж байгаа нь энэ. Өөрөөр хэлбэл, том зах зээлд бараа борлуулж, тэрбум тэрбумаар орлого олно хэмээн сэрүүн зүүдлэхийн оронд олдсон боломжоо дорвитой ашигласан бол бид хоёр талын худалдааны ашгаараа Африкийн доогуур орохгүй л байлаа.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Австрали цагаачдын тоогоо цөөлөх бодлого баримтална

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Эдүгээгийн бодлогодоо ирээдүйг багтаахыг зөвлөв

Зөвхөн улс орон гэлтгүй хувь хүн, айл өрх, бизнесийн байгууллага алсыг харах нь чухал

 0 сэтгэгдэл


Автомат жолоодлоготой машины туршилтыг АНУ-ын Калифорни, Мичиган зэрэг мужид хийхээс өмнө буюу 2014 онд Сингапур улс энэ “ухаант” хүлгийг хэрхэн зохицуулахаа хэлэлцэж байжээ. Хэдхэн жилийн өмнө төсөөлөл төдий байсан жолоочгүй автомашины туршилтууд ар араасаа амжилттай болж эхэлснээр 2017 онд Сингапур замын зарим дүрмээ шинэчилж эхэлсэн аж. Гэтэл автомат жолоодлоготой машин дэлхийн тээврийн хэрэгслийн ирээдүй болох нь хэдийн тодорхой болж, томоохон компаниуд энэ үйлдвэрлэл рүү хошуурч эхлээд байхад дэлхийн дийлэнх улсад энэ өөрчлөлт үл таних, шинэ зүйл хэвээр байна.

Айсуй өөрчлөлтийн салхийг соргогоор мэдэрч, урьдаар бэлтгэж эхэлсэн Сингапурын энэ жишээг ирээдүйд чиглэсэн сэтгэлгээ, алсын хараа хэмээн дэлхий нийт үзэж байна. урагшлах бүртээ ирээдүйг тооцож алхах нь аливаа улс орны дэвжин дээшлэх, хүртээмжтэй өсөлтийг бий болгох нэг хөшүүрэг болчихоод байгааг азийн хөгжлийн банкны шинжээчид хэлж байгаа юм. Эдүгээ иргэдэд ээлтэй өсөлтөөрөө дэлхий нийтэд гайхагдаж буй Финланд, Сингапур, Австрали улсын хөгжлийн нэг хөзөр нь яах аргагүй алсын хараа, ирээдүйд чиглэсэн бодлого байсныг тэд онцолж байгаа юм.

Тухайлбал, дэлхийн хамгийн аз жаргалтай улсаар тодорсон Финланд улсын парламентад ирээдүйн асуудал эрхэлсэн байнгын хороо ажилладаг байна.  Тус улсын парламент нийгэм, эдийн засаг, экологийн аливаа асуудлыг хэлэлцэхдээ заавал 13 гишүүнтэй ирээдүйн асуудал эрхэлсэн байнгын хорооноос санал авдаг. Финланд улсад хууль тогтоох байгууллагын түвшинд алсын хараатай бодлого боловсруулахад анхаардаг бол Сингапурт үүнийг Засгийн газар хэрэгжүүлдэг байна.

Зөвхөн улс орон гэлтгүй хувь хүн, айл өрх, бизнесийн байгууллага алсыг харах нь чухал. Тухайлбал, дэлхийн хүнсний салбарын томоохон тоглогчдын нэг Coca Cola одоогоос 15-20 жилийн өмнө эрүүл мэндэд ээлтэй бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлээ эрчимжүүлж эхэлжээ. Хийжүүлсэн ундаа дэлхий нийтийг байлдан дагуулж байсан 1990 оны сүүлчээр тус компани амжилтдаа ташууралгүй, ирээдүйн хэрэглэгчдийн хүсэл сонирхлыг судалж байсан. Улмаар хэтдээ хэрэглэгчид элсэн чихэр их хэмжээгээр агуулсан хүнснээс татгалзана гэдгийг эртнээс таамаглаж байсан тул шинэ төрлийн бүтээгдэхүүний хөгжүүлэлтэд анхаарч эхэлсэн. Улмаар элсэн чихэр агуулаагүй Coca Cola Zero ундааг 2005 онд зах зээлд танилцуулж байжээ.

• Финландын парламент Ирээдүйн асуудал эрхэлсэн байнгын хороотой.

• Ирээдүйгээ ийн төлөвлөснийхөө ачаар Coca Cola компани өнөөг хүртэл дэлхийн хамгийн шилдэг 100 компанийн тоонд багтаж, 200 гаруй оронд бүтээгдэхүүнээ борлуулж байна.

• Урагшлах бүртээ ирээдүйг бодолцон алхах нь аливаа улс орны дэвжин дээшлэх, хүртээмжтэй өсөлтийг бий болгох нэг хөшүүрэг болдог.

Ирээдүйгээ ийн төлөвлөснийхөө ачаар тус компани өнөөг хүртэл дэлхийн хамгийн шилдэг 100 компанийн тоонд багтаж, 200 гаруй оронд бүтээгдэхүүнээ борлуулж байна.

Өөрчлөлт, хувьслыг эртнээс илрүүлж, бодлого төлөвлөлтөө бодит байдлаас түрүүлж боловсруулах нь тогтвортой, хүртээмжтэй өсөлт, өгөөж дагуулдаг аж. Тэгвэл Монгол Улсад ирээдүйг угтсан бодлого төлөвлөлт бий юу. Алс хэтийг харах нь байтугай улсыг жолоодох бодлого сонгуулийн мөчлөгийн цаг хугацааны хайчинд орж, улс орны хөгжил ирээдүй рүү бус хөмөрсөн тогоон дотор эргэсээр.

Мянганы хөгжлийн зорилтод суурилсан Үндэсний хөгжлийн цогц бодлого гэж урт бөгөөд сүржин нэртэй баримт бичиг бий. Үүнийг баталснаас хойш даруй долоон жил улирсан ч стратегийн 105 зорилтын ердөө ганц хувь, 436 дэд зорилтын 4.1 хувь нь л биелсэн хэмээн албаныхан мэдээлж байв.

“Маргаашийн өөхнөөс өнөөдрийн уушги” гэдэгчлэн эдүгээгийн бодлогодоо ирээдүйг хавчуулж, багтааж байх нь эрчтэй хөгжиж буй орнуудад чухал болохыг Азийн хөгжлийн банкны шинжээчид уламжилж байна. Төрийнхөө туг болохуйц бодлогыг тунхаглаж, түүндээ хүрэхийн төлөө иргэн бүр өдөр тутам зүтгэж, тэмүүлснээр тогтвортой өсөлтийг бий болгодог хэмээн тайванийн тамкангийн их сургуулийн ирээдүйн бодлогын судалгааны төвийн захирал Сун Мэй Мэй хэлсэн юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

АНУ-ын фермерүүд Хятадад ургацаа худалдахыг хүсчээ

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Тэрбумтан төрүүлдэг зах зээлд монголчууд “өлгий”-тэй байна

Интернэт тоглоомын ертөнцөөс төрөх тэрбумтнуудын тоо нэмэгдсээр

 0 сэтгэгдэл


Хэрэглэгчийн тоо нь 2.3 тэрбум давсан ертөнц үүсээд 20 хүрэхгүй жил болж байна. Гэхдээ шинэ зуунтай зэрэгцэн үүссэн энэ ертөнц дэлхийн бизнесийн салбарын хамгийн өсөлттэй зах зээлд тооцогдож, хөрөнгө оруулагчдыг хошууруулсаар. Монголчуудын ашиг орлого олохоосоо илүү зугаацах, алжаал тайлах хэрэгсэл болгон түлхүү ашигладаг интернэт тоглоомын ертөнцөөс дэлхийн бизнест цахиур хагалсан шинэ тэрбумтнууд төрсөөр байна.

Зэр зэвсэг хайж, амьд үлдэхийн төлөө тэмцдэг Free Fire тоглоомыг хөгжүүлэгч Sea компанийн хувь эзэмшигч, хятад гаралтай Форрест  Ли 41 насандаа дэлхийн тэргүүн баячуудын эгнээнд бичигдэж эхэлснийг Bloomberg хэдхэн хоногийн өмнө мэдээллээ. Тус компанийн бүтээсэн виртуал ертөнцөд элсэгчдийн тоо АНУ-ын хүн амыг хэдийн давжээ. Форрест Ли Сингапурт төвтэй Sea компанийн хувьцааны 13.8 хувь буюу нэг тэрбум орчим ам.долларын хөрөнгө эзэмшиж байна. Эхний тэрбумтан нь Форрест ли биш юм. Тулаанчдын тэмцлийг өгүүлэх Fortnite тоглоомыг бүтээсэн, тэрбумтан  Тим Суини мөн энэ тоглоомоос мэндэлсэн түүхтэй.

Ийнхүү гарт үл баригдах хийсвэр ертөнц дэлхий нийтийг соронз мэт татаж, чиглэх хөрөнгө, санхүүгийн урсгал ч үржихийн хүрдээс хурдтай өсөж байна. Ухаалаг төхөөрөмжөөс хэт хамаатай болсон орчин цагийн дэлхийд видео тоглоомын байлдан дагуулалт үргэлжилсээр байна.

ТЕХНОЛОГИЙН МАНЛАЙЛАГЧИД ТОГЛООМ РУУ ХОШУУРАВ

Хэрэв та үргэлж биш юмаа гэхэд үе үе гар утсаараа тоглоом тоглож цаг нөхцөөх эсвэл тархиа  амраадаг бол аль хэдийн энэ ертөнцийн нэг гишүүн болсон гэсэн үг. Ер нь дэлхийн хаана л бол хаана утаснаас уяатай байдаг хэрэглэгчид тоглоомын зах зээлийг тэлж, хөрөнгө оруулалт, хөгжигсдийн тоо нь нэмэгдэх гол шалтгаан болоод байна. Интернэт тоглоом нийт орлогынхоо талаас илүүг нь зөвхөн хөдөлгөөнт утаснаас олдог байна.

Newzoo-гийн мэдээлснээр энэ зах зээлийн хэмжээ 2018 оны байдлаар 137.9 тэрбум ам.долларт хүрчээ. Хүний бүтээсэн, хийсвэр хорвоо ертөнцийг чиглэх мөнгөний хэмжээ сүүлийн жилүүдэд тасралтгүй нэмэгдэж буй бөгөөд ирээдүйд ч өсөлтөө хадгалах өөдрөг таамгийг шинжээчид танилцуулж байгаа юм. 2021 онд гэхэд нийт орлого нь 180 тэрбум ам.доллар давах төлөвтэй.

Тоглоом ийнхүү ашиг олж болох “авдар” болж эхэлсэн тул технологийн компаниуд энэ салбар луу хошуурсан. Тухайлбал, БНХАУ-ын Tencent Holdings компани нийтлэлийн эхэнд өгүүлсэн хоёр тэрбумтны компанид хувь эзэмшдэг. Зөвхөн Tencent Holdings гэлтгүй бидний сайн мэдэх Microsoft, Apple, Sony зэрэг технологийн манлайлагчид тоглоомын ертөнцийн гол тоглогчид юм. Алдарт Apple л гэхэд хамгийн ашиг хүртдэг компаниудын нэгд тооцогддог бөгөөд өөрийн программ хангамжийн онлайн дэлгүүр буюу App store-оор дамжуулан, энэ төрлийн тоглоом борлуулж байна. Үүнээс гадна монгол залуусын түгээмэл тоглодог World of Warcraft -ийг бүтээгч Activision Blizzard-ийн зах зээлийн үнэлгээ 29.93 тэрбумаар хэмжигдэж байна. Ер нь эдгээр компани тоглоом сонирхогчдыг тоглохоос өөр аргагүй болтол нь сонирхол, хүслийг нь төрүүлээд зогсохгүй мөнгөн урсгалыг ч соронз шиг татдаг байна.

ӨСӨЛТИЙН ИРЭЭДҮЙ ЭНЭТХЭГ, БНХАУ

Энэ зах зээл рүү урсаж буй гурван ам.доллар тутмын нэг нь  Хятадын зах зээлийнх аж. Хүн амын тоогоор тэргүүлэгч энэ гүрэн дэлхийн интернэт тоглоомын зах зээлийн өлгий нутагт тооцогдох боллоо. Үүнээс гадна сүүлийн жилүүдэд хамгийн ирээдүйтэй зах зээлээр Энэтхэг улс нэрлэгдэж байна. Энэтхэгийн интернэт тоглоомын зах зээл хурдтай өсөж, үүнийг нь ч соргогоор анхаарсан Хятадын Alibaba, Tencent зэрэг компани тус улсад үүрээ засаж эхэлжээ. Уг нь БНХАУ, Энэтхэг улс бол монголчуудад хамгийн ойр зах зээл. Мөнгө буцалж буй энэ зах зээлийн хамгийн эрэлттэй бүс нутаг, улс орнуудтай Монгол Улс улс төр, эдийн засаг, хүн хоорондын нягт харилцаатай оршин тогтнож байна гэсэн үг.

Ингээд бодохоор дэлхийн том компаниуд хүртэл хошуурч буй энэ бизнест монголчууд зөвхөн хэрэглэгчийн байр сууринаас оролцох бус орлого олох боломж байсаар байна. Сүүлийн жилүүдэд манай технологийн салбарын залуус хамтран энэ төрлийн гарааны бизнесүүдийг хөгжүүлж буй ч өнөө хэр олон улсын түвшинд өрсөлдөхүйц тоглоом бүтээсэн нь тун ховор. Гэхдээ хэд хэдэн компани олон улсад бүтээгдэхүүнээ нэвтрүүлжээ. Тухайлбал, монгол залуусын Nomadic Bear Games компани сүүлийн таван орчим жил тогтвортой үйл ажиллагаа явуулж байна. Өнгөрсөн онд дэлхийн зах зээлд хоёр ч бүтээгдэхүүнээ амжилттай нэвтрүүлсэн компанийн нэгэн тоглоомыг олон улсын хэрэглэгчид 12 сая удаа татжээ.

Тус компани тоглоомын зах зээл дэх гар утсанд суурилсан, Hyper Casual буюу хэцүү биш хэдий ч тоглоход таатай мэдрэмж төрүүлдэг төрлийн тоглоом бүтээдэг аж. Ингэхдээ өөрсдийн үзэл санааг шингээж, дэлхийн дийлэнх хэрэгчдийн сонирхолд нийцүүлэхийг зорьдог байна. Дэлхийн маш олон залуустай бид өрсөлддөг ч монгол хүний ур ухаан, сэтгэлгээний чадвараараа бусдаас ялгарахыг зорьдог хэмээн компанийн үүсгэн байгуулагч Х.Хангай ярилаа.

Ер нь манай тоглоом бүтээгчдийн дийлэнх нь сонирхогчийн шинж чанартай, бор зүрхээрээ энэ салбарт ажиллаж байна. Тиймээс Монголын тоглоом сонирхогчдын дунд Mongolian Game Developers Contest тэмцээн энэ өдрүүдэд болж байна. Одоогоор нэгдүгээр шат нь үргэлжилж буй бөгөөд 54 багийн 167 оролцогч бүртгүүлж, 19 бүтээл ирүүлжээ.

Басхүү Монгол Улс интернэт тоглоомын салбарын хэрэглэгчдийн хувьд дэлхийгээс нэг их хоцролгүй, зэрэгцэн алхаж байгаа гэхэд болно. Цаашлаад энэ төрлийн тоглоомд хүүхэд залуус донтох, зүй бусаар ашиглах зэрэг сүүдэртэй талууд ч түгээмэл болж буй. Харин тоглоом бүтээх, бий болгох, орлого олж, ашиг хүртэхдээ монголчууд хоцорч, унхиагүй байсаар.

Уг нь хил хязгаар гэж үгүй энэ салбар Монгол шиг далайд гарцгүй, жижиг зах зээлтэй улсад орлого олж болох талбар. Дээрээс нь дэлхий дахинд энэ төрлийн тоглоом нь зөвхөн арилжаа, сурталчилгаанаас орлого олоод зогсохгүй тоглоомын дүрүүдийнх нэр, хувцас, хэрэглэл нь чамлахааргүй мөнгө авчирдаг байна. Гэхдээ Монгол Улс өнөө хэр энэ хорхой хүргэм зах зээлд олон улстай өрсөлдөхөд бэлэн биш, “өлгий”-тэй хэвээр байна.