A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3565/

Ач санаж үл чадах аваас ядаж атаархаж жөтөөрхөх хэрэггүй

Ач санаж үл чадах аваас ядаж атаархаж жөтөөрхөх хэрэггүй

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3565/
  • Монгол хүн оюун санаа, сэтгэл зүрх, тархи толгой доторх энэ муухай хог, хир буртагнаасаа үтэр түргэн салах цаг болсон байна
  • Эдний амжилт, ашиг нь улстөрчдийн балайр ашиг сонирхол, шуналыг хөдөлгөчихөөд байна. Ц.Элбэгдорж нь ямар ч хамаагүй гэдгээ хэлчихсэн атал хамаатай болгох гэж дайрцгаагаад л...
  • Өнөөдөр 20 тэрбум төгрөг гаргаад Монголд анх удаа өвлийн спортын ордон барьчих хамт олон хэд байдаг юм бол!
  • Эрдэнэтэд ийм нэг биш хоёр биш, бүр 12 байдаг юм билээ. тэгээд атаархаж хонзогнож, адлаж байхаар тэр овоолгуудыг "ачит ихт"-ийнхэн шиг ашиглаач дээ
  • 190 гаруй тэрбум төгрөг төсөвт оруулж, 200 гаруй ажлын байр бий болгон мянга гаруй хүний амьдралд гэрэл гэгээ татуулан авч явж байгаа нь монгол хүн бүрт БАХАРХАЛ яагаад биш гэж


Эгдүү хүрээд ерөөсөө болдоггүй ээ. Нэг танил минь саяхан над руу утасдаад “Ачит Ихт” компанийн тухай бичсэн тэмдэглэлийг чинь уншлаа. Монгол Улсад маш мундаг компани мэндэлжээ хэмээн талархан баясаж байсан юм. Гэтэл новш гэж. Энэ чинь Ц.Элбэгдорж, П.Цагаан хоёрын компани байсан байна ш дээ” хэмээн агсарч байна. Цааш нь сонстол баахан улстөржиж бухимдаад, эцэст нь энэ баяжаад байгаа “п”-нууд үхвэл таарна гэж ирээд хараалыг ч ёстой нэг урсгаж байна аа. Би түүнд тайлбарлалаа. Тэгээд ойлгох ямар ч хүсэлгүй шинжтэй болохоор нь “Хэнийх нь ч байсан ер нь чи бид хоёрт ямар хамаа байна. Монгол Улсад, монголчуудад илт ашигтай нэг компани байгуулагдаад, төсөвт 160 гаруй тэрбум төгрөгийн орлого оруулаад, 200 гаруй хүнийг ажлын байртай болгон, мянга гаруй хүний ар амьдралыг дааж яваа нь үнэн байхад бусад нь тийм чухал уу! Тэр компанийн өндөр үр ашигтай ажиллаж байгаа нь чи бид хоёрт тэгээд гай болоод байгаа юм уу. Чи юундаа үхчих гээд бархираад байгаа юм бэ” гэж хариу чангарч, түүнээсээ болоод баахан бухимдчихдаг юм. Түүнийг ингэтлээ тавгүйтэн, өөрийнх нь хэлснээр цус харвачих шахаад байгааг нь бодлоо. Өөрийнхөө бухимдсаныг ч бодлоо. Надад ингэж бухимдах шалтгаан ер нь өдөр болгон шахуу гарч ирээд байдаг болж. Манай энэ улс оронд болж бүтэж байгаа юм ерөөсөө нэг ч алга болохоор тэр үү! Өнөөдөр Монголын нийгэм, хүмүүсийн амьдралыг өөлөх өөгүй, харлах сүүдэргүй гэж хэлэхгүй ч, бид өөрсдөө амьсгалах амьсгалынхаа тоогоор шахам тэр хар сүүдэр, өө сэвийг тодотгон харж, сэтгэлдээ ургуулан бодож, улмаар томруулан, тэрхүү “бүтээсэн” хиймэл бухимдалдаа бухимдсаар сүүлдээ бүр зовлонт дүрдээ итгэх болоо юу! Эрхгүй ингэж бодон эргэцүүллээ. Надтай бодол санал нийлж байна уу, үгүй юү гэдгээ эрхэм уншигч абугай та ч тунгаагаад нэг үзээрэй. Монголчууд бид язгуурын ийм шинжтэй эсэхийг сайн мэдэхгүй байна. Ямар ч байсан миний мэддэг монгол хүний зан араншин, сэтгэл зүйд өнөөдөр маш том өөрчлөлт оржээ. Би өөрийгөө ч хамааруулж байна. Илт ажиглагдаж байгаагаар бид бүр адгийн гэмээр атаач жөтөөч ард түмэн болжээ. Өөрсдөө хийж бүтээхгүй мөртлөө бусдыг хийж бүтээсэнгүй гэж хараана. Хийсэн бүтээсэн, өнгөтэй өөдтэй яваа нэгнээ бол бүр нэг нүдээр үзэхгүй шүү. Өөдөө нар харуулнаа гонж! Баян чинээлэг амьдарч байх юм бол бүр дуусаа! Байнгын доромжлол, хараал зүхэл, заналхийлэл, хардалтыг мэдэрч, дарамт дор амьдрах болно. Тэгсэн атлаа бүгд баян чинээлэг болохыг хүсэн мөрөөднө. Энэ шинж байдал, эмгэг хот, хөдөө гэлтгүй хил хязгаараа тэлж, эр, эм хар, шар гэлтгүйгээр монгол хүн бүрээс илэрдэг юм. Хараад ажаад байгаарай. Өөрт чинь байгаа эмгэгийн эл шинж эргэн тойрныхноос чинь бараг л бүгдээс нь анзаарагдана. Бидний улс орон өөдөлж, өндийдөггүйн хамгийн том шалт гаан энд байгаад байх шиг байна. Бүхнийг муугаар бодож, харж, үнэлж, үгүйсгэсээр байгаад даслаа шүү дээ, бид! Болж бүтэхгүй байгаа бүхний шалтгааныг өөрөөсөө биш бус даас хайна. Магадгүй энэ дэлхий дээрх хамгийн ухаан муутай амьдарч байгаа үндэстэн байж мэдэх ч, бидний өөрсдийн онгирч байдгаар бол энэ орчлон дээр бид шиг УХААНТАЙ хүмүүс алга бололтой байдаг. Амьдралыг аймаар мэддэг, бөөн туршлага, цэцэн мэргэн ухааны туйлууд, баахан л бусдыг сургасан, өөрөөсөө бусдыг муулсан ард түмэн. Ажил хийж, амьдралаа додомдохын оронд эр, эмийн ямар ч ялгаагүй хов базаж, бусдад ямагт жөтөөрхөнө. Ийм байгаад байхаар чинь яаж бидний сэтгэлд гэрэл гэгээ тусах юм бэ? Дээр дурдсан танил маань Ц.Элбэгдорж, П.Цагаан хэмээх хоёр хүний тухай нарьгүй дээрээ юу мэдэх юм. Мэдэхгүй шүү дээ. Мэдэхгүй атлаа бухимдаж хараахын учир байна уу? Зүгээр л бидний нөгөө “би чадна”, “бид хамгийн ухаантай” хэмээх эмгэгийнхээ нөлөөнөөс болж аймаар мэдэмхийрч над руу утасдсан байна. Нөгөөтэйгээр түүний эргэн тойронд энэ хүмүүсийг хараадаг муулдаг, атаархдаг, жөтөөрхдөг, харлуулдаг атмосфер байна. Надад тохиолдсон жишээг энд татан тодотгож байна л даа. Миний тэр танил Монгол Улсын Ерөнхий сайд асан Норовын Алтанхуягийн Ц.Элбэгдорж гэдэг хүнд атаархсан, хонзогносон үгэнд зүгээр л итгэж. Би ч Ерөнхий сайд асны хэлж ярьж байгааг нь сонссон. Цэвэр атаархал гэхээсээ хувь хүмүүсийн хонзогнол түүний хэлж ярьж байгаагаас нь мэдрэгдэж, мэдэгдэж байсан. Нэг нь Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, нөгөө нь Монгол Улсын Ерөнхий сайд байсан хоёр эрхэм. Тэгээд хоорондоо ямагт зөрчилдөх болсон хоёр. “Шударга бусын хонгил” гэдэг нэр томъёо энэ хоёрын зөрчилдөөн дундаас л анх гарч ирсэн. Улстөрчид угаасаа увай муутай хэдий ч нэгэн цагт энэ улсын хувь заяаг атгаж явсан эрхмүүд ингэж эрээ цээрээ алдах үнэхээр муухай харагдсан. Хамгийн гол нь энэ хоёр хүний хоорондын харилцаанаас болж улс орноороо улам муухай харагдаад байгаа нь хэцүү байна л даа. Бусдыг хохироож, гомдоож бүр хэлмэгдүүлэх шахаж байна ш дээ. Н.Алтанхуягийн үеэл дүү нь “Ачит Ихт” компанийг байгуулалцаж яваад замаасаа гарч. Хожим энэ компани аймаар ашигтай ажиллаад эхэлмэгц эргэж очоод их мөнгө нэхсэн гэдэг. Улмаар Н.Алтанхуягийн нэр барьж хувьцаа эзэмших ёстой гэж хэрүүл хийгээд явдаг болсон тэр хүний нэрийг энд дурдсангүй. Ерөнхий сайд асан маань ч зүгээр байсангүй, “...Жилд Ц.Элбэгдорж энэ компаниас 400 тэрбум төгрөгийн ашиг авдаг” гээд хэлчихсэн. Хэдийгээр “Задгай цагаан” хэмээн ард түмэндээ алдаршсан нөхөр хэдий ч энэ удаагийнх үнэхээр задгай байсан төдийгүй хүмүүсийн асар атаа жөтөө, хон зогнол, дургүйцлийг хөдөл гөсөн гэдгээрээ хортой туслаа. Монголчуудын эмгэгийг хөдөлгөхийг хүсэж. Энэ нь “Ачит Ихт” компанийн хамт олон, түүнийг үүсгэн байгуулагч П.Цагаан гэдэг нөхөрт хортойгоор чиглэх болсон. Зүгээр л нэгэн цагт Ц.Элбэгдоржийн багт ажиллаж байснаасаа болж П.Цагаан гэдэг хүн болон “Ачит Ихт”-ийн хамт олон бизнесээрээ, хөдөлмөрөөрөө, амьдралаараа, нэр төрөөрөө хохирч болохгүй шүү дээ. Эдний амжилт, ашиг нь улстөрчдийн балиар ашиг сонирхол, шуналыг хөдөлгөчихөөд байна. Ц.Элбэгдорж нь ямар ч хамаагүй гэдгээ хэлчихсэн атал хамаатай болгох гэж дайрцгаагаад л... Улс төрийн шалгарсан арга барил энэ мөн л дөө. Надтай утсаар ярьдаг нөхрийн уншсан “Ачит Ихт”-ийн тухай тэмдэглэлээ бичихийн тулд би эл компанийн үйл ажиллагааг очиж үзэж, олон зуун ажилтантай уулзаж, Эрдэнэтийн иргэд, удирдлагуудын үгийг сонссон билээ. Би ганцаараа биш надтай хамт төвийн бүхий л хэвлэл мэдээллийнхэн очсон. Очиж нүдээрээ харж, мэдэрсэн хэний ч бахархал эрхгүй төрөхөөр хамт олон, үйлдвэр, технологи тэнд жигдэрсэн байдаг юм. Эл үйлдвэрийн талаар энд дахин дурдаад баймааргүй байгаа ч, яагаад бүтээж босгож байгаа болгоныг үзэн ядаж, үгүйсгэн дарж, устгаж, унтрааж байж бидний бах ханах ёстойн учрыг ерөөсөө ойлгохгүй байгаа болохоор бичихээс өөр арга алга. Монголчууд 1974 оноос хойш ашиглах боломжгүй гэж овоолсон овоолгыг “Ачит Ихт” гэдэг компани маш сайн менежмент, маркетинг, хамгийн шилдэг технологи нэвтрүүлэн ашиглаж жилд 190 гаруй тэрбум төгрөг төсөвт оруулж, 200 гаруй ажлын байр бий болгон мянга гаруй хүний амьдралд гэрэл гэгээ татуулан авч явж байгаа нь монгол хүн бүрт БАХАРХАЛ яагаад биш гэж. Ийм боломж бусдад байна уу гэвэл байна. Эрдэнэтэд ийм овоолго нэг биш хоёр биш, бүр 12 байдаг юм билээ. Тэгээд атаархаж, хонзогнож, адлаж байхаар тэр овоолгуудыг “Ачит Ихт”-ийнхэн шиг ашиглаач дээ. Оролдож үзсэн нэг нь бусдыг хулхидаад, луйвардаад алга болцгоосон байдаг шүү дээ. “Ачит Ихт”-ийн талаар бичсэний дараа энэ “хулгайч” нарыг ингэж баяжаад байхаар атаа хөдлөөд байх юм байна ш дээ гэж олон хүн хэлэхийг сонслоо. Ийм юм сонсохоор хийж бүтээж байгаа нь бүү хэл гутдаг юм байна. Бид нээрээ ямар муухай болчихсон ард түмэн бэ гэж бодох. Ганц “Ачит Ихт” ч биш, ер нь амжилттай яваа компани, хамт олон, хувь хүн бүр ямар эрсдэл туулж, ямар бэрхшээлийг давж өнөөгийн амжилтад хүрч байгааг бид яагаад эргэцүүлдэггүй юм бол. Хов жив хөөцөлддөг хүн болгоны цаана атаа жөтөө дагалддаг нь хууль. Өнөөдөр 20 тэрбум төгрөг гаргаад Монголд анх удаа өвлийн спортын ордон барьчих хамт олон хэд байдаг юм бол! “Ачит Ихт” гэдэг компани ингэж чадаж байгаад нь яагаад бид баярлахгүй байна вэ? Баярлахгүй байх шалтгааныг би л лав олж харахгүй байна. Атаархал уг нь тийм ч муу зүйл биш л дээ. Сайхан өрсөлдөж, бусдын гаргасан шиг, бүр түүнээс давж гарсан амжилт гаргана. Илүү сайн сайхныг бүтээнэ, цогцлооно гэж атаархан хөдөлмөрлөдөг бол гайхамшигтай хөдөлгөгч хүч нөлөө үзүүлдэг тийм үү! Бусдынхаа сайн сайханд ингэж л хандах хэрэгтэй байна шүү дээ. Бид бие биедээ дургүй бол бусад улс үндэстэн бидэнд тэгж л хандана. Бид бие биеэ хайрлахгүй бол өөр ямар ч улс үндэстэн хайрлахгүй. Монгол хүн оюун санаа, сэтгэл зүрх, тархи толгой доторх энэ муухай хог, хир буртагнаасаа үтэр түргэн салах цаг болсон байна. Энэ их хуримтлагдсан хог, новшноосоо салж, цэлийж цэлмэтэл нь цэвэрлэх цаг одоо болсон байх аа. Цэвэр өөрсдөөс маань хамаарах зүйл шүү дээ. Хэн ч биш гэдгээ мэддэг хүн л бусдад атаархаж, сайн сайханд хорсож, шаналсаар тамыг бүтээдэг гэдэгт эргэлзэх хэрэггүй. Бусдын сайн сайхан яваа нь бодолд оруулж, толгойд тань өвчин болон зовоогоод байна уу. Тэгвэл тэдний сайн, өөрийн тань өөдгүй яваагийн шалтгаан бол өөрөө л байдаг юм байна гэдэгт би хувьдаа итгэдэг болсон. Атаа жөтөө, хонзогнол хувь хүнд төдийгүй улс оронд цэцэглэн хөгжих боломж бололцоог олгож өгөхгүй байна шүү дээ. Бид дотоод үнэт зүйлсээ тэлэхийг, хүчирхэг байлгахыг хүсвэл энэ муухай эмгэг, зуршлаасаа зоригтойгоор салах л хэрэгтэй болж байна. Тэгсэн цагт шал өөр зам биднийг тосох буй за. Мэдээж хамгийн хүчирхэг улс үндэстэн болох зам. Тиймээс над руу утасдаж бухимдаад байгаа танилдаа болон бүгдэд хамаатуулан хэлмээр байна. “Ачит Ихт” шиг компани Монголд мянга, түмээрээ бий болоосой гэж чин сэтгэлээсээ хүсцгээе! Бусдад ач санаж чаддаггүй юм бол атаа жөтөө үүсгэн шаналж тарчлахаа больцгооё! Би л лав хувьдаа ач тусын чухлыг ямагт эрхэмлэн бичих болно. Бүр дахин дахин шүү.

 




















A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хөл хорио хавдартай өвчтөнүүдийг бухимдуулж байна

  • Таван хүн тутмын нэг нь Улсын онцгой комиссын хөл хорио эмчилгээнд нөлөөлсөн хэмээн хариулжээ
  • Орон нутагт химийн тариа тасарснаас болж хотод ирэх шаардлага гарсан гэж хариулсан байна

Энэ цагийн хамгийн хэцүү өвчин бол хорт хавдар. Манай улсад жил ирэх тусам хорт хавдрын өвчлөл нэмэгдэж, залуужиж байна

2018 онд гэхэд 6073 хүн хавдартай болох нь оношлогдож, 4412 хүн хорт хавдрын улмаас нас барсан гэсэн статистик гарчээ. Харин 2019 онд 6045 хүн хавдраар өвчилж эмнэлэгт ханджээ. Дэлхий даяар тархсан цар тахал зарим хавдартай өвчтөнийг сэтгэл зүйн дарамтад өртүүлж байна. Энэ талаар Хавдрын үндэсний зөвлөлөөс судалгаа хийжээ. Тус байгууллага хавдартай өвчтөн, тэдний асран хамгаалагч нараар COVID-19-тэй холбоотой нөхцөл байдлыг үнэлэх тест бөглүүлсэн байна. Үүнд 179 хүн хамрагдсан бөгөөд тэдний 39.1 хувь нь хорт хавдартай өвчтөн, 60.9 нь өвчтөний асран хамгаалагч байжээ. COVID-19-ын үеийн хөл хорио, хязгаарлалтын арга хэмжээ нь хавдартай өвчтөн ба тэдгээрийн асран хамгаалагч нарын 31 хувийнх нь сэтгэл санааны байдалд нөлөөлсөн нь судалгаанаас харагджээ. Мөн дөрвөн хүн тутмын нэг нь хэдэн өдрийн турш, 10 хүн тутмын нэг нь бараг өдөр бүр бухимдаж, сэтгэл санаа тогтворгүй байдаг хэмээн хариулсан байна. Түүнчлэн таван хүн тутмын нэг нь Улсын онцгой комиссын хөл хорио эмчилгээнд нөлөөлсөн хэмээн хариулжээ. Зарим хүний эмчилгээний цаг хойшилсон, эмнэлэгт оруулахгүй болсноор эмчтэйгээ уулзаж чадахаа байсан, орон нутагт химийн тариа тасарснаас болж хотод ирэх шаардлага гарсан гэж хариулсан байна. Судалгаанд оролцсон иргэний 63.1 хувь нь санхүүгийн хямралд өртжээ. Цаашид хэрхэх нь ойлгомжгүй байгаа болохоор сэтгэлийн түгшүүртэй байгаагаа 45.3 хувь нь илэрхийлсэн байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Үндсэн хууль, парламентын эрхийн дээгүүр гишгэлсэн шийдвэрт ямар хариу барих вэ

  • Халдашгүй байдлыг үл тоон хорьдог буруу жишиг Ж.Эрдэнэбатаар дуусгавар болоосой
  • Энд Ж.Эрдэнэбат аль нам, ямар фракцын гишүүн гэдэг хамаагүй. Хэрэг хийсэн, эсэх нь ч дараагийн асуудал. Харин парламентын гишүүнийг баривчлах, цагдан хорих хязгаарыг давсанд л гол учир бий

УИХ-д сонгогдсон эрхмүүд өчигдөр Төрийн ордонд гишүүний түр үнэмлэхээ ёслол төгөлдөр гардаж авлаа. Уг нь 76 гишүүн үнэмлэхээ авах ёстой байсан ч нэг нь ирж чадсангүй. Тэр бол хорих 461 дүгээр ангид саатуулагдаж буй Ж.Эрдэнэбат гишүүн. Сонгуулийн өмнөхөн, бүр тодруулбал зургадугаар сарын 12-нд түүнийг Ерөнхий сайд байхдаа үйлдсэн гэх хэрэгт нь холбогдуулан цагдан хорьсныг бид мэднэ. СЕХ-ны даргын тайлбарласнаар бол гишүүний үнэмлэхийг заавал өөрт нь гардуулж өгөх ёстой тул хэн нэгэнд дайх боломжгүй гэнэ. Тэгэхээр СЕХ-ны төлөөлөл хорих ангид очих уу, эсвэл Ж.Эрдэнэбат гишүүнийг суллах уу гэдэг нь сонирхол татаж байна. Нэгэнт гишүүнээр сонгогдсон юм чинь яаж ийж байгаад үнэмлэхийг нь өгөх байлгүй дээ. Ер нь энэ жилийн сонгууль хорих ангиас зургаан хүн нэр дэвшин өрсөлдөж, нэг нь ялалт байгуулсан гэдгээрээ түүхэнд үлдэх байх. 

Уг нь сонгуульд нэр дэвшигчийг баривчлах, хорих тохиолдолд заавал СЕХ-ноос зөвшөөрөл авна гэх хуулийн өөрчлөлтийг парламент өнгөрсөн жил УИХ-ын сонгуулийн тухай хууль батлахдаа оруулсан. Харин шүүх өөрийн шийдвэрээ “Нэр дэвшихээс өмнө мөрдөн байцаалт, прокурорын шатанд эрүүгийн хэрэг үүсгэж, түүнтэй холбоотой мөрдөн байцаалтын ажиллагаа нэгэнт явагдаж дууссан, шүүхэд хэрэг нь шилжиж ирсэн, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа үргэлжлэн явагдаж байгаа нэр дэвшигчийн хувьд хууль хэрэгжүүлэгчид урьд эхэлсэн ажиллагаандаа зөвшөөрөл авах асуудлыг зохицуулаагүй” хэмээн тайлбарласан. Ийм тайлбараар таван нэр дэвшигчдийг хорьсон шалтгаанаа зөвтгөдөг юм байж. Тэгвэл бүрэн эрх нь хэвээр байгаа УИХ-ын гишүүнийг хорьсон нь хуулийг жинхэнэ утгаар нь уландаа гишгэсэн үйлдэл болсон. Энд Ж.Эрдэнэбат аль нам, ямар фракцын гишүүн гэдэг хамаагүй. Хэрэг хийсэн, эсэх нь ч дараагийн асуудал. Харин Монгол Улсын Үндсэн хууль болон УИХ-ын тухай хуулийн дээгүүр гишгэж, парламентын гишүүнийг баривчлах, цагдан хорих хязгаарыг давсанд л гол учир бий.

Тухайлбал, Үндсэн хуулийн 29-р зүйлийн 2-т “Улсын Их Хурлын гишүүний халдашгүй байдлыг хуулиар хамгаална” хэмээн заажээ. Мөн УИХ-ын тухай хуульд “Гэмт үйлдлийнх нь явцад, эсхүл гэмт хэргийн газарт нотлох баримттай нь баривчилж, улмаар бүрэн эрхийг нь түдгэлзүүлэх тухай саналыг Улсын ерөнхий прокурор УИХ-д оруулсан, гишүүнд холбогдуулан эрүүгийн хэрэг үүсгэсэн бөгөөд Улсын ерөнхий прокурор түүний бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэх тухай саналыг УИХ-д оруулсан тохиолдолд бүрэн эрхийг нь түдгэлзүүлнэ” хэмээсэн байна. Ийм тодорхой заалтууд байсаар атал УИХ-ын гишүүнийг баривчилж байгаа нь шүүх төрийн эрх барих дээд байгууллагын эрхэнд халдаж буйг тодорхойлчихож байгаа хэрэг биш үү. Цаашилбал хуулиар хамгаалагдсан хүн, дархлагдсан бүрэн эрхт этгээдийг чингэж “элэг барьж” чадаж байгаа юм чинь жирийн иргэдийг яадаг бол гэсэн айдсыг ч төрүүлэх нь лавтай. Нөгөөтэйгүүр гишүүнээ өмгөөлж, бүрэн эрхийг нь хамгаалах ёстой УИХ, СЕХ таг чиг өнгөрсөн нь тун ч буруу жишиг тогтох үндэс болчихлоо. Энэ янзаараа бол дургүй хүргэсэн гишүүнээ барьж аваачаад хорьчихвол хэн ч өмгөөлж хамгаалдаггүй тийм тогтолцоо бүрдэхэд гайхах зүйл алга. Хэрэв хууль, шүүхийнхэн тийм л эрхтэй юм бол УИХ-ын гишүүний халдашгүй байдал гэдэг хамгаалалтаа авч хаявал таарна.

Энэ талаар МУИС-ийн Хууль зүйн сургуулийн профессор, хууль зүйн доктор О.Мөнхсайхан маш ойлгомжтой тайлбарласан. Тэрбээр “ Шүүх нь хараат бусаар ажиллах боломж хязгаарлагдмал өнөөгийн нөхцөлд УИХ-ын гишүүний халдашгүй байдлыг сулруулчихвал түүнийг улс төрийн явцуу сонирхлоор ашиглаж, парламентыг тогтворгүй байдалд оруулах магадлалтай. УИХ-ын гишүүний халдашгүй байдлыг өндрөөр хамгаалсан хууль нь өөрчлөгдөөгүй байхад шүүх түүнийг үл тооно гэдэг бол байж боломгүй” хэмээн ярилцлагадаа өгүүлжээ. Үүнийг бичихдээ Ж.Эрдэнэбат гишүүнийг онцгойлон үзэж, өмгөөлж, хамгаалах гэсэнгүй ээ. Аль намын гишүүн байх нь ч чухал биш гэдгийг дээр өгүүлсэн. Түүний оронд Дорж, Дондогийн хэн ч байлаа гэсэн асуудлыг хуулийн дагуу л шийдэх ёстой гэсэн санаа юм. Хэрэв ийм л үед бурууг эсэргүүцэж, дуугарахгүй бол цаашид хэн дуртайгаа барьж хорьдог буруу жишиг тогтчих гээд байна. Санаачилсан хуулийг нь дэмжихгүй бол “барьж хорьчиход ядах юм байхгүй шүү” гэж шантаажлаад л хэргээ бүтээдэг болно гэсэн үг. Уг нь ийм эрсдэл бий болгохгүйн тулд л УИХ-ын гишүүний халдашгүй байдал гээчийг гаргаж ирсэн гэж боддог юм.

Харин одоо шүүхийнхэн энэ бүх бантангаа яаж цэвэрлэх гэж байгаа юм бол. Нэгэнт УИХ-ын гишүүнээр дахин сонгогдчихсон юм болохоор үргэлжлүүлэн хориод байж чадахгүй байх. Тэгэхээр шинэ парламент бүрдсэний дараа бүрэн эрхийг нь түдгэлзүүлэх санал оруулах биз. Хэрэв тэр үед УИХ хүсэлтийг нь хүлээн авбал бүх зүйл зөв голдрилдоо орох учиртай. Хууль тогтоох дээд байгууллагаас ч дээгүүр эрх мэдэл эдэлж, дуртай хүнээ барьж хорьдог буруу жишиг Ж.Эрдэнэбатаар дуусгавар болоосой билээ. Мөн Үндсэн хууль, парламентын дээгүүр гишгэлсэн хуулийнхан энэ үйлдэлдээ хариуцлага хүлээх нь зүйд нийцнэ. Харин хамгийн түрүүнд дуугарах ёстой, гишүүнийхээ эрхийг хамгаалах учиртай УИХ-ын дарга Г.Занданшатар болоод гишүүд нь бүлх залгисан мэт чимээгүй өнгөрөв. Ангийнх нь нэгэн баригдахад дуугүй өнгөрсөн УИХ-ын гишүүд өөрсдийнх нь ээлж ирэхэд яах бол. Хаа очиж түүнтэй нэг тойрогт өрсөлдсөн эсрэг намынх нь нэр дэвшигч С.Баярцогт баривчилгааг буруушааж, өрсөлдөгчөө өмөөрч харагдана лээ. Эр хүн гэж магтъя.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Газрын төлбөр их хэмжээгээр нэмэгдсэнийг иргэд мэдээгүй байна

  • Нийслэлд газрын төлбөрийн орлого 2017 оныхоос хоёр дахин нэмэгдэж 64.4 тэрбумд хүрчээ
  • Эдийн засгийн хүндрэл намжтал хувийн хэвшлийн эзэмшиж буй газрын төлбөрийг хөнгөлөлт чөлөөлөлтөд хамруулбал нүдээ олсон алхам болно
  • Нийслэлд эзэмшүүлсэн газраас 48 тэрбум төгрөг төвлөрүүлэхээр төсөвлөжээ

УИХ, Засгийн газар коронавирусийн цар тахлын улмаас орлого нь буурсан аж ахуй нэгж, иргэний орлогын татвар болон Нийгмийн даатгалын шимтгэлийг зургаан сараар тэглэсэн. Энэ “өршөөл” үр дүнгээ өгч хувийн хэвшил, түүнд ажиллагсдын орлого тодорхой хэмжээгээр нэмэгдсэн нь сайшаалтай. Харин аж ахуй нэгжүүдэд газрын төлбөр төвөг учруулж мэдэхээр байна. Энэ нь Засгийн газраас баталсан газрын үнэлгээний тойрог, бүс, төлбөрийн хэмжээг шинэчлэн тогтоох тогтоолтой холбоотой. Засгийн газар 21 жилийн дараа төрийн, нийтийн өмчид хамаарах газрын төлбөрийг нэмсэн нь энэ бөгөөд улсын төсвийн орлогыг үлэмж хэмжээгээр нэмэгдүүлэх зорилготой юм. Засгийн газраас 2018 онд баталсан тус тогтоолоор аймаг, нийслэлийн төвийн болон бэлчээрийн газрыг үнэлж төлбөрийг нэмж тогтоосноос гадна уул уурхай, аялал жуулчлал гээд бүхий л салбарын бизнест хамаарах газрын төлбөрийг нэмсэн. Тухайлбал, 1997 оноос нийслэлийн газрыг таван бүс, 10 төрлөөр тогтоож нэг ам метр газарт 440 төгрөгийн төлбөр авч байсан бол 2018 оноос эхлэн бүс, төрлийн тоог нэмсэн юм. Үүний дагуу аймаг, дүүргүүдийн ИТХ тогтоол гаргаж, газрын албадаас газрын төлбөр тооцох итгэлцүүрийн тоон утга, бүсийн хил хязгаарыг баталжээ. Нийслэлд л гэхэд төвийн зургаан дүүргийг 16 бүс, Налайх дүүргийг 12, Багануурыг ес, Багахангайг хоёр бүстэй байхаар тогтоож, газар эзэмшигч, ашиглагч нийт 21 мянга орчим иргэн, хуулийн этгээдийн гэрээг шинэчилж, газрын төлбөрийг нэмэгдсэн дүнгээр авч байгаа юм. 

УИХ-аас 2020 оны төсвийн тухай хуулийг батлахдаа Засгийн газраас өргөн барьсан газар эзэмшиж, ашиглаж байгаа иргэн, ААН-ийн газрын төлбөрийн орлогыг бүрэн хураадаг болох зорилтыг дэмжсэн. Энэ хүрээнд газрын төлбөрийн орлогоор 107.5 тэрбум төгрөгийг улсын төсөвт төвлөрүүлэх учиртай. Тэр дундаа нийслэлийн бүсээс нийт орлогын хагасыг буюу 48.5 тэрбум төгрөг хуримтлуулахаар хуульчилсан юм. Тухайлбал, Нийслэлийн Өмчийн ашиглалт удирдлагын газар 77.6 тэрбум төгрөг төвлөрүүлэхээс газрын төлбөрөөр 48.5 тэрбум, үлдсэнийг нь газрын дуудлага худалдаанаас олохоор төсөвлөжээ. Газрын төлбөрийг нэмэгдүүлсэн дүнгээр авах болсноор хувийн хэвшил, иргэдийн орлогоос тодорхой хэмжээгээр хасагдах нь ойлгомжтой. Харин энэ талаар олон нийт бага мэдээлэлтэй байсан нь хүнд рэлийн энэ үед мэдрэгдэж эхэлжээ. Тэр дундаа нийслэлд газар эзэмшиж, ашиглаж байгаа иргэд, аж ахуй нэгжийн эздэд илүүтэй мэдрэгдэж байгаа аж. Мөн зуслангийн газар эзэмшигч иргэд төлбөр яагаад нэмэгдсэн талаар газрын албаныхныг байцаах болжээ. Засгийн газраас баталсан тогтоолоор нийслэлийн төвийн зургаан дүүргийн газрын бүсчлэл, үнэлгээг тогтоохдоо иргэдийн эзэмшиж буй зуслангийн газрыг бүсээс хамаарч 18-818 сая төгрөг, ААН-ийн эзэмшиж, ашиглаж буй газрын төлбөрийг бүс болон төрлөөс хамаарч 192 саяас 1.4 тэрбум төгрөгөөр үнэлсэн байгаа. ААН-ээс авах газрын төлбөрийг аймаг дүүргийн ИТХ-аас баталдаг учир харилцан адилгүй. Харин иргэний эзэмшиж буй зуслангийн газарт төлбөр ноогдуулахдаа 90 хувийг нь хөнгөлж 10 хувьд нь татвар авч байгаа аж. 

(Нийслэлийн газрын бүсийн үнэлгээ)

Зуслангийн газар эзэмшиж буй иргэн бүсийн үнэлгээний дагуу 10 хувийнтөлбөрийг жил бүр төлнө. Энэ нь 15 жилээр үржвэл чамгүй мөнгө болох юм. Мөн хүснэгтээс харвал нийслэлд газар эзэмшиж буй үйлдвэрлэл үйлчилгээ эрхлэгч аж ахуй нэгж газрын төлбөр өндөр дүнтэй төлөхөөр байна. Үүний цаана хувийн хэвшлийн орлогоос чамгүй мөнгө зулгаах нь тодорхой байгаа юм. Жишээлбэл, нийслэлийн нэгдүгээр бүс буюу хотын төвд худалдаа, үйлчилгээ эрхэлдэг аж ахуй нэгж эзэмшиж, ашиглаж буй газартаа нэг метр тутамд 1096 төгрөг төлнө. 100 метр квадрат буюу 10 мянган метр газрын төлбөрт 10 сая төгрөг төлөх юм. Бизнесийн орлого нь буурсан, ажилчдынхаа цалинг арай ядан төлж байгаа аж ахуй нэгжид энэ хэмжээний мөнгө газрын төлбөрт өгнө гэдэг хүндрэлтэй. Газар эзэмших нийт хугацаагаар тооцвол дунджаар 200 гаруй сая төгрөгийг төлөх нь бизнесийн үр ашигт ч муугаар нөлөөлж мэдэх юм. Хэдийгээр татварын байгууллага газрын төлбөрөө төлөхийг шаналгаж эхлээгүй боловч төсвийн орлогоо биелүүлэхийн тулд шаардах нь тодорхой. Өмнөх онуудад газрын төлбөрийг тухайн орон нутгийн газрын алба төвлөрүүлдэг байсан боловч өнөө жилээс татварын байгууллага авахаар болжээ. Энэ нь иргэн, ААН-ийг улсад өр төлбөртэй гэдгийг тодорхойлох хэмжүүр болох юм. Цаашилбал иргэн, аж ахуй нэгжид бас нэг дарамт болох нь ойлгомжтой байна. 

Тиймээс коронавирусийн эдийн засагт үзүүлж буй хүндрэл, иргэн, аж ахуй нэгжийн орлогын бууралт зэргийг харгалзан эдийн засаг сайжирч хүндрэлээс гартал газрын төлбөрийг хөнгөлөх, чөлөөлөх шийдвэр гаргавал нүдээ олсон шийдвэр болохыг хэн хүнгүй хэлж байгаа юм. Тэгээд ч сая МАН-ын сонгуулиар дэвшүүлсэн мөрийн хөтөлбөрт орсон заалтуудтай уялдах учраас хэрэгжүүлэх боломжтой. Тухайлбал, “Үндэсний аж үйлдвэрийн салбараа хөгжүүлж, 150,000 ажлын байр шинээр бий болгоно”, “COVID-19 цар тахлаас үүдсэн нийгэм, эдийн засгийн хүндрэлийг арилгах, үйлдвэрлэл, үйлчилгээний үйл ажиллагааг сэргээх тусгай төлөвлөгөө гарган хэрэгжүүлж, орлогын хомсдолд орсон аж ахуйн нэгж, байгууллага, ард иргэдийн амьжиргааны орлогыг нөхөх арга хэмжээ авна” гэсэн заалтуудтай бүрнээ нийцнэ. Мөн хөнгөлөлт чөлөөлөлтөд хамруулдаггүй юм гэхэд ажил үйлчилгээгээр солих боломж ч байгаа. МАН 2020 оны мөрийн хөтөлбөртөө нийслэлийн Богд хан уул, Баянзүрх, Сонгино, Чингэлтэй, Дамбадаржаа хайрхан, тахилга шүтээнт уул толгодын орчныг иргэд, төр хувийн хэвшлийн түншлэлээр ойжуулахаар тусгасан. Энэ ажлын хүрээнд иргэн, аж ахуй нэгжийг газрын төлбөрөөс чөлөөлж, ойжуулах ажлыг орлуулж болох юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Малайзад хүний наймааны золиос болсон монгол охид эсэн мэнд олджээ

  • Малайзад барьцаалагдсан монгол эмэгтэйг зодож, хүнд гэмтэл учруулжээ
  • Манай улсын иргэн хоёр монгол эмэгтэй ор сураггүй алга болж, ар гэрийнхэн нь олон сарын турш хайж байв. Тэгвэл ор сураггүй алга болсон дээрх хоёр эмэгтэйг эсэн мэнд олсон бөгөөд бусдад барьцаалагдаж, дарамтлуулж байсан нь тодорхой болжээ

Малайз улсад хүний наймаа, хүчин зэрэг онц аюултай гэмт хэргийн золиос болж байсан монгол охидын нөхцөл байдлын талаар манай сонин мэдээлж байсан билээ. Тус улсын хамгаалах байранд 11 монгол хүн байгаагаас Малайзын цагдаад хүчир-хийлүүлсэн гэх хоёр эмэгтэй болон хүний наймаанд өртсөн байж болзошгүй зургаан эмэгтэй байсан юм. Мөн манай улсын иргэн хоёр монгол эмэгтэй ор сураггүй алга болж, ар гэрийнхэн нь олон сарын турш хайж байв. Тэгвэл ор сураггүй алга болсон дээрх хоёр эмэгтэйг эсэн мэнд олсон бөгөөд бусдад барьцаалагдаж, дарамтлуулж байсан нь тодорхой болжээ. Одоогоор нэгнийх нь биеийн байдал хүндэвтэр байгаа бөгөөд тус улсын эмнэлэгт хэвтэн эмчлүүлж байна. Удаан хугацаанд барьцаалагдаж байсан хоёр эмэгтэйн нэг нь тус улсад нуугдаж, аюулгүй байдлаа хангахын тулд хүнд нөхцөлд амьдарч байсан бөгөөд удаа дараа хүсэлт илгээж, чартер нислэгт багтсан боловч консулын ажилтан хохирогчийн ар гэрийнхэнд “Тусгай нислэгийн зардлыг яамнаас төлнө” хэмээн ташаа мэдээлэл өгч онгоцноос нь хоцроосон аж. Харин хамгаалах байранд байсан 11 монгол иргэний гурав нь чартер нислэгт багтан эх орондоо ирсэн бөгөөд тэд хүний наймааны золиос болж байжээ. Тэднийг Монгол дахь ТББ болон Малайзын өргөмжит консулын тусламжтай хамгаалах байранд хүргэж байв. Одоогоор Малайз улсын цагдаад хүчирхийлүүлсэн хоёр монгол эмэгтэй хамгаалах байранд амьдарч буй бөгөөд ирэх сарын 8-нд болох шүүх хурлаа хүлээж буй.