A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2635/

Бид утааг 70-80 хувь бууруулах шинэ технологийг боловсруулсан

Цэвэр нүүрсний нэг шугамтай үйлдвэр барихад 4.5 сая ам.доллар шаардлагатай

Бид утааг 70-80 хувь бууруулах шинэ технологийг боловсруулсан
 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2635/


Эрдэм шинжилгээ туршил­ шилжинэ тын “МонХимо” төвийн захирал Д.Дэмбэрэлнямбатай ярилцлаа. Түүнийг монголчууд ясны сийрэгжилтээс сэргийлэх болон үе мөчийг нөхөн төлжүүлэх үйлчилгээтэй “Адууны яснаас гаргаж авсан кальцийн бэлдмэл” бүтээлүүдээр нь мэднэ. Харин энэ удаад Улаанбаатар хот болон бусад суурин газрын утааг 70-80 хувь бууруулах шинэ технологи боловсруулсан талаар нь онцлон ярилцав.

-Ургамлын гаралтай шатамхай шингэнийг нүүрсэнд цацсанаар хүхэр, азот зэрэг химийн хортой элементүүдийг үнсэнд нь шингээх боломжтой утаагүй нүүрсний технологи боловсруулсан гэсэн. Энэ талаар ярилцлагаа эхэлье.

-Нүүрсийг хялбар аргаар утаагүй болгох аргыг олон жилийн өмнөөс судалсан. Утаагүй нүүрс боловсруулах олон арга байдаг ч бүгд өртөг өндөртэй. Жишээлбэл, утаагүй нүүрсийг гарган авахын тулд битүү саванд 1000-аас дээш хэмд халааж коксжуулдаг.

Дээрээс нь нүүрсийг коксжуулахад жингийн хорогдол 50 хүртэл хувиар гардаг. Коксжуулсан нүүрсээ барьцалдуулагч хэрэглэж, өндөр даралтаар халаан, шахаж хэвлэнэ. Коксжих явцдаа 50 хувиа алдахаас гадна барьцалдуулж шахмал болгох хүртэл олон шат дамжлагатай учир нүүрсний үнэ нэмэгдэж хэрэглэгчдэд очдог.

Харин бид дэвшилтэт технологиор цэвэр нүүрс боловсруулах судалгааг 2015 онд БНСУ-ын Ёмин технологийн институттэй хамтран эхлүүлсэн. Технологийн хувьд байгалийн композит нано бодисыг өөрийн хүрэн нүүрстэй урвалд оруулж, цэвэр нүүрс гаргаж авах юм. Ямар ч нүүрсийг хоёр төрлийн байгалийн гаралтай цайны ханд шиг нано композит материалаар шүршин бүтцийг нь өөрчилж, шатах үед агаарт дэгддэг хорт хий, утааг үнсэнд нь барьж үлдээдэг түлш гаргаж авсан. Цацлага хэрэглэсэн нүүрсний илчлэг 1000-1500 калороор нэмэгддэг. Багануурын нүүрс 3000 калор илчлэгтэй бол энэ технологийг ашигласнаар гаргах утаа нь буурахаас гадна илчлэг нь 4000-4500 калор болох юм. Нэг айл өвөл таван тонн нүүрс түлдэг байсан бол 3.5 тонн нүүрс түлнэ. Ингэснээр нүүрсний утаа 70-80 хувиар, тоосонцор 10 дахин буурахыг тогтоосон. Одоо нийлүүлэх гэж байгаа “Тавантолгой”-н шахмал нүүрс утааг 50 хувиар бууруулна гэсэн тооцоололтой. Нүүрс түлдэг айл тутамд түлш зарцуулалт 30 хувь багасаж, 150-250 мянган төгрөгийн бодит хэмнэлт гарна гэж тооцоолсон.

-Цэвэр нүүрсний үйлдвэрлэлд хэдий хэмжээний хөрөнгө оруулалт шаардлагатай вэ?

-Хоногт 100 болон 1000 тонн нүүрсийг шүршиж цэвэр болгох хоёр шугамтай үйлдвэр барихад 4.5 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт шаардлагатай. Манай улсын хэмжээнд гурван шугам байхад эрэлтээ хангах боломжтой.

-Цэвэр нүүрсийг зах зээлд нэвтрүүлэх талаар хэрхэн ажиллаж байгаа вэ?

-Туршилт судалгаагаа хийж, холбогдох байгууллагуудад танилцуулсан. Шүршиж, хатааж, шатааж үр дүн нь ямар байгааг үзүүлсэн. “Өө сайхан юм байна” гээд тийм байгууллагад хандаарай гэж хэдэн тийшээ хэсэг гүйлгэдэг юм. Судалгаа шинжилгээний ажил ихтэй бидэн шиг хүмүүст өдөр шөнөгүй гүйгээд байх зав байхгүй. Гэхдээ л сэтгэл зовоод хөөцөлдөж үздэг. Хурал цуглаан, уулзалт бүр дээр хэдэн эрдэмтэн, судлаачид нь үгээ хэлдэг. Тоож сонсдог хүн ховор. Нэг л өдөр Монгол Улс хүний оюуны өмчийг тоодог болох цаг нь ирэх байх.

-Нийслэлд түүхий нүүрсний хэрэглээг хориглосон энэ үед та бүхний бүтэц хэргээ гаргах боломжтой санагдаж байна?

-Монгол Улсын Засгийн газар энэ оны тавдугаар сарын 15-наас эхлэн Улаанбаатар хотод түүхий нүүрс хэрэглэхийг хориглох шийдвэр гаргасан. Төр өөрөө шахмал түлш боловсруулахад оролцож, хэрэглэгчдэд түүхий нүүрсний үнээр зарна. Нүүрсийг тээвэрлэнэ, сайжруулна гэх мэтээр нэмүү өртөг шингээж байгаа учраас түүхий нүүрсний үнээр зарвал алдагдалтай. Үүнээс гадна нийслэлээс 500 гаруй км зайтай “Ухаа худаг”, “Тавантолгой”-гоос түүхий эдээ тээвэрлэнэ. Сайхан юм бэ, эрдэмтэн, судлаачдаа ямар сайн дэмждэг юм гэж атаархам улс зөндөө байна.

Шахмал түлшний үнэ ямар байхыг зах зээл биш төр тодорхойлж, нэг байгууллагад хэтэрхий их давуу тал олгож, монополь үүсгэж байгаад бид шүүмжлэлтэй хандаж байгаа. Монопол үүсгэлгүйгээр олон талын санал санаачилгыг хэрэгжүүлж, өрсөлдөөнийг чөлөөтэй хангах ёстой. Энэ өвөл үр дүн нь харагдах байх. Нарийн мэргэжлийн мэдлэг туршлага гэдэг хэн нэгэн дарга болонгуутаа эзэмшчихдэг зүйл биш. Тиймээс эрдэмтэн судлаачдынхаа үгийг сонсож, судалгаа шинжилгээтэй ажиллавал сайн. Төрөл бүрийн мэргэжлийн, янз бүрийн салбарын хүмүүс үзэл бодлоо уралдуулж байж зөв гарцыг олно. Өчнөөн газраар явж, олон жилийг зарцуулан суралцаж ирсэн эрдэмтэн, судлаачид өвөртөлж ирсэн.

-Та Ломоносовын нэрэмжит их сургуульд суралцаад Москвагийн Технологийн их сургуульд зэрэг хамгаалсан. 2000 оноос хойш арван жил БНСУ-ын их, дээд сургуулиудад эрдэм шинжилгээний ажилтан, багш хийсэн төдийгүй дундуур нь бас хэдэн жил Япон, БНХАУ-д суралцаж, ажилласан юм билээ. Өөрийн улсын нөхцөл байдлыг ажиллаж байсан улс орнуудтайгаа харьцуулж үзвэл манай улс шинжлэх ухааныг хэр дэмждэг гэж бодож байна?

-Монгол Улс эрдэмтэн судлаачдаа ашиглаж чаддаггүй. Дэмжээд ашиглавал үйлдвэрлэгч болох боломжтой шинийг санаачлагч, шинжлэх ухааны салбарын олон эрдэмтэн судлаачид бий. Бидэнд бүтээх зүйл их байна. Банкнаас хүүтэй мөнгө зээлээд бага багаар урагшилж байгаа. Гэхдээ энэ янзаараа бол их удаан хөгжинө. Төрөөс дэмжлэг үзүүлдэг ч энэ нь хангалттай биш. Зөв бодлоготой, зөв чиглэлтэй байх хэрэгтэй.

Ямар сайхан юм бэ, эрдэмтэн, судлаачдаа ямар сайн дэмждэг юм гэж атаархам улс зөндөө байна. Миний бодлоор Япон, Солонгос бол эрдэмтдийнхээ судалгааг бүтээл болгож чаддаг улс. Сүүлийн үед хятадууд “Мөнгө нь энэ байна. Алив санаа чинь хаана байна” гэдэг болсон. Харин манайх “Санаа нь энэ байна. Мөнгө нь хаана байна” гэдэг. Судалгаанд суурилсан бизнесийн санаа, хөрөнгө оруулалт хоёр хосолж байж инновацад суурилсан эдийн засаг хөгжинө.

Бид Багануурын шинжлэх ухаан технологийн парк гэж өчнөөн жил ярьж, зөндөө бичиг баримт боловсруулсан. Одоо хүртэл шийдэгдэхгүй, бодитоор ажил хэрэг болоогүй л байна. Өнөөдөр бид юу үйлдвэрлэж байгаа юм бэ. Социализмын үед томоохон үйлдвэрүүд байсан. Одоо бол түүхий эдээ л зарж амьдардаг улс болсон.

-Та тамедин нэрийн 20 гаруй бүтээгдэхүүн, санитол ариутгал халдваргүйжүүлэлтийн бэлдмэл зэрэг өргөн хэрэглээний олон бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж, нэвтрүүлсэн. Мөн адууны кальци болон бусад нэр төрлийн бүтээгдэхүүнийг олон улсын зах зээлд амжилттай гаргаж байна. Бизнесийн санаагаа хэрхэн олж, хэрхэн амжилттай хэрэгжүүлсэн бэ?

-Би Японд суралцаж байхдаа хагалгаанд орсон юм. Хүний газар байгаа хүн удаан өвдөж болохгүй гэж бодтол олгойн хагалгааны дараа чанартай ариутгалын бодис хэрэглэж байсан учир хурдан эдгэсэн. Үүнийг хэрхэн хийгээд байна вэ гэж судалсаар мэдэж ирээд Монголдоо “Тамедин” цувралаа анх удаа бүтээсэн. 1993 онд санаагаа боловсруулаад ирсэн боловч таван жил хөөцөлдсөний эцэст 1998 онд “МонХимо” компанми үйлдвэрлэлд нэвтрүүлж байлаа. Бүхэл бүтэн таван жилийн хугацаа алдсан гэж бодохоор харамсалтай байдаг. Санаагаа орхих бодол ч төрж байсан боловч, тууштай явсаар бүтээл болгосон.

Үүний дараа Солонгос улсын нано кальцийг бүтээсэн багт ажилласан. Манай баг далайн амьтны яснаас кальци гаргах ажлыг эрхэлдэг байсан. Гэхдээ манай улсад далайн амьтан байхгүй учраас хамгийн сайн чанарын ястай адууны яснаас кальци гаргах ажлыг эхлүүлсэн. Далайн амьтнаас илүү үр дүнтэй гэдгийг тогтоосон учраас судалгаагаа хийсэн.

Ер нь санаа гэдэг амьдралаас урган гардаг. Бизнесийн санаа энгийн жижиг зүйлээс л төрдөг юм. Тиймээс залуучууддаа хүсэл мөрөөдөлдөө тууштай байгаарай гэж захимаар байна. Ажигч гярхай, дээрээс нь мэдрэмжтэй байхад жижигхэн зүйлээс л том бүтээл гаргана. Үүнийг яаж хийдэг юм бол, энэ яагаад ийм байгаа юм бол гэсэн асуултаас санаа төрнө. Хүнд хэчнээн ч санаа төрж болно. Үүнийгээ сайн тэмдэглэж авах хэрэгтэй. Тэмдэглэхгүй бол мартагддаг.

-Та “МонХимо” үйлдвэрээ яг л “тэг”-ээс эхлүүлсэн үү?

-Нэгдүгээр эмнэлгийн жижигхэн өрөөнд нэг литрийн савтай 10-20 бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг байсан “МонХимо” үйлдвэр өнөөдөр хэд хэдэн лаборторитой, өнөр өтгөн хамт олон болж өргөжсөн байна. Өдөрт хэдэн мянган бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг болсон. Шинжлэх ухаанд суурилсан компанийн давуу тал нь тогтвортой, аажим аажимдаа хөгжиж, улам боловсронгуй болдог юм. Аливаа улсын хөгжлийн тулгуур нь шинжлэх ухаан, технологийн хөгжил байдаг. Судалгаанд суурилсан бүтээл, бүтээгдэхүүн нь өрсөлдөх чадвар өндөртэй, ямагт хөгжин дэвшиж байдаг. Хэрэгжүүлье гэвэл маш олон санаа бий.

Хэдэн мянгаараа хаягдаж байгаа түүхий эдүүдийг хараад харамсдаг. Манай улс жилд доод тал нь 200 мянган адуу идшиндээ хэрэглэдэг. Нэг адуунаас дор хаяж 20 кг яс гарна. 4000 тонн ясны нөөцөөс бид 100 тонн хүрэхгүйг л хэрэглэж байна. Цаана нь ямар их нөөц боломж байгаа гэж санана. Казахстан, ОХУ зэрэг таван оронд адууны ясны кальциа экспортлох зөвшөөрлөө авчихаад буй. Түүхий эдээ боловсруулаад, гадаадын зах зээлд гаргавал манай эдийн засагт ч хэрэгтэй.

-Ярилцсанд баярлалаа.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Samsung-ийн сав баглаа сэтгүүлийн ширээ, муурын гэр болно

 0 сэтгэгдэл

Samsung Electronics-ын санаачилсан инновацлаг шинэ аргын ачаар телевизийн картон цаасан хайрцгийг хаяхын оронд айл гэрийн интерьерийн нэг хэсэг болгож болно. Samsung-ын шинэ The Seriff цувралын телевизийг Eco-Pac kage хэмээн нэрлэсэн, хүрээлэн буй орчинд халгүй өвөрмөц картон хайрцагт савлаж байгаа юм. The Serif нимгэн телевиз худалдан авсан хэрэглэгч картон цаасан хайрцгийг нь хаяхын оронд сэтгүүлийн ширээ, муурын байшин, орны хажуугийн шургуулгатай ширээ юм уу номын тавиур болгон угсрах юм. Угсрах зааврыг картон хайрцгийн гадна талд байгаа QR-кодоор нь гар утсандаа хүлээн авна. Зааврын дагуу хайрцаг дээр харандаагаар шугам татан зүсэж тус тусдаа эд анги болгоод тавилга болгон угсрах ёстой. Угсрах ажиллагаа 30-40 минутаас хэтрэхгүй. Энэхүү өвөрмөц Eco-Pac kage байгалийн нөөцийг зохистой ашигласны төлөө олгодог CES Innovation Awards тусгай шагнал хүртээд байна. Samsung компани 2019 оны эхний хагасаас чихэвч, ухаалаг утаснаас эхлээд том оврын ахуйн цахилгаан хэрэгсэл хүртэлх бүх бүтээгдэхүүнийхээ хайрцаг сав, баглаа боодолд био хуванцар, дахин боловсруулсан цаас, картон ашигладаг болжээ.



A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Пентагонд зориулсан чипний үйлдвэрлэлийг АНУ-д шилжүүлэх шахалт үзүүлж байна

 0 сэтгэгдэл
  • TSMC дэлхийн хагас дамжуулагч бүтээгдэхүүний зах зээлийн 50 орчим хувийг дангаараа эзэлдэг 
  • TSMC нь Пентангонд өндөр хүчин чадалтай чип нийлүүлдэг XILINX зэрэг компанийн бүтээгдэхүүнийг ч үйлдвэрлэдэг. Ийм чипийг F-35 сөнөөгч онгоц, хиймэл дагуул зэрэгт ашигладаг юм


АНУ-ын эрх баригчид хагас дамжуулагч микросхемийн захиалгат үйлдвэрлэлээр дэлхийд тэргүүлэгч Taiwan Semicon-ductor Manufacturing Co-г (TSMC) Пентагонд зориулсан чипний үйлдвэрлэлээ АНУ-д шилжүүл хэмээн хүчтэй шахах болсныг Nikkei Asian Review мэдээлэв. АНУ-ын цэргийн салбарт хэрэглэдэг чипний үйлдвэрлэлийг нутаг дэвсгэртээ шилжүүлснээр нууцлал хамгаалалтын тусгай зэрэглэл бүхий хагас дамжуулагч бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлд БНХАУ хөндлөнгөөс сэм хутгалдахаас хамгаалж чадна хэмээн цагаан ордон үзжээ. Стратеги, технологийн чухал ач холбогдолтой TSMC “батлан хамгаалах төсөлд зориулсан микросхемийн үйлдвэрлэлийг америк хөрсөн дээр явуулахыг АНУ-ын засгийн газар хүсэж байгаа”-г Тайванийн засгийн газрын дээд албан тушаалтан Nikke Asian Review-д өгсөн ярилцлагадаа тайлбарлав. “Үндэсний аюулгүй байдалтай холбоотой учраас АНУ шахалтаа лав орхихгүй” хэмээн дээрх эрхэм өгүүлсэн юм. Дэлхийн хагас дамжуулагч бүтээгдэхүүний зах зээлийн 50 орчим хувийг дангаараа эзэлдэг тус үйлдвэрлэгч АНУ-ын Google, Qualcomm, Intel, БНХАУ-ын Huawei зэрэг технологийн аваргуудад захиалгын дагуу чип нийлүүлдэг. TSMC нь мөн Пентагонд өндөр хүчин чадалтай чип нийлүүлдэг Xilinx зэрэг компанийн бүтээгдэхүүнийг ч үйлдвэрлэдэг. Ийм чипийг F-35 сөнөөгч онгоц, хиймэл дагуул зэрэгт ашигладаг юм. Цагаан ордны түгшүүрийг намжаах үүднээс АНУ-д шинээр үйлдвэр байгуулах юм уу дээд түвшний технологитой үйлдвэр худалдаж авах хувилбар байж болно хэмээн TSMC ч жилийн өмнө нэг бус удаа мэдэгджээ. 







A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Apple дахивар боловсруулах шугам ашиглалтад оруулна

 0 сэтгэгдэл
  • Daisy робот дамжлага цагт 200 iPhone задлах чадвартай
  • Apple-ын хамгийн гүйлгээтэй бүтээгдэхүүн учраас эхний ээлжинд iPhone ухаалаг утсыг дахивар ялгах Daisy шугамын түүхий эд болгожээ

Техас муж улсын Остин хотын хаяанд ажиллаж буй, Apple-ын хаягдал бүтээгдэхүүнийг дахив ар болгох Daisy роботжсон үйлд вэрлэлийн шугам нь ирээдүйд уул уурхайн олборлох салбараас үл хамаарах “үйлдвэрлэлийн битүү орчил” үүсгэх төлөвлөгөөнийх нь бүрдэл хэмээн Калифорнийн компани тайлбарлав. Apple Inc нь тусгай роботжсон шугамын тусламжтайгаар хаягдал цахим бүтээгдэхүүнээс хэрэгцээт материалуудыг ялган авч, дараа гийн шинэ бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлд ашиглах арга боловсруулахаар олон жил ажиллаж байгаа юм. Купертиногийн компанийн амбицлаг төлөвлөөг салбарын зарим шинжээч үл бүтэх зүйл хэмээн үздэг. Төрөл бүрийн цахим бүтээгдэхүүн, цахилгаан тээврийн хэрэгслийн эрчимт хөгжилтэй уялдан дэлхийн олборлодог түүхий эдийн хэмжээ цаашид байнга өснө хэмээн дэлхийн уул уурхайн компанийн захирлууд ч тайлбарлаж байна. Нийт урт нь 20 метр ч үл хүрэх Daisy роботжсон үйлдвэрлэлийн дамжлага шугам нь хуучин iPhone утсыг литий, хөнгөн цагаан, кобальт зэрэг 14 нэр төрлийн материалын орцоор нь хэсэгчлэн задалж салгах ажил гүйцэтгэдэг. Задалж салгасан эд анги, бүрдэл хэсгүүдийг дахивар боловсруулдаг компаниуд цэвэршүүлэн үйлдвэрлэлийн бэлэн түүхий эд болгодог. Уг робот дамжлага ердийн нөхцөлд цагт 200 iPhone задлах чадвартай. Apple-ын хамгийн гүйлгээтэй бүтээгдэхүүн учраас эхний ээлжинд iPhone ухаалаг утсыг дахивар ялгах Daisy шугамын түүхий эд болгожээ. Одоо ч зарим шинэ бүтээгдэхүүнийхээ хөнгөн цагааны хайлш хийц зэргийг дахивар материалаар хийж буй Apple компани дахин боловсруулсан материалын нэр төрөл, орцыг цаашид ихэсгэх төлөвлөгөөтэй. Цахим бүтээгдэхүүнийг задалж, дахивар материал ялгах уг үйлдвэрлэлийн шугамыг бусад үйлдвэрлэгч, ялангуяа автомашин үйлдвэрлэгчидтэй хамтран ашиглаж, хөгжүүлэхэд бэлэн гэдгээ Apple мөн мэдэгдсэн юм. 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Volkswagen 2025 онд 1.5 сая цахилгаан машин үйлдвэрлэсэн байх болно

 0 сэтгэгдэл
  • Volkswagen компани ойрын таван жилд цахилгаан хөдөлгүүрт ма­шины зах зээлд тэргүүлэгчийн нэг болохоор төлөвлөж байна 


Volkswagen  компани ойрын таван жилд цахилгаан хөдөлгүүрт машины зах зээлд тэргүүлэгчийн нэг болохоор төлөвлөж байна. Герман үйлдвэрлэгчийн албан ёсны вэбсайтад байршуулсан мэдээллээс үзвэл тус компани 2023 он гэхэд цахилгаан хөдөлгүүртэй нэг сая ширхэг машин үйлдвэрлэх зорилт тавьжээ. Урьд нь тус компани энэ хэмжээний автомашиныг 2025 он гэхэд үйлдвэрлэхээр тооцоолж байсан юм. Шинэ тооцоогоор Volkswagen 2025 он гэхэд даруй 1.5 сая ширхэг цахилгаан машиныг үйлдвэрийн угсрах дамжлагаас гаргасан байх болно. Ирэх жилээс Европын Холбооны улсуудад зарагдах ID.3 жижиг оврын цахилгаан машин Volkswagen-д дайчин зорилтоо амжилттай биелүүлэхэд нь гол үүрэг гүйцэтгэнэ. Энгийн стандарт бүрдэл бүхий хувилбарыг 30 мянган ам.доллар хүрэхгүй үнээр борлуулах гэж байгаа нь ID.3 машиныг хэрэглэгчдийн хувьд хүртээмжтэй болох юм. Өнөөгийн байдлаар iD.3 худалдан авах 37 мянган урьдчилсан захиалгыг тус тивийн хэрэглэгчид хэдийн өгөөд байна. Volkswagen мөн өөрийн цахилгаан хүч дамжуулах ангийн MEB платформыг бусад компаниудад нийлүүлэх замаар тээврийн хэмнэлттэй хэрэгсэл нийтлэг хэрэглээ болгох явцыг хур дасгах юм. Жижиг оврын ID.3 загварын зэрэгцээ герман үйлдвэрлэгч MEB платформд суурилсан микро автбоус, багги, цахилгаан зүтгэх хүчтэй кроссовер машин үйлдвэрлэнэ. Одоогоор сүүлийн загваруудыг зах зээлд гаргах тов тодорхойгүй. Гэхдээ Volkswagen-ы тавьсан зорилго одоогоор тус компанийн борлуулалтын бодит нөхцөлтэй дүйцдэггүй. Тэгээд ч ID.3 загвар Европын зах зээлд 2020 оны зунаас зарагдаж эхэлнэ гэдгийг харгалзан үзэх юм бол цахилгаан машины борлуулалтын төлөвлөгөөг өөдрөг дайчинд тооцож болно. Volkswagen брэнд дэлхий даяар нэр хүндтэй байдаг нь тооцоонд өөдрөг өөрчлөлт оруулах бас нэг нөхцөл болжээ.