A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/4612/

А.Билгүүн: Урт хугацаандаа зэсийн үнэ буурч магадгүй

А.Билгүүн: Урт хугацаандаа зэсийн үнэ буурч магадгүй
 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/4612/
  • Манай бондын өгөөж харьцангуй өндөр тогтоно. Гэхдээ бид олон улсын хөрөнгийн зах зээлд бонд нэмж гаргах байдлаар санхүүжилт татах нөхцөл бүрдэх магадлал бий
  • Хятад хэр хэмжээний мөнгө хэвлэж зах зээлд нийлүүлэхээс хамаараад манай эрдсийн ирээдүй тодорхойлогдоно 

“Эдийн засаг хүндэрч, зайнаас ажиллах шаардлага тулгарч, үйлчилгээний газрууд зогсонги байдалд орсон энэ үед компани, ААН-үүдийг НДШ-ээс гурван сар ч болтугай чөлөөлж өгвөл том дэмжлэг болно” гэж MIBG компанийн гүйцэтгэх захирал А.Билгүүн ярилаа. 

-Зах зээлд арилжаа хийдэг хүмүүс үнээ алдахгүйн тулд хошуурч байна. Зарим нь зах зээлийг орхиж байна. Монгол Улсын хэмжээнд үнэт цаасны зах зээлийг харахад “Мазаалай”, “Хуралдай” бондын хүү хэзээ ч байгаагүйгээр өсжээ. Яагаад ийм зүйл болоод байна вэ? 

-Хөрөнгө оруулагчид гэлтгүй дэлхий дахинаараа сэтгэл зүйн шоконд ороод байна. Сэтгэл зүйн шок хүмүүсийг сонин үйлдэл хийхэд хүргэдэг юм байна. Жишээлбэл, баруунд ариун цэврийн цаас хомсдлоо. Хэрвээ ариун цэврийн цаасыг америкчууд Хятадаас импортолж хэрэглэдэг байсан бол хомсдоно гэж бодож нөөцлөх нь зөв. Дундаж америк иргэн жилд 100 ширхэг ариун цэврийн цаас хэрэглэдэг гэж байгаа. Гэтэл тэр 100 ширхэг ариун цэврийн цаасных нь ердөө 10 хувийг л импортолдог. Хөрөнгө оруулагчдад ч гэсэн сэтгэл зүйн шок үүсээд байна. Хөрөнгө оруулалтын шийдвэрийг энгийн хүмүүс гаргаж байгаа. Харин хөрөнгө оруулагчид эрсдэлээс айж байна. Аль болохоор эрсдэлгүй байх, өсөх хөрөнгө рүү өнөөдөр шуурч эхэллээ. Зах зээлд зарим хөрөнгийн үнэ савлагаатай байгаа. Үүнийг эдийн засгийн суурь ухагдахууны талаас нь тайлбарлах боломжгүй болсон. 

-Монголын Засгийн газар ойрын хугацаанд бондоо эргүүлж төлөх ёстой. Үүнтэй холбоотойгоор дахиад бонд гаргах болов уу гэсэн хүлээлт байгаа байх. Гэтэл санхүүгийн зардал өслөө. Ингэснээр шинэ жишиг тогтох болов уу, эсвэл өмнөх түвшин рүүгээ буух уу? 

-Аливаа нэг тусгаар улсын бонд хоёр оронтой тооны өгөөжтэй байх тохиолдол урьд нь гарч байгаагүй. Магадгүй дампуурлын ирмэгт ирсэн улс орнуудад л харагддаг байсан үйл явдал байх. Манай бондын өгөөж харьцангуй өндөр тогтоно. Гэхдээ бид олон улсын хөрөнгийн зах зээлд бонд нэмж гаргах байдлаар санхүүжилт татах нөхцөл бүрдэх магадлал бий. Хөгжилтэй орнуудын төв банк дандаа мөнгө хэвлэж, дотоодын эдийн засгаа сэргээж байгаа. Манай улс бондын өгөөжийг илүү өндөр болгохын тулд хөгжсөн орнуудынхтай холих арга хэрэглэх нь зөв. 

-Уул уурхай Монголын эдийн засгийн гол салбар. Тэгэхээр богино хугацаанд нүүрсний орлогоо нөхөж чадах болов уу? 

-Богино хугацаанд нөхөх хэцүү. Нэгдүгээр сарын сүүлээс гуравдугаар сарыг дуустал хаачихлаа шүү дээ. Хоёр сарын экспортын орлогыг гүйцэж нөхнө гэдэг маш хэцүү асуудал. Гэхдээ урд хөршийн зах зээлд нүүрсний эрэлт байгаа болохоор экспорт гайгүй байх нь. Гэтэл 2020 оны дунд хугацааг харахаар зэсийн ханш унаад эхэллээ. Мөн кокосжих нүүрсний ханш унах вий гэсэн айдас байна. Дэлхийн эдийн засаг хоорондоо уялдаатай. БНХАУ-ын гаргаж буй бүтээгдэхүүнүүдийг Европын холбоо, Хойд Америкийн улсууд гээд хөгжингүй зах зээлтэй хэрэглэгчид авч байна. Гэвч хэрэглэгч улсуудад вирусийн тархалт нэмэгдэж, магадгүй 2-3 сараар сул зогсох нөхцөл байдал үүслээ. Энэ нь Хятадын компаниудад сөргөөр нөлөөлнө. Тиймээс урт хугацаандаа манай экспортын бүтээгдэхүүний үнэлгээ буурах магадлалтай. 

-Цаг үе хүндрэлтэй байгаа нөхцөлд нэг цонхны бодлого хэрэгтэй юу? 

-Мэдээж хэрэгтэй. Дотоодоосоо гарч байгаа хэмжээгээ ихэсгэхийн тулд нэг цонхны бодлого барих нь зөв. Энэ ч харагдаж байна. Хямралын үед нэг цул болж ажиллаж чадаж байгаа. Төр засаг нь үнэн зөв мэдээллийг цаг тухайд өгч байна. Иргэд төртэй хамтарч ажиллаж чадаж байгаа нь эндээс харагдлаа. Эрүүл мэндийн салбарт учрах эрсдэлийг тодорхой хэмжээгээр амжилттай давж байгаа туршлагыг аж үйлдвэрийн салбарт нэвтрүүлэх боломжтой юм байна гэж харлаа. 

-Аж үйлдвэрийн салбар руу барууны гэлтгүй дэлхийн чадварлаг институттэй орнууд төсвийн болон хавсарсан бодлого хэрэгжүүлж байна. Мөнгөний бодлогоо зөөллөх, хэцүү байгаа салбараа зээлийн баталгаагаар дэмжиж байна. Харин манай төсвийн бодлого хэр оновчтой байна вэ? 

-Хэсэг эдийн засагч төсвийн зардлыг танах хэрэгтэй гэж үзэж байна. Нөгөө хэсэг нь төсвийн зардлыг нэмэх ёстой гэсэн байр суурьтай байдаг. Миний хувьд богино хугацаанд төсвийг тэлэх шаардлагатай. Ингэхдээ урт хугацаанд өгөөжөө өгөх төслүүдэд хөрөнгө оруулах замаар тэлэх хэрэгтэй. Манай улсад нэг дутагдалтай зүйл бий. 2012 онд эдийн засгийн байдал хүндэрч эхлэх үед төсвийн бодлогоороо эдийн засгаа сэргээх гэж оролдсон. Ингэхдээ улс төрийн зорилт тавьж, импортыг орлох, эдийн засгийг төрөлжүүлэх салбар руу хөрөнгө оруулахаар “Чингис” бондоос санхүүжүүлсэн. Энэ буруу шийдвэр том өр авчирсан. Эдийн засагт ээлтэй зүйл болоогүй. 

-Төсвийг тэлэх бодлогыг аль салбар руу онилбол илүү үр дүнтэй вэ? 

-Мэдээж уул уурхай. Уул уурхай манай улсын тэргүүлэх салбар бөгөөд олон улсын тавцанд өрсөлдөх чадвартай болгож буй шүү дээ. Тэгэхээр уул уурхайн салбарынхаа олборлогч компаниудыг дэмжихийн зэрэгцээ ханган нийлүүлэгчдийг нь мөн харж үзэх хэрэгтэй. Ингэснээр тэр ажлын байрыг хамгаалж үлдэнэ. 

-Уул уурхайн салбарын ажил лах хүчин одоогоор 50 мянга гаруй байна. Энэ нь бусад салбарынхаас бага тоо. Тэгэхээр бусад салбартаа нөлөөлж чадах болов уу? 

-Нөлөөлнө. Уул уурхайн салбар зогслоо гэхэд банк санхүүгийн салбар зогсох эрсдэлтэй. Бусад үйлчилгээний салбарт ч сөргөөр нөлөөлнө. Орлогын эх үүсвэр хаана байна гэдгийг онилох нь чухал. Хямралын үед манай бодлого баригчид прагматик байдлаар нөхцөл байдалд хандах хэрэгтэй. 

-Өнгөрсөн хоёр сарын хугацаанд эрдэс баялгийн салбараас улсын нэгдсэн төсөвт төвлөрүүлсэн дүнг харахад 2019 оны мөн үеийнхээс 10.6 хувиар буурсан байна. Төсвийн орлогын алдагдлыг нөхөх боломж бий юу? 

-Тийм боломж байхгүй. Мега төслүүдийг хийгээд гаднын хөрөнгө оруулагчид орж ирэх нөхцөл боломжоор хангаж өгвөл давуу тал үүсэж магадгүй. Хөрөнгө оруулалтын чиглэлийн хэлцлүүд боломж авчирна. 

-Өвчнөөс үүдсэн эдийн засгийн хямрал үүслээ. Манай Засгийн газар юу хийвэл оновчтой бол? 

-Хөрвөх чадварын хямрал нүүрлээд байна. Манай улсын аж ахуйн нэгжүүдэд, санхүүгийн үйлчилгээ үзүүлэгчдэд ч тулгарч байгаа. Энэ эрсдэлээс гарахын тулд төв банк валют хэвлэж, зах зээлд гаргах, хөнгөлөлттэй зээл олгох хөтөлбөр хэрэгжүүлэх арга хэмжээ авч байна. Гэхдээ экспортын бүтээгдэхүүний үнэлгээ унана гэдэг хамгийн том эрсдэл. 

-Эрсдэлийг давах, бизнесийг дэмжихэд хэрэгжүүлж буй арга хэмжээнээс иргэд рүү юү, бизнесийнхэн рүү чиглэсэн нь оновчтой байна уу? 

-Манай бодлого баригчид, ялангуяа мөнгөний бодлого хэрэгжүүлэгчдээс иргэд рүүгээ ч, аж ахуйн нэгж рүүгээ ч чиглэсэн хөтөлбөрүүдийг ярьж байгаа. Гэхдээ асар ойлгомжгүй, иргэд, ААН яаж хөтөлбөрт хамрагдах нь тодорхойгүй байна. 

-Уул уурхайн салбарт гаднын хөрөнгө оруулалт татах боломж хэр харагдаж байна? 

-Хөрөнгийн зах зээл дээр бүх хувьцаа хэрхэн унаж байгааг бид харлаа. Дийлэнх хөрөнгө оруулагч тухайн салбар ямар байгаагаас нь хамаарч хамтарч ажилладаг. 2009-2012 он хүртэл Монгол руу хөрөнгө оруулбал өсдөг гэсэн ойлголттой байлаа. Хөрөнгө оруулагчдын сэтгэл зүй ингэж ажилладаг л даа. Шинжээчийн нүдээр харахад аль ч IPO, шинээр үнэт цаас гаргах асуудал өнөөгийн зах зээлд хүндрэлтэй. 

-Оюутолгой нэмэлт хөрөнгө оруулалт татах шаардлагатай гэж мэдэгдсэн. Гүний уурхай, Тавантолгойн цахилгаан станцад нэмэлт санхүүжилт шаардлагатай гэсэн. Энэ талаар мэдээлэл өгнө үү? 

-Нийлээд 4.5 тэрбум орчим төгрөг нэмж татах шаардлагатай гэхээр нь Rio Tinto-гийн хувьцааны ханшийг харлаа. Гэтэл ханш нь унаад 36 орчим ам.доллар болсон байна. Өнгөрсөн жилийнх нь ногдол ашигтай харьцуулаад үзэхээр өгөөж нь 10 хувь л байсан. Ингэж хоёр оронтой тоо руу орсон нөхцөлд ямар ч том компани хөрөнгийн зах зээлд хөрөнгө оруулна гэдэг асар хүндрэлтэй. Нөгөө талаасаа манай улсад тулгарах бэрхшээлийг харж үзээд донор байгууллагууд санхүүжилтийг эрчимжүүлэх бодлого барьж болох юм. 

-Хятадаас хамаарал багатай өөр зах зээл рүү хуваарилах боломжтой юу? 

-Томоохон хөрөнгө оруулагчид Хятадтай ойрхон болохоор л Монгол руу хөрөнгө оруулдаг. Хүнд үйлдвэрлэлд ашигладаг эрдсийн бүтээгдэхүүнүүдийг БНХАУ руу зардаг. Дэлхийн хамгийн том хэрэглэгч урд хөрш хэвээрээ л байна. Цар тахлын хямралаас үүдээд шинэ хандлага гарч ирж болох юм. Урд хөрш өвчний тархалтыг харьцангуй хохирол багатай давж байна. Мөн Азийн улсууд нэг цул болж чаддагийг харууллаа. Энэ бол хямрал дууссаны дараа давуу тал болно. Хятад хэр хэмжээний мөнгө хэвлэж зах зээлд нийлүүлэхээс хамаараад манай эрдсийн ирээдүй тодорхойлогдоно. Хятад эдийн засгаа аврахын тулд шийдэмгий алхам хийдгийг хөрөнгө оруулагчид мэдэх учраас Монголд илүү найдлага тавьж магадгүй гэсэн хүлээлт байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Трампын “анд” Хятадын нэр хүндийг сэргээхэд хувь нэмэр оруулж байна

 0 сэтгэгдэл
  • Өрнөдийн баячууд буяны хандив тогтмол өргөж улстөрчдийн магтаал хүлээдэг ч Хятад оронд филантроп харьцангуй шинэ үзэгдэл

Alibaba Group Holding Ltd-гийн тэргүүний суудлаа өгснөөс хойш Жэк Магийн хүч нөлөө дэлхий даяар ихэссээр байна. БНХАУ-ын тэргүүн баян буяны үйлст чухал үүрэг гүйцэтгэж байгаа нь дэлхийн хүн ам, эдийн засгийг сүйрүүлж буй COVID-19-ийн улмаас унасан Хятад орны нэр хүндийг сэргээх Ши Жиньпин даргын хүчин чармайлтад тустай юм. Нью-Йорк муж улсын захирагч Эндрю Куомо 1,000 ширхэг хиймэл амьсгалын аппарат хандивласан Жэк Ма, Аlibaba-г хамтран үндэслэгч Жо Цай, БНХАУ-ын засгийн газарт бямба гарагт талархал илэрхийлсэн юм. Дональд Трамп хүртэл Жэк Маг үнэлж “миний анд”, “энэ хандивыг бид өндөр үнэлж байна” хэмээн магтлаа. АНУ-ын Ерөнхийлөгч “хятад вирус” хэмээн өөрөө нэрлэсэн коронавирусийн эсрэг тэмцэлд шаардлагатай мэдээллээр хангахгүй байна хэмээн Бээжинг буруутгаж байсан юм. Жэк Ма Африкаас Европ, АНУ-аас ОХУ хүртэлх дэлхийн 100 гаруй улсад лавтай 18 сая ширхэг амны маск, тестийн хэрэгсэл болон бусад шаардлагатай зүйлс хандивлаад байна. БНХАУ-ын засгийн газраас тавьж буй туслах саналд сэжиглэнгүй хандацгааж буй өнөөгийн нөхцөлд Жэ Магийн хандив эх орных нь сайн санааны илрэл болох ёстой. Билл Гэйтс зэрэг өрнөдийн баячууд буяны жинтэй хандив тогтмол өргөж улстөрчдийн магтаал хүлээдэг ч Хятад оронд филантроп харьцангуй шинэ үзэгдэл. Хятадын Коммунист Нам, тэрбумтнуудыг хувийн салбарт өсөлт үүсгэж иргэдийн орлогыг дээшлүүлэх нөлөөтэй тэвчихээс аргагүй гай зэтгэр, хэт хүчирхэгжвэл эргээд аюул учруулж болзошгүй хүмүүс гэж үздэг. “Хятад нь удаан хугацаанд албан ёсны суртал ухуулга, хилийн чанад дахь аварга хөрөнгө оруулалтыг зөөлөн хүчний хэрэглүүр болгон ашиглаж ирсэн улс” хэмээн Бакнелийн их сургуулийн (Bucknell University) олон улсын харилцааны тэнхимийн эрхлэгч, Хятадын гадаад бодлогын тухай олон бүтээл бичсэн Жу Жичунь тайлбарлав. “Тэрбумтны филантроп бол Хятадын хувьд шинэ арга. Мэдээж бизнесийн үүднээсээ нийгэмтэй харилцаа тогтоох бас нэг боломж.” Вирусийн эсрэг хамтын хүчээр тэмцэхийг уриалж ирсэн Жэк Ма “Нэг ертөнц, нэг тэмцэл!”, “Хамтаараа бид чадна!” гэсэн үг хэллэг ашиглаж байна. Тэрбээр дөрөвдүгээр сарын нэгэнд Weibo-д оруулсан постоороо сангийнх нь хандиваас зарим хүлээн авагч татгалзсан тухай “онлайн цуу”-г няцааж, нийлүүлж буй эм, эмнэлгийн бүтээгдэхүүн нь чанартай болохыг батлав. “Магтуулах, хүлээн зөвшөөрөгдөх гэж хандив өргөдөггүй учраас шүүмжлэл, зэмлэлээс эмээх шалтгаан бидэнд байхгүй” хэмээн Жэк Ма бичжээ. Хятадын технологийн бусад аварга ч өглөг буяны үйлст идэвхтэй оролцож байна. Тэрбумтан Лэй Жунь үндэслэгчийнх нь нэг, холбооны тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэгч Xiaomi Corp ихээхэн орлого олдог зах зээл нь болох Энэтхэг улсад коронавирусийн эсрэг тэмцэлд хандив өргөхөө амлав. Тэрбумтан Рэнь Жэнфэй үндэслэсэн Huawei Technologies Co Канад улсад нэг сая гаруй амны маск илгээгээд байна. “Нэр нөлөөтэй хятад бизнесмэнүүд ийм алхмыг коммунист намын зөвшөөрөлгүйгээр хийхгүй” хэмээн 1980-аад онд зөөлөн хүчний концепц оруулж ирсэн, Харвардын профессор Жозеф Ние үзэж байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Төсөв тэлсэн учраас мөнгөний бодлогын орон зай бага байна

 0 сэтгэгдэл
  • Зээлийн хүүгийн дарамтад орсон байгууллагуудад татаас олгох замаар одоо хүндэрснийг дэмжих хэрэгтэй байна

Зээлийн хүүг хүчээр буулгачихвал бид өвчний шалтгааныг нь оношлохгүйгээр халуун бууруулах гэж байгаатай л адилхан зүйл болно

Санхүү, эдийн засгийн их сургуулийн багш, эдийн засагч, судлаач Ж.Дэлгэрсайхантай төсөв, мөнгөний бодлого, COVID-19 цар тахлын үед эдийн засгаа дэмжих арга хэмжээний талаар ярилцлаа.

-Төв банк мөнгөний бодлого талаас арга хэмжээ авч, бодлогын хүүгээ нэг хувиар бууруулж, 10 болгосон. Хэдий тийм боловч зарим хүмүүс бодлогын хүүг гурван хувь болгох ч боломжтой гэж яриад байна. Тийм огцом бууруулах боломж, бодлогын орон зай байгаа юу? 

-Эдийн засгийн хүндрэлтэй нөхцөл байдлын үед Монголбанк, Засгийн газар тодорхой арга хэмжээ авч хэрэгжүүлж байна. Засгийн газар буюу сангийн бодлого нь түрүүлж хөдлөөд, эдийн засгийг хамгаалах, сэргээх хөтөлбөрөө урьтаж зарлаж, хэрэгжүүлэх байсан гэж бодож байгаа. Түүнийг нь дагаж мөнгөний бодлого нь хөдөлсөн бол илүү оновчтой байсан. Харин төв банк арай хурдтай хөдөлж, олон арга хэмжээг авч хэрэгжүүллээ. Бодлогын хүүг буулгасан, зайлшгүй шаардлагатай нөөцийн хэмжээг мөн буурууллаа. Эдийн засаг агшиж байгаа энэ үед төв банк бодлогын хүүгээ 1-2 хувиар буулгах боломжтой гэж харж байсан. Харин Мөнгөний бодлогын хороо нэг хувиас илүү буулгах орон зай байгаагүй гэж үзсэн байх. Монголд төв банкны бодлогын хүүг бууруулах орон зай хоёр шалтгааны улмаас их бага. Нэгдүгээрт, төсвөө айхтар тэлчихсэн. Монгол Улсын эдийн засаг гэдэг нэг л сав. Тэр саван дотор төсөв, мөнгөний бодлого гэсэн хоёр томоохон бодлого хамтдаа багтаж, хэрэгжиж байдаг. Мөнгөний нийлүүлэлт гэж байна. Төсөв гэж байгаа. Энэ хоёр том орон зай Монгол Улсад тодорхой хэмжээнд хязгаарлагдаж байж эдийн засаг зөв зохистой мөнгөний эргэлтээ хангана. Харин тун нь хэтэрвэл валютын ханш өсөх, инфляц нэмэгдэх зэрэг сөрөг тал нь давамгайлж эхэлдэг. Одоо төсөв нэлээд тэлэлттэй байгаа учраас мөнгөний бодлогын орон зай бага байна. Хоёрдугаарт, Монгол Улсын эдийн засаг, нийгмийн өнөөгийн нөхцөл эрсдэл өндөртэй. Дээрээс нь манайд мөнгө хязгаарлагдмал учраас хүү өндөр байгаа. Тийм учраас хүүг байвал зохих хэмжээнээс нь хэт доогуур аваачиж тавьбал мөнгөний шилжих урсгал явагдана. Хадгаламжаас мөнгө дайжих, санхүүгийн зах зээлийн тогтвортой байдалд алдагдах үзэгдэл болох магадлалтай. Тиймээс хүү хэт доогуур байх боломжгүй гэж үздэг. Мөнгөний бодлогын хүүг гурван хувь болгох боломжтой гэж яриад байгаа хүмүүст нарийн тооцоолсон тооцоо судалгаа ховор байх шиг харагддаг. Тэр хүмүүсээс яг ямар боломжид суурилж ингэж яриад байгааг асуух нь зүйтэй болов уу. Бидний хувьд Монгол Улсын нөхцөл байдалд тохирсон хүүгийн бодлого барих нь зөв гэж үздэг. Түүнээс биш хэн нэгэнд таалагдах гээд хүү бага байх ёстой гэж хэлж чадахгүй нь. Аливаа зүйлд шинжлэх ухаанчаар хандах хэрэгтэй. Монгол Улс мөнгөгүй, ядуу, эдийн засаг, улс төр, нийгмийн нөхцөл байдал нь тогтворгүйгээс шалтгаалж хүү өндөр байгаа. Ийм байхад зээлийн хүүг хүчээр буулгачихвал бид өвчний шалтгааныг нь оношлохгүйгээр халуун бууруулах гэж байгаатай л адилхан зүйл болно. Суурь хүчин зүйл нь сайжраагүй байхад бодлогын болон бусад хүүг хүчээр бууруулах гэж оролдвол олон гажуудал үүсэх магадлалтай гэж үздэг. 

-Бэлэн мөнгө ашиглахаа больсон, цахимаар, картаар гүйлгээ хийж байгаа үед заавал байлгах нөөцийн хувь өндөр байх шаардлагагүй гэж яриад байна. Энэ талаар та юу хэлэх вэ? 

-Заавал байлгах нөөц гэдэг мөнгө бэлэн, бэлэн бусаас хамаарахгүй. Банк итгэлцлийн байгууллага. Иргэдийн мөнгийг харилцах, хадгаламж гэх мэт олон эх сувгаар төвлөрүүлж, санхүүгийн зуучлалын арга хэрэгслээр дамжуулах буюу зээл олгох гэх мэтээр мөнгө олдог л газар. Заавал байлгах нөөцийн үндсэн зорилго нь банкуудын явуулж байгаа бизнест тодорхой хэмжээний эрсдэл тулгарвал түүнээс хамгаалах хэрэгсэл. Тиймдээ ч банкууд мөнгөнийхөө 10 гаруй хувийг Монголбанкинд байлгаж, 90 хувиар нь үйл ажиллагаагаа явуулдаг. 90 хувьд нь эрсдэл тулгарвал 10 хувиараа нөхдөг гэсэн үг шүү дээ. Гэтэл эрсдэл төлбөр тооцоог бэлэн мөнгөөр хийж байна уу, цахимаар уу гэдгээс огт хамаарахгүй. Банкны олгож байгаа зээлд янз бүрийн, одоогийнх шиг эрүүл мэндийн шалтгаанаас үүдээд эрсдэл тулгарвал түүнийг хаах хөрөнгө. Тиймээс заавал байлгах нөөцийг төлбөр тооцооны хэлбэртэй хамаатуулж тайлбарлах нь оновчтой биш. 

-Зээлийн хүүг бууруулах чиглэлээр Монголбанк огт ажиллахгүй байна гэж дайрч байна. Зээлийн хүүг бууруулах ямар боломж байна вэ? 

-Зээлийн хүүг бууруулах ёстой гэж үзэж буй хүмүүстэй санал нэгтэй байгаагаа дахин хэлье. Гэхдээ мөнгө хүүлэлт, арилжааны хүү гэдэг ойлголтыг ялгаж салгаж ойлгох хэрэгтэй. Дэлхийн олон оронд хүүгийн тааз буюу дээд хэмжээг тогтоох бодлого хэрэгжүүлж байсан. Өндөр хөгжилтэй орнууд ч байна. Манайхан ч ийм хууль гаргах ёстой гэж яриад л байгаа. Мөнгө хүүлэлт гэдгээ эхлээд сайн ойлгох хэрэгтэй. Мөнгө хүүлэлт гэдэг нь тухайн эдийн засгийн орчинд байх боломжгүй хүүг тогтоох. Мөн эрсдэлтэй, төлж чадахгүй байж болзошгүйг мэдсээр байж тодорхой дарамт үүсгэх байдлаар тулгаж, бусдад мөнгө зээлдүүлэх замаар ашиг олохыг хэлээд байгаа юм. Энэ бараг гэмт хэргийн шинж чанартай үйлдэл. Манай банк, санхүүгийн байгууллагууд зээлдэгчидтэй ярилцаж, тохироод, өнөөгийн эдийн засгийн орчны түвшинд тохирсон хүүтэй зээл олгож, гэрээ байгуулж байгаа учраас огт өөр. Харин Нарантуул, Хархорин захад байдаг өдрийн зээл олгодог нөхдүүд байна. Наймаа хийж амьдралаа болгож байгаа хүмүүс, өрх толгойлсон эмэгтэйчүүдэд сардаа 20, 30, жилдээ 200, 300 хувийн хүүтэй зээл олгодог. Энэ бол мөнгө хүүлэлт. Иргэдийн санхүүгийн мэдлэг муутай байдлыг далимдуулж байгаа мөнгө угаагчдын үйлдлээс сэргийлэхийн тулд мөнгө угаалтын эсрэг хууль гаргаж болно. Монголд Улсад зээлийн хүү жилдээ 40, 30 хувиас давсан байвал гэж ч зааж өгч болно л доо. Түүнийгээ эдийн засгийн судалгаа хийж, нарийн тооцох ёстой. Улмаар 30 хувиас давсан байвал мөнгө хүүлэлт гэж үзнэ гээд хуульчлаад өгчихвөл ломбардуудаас эхлээд бусад байгууллагуудын зүй бус мөнгөн урсгал хаагдах магадлалтай. Харин манай зарим хүмүүс арилжааны хүү, мөнгө угаалт хоёроо ялгахгүйгээс болоод хүүгийн тааз тогтоох талаар ярьж, өндөр хөгжилтэй орнуудын жишээг татах явдал байна. Тэр хүмүүс асуудлаа сайн ойлгох хэрэгтэй. Зээлийн хүү гэдэг чинь ерөөсөө л бараа бүтээгдэхүүний үнэтэй адилхан зүйл. Талхны үнэ гэдэг шиг мөнгөний үнэ байхгүй юу. Мөнгө орон зай болгондоо тохирсон үнэтэй байдаг. Яагаад баруунд мөнгөний үнэ, зээлийн хүү бага байгаа юм гэдгийг судалж мэдэх хэрэгтэй. Дэлхий дээр Монголтой ойролцоо зээлийн хүүтэй улсуудыг ажиглахад, улс төр нь тогтворгүй, эсвэл дайн болж байгаа орон л байдаг. Манайх зээлийн хүүг бууруулъя гэвэл эдийн засгийн тогтвортой бодлого авч хэрэгжүүлэх хэрэгтэй. Иргэдээ орлоготой болго, эдийн засгаа солонгоруул. Нөгөө талд нь мөнгөний бодлого тодорхой хэмжээнд нөлөөлнө.

-Эдийн засаг хүндэрч байгаа энэ үед зах зээлд мөнгө нийлүүлэх хэрэгтэй байгаа нь мэдээж. Харин яг ямар бодлого ийм үед оновчтой вэ. Засгийн газраас НДШ, ХАОАТ-ыг зургаан сарын хугацаанд авахгүй байх гэх мэт шийдэл гаргалаа. Энэ бодлогыг та юу гэж харж байна, зөв бодлого мөн үү? 

-Цаг хугацааны хувьд хожимдсон ч гэсэн Засгийн газрын гуравдугаар сарын 27-нд зарласан, УИХ-д өргөн бариад хэлэлцүүлж байгаа энэ хөтөлбөр хүндрэлд орсон нөхцөл байдлаас иргэд, аж ахуйн нэгжүүдийг аврах, эдийн засгийг тэтгэх цогц арга хэмжээ мөн үү гэвэл мөн. Тодорхой хэмжээний сангууд үүсгэх замаар эдийн засаг руу мөнгө оруулах бололтой юм. Хамгийн гол анхаарах, байгаа онох, анхаарах ёстой хэсэг нь энэ. Эдийн засаг руугаа мөнгө оруулах ёстой юу гэвэл тийм. Хөл хорио, огцом зогсолтоос болж эдийн засаг хүндрэлд орж байгаа. Энэ цаг үед Сангийн яам Монгол Улсын эдийн засагт нөлөөлөх нөлөөллийн түвшнийг тодорхойлсон судалгааг маш яаралтай гаргаж, зарцуулах мөнгөө аль салбарт оруулж, яаж дэмжих нь зүйтэй вэ гэдгийг тодорхойлох ёстой. Дэмжих арга механизм нь банк, санхүүгийн байгууллагаар дамжих юм уу, төр өөрөө сангаар дамжуулж бодлогоо хэрэгжүүлэх үү гэдгийг шийдэх хэрэгтэй. Миний санал болгох гол хувилбар нь, энэ мөнгийг судалгаатайгаар, эдийн засгийг дэмжвэл зохих салбар руу оруулах. Өөрөөр хэлбэл, аль салбарт хамгийн их цохилт ирж байна. Аль салбараа дэмжвэл эдийн засгийн хүндрэлийг саармагжуулах, эргэн сэргээх, хурдыг нь нэмэгдүүлэх боломжтой вэ гэдгээ судлах ёстой. Энэ бол Сангийн яамны үүрэг. Энэ ажлаа л хий. Онцгой сангуудыг бий болго, бага хүүтэй зээлүүдийг олго. ЖДҮХС шиг гурван хувийн хүүтэй зээлийг олгох нь чухал. Зээлийн хүүгийн дарамтад орсон байгууллагуудад татаас олгох замаар одоо хүндэрснийг дэмжих хэрэгтэй байна. 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Монгол Улс өрийн хямралд ороход ойрхон байна

 0 сэтгэгдэл
  • Нэг хүнд 28.3 сая төгрөгийн өр ногдож байна

Азийн хөгжлийн банк ээлжит тайлангаа энэ сарын эхээр танилцуулах үеэр Монгол Улс өрийн хямралд орж болзошгүй байгааг анхааруулсан. Гадаад өрийн эрсдэл тэр хэрээр эмзэг байгааг цохон тэмдэглэсэн хэрэг. Манай улсын гадаад өр сүүлийн таван жилд 35 хувиар өсжээ. Засгийн газрын нийт өр дунд гадаад өрийн хэмжээ хамгийн өндөр байна. Энэ онд нийт 115 төслийг 1.2 их наяд төгрөгийн зээлээр хэрэгжүүлэхээр байгаа. Зээл тусламж нөхцөл өөр боловч өр болдог. Өрөөр санхүүжүүлэх төсөл, хөтөлбөр үр ашигтай байсан эсэх эцсийн дүндээ чухал болоод байна. Төв банкны 2019 оны жилийн эцсийн гадаад өрийн статистик үзүүлэлтээс харахад, Монгол Улсын нийт гадаад өрийн хэмжээ өнгөрсөн оны байдлаар 30.6 тэрбум ам.долларт хүрчээ. 2018 оны жилийн эцэстэй харьцуулахад, нийт өрийн хэмжээ 1.9 тэрбумаар нэмэгджээ. Өрийн хэмжээ өсөхөд хувийн хэвшил болон Засгийн газрын өр нэмэгдсэн нь голлон нөлөөлсөн байна. Гадаад өрийн хэмжээг задалбал, Засгийн газрын зээл 7.7 тэрбум ам.доллар, төв банкны зээл 1.9 тэрбум ам.доллар байна. Манай улс ирэх онд 2.9 тэрбум ам.долларын гадаад өр төлбөр барагдуулахаар байгаа. Гэвч үүнийг эргэж төлөх хуримтлал энэ хугацаанд төвлөрүүлж чадсангүй. 2020 оны төсвийн алдагдал хоёр их наяд төгрөг бөгөөд улсын гадаад болон дотоод өрийн хэмжээ нэмэгдсээр. Нийт гадаад өрийн хэмжээг өнөөдрийн ханшаар төгрөгт шилжүүлбэл, 85 их наяд төгрөг болж байгаа бөгөөд нэг хүнд 28.3 сая төгрөгийн өр ногдож байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Улс орнуудын мөнгөний тэлэх бодлого туйлдсан эдийн засгийг эмчилнэ

 0 сэтгэгдэл
  • Дэлхийн төв банкууд түүхэндээ байгаагүйгээр бодлогын хүүгээ бууруулж байна
  • Хөгжиж буй орнуудын хувьд хөгжингүй орнуудтай харьцуулахад төсөв, мөнгөний тэлэх бодлого хэрэгжүүлэх орон зай хязгаарлагдмал. Энэ зовлонг манай улсын төв банк амсаж буй

Дэлхийн эдийн засаг хад мөргөн унаж байна. Туйлдсан эдийн засгаа сэргээх эрчимт эмчилгээг улс орнууд дор бүрнээ эхлүүллээ. Мөнгөний бодлогоо түүхэнд байгаагүйгээр зөөллөж, Засгийн газрууд урьд хожид үзэгдэж дуулдаагүйгээр асар их мөнгөн дүнтэй хөтөлбөр хэрэгжүүлэхээр болов. Тамирдсан эдийн засгийн “цусны эргэлт”-ийг сайжруулахаар мөнгө цутгаж эхлэх нь. COVID-19 цар тахлын үеийн мөнгөний бодлого хямралын эсрэг чиглэлээ. Дэлхий даяар мөнгөний тэлэх бодлогоор замнаж байна. Эдийн засгийн нөхцөл байдал өдөр бүр хувьсан өөрчлөгдөж, тодорхойгүй байдал ноёлсоор. Европын төв банк COVID-19 вирустэй тэмцэх бодлогын хүрээнд нэмэлт 750 тэрбум еврогийн үнэт цаас худалдан авах шийдвэр өнгөрсөн сард гаргасан. Энэ онд худалдан авах бондын дүн нь 1.14 их наяд еврод хүрлээ. Евро бүсийн эдийн засаг уруудах чиглэлдээ орсныг эндээс харж болно. Хамтын валют эзэмших Европ тивийн орнууд ар араасаа хямралын өмнө барьц алдаж, эдийн засгийн хүч нөлөө нь суларсаар. Мөнгөний бодлого эдийн засгийг тогтвортой барих хамгийн шилдэг хэрэгсэл гэж барууны эдийн засагчид үздэг. Английн төв банк бодлогын хүүгээ хоёр удаа бууруулж, түүхэн доод түвшинд буюу 0.1 хувьд хүргэлээ. Мөн үнэт цаас худалдан авах хөтөлбөрийн дүнг 200 тэрбумаар нэмж, энэ онд ДНБ-ийхээ 30 хувьтай тэнцэх хэмжээний үнэт цаас худалдаж авахаар болов. Өөрөөр хэлбэл, эдийн засгийнхаа 30 гаруй хувьтай тэнцэх хэмжээний мөнгө зах зээлд нийлүүлэхээр болж байна. Дэлхийн эдийн засгийн зүтгүүр Америкийн төв банк Засгийн газрын бонд, ипотекийн зээлээр баталгаажсан үнэт цаас хязгааргүй хэмжээгээр худалдаж авахаа мэдэгдсэн. Энэ хэрээр ам.долларын ханш сулрах төлөвтэй байна. Тэрчлэн арилжааны банк болон яаралтай бэлэн мөнгө шаардлагатай санхүүгийн байгууллагад хөнгөлөлттэй зээл олгож эхэлсэн билээ. АНУ-тай худалдааны маргаан 2019 оны турш өрнүүлсэн БНХАУ-ын эрх баригчид эдийн засагт үүсээд буй сөрөг нөлөөг саармагжуулах бодлогын арга хэмжээг илүү эрчимтэй авч хэрэгжүүлэх хүлээлт зах зээлд хэдийн үүсээд байна. 

Хятадын Ардын банк буцах нөхцөлтэй санхүүжилтийн хүүг 0.2 нэгж хувиар бууруулж, 2.2 хувьд хүргэсэн. Ингэснээр зах зээлд 50 тэрбум юань нийлүүлэв. Энэ нь бодлогын хүүгээ 0.4 нэгж хувиас илүүгээр буурах угтал болов. Эдгээрээс гадна заавал байлгах нөөцийн хувийг 1.5-2.0 нэгж хувиар бууруулах хүлээлт хэвээр байна. Азийн бар эдийн засгуудын нэг БНСУ-ын төв банк бодлогын хүүгээ түүхэн доод түвшинд хэвээр үлдээхээр боллоо. Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага COVID-19 цар тахлын хэмжээнд хүрлээ гэж зарласнаас тав хоногийн дараа БНСУ-ын төв банк өнгөрсөн сард сүүлийн 10 гаруй жил гаргаагүй шийдвэрт хүрсэн. Тодруулбал, бодлогын хүүгээ 0.5 нэгж хувиар бууруулж, 0.75 хувь болгосон юм. Шинжээчдийн таамаглаж байсны дагуу энэ удаа хүүг өөрчлөлгүй, өнжихөөр шийджээ. Азийн дөрөв дэх том эдийн засаг мөнгөний зөөлөн бодлогоор эдийн засгийн хүндрэлийг даван туулахаар байна. Эдийн засгийн хүндрэл хурдацтайгаар газар авснаар ажилгүйдэл нэмэгдэж болзошгүй. Тиймээс дэлхийн улс орны мөнгөний бодлого үүнийг сөрж байна. Японы төв банк эдийн засгийн үсрэнгүй хөгжилд нэн чухал үүрэг гүйцэтгэсэн. Газар нутаг нь хязгаартай арлын орон хэдий ч хөгжин дэвших орон зай нь хязгааргүй Япон эдийн засаг дахь иенийн нийлүүлэлтээ нэмэхээр шийдлээ. Японы төв банк 9.2 тэрбум ам.доллараар Засгийн газрын бонд худалдан авахаа мэдэгдсэн. Зүүн Ази, Номхон далайн бүс нутгийн эдийн засагт жин дарах Сингапур долларын ханш суларч, экспортын өсөлтийг дэмжих мөнгөний бодлого хэрэгжүүлэхээ зарласан. Сингапурын төв банк ханшаа суллаж, мөнгөний эргэлтийг хурдасгах бодлого зах зээлд санал болголоо. Польш, Колумби, Филиппин, Өмнөд Африк зэрэг орнуудын төв банк хоёрдогч зах зээл дээрх Засгийн газрын болон хувийн хэвшлийн бонд худалдан авалтаа нэмэгдүүлж байна. Бразил болон Чехийн төв банк хоёрдогч зах зээл дээрх Засгийн газрын бонд худалдан авах эрхгүй байдаг тул хуульдаа өөрчлөлт оруулахаар болжээ. Бразил 233 тэрбум ам.долларын дүнтэй эдийн засгийг дэмжих багц арга хэмжээ хэрэгжүүлэхээ зарласан. Хөгжингүй орнууд дунд хамгийн өндөр дүнтэй санхүүжилтийн багц энэ болоод байна. Хөгжиж буй орнуудын хувьд хөгжингүй орнуудтай харьцуулахад төсөв, мөнгөний тэлэх бодлого хэрэгжүүлэх орон зай хязгаарлагдмал. Энэ зовлонг манай улсын төв банк амсаж буй. Улсын төсөв хэт тэлсэн, гадаад валютын албан нөөц дорвитой биш, экспортын орлого уул уурхайн салбараас үлэмж хамааралтай учраас бодлогын хүүг зоргоор өөрчлөх боломж хумигдсаар. Хөгжиж буй орнууд эдийн засгийн хүндрэлээс гарахад мөнгөний бодлогоос илүү төсвийн бодлого чухал үүрэг гүйцэтгэхээр байна.