A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/4260/

А.Гантулга: Н.Төгсцогт маань улам хүчтэй болоод эргэж ирэх байх аа

А.Гантулга: Н.Төгсцогт маань улам хүчтэй болоод эргэж ирэх байх аа
 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/4260/
  • Олон ялалтын хажуугаар ганц нэг ялагдах нь тамирчин хүнд их зүйл өгдөг юм. Одоо алдаанаасаа суралцах нь хамгийн чухал байна
  • Одоо хүүхдүүд маань "Багшаа, бэлтгэл хэзээ орох вэ" гэж байнга асуугаастай. Хорио тавигдах үеийг л хүлээж байна даа. Хүүхдүүд байхгүй болчихоор эл хуль оргиод эвгүй юм
  • Мэдээж энэ олон хүүхэд бүгдээрээ улсын аварга болж, олимп, дэлхийгээс медаль авахгүй. Гэхдээ тэднийг зөв хүн болгож хүмүүжүүлэх юмсан гэж боддог юм

Гавьяат дасгалжуулагч А.Гантулга “Алдар” спорт хороотой амьдралаа холбоод 30 шахам жилийг үджээ. Анх цэргээс халагдаад боксын тамирчнаар ирж байсан бол хожим дасгалжуулагчийн албанд шилжиж, олон шилдэг тамирчныг төрүүлэн гаргасан юм. Түүнийг Н.Төгсцогт гавьяатын багш гэдгээр нь хүмүүс андахгүй. Саяхан болсон Н.Төгсцогтын тулаан болон “Алдар”-ын тамирчдын амжилтын талаар ярилцахаар А.Гантулга дасгалжуулагчийг сониныхоо зочноор урилаа.

-Таны унаган шавь Н.Төгсцогт мэргэжлийн боксын WBC холбооны дэлхийн аваргын төлөөх тулаанд ялагдлаа. Тулааны талаар ямар сэтгэгдэлтэй үлдэв?­

Яах вэ дээ, тоглолт болдгоороо л боллоо. Манай хүн сайн ажилласангүй. Нөгөөх нь аргагүй сайн тамирчин юм. Олон тоглолт хийсэн гэдэг утгаараа туршлага яах аргагүй илүү байна лээ. 20 тоглолт илүү хийнэ гэдэг том зөрүү шүү.

-Тулааны өмнө өөртэй нь холбогдож, зөвлөгөө өгсөн үү?

­Хэлэх юмаа хэлэлгүй яахав. “Миний хүү сандралгүй тайван тоглоорой. Аль болох олон ажиллаарай. Хүний темпэнд орж болохгүй шүү” гэж захисан. Би уг нь хожчих байх гэж бодож байсан ч тоглолт нь сайн гарч өгсөнгүй дээ. Миний бодлоор сэтгэл зүй тал дээр дутуу байх шиг байна лээ. Нөгөөдөх нь арга туршлага, хурд гээд юм зүйлээрээ илүү байсныг хүлээн зөвшөөрөхөөс аргагүй. Хойд талын солгой гарт нь оногдоод байсан. Уг нь тоглолтын өмнө “Бэлтгэл сургуулилт дажгүй, бэртэл гэмтэлгүй сайхан байна” гэж байсан юм.

-Өөрийнх нь дайчин, гялалзсан тоглолт харагдаагүй. Бэлтгэл таараагүйгээс тийм байдалд орох уу?­

Бэлтгэл гэхээсээ илүү тоглолтын арга барил, тактикийн тал дээр алдаа гаргачихав уу гэж бодсон. Уг нь гоё гоё цохилтууд байсан. Энэ дээрээ давтаад явчихмаар л санагдаж байлаа. Дараа дараагийн тоглолтуудад алдаагаа засах байлгүй дээ.

-Зурагтаар үзээд суухад ямар мэдрэмж төрөх юм. Гүйж очоод зөвлөгөө өгчихмөөр санагдаж байв уу?­

Тэгэлгүй яахав (инээв). Хойд гар нь хүрч байгаа үедээ гэдэстэй холбосон цохилт хийчихээч гэж хэлмээр л санагдаж байлаа. Их л догдолсон доо. Бас хажуугаар нь айдас төрнө. Н.Төгсцогт маань ямар ч байсан хоёр удаа 12 раунд тоглочихлоо. Одоо бэлтгэлээ сайн хийж, алдаа дутагдлаа засаж, өөрт байхгүй чадвараа байлгахын төлөө ажиллах хэрэгтэй. Ингэж чадвал дараа дараагийнхаа тэмцээнд амжилт гаргана аа. Хамгийн гол нь шат ахих тусам өрсөлдөгчид чангарна гэдгийг бодолцох ёстой. 

-Телевизийн тайлбарын үеэр Ч.Цэвээнпүрэв гавьяат “Төгсцогт гадаад дасгалжуулагчаа солих хэрэгтэй. Монгол дасгалжуулагчийнхаа удирдлагад тогловол илүү амжилт гаргана” гэж хэлсэн. Та үүнтэй санал нийлэх үү?­

Багш нарыг тэгж буруутгаж болохгүй л дээ. Өөрөөс нь л бүх зүйл шалтгаална. Манай хүн өөрийнхөө тоглолтыг чөлөөтэй гаргаж чадаагүй. Ер нь олон ялалтын хажуугаар ганц нэг ялагдах нь тамирчин хүнд их зүйл өгдөг юм. Н.Төгсцогт дараа дараагийн тэмцээн дээр илүү хүчтэй болоод эргэж ирэх байх аа.

-Н.Төгсцогтыг анх секцэнд ирэхэд та аваагүй гэдэг байх аа? 

Анх 2005 онд эмээтэйгээ хамт манайд ирж байлаа. Тухайн үед секцний бүртгэл дуусчихсан байсан болохоор авахгүй гээд буцаасан юм. Гэтэл эмээ нь гуйсаар байгаад оруулсан. Өөрөө их ухаантай, хурдан сэтгэдэг, юмыг сурахдаа амархан хүүхэд байсан. Боксоор хичээллээд жилийн дараа л өсвөрийн улсын аварга болсон. Дараа нь Сахад болсон Азийн хүүхдийн наадмаас хүрэл медаль авчихаад “Гадаадынхан бид нараас илүү юм байдаггүй л юм байна” гэж байсан. 2009 онд насанд хүрэгчдийн улсын аварга болж, тэр жилдээ Азийн аваргаас хүрэл, дэлхийгээс мөнгөн медаль хүртсэн дээ. Өөрийнх нь гол онцлог гэвэл сийрэг ухаантай, авьяастай. Боксыг их хурдан сурсан шүү дээ. Тэр чанар нь миний хүүг олимп, дэлхийн медальтай болгосон юм.

-2009 онд 17-той хүүхэд дэлхийгээс медаль аваад ирнэ гэж та төсөөлж байв уу?­

Мэдээж багш хүн шавийгаа медаль аваад ирээсэй гэж л хүснэ. Азийн аваргад ороход нь би хамт явсан юм. Тэр үед “Миний шавь том тэмцээнээс медаль авчих боломжтой юм байна даа” гэж бодсон. Үүнийгээ ч дэлхийн аварга дээр харуулсан.

-Н.Төгсцогт 2015 оноос мэргэжлийн бокст шилжсэн. Та тухайн үед мэргэжилд орох шийдвэрийг нь хэрхэн хүлээж авсан бэ?­

Би уг нь шавийгаа Риогийн олимпоос аваагүй алтан медалиа авчихаасай гэж бодож байсан. Хэрэв орсон бол түрүүлэх бүрэн боломжтой шүү дээ. Өөрөө шийдээд л мэргэжил рүү орсон. Гэхдээ буруудсан юм байхгүй ээ.

-Дараагийн Төгсцогтууд тан дээр бэлтгэгдэж байна уу?­

Зөндөө зөндөө. Хүүхдүүд бужигнаж л байна. Энэ дундаас л олимп, дэлхийн медальтнууд төрнө шүү дээ. Одоо олимпын эрхийн тэмцээнд хэдэн шавь маань явах гээд бэлтгэлээ базааж байна. Х.Энхмандах, Б.Чинзориг, Н.Шинэбаяр, Т.Болортуул нар явна. Х.Энх-Амар маань уг нь 57 кг-д улсын аварга болсон ч оронд нь Э.Цэндбаатарыг явуулах шийдвэрийг холбоо гаргачихлаа. Улсын аваргад түрүүлчихээд эрхийн тэмцээнд явахгүй гэхээр харамсалтай байхгүй юу. Хэрэв Э.Цэндбаатарыг 57-д тоглуулах байсан юм бол улсын аваргаар энэ жинд нь оруулахгүй яасан юм. Миний хувьд гомдолтой л байна. Ядаж хооронд нь сорилт тоглолт ч хийсэнгүй. Өнгөрсөн жил Х.Энх-Амар бас л улсын аварга болсон ч дэлхийн аваргад оруулаагүй шүү дээ. Улсын аварга шалгаруулах тэмцээн гэдэг үнэ цэнгүй болж гүйцлээ. Ингэх байсан юм бол улсын аварга зохиох хэрэг байна уу.

-“Алдар” спорт хорооны баг өсвөр, залуучууд, насанд хүрэгчдийн улсын аваргад тогтмол дээгүүр өрсөлддөг. Үүнээс үүдээд А.Гантулгыг шигшээ багийн дасгалжуулагч болгох ёстой гэж үзэх хүн бий. Та өөрөө ямар бодолтой явдаг вэ?­

Ах нь тийм юм ерөөсөө бодож байгаагүй. Би анх тамирчны замналаа “Алдар”­-аас эхэлсэн хүн. Х.Магван багш дээр бэлтгэл хийдэг байлаа. Багш маань намайг дасгалжуулагч болгох гол үүргийг гүйцэтгэсэн юм. Манайхан одоо нас насанд амжилттай тоглож байна. Хүүхдүүдээ өсвөрөөс нь эхлээд нас насанд бэлддэг болохоор сайн тамирчид ар араасаа гарч ирсээр байдаг. 10, 11­-тэйгээсээ хичээллэсэн хүүхэд 16, 17 хүрэхээрээ насанд хүрэгчидтэй үзэх арвин туршлагатай болсон байдаг юм. Одоо шигшээ багт очих тухай биш, “Алдар”-­ын хэдэн хүүхдээ амжилтад хүргэчих юмсан гэж л бодож явна.

-Таныг “Алдар”-ын дасгалжуулагч болсноос хойш хэчнээн хүүхэд гараар чинь дамжсан бол. Багцаа тоо гаргаж үзсэн үү?

-Мянга гаруй хүүхэд лав байгаа. Би анх 1994 оноос хүүхдүүдтэй ажиллаж эхэлсэн. Багш маань намайг тамирчин байхад дасгалжуулагч болох замыг нээж өгсөн. Би бэлтгэлээ хийхийн хажуугаар секцэнд ирсэн хүүхдүүдтэй ажилладаг байлаа. Ер нь “Алдар” спорт хороо боксын мундаг уламжлалтай. Олимп, дэлхийн медальгүй л болохоос бүх тэмцээнд манай үе үеийн тамирчид амжилт гаргаж байсан. Одоо “Алдар”­-ын ах нар надад “Миний дүү “Алдар”­-ыг сайхан авч явж байна. Олимп, дэлхийн медальтантай болчихлоо шүү дээ” гэж урам өгнө. Би үүнд нь их баярладаг юм.

-Бужигнасан олон хүүхэдтэй ажиллах сайхан биз?

­Хүүхдүүдтэй ажиллана гэдэг хамгийн сайхан байхгүй юу. Хүүхэд гэдэг гэгээлэг, сайхан энергитэй болохоор элдэв юм бодогдохгүй, стресс багатай ажил. Нөгөө хэдтэйгээ хэрэлдэж уралцаад өдрийг өнгөрөөнө. Хамгийн сайхан баяр баясгалан энэ заалан дотроос гарна шүү дээ. Мэдээж энэ олон хүүхэд бүгдээрээ улсын аварга болж, олимп, дэлхийгээс медаль авахгүй. Гэхдээ тэднийг зөв хүн болгож хүмүүжүүлэх юмсан гэж боддог юм. Хамгийн гол нь хооронд нь эвтэй найртай байлгахыг хичээдэг. Сахилга баттай, ёс суртахуунтай, биеэ зөв авч явдаг болгож хүмүүжүүлээд өгвөл эд нар аяндаа өөрсдийгөө аваад явчихна. Ер нь секц дугуйланд явсан хүүхэд хамт олны уур амьсгалыг мэддэг, хамт олонтойгоо байж сурдаг юм. Одоо манайхан нэг нь өвдвөл эргэж очно. Нэгнийх нь төрсөн өдөр болвол тэрүүхэн тэндээ хөөрхөн баярлуулчихна.

-Арваадхан настай хүүхдээ бокст оруулахаар багаасаа толгой руугаа цохиулаад өвчин эмгэгтэй болчих вий гэсэн болгоомжлол эцэг эхчүүдэд бий. Та үүнд ямар тайлбар өгөх вэ?

­Боксоор яваад тархи толгойны өвчтэй болно гэж юу байх вэ дээ. Тэд чинь байнга зодолдоод байхгүй. Багаас нь суурийг нь зөв тавьж, техникийг нь сургаад өгвөл бэртэл гэмтэл аваад байхгүй ээ. Манай эцэг эхчүүд сүүлийн үед үүнийг маш сайн ойлгодог болсон. Одоо хүмүүс сахилгагүй, хөдөлгөөнтэй хүүхдээ боксчин болгох гэж авчирч өгөөд байгаа. Ер нь тиймэрхүү хүүхдүүд сайн тамирчин болох магадлалтай байдаг юм. Н.Төгсцогт л гэхэд их сахилгагүй хүүхэд байсан шүү дээ. Одоо энэ хүүхэд маань дэлхийн хэмжээнд амжилт гаргаж, Монголын нэг бахархал болчихоод байгааг харах сайхан байдаг юм. Залгаад гарч ирэх олон хүүхэд бий. Одоо хүүхдүүд маань “Багшаа, бэлтгэл хэзээ орох вэ” гэж байнга асуугаастай. Хорио тавигдах үеийг л хүлээж байна даа. Хүүхдүүд байхгүй болчихоор эл хуль оргиод эвгүй юм. Өглөө ирээд л бужигнасаар байгаад бүр сурчихаж. Эд нар маань л баяр баясгалан авчирдаг юм байна гэдгийг улам бүр ойлгож сууна. 

-Ярилцсанд баярлалаа.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хөлбөмбөгийн багууд дампууралд ойрхон байна

 0 сэтгэгдэл
  • Дээрээсээ гурав дахь дивизионд тоглодог "Транмер роверс" багийг эзэн Марк Палиос хэрэв улирлын үлдсэн тоглолтуудыг үзэгчгүй явуулбал түүний баг 500 мянган фунтын алдагдал хүлээх болно хэмээн ярьжээ

Францын мэргэжлийн клубүүдийн тал хувь нь COVID-19 вирусийн улмаас дампуурч магадгүй хэмээн “Сент Этьен” клубийн ерөнхийлөгч Бернар Каиззо ярьсан нь тус улсад багагүй үймээн дэгдээж орхив. Европын ТОП таван лигийн багууд коронавирусийн улмаас хэдийн дөрвөн тэрбум еврогийн алдагдал хүлээгээд байгааг ВВС мэдээллээ. Хөрөнгө зоорь ихтэй том багууд хямралыг яаж ийгээд даваад гарах бол өдөр хоногоо арай ядан аргацаадаг багачууд энэ дарамтыг тэсэж чадалгүй дампуурахад ойрхон байгааг Английн гуравдугаар дивизионы “Гиллингэм” багийн эзэн Пол Скалли тайлбарлав. “Доод лигийн багууд зардлаа хэрхэн бууруулах талаар байнга зөвлөлдөж байгаа. Гэхдээ Премьер лигийн зүгээс биднийг ямар нэг байдлаар дэмжих нь маш чухал байна. Хэрэв дээд удирдлагаас дэмжлэг ирэхгүй бол дампуурлаа зарлах клуб маш олон байх болно” хэмээн тэр ярьжээ. Английн хөлбөмбөгт мэргэж­лийн болон хагас мэргэжлийн ангиллын 700 гаруй баг бий. Амжилт гаргавал дээш өгсөж, тааруухан тогловол доош урууддаг энэхүү системийг бий болгож, багуудыг өнөөгийн хэмжээнд хүргэхэд 100 гаруй жил шаардагдсан. Тэгвэл коронавирус хэмээх аюулт өвчин энэхүү системийг ганцхан жилийн дотор үгүй хийж магадгүй болжээ. Цагтаа Английн шигшээд тоглож явсан Жейми Реднапп Премьер лигийн багуудыг доод лигийнхэндээ туслах ёстой гэсэн санааг мөн илэрхийлсэн байна. Хэдийгээр Премьер лигийн багууд Английн хөлбөмбөгийг дэлхий дахинд төлөөлдөг ч жижиг багууд бүхий энэ систем үгүй бол Английн хөлбөмбөг оршин тогтнох аргагүй болно. “Гиллингэм”­-тэй адил дээрээ­сээ гурав дахь дивизионд тоглодог “Транмер Роверс” багийн эзэн Марк Палиос хэрэв улирлын үлдсэн тоглолтуудыг үзэгчгүй явуулбал түүний баг 500 мянган фунтын алдагдал хүлээх болно хэмээн ярьжээ. “Транмер” шиг жижиг багийн хувьд хагас сая фунт гэдэг асар их мөнгө гэдэг нь тодорхой. Нөхцөл байдал зөвхөн Англид хүндрээд байгаа юм биш. Францын багуудад ч дампуурал гэдэг үг тун ойрхон сонсогдож байна. Францын мэргэжлийн клубүүдийн тал хувь нь COV­ID­-19 вирусийн улмаас дампуурч магадгүй хэмээн “Сент Этьен” клубийн ерөнхийлөгч Бернар Каиззо ярьсан нь тус улсад багагүй үймээн дэгдээж орхив. Тус улсын багуудын амссан алдагдал бараг тэрбум еврод дөхөж очоод байгаа юм. “Хэрэв энэ хөл хорио зургаан сарын турш үргэлжилбэл Францын хөлбөмбөгийн маш олон клуб дампуурлаа зарлах болно” хэмээн тэрбээр өгүүлжээ. Гэхдээ коронавирусийн халдвар хөлбөмбөгт сайнаар нөлөөлөх талтай гэнэ. Учир нь энэ их хямралын дараа багууд солилцоо наймаанд асар их мөнгө зарцуулдаг эрүүл бус үзэгдэл арилна гэж үзэж буйгаа “Бавари Мюнхен” клубийн ерөнхийлөгч асан Ули Хёнесс илэрхийлжээ. “100 болон түүнээс дээш сая еврогийн үнийн дүнтэй наймаа ойрын жилүүдэд дахин болохгүй биз ээ. Энэ хямрал хөлбөмбөгийн солилцоо наймааны солиорлыг хөрсөнд нь буулгаж байгаагаараа сайн талтай. Ингэж байж хөлбөмбөгийн ертөнц эрүүлжинэ” хэмээн Хёнесс өгүүлсэн байна. Байдал хүндхэн байгааг хүн бүр ийнхүү хүлээн зөвшөөрч байна. Тэдний хувьд хөл хорио тийм ч удаан үргэлжлэхгүй байх гэсэн өөдрөг сэтгэл тээсээр яваа. Хэрэв карантин дахин хагас жилийн турш үргэлжилбэл спортын маш олон клуб дахин сэргэхгүйгээр дампуурах эрсдэл нүүрлэх нь.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

“Токио-2020” олимп 2021 оны долдугаар сарын 23-нд эхэлнэ

 0 сэтгэгдэл
  • Өнөөдрөөс спорт холбоод олимпын эрхийн тэмцээний шинэ хуваариа гаргахаар ажилдаа орно гэсэн үг

Шинэ төрлийн коронавирусийн улмаас хойшилсон зуны спортын XXXII наадмын эцсийн товыг ОУОХ, “Токио­-2020” наадмыг зохион байгуулах хорооноос албан ёсоор тогтоожээ. Тус олимпыг 2021 оны долдугаар сарын 23-­нд эхлүүлэхээр тохиролцсон байна. Энэ тухай мэдээллийг Японы “Майничи” сонин, NHK телевиз мэдээлжээ. Талууд тамирчдын бэлтгэл, олимпын эрхийн тэмцээнүүд, ирэх онд болох томоохон тэмцээн уралдааны хуваарь зэрэг олон зүйлийг харгалзсаны эцэст дээрх хугацаан дээр санал нэгджээ. XXXII наадам олимпын харти, дүрмийн дагуу 16 хоног үргэлжлэх юм. Олимпын наадмын товыг ийн тогтсон бол өнөөдрөөс спорт холбоод эрхийн тэмцээний шинэ хуваариа гаргахаар ажилдаа орно гэсэн үг. Чөлөөт бөх, бокс тэргүүтэй спортын 20 орчим төрлийн олимпын эрхийн тэмцээний шинэ хуваарь тодорхой бус байсан бөгөөд бүхнийг дахин цоо шинээр төлөв­лөхөөр болж байгааг Дэлхийн бөхийн нэгдсэн холбооны ерөнхийлөгч Ненад Лалович онцолсон байна. Үүнээс өмнө олимпыг ирэх оны 4­5 сард, хоёр дахь хувилбар нь 7­8 сард зохион байгуулах боломжтой гэсэн хувилбар дээр талууд ярилцаж байв. Дээрх хугацааг товлоход олимпыг шууд дамжуулах бүрэн эрхт Америкийн NBC телевизийн санал чухалчлах үүрэг гүйцэтгэсэн нь тодорхой. 2021 оны 7­8 сард хөнгөн атлетик болон усан спортын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн болох хуваарьтай. Харин ОУОХ, “Токио­-2020” наадмыг зохион байгуулах хороо­ныхон дээрх хоёр спортын холбоотой тохиролцоонд хүрч чадсан бололтой. Харин паралимпийн наадам 2021 оны наймдугаар сарын 24-­нд эхлэх тов зарласан байна. 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

FIBA бүх цаг үеийн шилдэг 10 тоглолтын нэгээр Монголыг нэрлэв

 0 сэтгэгдэл
  • Монголын сагсчид дэлхийд тэргүүлэх боломжтой

Олон улсын 3x3 сагсан бөмбөгийн холбооноос бүх цаг үеийн шилдэг 10 тоглолтыг нэрлэжээ. Уг жагсаалтын долдугаарт манай улсын Ulaanbaatar MMC Energy team 2018 оны Азийн аварга шалгаруулах тэмцээний үеэр Австралийг шигшээ багтай хийсэн финалын тоглолт багтсан байна. Уг тэмцээнээс манай тамирчид мөнгөн медаль хүртэж байв. Тус холбооны сайтад “Магадгүй Монгол Улсын тамирчид сагсан бөмбөгийн 3х3 төрлөөр өөр аль ч орноос илүүтэй дэлхийн хэмжээнд хүрэх боломжтой. Ердөө гурван сая хүн амтай Зүүн Азийн энэ улс 3х3 тэмцээнд эрэгтэй, эмэгтэй аль аль төрлөөр нь тэргүүлж байв. Тэд 2018 оны Азийн аваргын финалд Австралийн шигшээ багийн эсрэг хамгийн шилдэг тоглолтыг үзүүлсэн. Нэмэлт цаг сунгасны дараа Австралийн тоглогч Томас Гарлеп гурвын зайнаас хоёр удаа шидэх хүртэл тэд нэр хүндээ хамгаалж чадсан” хэмээжээ. Өдгөө манай улсын 3x3 үндэсний эрэгтэй шигшээ баг дэлхийн чансааны наймдугаарт, Ази тивд хоёрдугаарт жагсаж буй. Харин эмэгтэй шигшээ баг дэлхийн чансааны тав, Ази тивд мөн л хоёрдугаарт жагсаж байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

"Токио-хорь-хорь" олимп "нохойгоо хорив"

 0 сэтгэгдэл
  • Оросууд “од шүүрэх” ухаан сийлж, олимпын наадмын эрхийг Москва хотод яг одоо шууд шилжүүлэхийг уриалсан нь идэвхтэй ч юм шиг, инээдтэй ч юм шиг
  • Олимпын төлөө 12 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийсэн Япон улс одоо наад зах нь 4.5 тэрбум ам.дол- ларын хохирол амсах нь. Зарим мэргэжилтний тооцоогоор үнэ 2.7 тэрбум ам.доллараар өсч, 277 тэрбум ам.долларын ашиг олох тооцоонд хүндрэл учирсан аж. Олон олимпыг шууд дамжуулах эрхийг эзэмшдэг, АНУ-ын телевизийн магнат NBC нь нэг тэрбум ам.долларын алдагдал хүлээх эрсдэлтэй болжээ
  • Оросын гимнастикч, олимпын хошой аварга, ДУМ-ын гишүүн асан С.Хоркина “Токиогийн олимп хойшилж буй нь ОХУ-ыг олимпоос хасан гомдоож, бурхан тэнгэрийг хилэгнүүлсний нүгэл” гэж мэдэгдсэн байх юм

Жүгдэрийн Отгоцагаан Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн

Цар тахал, хар мягмар гараг

Хүн төрөлхтний хоног тоолон хүсэн хүлээсэн зуны XXXII олимпын наадмын нээлтийн ёслолын “нохойн дуу” нэн ойртож байтал яг 122 хоногийн өмнө “Токио-хорь-хорь” гэнэт “нохойгоо хорьлоо”. Гуравдугаар сарын 24-ний “хар мягмар” гариг буюу хоёр хар мэнгэтэй, модон хохимой, улаан бар өдөр Олон улсын олимпын хороо (ОУОХ), “Токио-2020” Зохион байгуулах хороо (ЗБХ)-ны хамтын шийдвэрээр баг тамирчид, үзэгч олны эрүүл мэндийг дээдлэх үүднээс энэ зуны олимпын хөшгийг түр хааж, Грекээс залсан галт бамбараа түр “амрааж”, гарааны цагаа түр зогсоож, сая сая хүний цээжинд “шар ус хуруулав”. Гайтай хөөтэй цар тахлаас сэргийлсэн дээрх дипломатын зөв агаад зоригтой шийдвэрийг дэлхий нийтээрээ гүнээ ухаарч, олимпын их гэр бүлийнхэн бүрэн дүүрэн дэмжин, олимпизмийн үйл хэргийн төлөө атгасан гар мэт нэгдэж чаддагаа илтгэн харууллаа. 

Ах нь сонсож, дүү нь сургадаг цаг

Аюулт коронавирус анхны давшилтаа хийж эхлэх үед ОУОХ-ны ерөнхийлөгч Томас Бах, “Токио-2020” ЗБХ-ны дарга Ёширо Мори нар дархалсан олимпын наадмыг хойшлуулах ямар ч үндэслэлгүй, болдгоороо л болно хэмээн огт халгаахгүй нэлээн гүрийсэн. Мэдээж энх амгалан цагт ийм супер бэлтгэлтэй олимпын цэнгэл баяраа хойшлуулна гэдэг хэний ч санаанд багтамгүй бодол. Гэтэл хар тахал дэлхийг улам нөмөрсөөр COVID-19-ийн эсрэг тэмцэлд ялалт байгуулах уу, “Токио-2020” олимпод медалийн ялалт байгуулах уу гэдэг тулгамдсан асуудал нэн хурцдан, эцсийн сонголт шаардан буланд шахлаа. ОУОХ-ны сэнтийд 1978 оноос хойш заларсан (манай Ш.Магван гуай 1977 oны эрэмбэтэй), 78 настай нөлөө бүхий эрхэм гишүүн Дик Паунд олимп хойшлуулах талаар шууд мэдэгдлийг “гэрэлд цохиулж”, төдөлгүй түүний төрсөн нутаг Канадын ҮОХ баг тамирчдаа Япон руу илгээхгүй хэмээн хамгийн түрүүнд эсэргүүцлээ цацах нь тэр. Дараа нь Австрали, АНУ, Франц, Их Британи, Испани, Норвег, Серб, Хорват, Швейцарын ҮОХ дээрх саналыг дуу дуугаа авалцан, үтэр түргэн хойшлуулахыг шаардав. Тэр ч бүү хэл одой улс Люксембург хүртэл томчуудыг даган далдганаж, “жон жон” дуугараад авав. Харин энэ эгзэгт үед ОУОХ, Дэлхийн допингийн эсрэг агентлагийн (WADA) давхар “нуман тулгуурт” буй оросууд “од шүүрэх” ухаан сийлж, олимпын наадмын эрхийг Москва хотод яг одоо шууд шилжүүлэхийг уриалсан нь идэвхтэй ч юм шиг, инээдтэй ч юм шиг. Дээр нь Эфиопийн иргэн Тедрос Абханоны тэргүүлдэг ДЭМБ-ын хатуу заавар сэрэмжлүүлгийг бөмбөрцөг даяараа ягштал мөрдөх дүрэмтэй тул 116 настай ОУОХ “ах” нь өөрөөс нь 54 жилээр дүү “цагаан халаaдтай” Word Health Organisation (WHO)-ий үгэнд орохоос аргагүй болсон нь үнэн. Дээрх олон хүчин зүйлээс шалтгаалж, олимпын наадмын “эзэн” ОУОХ нь “Хай” хэмээн инээмсэглэсээр, “харакири” хийлгэхгүйгээр хаах лүндэн буулгахад баяр, зовлонгийн алинд ч “модон тахиа” шиг царайлж чаддаг шинэ Рейва үеийн түшмэдүүд “наашаа харан инээж, цаашаа харан уйлсаар” 2021 он хүртэл тэвчихээр түр “качикоши” дүрд хувирч чадлаа, хөөрхий. Харин Токио хотын засаг даргаар 2016 онд сонгогдсон хатагтай Юрико Койке л одоо болтол энэ шийдвэрт туйлын сэтгэл дурамжхан байгаа сурагтай. Аргагүй дээ, өөрийнхөө ноёрхлын үед олимпын гэсэн тодотгол зүүж чадсан бол түүний цаашдын улс төрийн карьерт их нэмэртэй байсансан. Одоо бол хамтын хүчээр коронавирусийг хоггүй болтол шүүрдэн цэвэрлэж, өдрийн сайныг өнжин хүлээж, өлзий дэмбэрэл бүрдсэн үхэр жилдээ Токиогийн олимпын наадмын асар майхныг “Япон толгойд” дэрвүүлэх л үлдлээ дээ. 

Наран улсын нартай, сартай олимпын замнал 

Ер нь Их Наран улсын олимпын түүх бас л адармаатай, адал явдалтай, амаргүй замыг туулсан. Анх нихончууд 1940 онд зуны XII олимпын наадмыг Токио хотноо зохион, самурайн сүр хүчийг дэлхий дахинаа илтгэн харуулна хэмээн улайрч дөвчигнөсөн үедээ дэлхийн II дайныг өдөөгчдийн нэгээр тодорч, өргөн нутаг булаах санаархалдаа автан, өнөөх наадмаа ардаа “дэлбэлж” орхив. Дайны дараа дориун хүмүүжсэн Наран улс нь Азидаа анх удаа зуны олимпын наадмыг Токио хотноо зохиож, 24 жилийн дараа дутагдлаа зассан нэгэн. Түүнчлэн “Саппоро-1972”, “Нагано-1998” цагаан олимпыг арлын нутагтаа урьж чадсан, Ази тивдээ анхдагчид. Бас “Москва-1980” олимпыг Америк ахынхаа ятгалгаар бойкотлон, олон тамирчнаа хохироогоод авсан. Японы нөлөө бүхий улстөрч Таро Асо 40 жил тутамд олимпын тэнгэрийн хараал хүрч, гэсгээл хүртэж буй талаар хэвлэл мэдээллийнхэнд өгсөн “галтай” ярилцлагад олонх нь гайхсангүй. Харин Оросын гимнастикч, олимпын хошой аварга, ДУМ-ын гишүүн асан С.Хоркина “Токиогийн олимп хойшилж буй нь ОХУ-ыг олимпоос хасан гомдоож, бурхан тэнгэрийг хилэгнүүлсний нүгэл” гэж мэдэгдсэн байх юм. Светлана Васильевна ажаа өөрөө олимпын аварга болохдоо ертөнцийн эзнээ аргадсан юм байх даа, зайлуул. Үнэхээр 1940 онд дайнаас болж “амандаа орсон шар олимпоо хэлээрээ түлхэж”, 1980 онд олимпыг хүндэтгэх шалтаггүйгээр тасалж, 2020 оны олимп нь гэнэтхэн гай барцадтай тахлын гацаанд орсныг цадиг түүх гэрчилнэм. Япончууд 2016 оны олимпын төлөө “ногт ганзагалж” очоод хоёрын даваанд Бразилын Рио, Испанийн Мадрид хотуудын гарын аяыг даалгүй толгой гудайн буцсан. Харин одоогоос долоон жилийн өмнө Аргентины нийслэл Буэнос-Айрес хотноо хуралдсан ОУОХ-ны 125-р чуулганаар зуны XXXII олимпын наадмын эрхийн төлөө Турк, Испани улстай даагаа нэхэн өрсөлдөж, үзүүр түрүүнд Токио хот Истанбулыг 60:36 саналаар “иппон савж”, 126 сая япончууд баяр хөөрт умбасан нь саяхан гэлтэй. Их ялалтын дараа ч элдэв ээдрээтэй асуудал бас л мундсангүй. Угаасаа ч уриалгахан BID COMMITTEE нь хэргээ бүтээснийхээ дараа урагшгүй BAD COMMITTEE болдог нь нууц биш. “Токио-2020” олимпын наадмын онцлох тэмдэг (Logo)-ний уралдаанд түрүүлсэн зураач Кенжиро Саногийн бүтээл нь Льеж хотын театрын логог улаан цайм “хулгайлсан” хэмээн бөөн хэл ам үүсч, Бельгийн дизайнер Оливьер Дебье гэгч ОУОХ-той зад зарга үүсгэлээ. Удаж төдөлгүй эрх баригчид “НО”-той гэгдэх бүтээлийг хүчингүй болгож, аргагүйн эрхэнд “наймаа буцсан” тааруу дуулиантай. Тэгээд л дахин бөөн зардал чирэгдэл бүхий том уралдаан зарлаж байж нийслэлийн иргэн Асао Токологийн бүтээл шалгарч, санаа нь амрав. Энэ нь ашгүй аль нэгэн театрыг дуурайсангүй, Эдогийн хаанчлалын (1603-1867) үеийн уламжлалт хөхөвтөр чимэглэлийг дүрслэн (шатрын хөлөгтэй төстэй), олон түмний эв нэгдлийг илэрхийлсэн лого ажээ. Дараа нь “гэгээн цагаан өдөр гэрэлт цахилгаан цахих” мэт шуугиан дэгдэж, Японы ҮОХ-ны ерөнхийлөгч, ОУОХ-ны гишүүн Цүнекацү Такеда руу Францын сэтгүүлчид гэнэт дайрч довтлон, маркетингийн “Денцү” компанитай холбон, хээл хахууль, авлигын асуудлаар зохиомол гүтгэх давалгаа дэгдээж, том зүтгэлтэн, даруухан дарга “зодгоо тайлсан” нь харамсалтай. Дахиад л том маргаан. Олимпын нээлтийн ёслолд зориулсан цоо шинэ цэнгэлдэх хүрээлэнгийн дизайны гэрээ байгуулсан Их Британийн иргэн, ирак бүсгүй Заха Хадидийн төсөв нь хоёр тэрбум ам.долларт хүрч, анхны тооцооноосоо хоёр дахин өссөнд ЗБХ-ныхны нүд нь орой дээрээ гарч, Японы татвар төлөгчдийн мөнгийг ийм үрэлгэн зарцуулж болохгүй хэмээн “луу унжсаар” бас л наймаа буцан, гэрээ цуцлагдаж, бөөн хэл ам дэгдсэн юмдаг. Эцэст нь яг барианы зурхай руу сэтгэл шулуудсан “Токио-2020” олимпод балиар сарьсан багваахай баахан гай тотгор тарих нь энэ. 

Шаталт гэж байдаг бол шархаа нөхнө гэж бас бий

Хором бүхэн нь мөнгөөр хэмжигддэг бизнес, арилжааны дэлхийн том гүрэн Японы хувьд олимпын гацаа хэр хохиролтой вэ? “Мөнгө бол мөнгө биш, харин цаг бол мөнгө мөн” гэдэг зарчим ноёрхсон орчин цагт товлосон цагаа цуцлан, дахин товлох л үлэмжийн ярвигтай гэдэг нь ойлгомжтой. Гэвч одоо бол ухрах газар үгүй, бас олимпоо алдана ч гэж гонжийнжоо! Олимпын төлөө 12 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийсэн Япон улс одоо наад зах нь 4.5 тэрбум ам.дол- ларын хохирол амсах нь. Зарим мэргэжилтний тооцоогоор үнэ 2.7 тэрбум ам.доллараар өсч, 277 тэрбум ам.долларын ашиг олох тооцоонд хүндрэл учирсан аж. Олон олимпыг шууд дамжуулах эрхийг эзэмшдэг, АНУ-ын телевизийн магнат NBC нь нэг тэрбум ам.долларын алдагдал хүлээх эрсдэлтэй болжээ. Бас нэгэн чухал үзүүлэлт болох сонгон шалгаруулалтыг давсан, хамаг ажлыг нугалах 80 мянган сайн дурынхан ирэх жил гэхэд эргэн ажиллахад бэлэн, зав чөлөөтэй гэж үү? Токио хотын Кабүкичо дүүрэг гэхэд л дотоод, гадаадын зочдын чөлөөт цагаа өнгөрүүлэх аятай тухтай газраа зориуд бэлдэн, англи-япон хэл дээр 40 мянган өнгөт танилцуулга товхимол хэвлүүлэн “хөөрхөн шатсан”-аа дурджээ. Хорин оны олимпын дараа далайн булангийн дүүрэгт сүндэрлэсэн тамирчдын тосгоны шинэ байрыг худалдаж авах гэрээтэй, урьдчилгаа мөнгөө төлсөн 12 мянган оршин суугчийн асуудал бас үүсч, “Мицүй Фүдосан” компанийн утас 24 цаг хангинаастай гэнэ. Ер нь Япон даяараа л их, бага бөөн шаталт. Олимпын албан ёсны ивээн тэтгэгчид, түнш, ханган нийлүүлэгчидтэй гэрээгээ сунган шинэчлэх, тэднийхээ хөлд нь аятайхан сууж, алдахгүй байх гээд түг түмэн экстра ажил ундарлаа. ОУОХ, ҮОХ-д, Олон улсын спортын холбоод ч бас “шарх энэлэлтэй”, олон цаас бичгээ базан шидэж, шинэ хуваарь төлөвлөгөө тэрлэхээс эхлээд мундахгүй ажил өрнөлөө. Дээр нь Наран улсыг зорих онгоцны тийз, зочид буудал, спортын тасалбараа захиалсан (ихэнх нь бүр худалдан авсан!) олон зуун мянган жуулчин, хөгжөөн дэмжигчдэд бас л бөөн “толгойны өвчин” нэмлээ гэж. За энэ ч яахав, эрүүл явбал ирэх жилийн наадмыг үзэж л таараа! Шаталт гэж байдаг бол шархаа нөхнө ч гэж бас бий шүү! 

Энэ жилийн онх, ирэх жилийн цонх

Тэгвэл зуны XXXII олимпын наадам Токио хотноо хэзээ нижигнэнхэн эхлэх вэ? Японы талын бодол бол энэ оны намрын налгар сард эхлэхэд бэлэн буйгаа илэрхийлж буй бол оросууд ирэх хаврын сакура цэцэглэх цагийг илүүтэйд үзэж байна. Харин ихэнх орон COVID-19-ийг үүрд булшилсны дараа 2021 оны зун нь найдвартай гэж хаширлаж буйг буруутгах аргагүй. Тэгээд хэзээ гэж? Ямар ч гэсэн ОУОХ, “Токио-2020” ЗБХ-той хамтран энэ зунаас өмнө буюу дөрвөн долоо хоногийн дотор олимпын шинэ товыг шуурхай зарлана гэдгээ мэдэгдсэн. Хэдийгээр 2021 онд болсон ч “Токио-2020” гэсэн нэрээ огт солихгүй. Ер нь ОУОХ-ны дүрэм ёсоор цуцлагдсан олимпын эрэмбийг хэвээр үлдээдэг эртний Грекийн ёсыг баримталж, “Берлин-1916” (VI), “Токио-1940” (XII), “Лондон-1944” (XIII) тасарсан наадмуудын дэс дугаарыг нь хүртэл “яс” оноон хадгалсан юм. Гэхдээ ингэж жилийн чөлөө авч байсан тохиолдол огт үгүй. Ирэх жил уламжлал ёсоор зохиогдох теннисний их дуулга “Уимблдон” (VI сарын 28-наас VII сарын 11) ба АНУ-ын нээлттэй тэмцээн (VII.24-VIII.9)-ий дунд нь Токиогийн олимпыг шигтгэх ёстой хэмээн шахалт маягийн хүсэлт ирсэн гэх мэдээлэл бий. Мөн 2021 онд товлогдсон дэлхийн хоёр ланжгар сунгаатай. АНУ-ын Орегон мужийн Юген хотод болох хөнгөн атлетикийн ДАШТ (VIII.6- 15), Японы Фүкүокад нээгдэх усан спортын ДАШТ (VII.16-VIII.01)-ий эрхийг асар их өрсөлдөөний эцэст өвөртөлж чадсан том хотууд ч бас хугацаагаа хөдөлгөхгүй гэсэн хатуу байр суурьтай байна. Гэхдээ ОУОХ-ны герман босс Т.Бах олимпын төрлийн холбоод олимпын наадмынхаа төлөө сэтгэл гарган, хамтран ажиллана гэдэгт итгэж буйгаа илэрхийлжээ. Дашрамд дурдахад, 2021 оны зургадугаар сарын сүүлчээр товлогдсон ОУОХ-ны ерөнхийлөгчийн сонгууль ч дагаад хойшлох шинжтэй. Ер нь энэ жилийн хувь төөргийн онх яаж буух вэ, ирэх жилийн спортын зай завсаргүй хуваарьт цонх яаж гарах вэ гэдэг дээр л олон улсын тэргүүлэх мэргэжилтнүүд нойр хоолгүй ажиллаж байна. Дөрвөн бэрх л буулгана даа! 

Here we are шуурхай ажлын хэсэг байгуулагдав

ОУОХ-ноос “Токио-2020” олимпын наадмыг хариуцсан шалган зохицуулах комиссын дарга, Бах боссын баруун гар, Австралийн иргэн Жон Коутс, ОУОХ-ны олимпын наадам хариуцсан гүйцэтгэх захирал Кристиан Дюби нар олимпын төрлийн 33 спортын холбоотой нягт хамтран, Here we are гарц гаргалгаа хайсаар, ухсаар сууна. Ер нь бодитоор дүгнэхэд хоёр хувилбар бий. Эхнийх нь III-IV сар. Хаврын энэ улиралд том тэмцээний нягтрал харьцангуй бага, харин ч Токиогийн зуны шатам халуунаас болж марафон, спорт алхааны тэмцээн нь хойд мужийн Саппоро хотод зохиогдох таагүй байдлаас гарч, нэг дороо нэгдэнэ гэсэн үг. Гэхдээ яг энэ үеэр Үндэсний сагсан бөмбөгийн холбоо (NBА), Оюутны сагсан бөмбөгийн (NCAA) шувтаргын тоглолтууд тачигнах тул олимпын шууд дамжуулалтын хамгийн том түнш Америкийн NBC зөвшөөрөхгүй нь лавтай. Бас олимпын эрхийн тэмцээнүүдийг тас зоох эгзэгтэй үе. Дараагийн буюу хамгийн магадлал өндөртэй нь VII-VIII сар бөгөөд америк хөлбөмбөгийн улирал яг хөшгөө хаах тул өөр тээглүүр үгүй. Дээр дурдсан хөнгөн атлетик, усан спорт, теннис, бас Тур-де-Франс уралдааныхантай хэл амаа олно гэж бүрэн найдаж буй. Here we are амжилт хүсмой! 

Хойтон жилийн наадам хол байа даа, хол байна, гэвч...

“Токио-2020” олимпын наадамд хүрэлцэн ирэх ОУОХ-ны гишүүн 206 орны 11000 тамирчны ихэнх нь сэтгэл гонсойсон байх. Гэхдээ энэ бол түр хойшлолт болохоос хүйтэн дайны цөвүүн цагийн үеийнх шиг бүрмөсөн бойкот биш гэдгийг л сайн ойлгуулах хэрэгтэй. Олимп руу зорих өдрөө хуруу даран тоолж, нойр нь хүрэхгүй орондоо тормолзож байсан тамирчид, ялангуяа анх удаа оролцох гэж дэгэж дэрвэсэн залуус олон байсан нь тодорхой. Tэдний дэвэргэн сэтгэлийн буруу юу байхав. Саяхан тулгууртай харайлтаар алдарт С.Бубкагийн танхимын дэлхийн рекордыг хоёронтаа эвдсэн 20 настай швед залуу “Мондо” Армандо Дуплатис bummer (Ээ чааваас даа!) хэмээн халаглан хашгирсан бол хөнгөн гэмтэлтэй Америкийн эмэгтэй чөлөөтийн олимпын анхны аварга Хелен Марулиус үүнд баярлаж буйгаа нуусангүй. Гэтэл Японы урдаа барьдаг cпорт жүдогийн баг олимпын хүчтэй бүрэлдэхүүнээ эцэcлэн зарласан бөгөөд саяын нөхцөл байдалд яаралтай дүгнэлт хийн, дээрх шийдвэрийг хүчингүй хэмээн зарлахад “почоонкоо” өвөртлөөд байсан дэлхийн гурван удаагийн аварга, Риогийн олимпын хүрэл медальт Наохиса Такато ихэд ундууцах жишээтэй. 

Насаа нэгээр даравч насан туршийн наадам хэвээрээ

Атомын бөмбөг, газар хөдлөлт, цүнами гээд өч төчнөөн гачлан зовлон туулсан Япон улс энх цагийн энхрий олимпын наадмаа ингээд хойшлуулна гэж яахин санах билээ. Ёстой л япончууд “Шиката ганай” буюу “Яалтай ч билээ” хэмээн шүүрс алдавч, гаднаа модон тахиа царайлан “Гамбаре” зорилгодоо хүрч чадах хөдөлмөрч, тэсвэртэй ард түмэн. Өглөө бүр хар дарсан зүүд-цар тахлын аймшигт мэдээг халган халган шүүрдэхэд АНУ, БНХАУ, Итали, Испани, Франц, Герман, БНСУ, Их Британи, Швейцар, Иран улс өвчний халдвар, нас баралтаар эхний аравт бичигдэж буйг хараад зүрх шимширнэ. Уг нь бол энэ супер гүрнүүд олимпын наадмын багийн дүн, медалийн тоогоор дэлхийн TOП-10-т жагсдаг томчууд юмсан даа. Олимпын наадмын он тоолол ийнхүү нэгээр огших нь. Ерээд онд анх удаа Тайваньд очсон чинь тэнд тэс өөр он тоолол мөрддөг юм байна. Григориaны цагалбараар аж төрдөг бид нутгийн хуанлийг буруу гэж бодрол төртөл анхны тусгаар тогтносон Хятад улсыг (Жүнхуа Минюгүо) 1912 онд байгуулсан Сүн Ят-Сений дурсгалыг мөнхжүүлсэн нь тэр бөгөөд өдгөө Формоза аралд 109 он сөхөгдсөн шүү! Тэгэхээр ийм хүнд бэрх цаг дор олимпын он ганцханаар дэвшихэд алдах юм алга. Одоо бол бид хөвчийн ойд хөхөө шувуу донгодохоос өмнө “Токио-2020” олимпын дашням, балжиннямтай шинэ өдрийн товыг л даруухан хүлээх цаг. Олимпийг “окоoпонд”, журмын нөхдийг “журмын хашаанд” журамласан хорон муу “Хорооноо” новшийг даран сөнөөж, дэлхий ертөнц, эх орноо анагааж, эрүүл саруулаар наадмын галаа өрдөе! 

Citius Altius Fortius АНУ, Оклэнд хот