A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3324/

Бизнесийнхэн улстөрчдөөс татгалзаж, сорилтын үеийг давах бодит шийдлийг хэлэлцлээ

Бизнесийнхэн улстөрчдөөс татгалзаж, сорилтын үеийг давах бодит шийдлийг хэлэлцлээ
 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3324/
  • Хувийн хэвшлийн­хэн Монголын бизнесийн орчинд “дунд” дүн тавилаа
  • Сонгуулийн жилийн төсөв, мөнгөний бодлогыг УИХ хэлэлцэх үеэр Монголын эдийн засгийн чуулган анх удаа улс төрийн оролцоогүй болов
  • Хувийн хэвшлийнхэн бизнесийн “алтан үе” дуусаж байгааг сануулж, улмаар цаашид олон улсын санхүүгийн дүрэм, стандартаар улсаараа явах цаг болсныг онцоллоо

Хувийн хэвшлийн манлайллыг онцолсон Монголын эдийн засгийн чуулган “Үндэсний эрх ашиг” сэдвийн хүрээнд лхагва гарагт болов. Өмнөх жилүүдэд төрийн ордны их танхимд хоёр өдрийн турш болж байсан чуулга уулзалт энэ удаа эгэл даруу төлөвт шилжиж, Монголын үндэсний худалдаа аж үйлдвэрийн танхимын хурлын танхимд зөвхөн нэг өдөр зохион байгуулагдлаа. Хуучин дэг уламжлалаа эвдэн албархуу байдлаас татгалзаж, бизнес эрхлэгчид өөрсдөө чуулга уулзалтын чухал зочид нь байв. Улстөрчдийн цугларалт бус олон мянган ажлын байр бий болгож, улсад татвар төлж, төсвийн орлого бүрдүүлж буй хувийн хэвшлийнхэн өөрсдөө асуудлаа ярьж, шийдэл, боломж эрэлхийлсэн нь чуулга уулзалтын ач холбогдлыг улам өргөв. тэрчлэн алдагдаад байсан нэр хүндээ хүртэл эргэн олж авлаа. Сонгуулийн өмнөх эдийн засгийн чуулган эрх баригч намын сурталчилгааны индэр болж, ирсэн зочдын цаг хугацааг барж байсан нь цөөнгүй. Тэгвэл энэ жилийн чуулга уулзалт үүнээс зайлсхийж, зөвхөн бодит нөхцөл байдлаа ярилцахыг илүүд үзжээ. Тиймээс уих­ын гишүүд, сайд нараас хэнийг нь ч энэхүү арга хэмжээнд уриагүй юм байна. Бизнесийн орчинд тулгарч буй нийтлэг эрх ашгаа хамгаалахаар эвлэлдсэн хувийн хэвшлийн холбоо, танхим, төрийн бус байгууллагууд хоорондоо нэгдэж, тал талд асуудал хөндөх бус хамтарч нийлээд төрд дуу хоолойгоо нэг амаар цаашид хүргэж байхаар чуулга уулзалтын үеэр тохиров. Үүнийгээ алба­жуулж, санамж бичигт гарын үсэг зурлаа. 2020 оны улсын төсөв, мөнгө­ний бодлого хэлэлцэж байгаа үеэр эдийн засгийн чуулган болсон нь анхны тохиолдол. Ирэх жилийн төсвийн орлого 11 их наяд төгрөг бөгөөд үүний дийлэнх хэсгийг хувийн хэвшлийнхэн төвлөрүү­лэхээр байгаа.  Төсөвт татварын нийт орлогыг 10.6 их наяд төгрөг байхаар тооцсон билээ. Үндэсний статистикийн хорооны мэдээллээр, улсын хэмжээнд 180 гаруй мянган аж ахуйн нэгж бүртгэлтэй байгаагаас дөнгөж 50 орчим хувь нь өнөөдөр үйл ажиллагаа явуулж байна. Манай улсын бизнесийн орчин дорвитой сайжрахгүй байгааг дэлхийн банкны “бизнес эрхлэхүй” судалгааны үр дүн бидэнд харуулсан. Уг судалгаагаар, Монгол улс 190 орноос 81 дүгээрт эрэмбэлэгдэж, өнгөрсөн оноос долоон байраар ухарсан билээ. Чуулганы үндсэн хоёр илтгэлийн нэгийг хэлэлцүүлсэн олон улсын санхүүгийн корпорацийн “хөрөнгө оруулалтын бодлого” төслийн удирдагч д.жигжидмаа дээрх судалгааг танилцуулж, 2016 оноос хойш бизнесийн орчныг сайжруулах чиглэлээр Монгол улс шинэчлэл хийгээгүй болохыг цохон дурдсан юм. Монголын бизнесийн орчин хамгийн их савлагаатай, тогтворгүй гэсэн ангилалд орж байна. Энэ жил гэхэд төр засгаас хийсэн шинэчлэл, сайжруулалт байхгүйг Д.Жигжидмаа хэллээ. Өрсөлдөх чадвараа аваад үзэхэд мөн л таагүй дүр зураг гарч байна. Эдийн засгийн бодлого, өрсөлдөх чадварын судалгааны төвийн илтгэлд дурдсанаар, Монгол улс өрсөлдөх чадвараараа дэлхийд сүүлээсээ хоёрт бичигджээ. Өрсөлдөх чадварыг эдийн засгийн тамир тэнхээ, засаглал болон бизнесийн үр ашиг, дэд бүтэц гэсэн дөрвөн үндсэн үзүүлэлтээр хэмждэг. Манай улс 2015 онд 63 орноос 57 дугаар байранд эрэмбэлэгдэж байсан ч сүүлийн таван жилд оноо алдсаар иргэний дайны нөхцөл байдалд хүртлээ уруудсан Венесуэл улсын өмнө оржээ. 

         Улсын төсөв хэлэлцэж байгаа үеэр эдийн засгийн чуулган болсон нь анхны тохиолдол


Сайн зүйл гэвэл өнгөрсөн 30 жилийн хугацаанд үндэсний компаниуд өргөжин тэлж, салбарт болгонд түүчээ нь болж явна. Зарим нь дотоодын болон гаднын хөрөнгийн зах зээлд гарч, өрх гэрийн өмчлөлөөс халин олон нийтийн өмчлөлтэй болж, компанийн засаглал тэр хэрээр сайжирч чаджээ. 1990 оны зах зээлийн шилжилттэй нас чацуу компаниуд өнөөдөр шинэ залуу захирлуудын удирдлагад шилжиж, өв залгамжлал, хувь эзэмшилд нь хүртэл ихээхэн өөрчлөлт гарч байна. Үүнтэй уялдан Монгол улс Компанийн тухай хуулиа эргэн харах, илүү төгөлдөржүүлэх шаардлага урган гарч ирлээ. хариуцлагатай Монгол, Саарал Монгол, бүтээлч Монгол, Залуу Монгол гэсэн салбар хуралдаанаас бүрдсэн 2019 оны эдийн засгийн чуулган олон улсын стандартыг ном журмынх нь дагуу мөрдөх, дэлхий нийтийн тоглоомын дүрмээр бизнесээ залах, өөрсдийн хандлагаа өөрчлөх, хүчтэй хувийн хэвшил байхын тулд амбицаа дарж, хоорондоо нягтрах цаг болсныг мөн онцлов. Чуулганд оролцсон зочдоос өнөөгийн бизнесийн орчинд ямар дүн өгөх вэ гэхэд олонх нь дунд гэсэн хариулт өгсөн юм.

Хувийн хэвшлүүд хүчтэй байх цаг нь болсон

О.Амартүвшин /Монголын үндэсний худалдаа аж үйлдвэрийн танхимийн ерөнхийлэгч/

-Монголын хувийн хэвшил улс орны нийгэм, эдийн засгийн ачааны хүндийг үүрч байгаа атлаа яагаад ийм хүчгүй, сул дорой, нэр хүндгүй байна вэ. Энэ талаар бид өмнө нь нэг бус удаа ярьж ирсэн. Гэхдээ тодорхой үр дүн, шийдэл гаргаж чадаагүй. Ийм байгаа нь улстөрчдөд олз завшаан болж, бид эсрэгээрээ хохироод үлддэг болсон. Үүнийг өөрчлөх, засах, залруулах цаг хэдийн ирсэн. Хамгийн том ажил олгогч хувийн хэвшлийг төр хойш тавих, айлгах, сүрдүүлэх нь улам нэмэгдлээ. Нөгөө талд бид өөрөө өөрсдийнхөө төлөө явахгүй, нийлж нэгдэж бас чадахгүй байна. тиймээс зөв бүтэц, зохион байгуулалт руу орох хэрэгтэй байна. Асуудалтайгаа тэмцэж байж л асуудлаа бид шийдүүлнэ. Хувийн хэвшил хүчтэй байх цаг нь болсон.

Улс төрийн тогтворгүй байдал биенест эрсдэл дагуулж байна 

Б. Лакшми /Эдийн засгийн бодлого, өрсөлдөх чадварын судалгааны төвийн гүйцэтгэх захирал/

-Манай улсын өрсөлдөх чадварын эрэмбэ буурсаар ирсэн. Үүнд улс төрийн тогтворгүй байдлаас үүдэлтэй эрсдэл сөргөөр нөлөөлж байна. Энэ байдлаа өөрчилж, сайжруулахын тулд “Өрсөлдөх чадварын алтан дүрэм” буюу хууль эрх зүйн орчныг тогтвортой болгох, төсөв, өрийн удирдлагын сахилга батаа дээшлүүлэх, салбарын болон газар зүйн онцлогуудаа харгалзан үзсэний үндсэн дээр эдийн засгаа төрөлжүүлэх зэрэг шаардлага яах аргагүй урган гарч байна. улс орнуудын өрсөлдөх чадвар судлал нь аливаа орны компаниуд нь илүү өндөр ашиг орлоготой, ард түмэн нь илүү чинээлэг, хангалуун амьдралтай байх орчныг бүрдүүлж, хөгжүүлэх талаар бодит байдал, бодлого хоёрыг харьцуулан судалдаг.

Төр богино хугацаанд шинэ хууль, шинэ татвар гаргаж байна 

Б.Солонго /AVINEX PARTNERS-ийн үүсгэн байгуулагч гишүүн, захирал /

Манай эрх зүйн орчин, хөрөнгө оруулалтын нийтлэг зарчмыг харвал гологдоод байхгүй. Гол нь хэрэгжилт хангалтгүй. Төрөөс богино хугацаанд шинэ хууль, шинэ татвар гаргаж ирдэг. Энэ нь бизнест, хувийн хэвшилд гэнэтийн зардал, төлөвлөгөөнд байгаагүй ажил уддаг. Бэрхлэгчид хуульд өөрсдийн саналаа тусгуулахад идэвх, санаачилгатай оролцвол эрх ашгаа хамгаалж үлдэх боломжтой. Бидний санал ороогүй байна гэж өнгөрсөн хойно нь ярихаас илүү үр дүн гартал нь анхаарч чадвал ойлгомжгүй байдлыг тодорхой болгоно. Уул уурхайн салбар, тэр дотроо эрдэс түүхий эдийн үнэ дагаж төрийн бодлого, татварын орчин өөрчлөгдөж байна. Бид уул уурхайн хэт хамаарлаа бууруулах, өөр салбараа дэмжих, хөгжүүлэх тал дээр ахиц гаргах нь чухал. 

Төрийн хэвшлийн түншлэл зөвхөн концессоор хэмжигдэж болохгүй 

Д.Жигжидмаа /Олон улсын санхүүгийн корпарацийн "Хөрөнгө оруулалтын бодлого" төслийн удирдагч/

-Дэлхийн банк, олон улсын санхүүгийн корпораци эдийн засгийн чуулганыг дэмжиж, тодорхой санхүүжилт гаргаж ирсэн. Өнөөдөр бид хурлын үр дүнгээ хэмжих, ямар өөрчлөлт гарсныг дэнслэх, төр хувийн хэвшлийн түншлэл сайжирсан эсэхэд дүн шинжилгээ хийж үзэх хэрэгтэй. Төр, хувийн хэвшлийн ойлголцох оргил цэг нь эдийн засгийн чуулган гэж боддог. Бизнесийн байгууллагууд өөрт тулгарч байгаа асуудлаа маш тодорхой тавьж, үүгээрээ төртэй зөвшилцөх, тогтвортой, тогт мол үйл ажиллагаатай байвал үр дүн гарна. Төрийн ой санамж маш богинохон байна. Тиймээс хувийн хэвшлийн өөрс­дийнх нь зүтгэл, санаачилга, уйгагүй оролдлого маш чухал. Төр, хувийн хэвшлийн түншлэл зөвхөн зам барих буюу кон­цессоор хэмжигдэж болохгүй. 

Хамт нэг завин дээр сууж байгаагаа ойлгох хэрэгтэй 

Б.Бямбасайхан /Монголын бизнес зөвлөлийн Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн дарга / 

Өнөөдөр бид ярьж байгаа асуудлаа таван жилийн дараа дахиад ярьдаггүй байхын төлөө ажиллах, ярьсан зүйлээ ажил хэрэг болгох учиртай. Зах зээ­лийн шилжилт дуусаж, бизне­сийн хувьд дахиад шинэ үе эхэллээ. Монгол олон улсын зах зээлийн нэг хэсэг болсон төдийгүй олон улсын хамтын нийгэмлэгийн нэг гишүүн нь болсон байна. Өмнө нь бид өөрсдийгөө хөгжиж байгаа, шилжиж байгаа хэмээн шалтаг гарган өрөвдөж ирсэн. тэгвэл нөхцөл байдал өөрчлөгдөж байна. олон улсын дүрмээр тоглох, санхүүгийн дүрмээр явах, стандартаа чанд бие­лүүлэх хэрэгтэй боллоо. Хувийн хэвшлийнхэн бас хариуцлагаа ухамсарлахаас гадна хамт нэг завин дээр сууж байгаагаа ойлгох хэрэгтэй байна. Бизнесийн 30 жилийн “алтан үе” дууслаа. Бид хоцроод байна.























A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Татварын шинэ хуулийн процессын журмууд батлагдагдахгүй байх нь маш аюултай

 0 сэтгэгдэл
  • ТЕГ-ын дарга УИХ-аас илүү эрх мэдэл эдлэн хууль өөрчлөөд байна
  • Уг нь өдийд процессын 43 журам хууль зүйн яамаар батлагдаад амьдрал дээр хэрэгжиж эхэлсэн байх ёстой ч Татварын ерөнхий газрын сайтад төсөл хэвээрээ л байна

Татварын системийн шинэчлэлийн талаар бизнесийн удирдлагын доктор, эрхзүйч Б.Лхагважавтай ярилцлаа. Тэрбээр татварын шинэ хууль хэрэгжиж эхэлсэн ч процессын журмууд өдий болтол батлагдаагүй болохоор татварын системийн өөрчлөлтийн үр дүнг амсаж чадахгүй болчих вий хэмээн эмзэглэж буйгаа илэрхийлэв. 

-Өнгөрсөн онд нүүрс, зэсээс орлогоо голлон бүрдүүлнэ гэж төлөвлөж байсан. Нүүрсний борлуулалтыг 42 сая тонн гэж төсөөлсөн ч мөн л хүрэхгүй байх магадлалтай. Ямар зохицуулалт хийснээр энэ алдааг залруулах боломжтой вэ? 

-Дэд бүтцийн асуудлаа шийдээгүй байж 42 сая тонн нүүрс борлуулна гэдэг хэцүү. Мөн алтны тухайд 30 хувийн алдагдалтай байгаа. Энэхүү алдагдлыг татварын системийн өөрчлөлт нөхөх байх гэсэн хүлээлттэй байна. Энэ сарын 1-нээс Татварын багц хууль өөрчлөгдсөн. Үүнийг дагаад 28 хуульд өөрчлөлт орж байгаа. Уг нь өдийд процессын 43 журам Хууль зүйн яамаар батлагдаад амьдрал дээр хэрэгжиж эхэлсэн байх ёстой. Эхний сургалтууд явах ёстой байтал Татварын ерөнхий газрын сайтад төсөл хэвээрээ л байна. Өмнөх бүртгэлийн систем дуусаад энэ сарын 1-нээс шинэ систем эхэлж байгаа. Үүнд бэлтгэлгүй байгаа нь татварын системийн өөрчлөлтийн үр дүнг амсаж чадахгүй болчих вий гэж болгоомжлоход хүргэж байна. 

-Одоогоор бодит байдал дээр хэрэгжсэн журмууд алга. Энэ журам батлагдахгүй удсаар байтал дараагийн цикл рүүгээ орчих вий гэсэн болгоомжлол байна уу? 

-Энэ бол маш бүдүүлэг алдаа. Яагаад гэвэл энэ сарын 1-нээс татварын шинэ хууль хэрэгжээд эхэлчихсэн. Гэтэл процессын журмууд батлагдаагүй байна гэдэг нь аюултай. Би хэдэн төслийн журам харсан. Хуулиар орсон заалтыг журмаар өргөтгөх маягаар хүндрүүлдэг. Энэ асуудал иргэдтэй их ойрхон байна. Оюутны сургалтын төлбөрийн буцаан олголтын тухайд гадаадад их, дээд сургуульд сурч байгаа оюутан эхлээд хэлний сургалтад сууна. Гэтэл хэлний бэлтгэлд суусан жилийн төлбөрийг хасахгүй гэсэн. ТЕГ-ын дарга УИХ-аас илүү эрх мэдэл эдлэн ийм заалт оруулсан байгаа юм. Ингэж болохгүй. Үүнээс гадна аж, ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын нэлээд хэдэн үндсэн зарчим өөрчлөгдсөн байгаа. Өмнө нь НӨАТ-ын системийн үр дүнд сүүлийн гурван жилд бүх төрлийн татвар 20-25 хувиар давж биелсэн. Одоо татварын багц хуулийн дараагийн шинэчлэл бол ханалтын цэгийг өсгөх ёстой. Татварын баазаа өргөтгөж, хялбаршуулснаар түүхий эдийн баялгаасаа алдаж байгаа орлогыг нөхөх бололцоо гарч ирэх юм. Сүүлийн хэдэн жил нийтийн санхүүг цуглуулдаг зүйлээ онолын механ измын хувьд сайжруулаад байна. Гэхдээ нийтийн мөнгөний дахин зарцуулалт улстөрчдийн эрхшээлд байсаар байна. Үүний жишээ бол тэтгэврийн зээлийн асуудал. Нийтийн мөнгийг цуглуулж, буцаагаад зарцуулахдаа хамгийн дээр байгаа улстөрчийн хүсэл зоригоор хуваарилалт хийвэл дахин алдах магадлалтай. 

-Зарим журам батлагдаагүйтэй холбоотой хүндрэл үүсэх эрсдэл байна уу? 

-Шинэ хуулиар аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын бүх зардлыг НӨАТ-ын баримт дээр суурилж хийнэ. Гэтэл өнөөдөр зарим нягтлан НӨАТ-ын бус баримт авсан. Энэ нь зургаан сарын дараа тайлан гаргахад хэрэггүй баримт болж таарна. Мөн татвар буцааж авах жижиг аж ахуйн нэгжүүдэд тавих үндсэн шаардлага бол НӨАТ-ын тоног төхөөрөмжтэй байх. Энэ нь байхгүй бол хөнгөлөлт чөлөөлөлтөө эдэлж чадахгүй гэсэн үг. Энэ мэт техникийн шинж чанартай олон асуудал байна. 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

2040 он гэхэд тэтгэврийн насны хүмүүсийн тоо ажиллах хүчнээс давна

 0 сэтгэгдэл
  • Тэтгэврийн сангийн алдагдлын хэмжээ 2030 онд ДНБ-ий долоон хувьд хүрэхээр байна
  • Системийн хувьд хамгийн сайн нь голланд улс. Тэтгэвэр нь 3-4 өөр эх үүсвэрээс бүрдэж байх жишээтэй. Англи улсын сарын тэтгэврийн хэмжээ дунджаар таван сая төгрөг. Харин монгол улсынх 340 мянган төгрөг


Германы канцлер Отто Фон Бисмарк иргэдийг хөдөлмөрийн чадвараа алдах үед ядууралд оруулахгүй байх үүднээс нийгмийн даатгалын тогтолцоог анх нэвтрүүлсэн. Энэ нь тухайн үеийн капиталист системд бий болсон томоохон ололт байв. Гэвч энэ нь хүн бүрт хүр тээмжтэй биш байсан тул олон улс тэтгэврийн тогтолцоогоо 140 жилийн хугацаанд нийт гурван удаа шинэчилж байжээ. Өнөөдөр Герман улс орлогын дахин хуваарилалт болон хуримтлалын хосолсон тогтолцоотой байна. 1998-2005 оны хооронд шилжилтийн эдийн засагтай ихэнх орон тэтгэврийн тогтолцоондоо шинэчлэл хийсэн байдаг. Тухайлбал, Казахстан 1998, Унгар 1998, Польш 1999, Латви 2001, Болгар 2002, Хорват 2002, Эстони 2002, ОХУ 2002 онд тус тус шинэчлэл хийжээ. Харин манай улс 140 жилийн өмнөх эв, хамтын зарчмаар санхүүждэг тогтолцоог одоо ч ашигласаар байна. Өнөөдрийн ажиллаж байгаа иргэн ирээдүйд хэдэн төгрөгийн тэтгэвэр авах нь тодорхойгүй байна. Олон улсын хөдөлмөрийн товчоо болон Дэлхийн банкнаас Монгол Улс өнөөгийн тогтолцоогоороо цаашид явбал ДНБ-ий хоёр хувьтай тэнцэж буй тэтгэврийн сангийн алдагдлын хэмжээ 2030 онд долоон хувьд хүрнэ гэдгийг тооцжээ. Энэ нь эдийн засгийн хямралд хүргэх дүн юм. Манай улсын хувьд тэтгэврийн тогтолцоогоо шинэчлэхгүй бол цаашид тэтгэврийн хэмжээ эрс буурч, тус сангийн алдагдал өсөхөөр байна. Мөн бага хамрагдалт, сангийн алдагдал, сангийн үр ашиггүй менежмент, орлогын дахин хуваарилалтын болон нэрийн дансны тэтгэврийн уялдаагүй байдал, тэтгэврийн бага орлого зэрэг асуудал үүснэ гэдгийг Олон улсын хөдөлмөрийн товчоо болон Дэлхийн банкны судалгаанд анхааруулжээ. Иймээс “Тэтгэврийн реформ” ТББ-аас тэтгэврийн шинэчлэлийн талаар хэлэлцүүлэгийг өнгөрсөн баасан гарагт зохион байгуулсан юм. Тус хэлэлцүүлэгт “Мандал даатгал” компанийн ТУЗ-ийндарга, эдийн засагч Ө.Ганзориг, Монголын хөрөнгийн биржийн гүйцэтгэх захирал Х.Алтай, СЭЗИС-ийн багш, эдийн засагч Ж.Дэлгэрсайхан, МУИС-ийн багш, эдийн засагч Ч.Хаш чулуун, “Ард капитал” компанийн гүйцэтгэх захирал, Монголын үнэт цаасны арилжаа эрхлэгчдийн холбооны удирдах зөвлөлийн дарга Б.Өлзийбаяр, “Мета Глобал Инк” компанийн үүсгэн байгуулагч Г.Цэдэнрагчаа нар оролцов.Хэлэлцүүлгийг нээж эдийн засагч Ч.Хашчулуун “Тэтгэврийн реформ хийгээгүй бараг ганц улс нь Монгол гэж болно. Монгол Улсад төрөлт аажмаар багасаж, 2040 он гэхэд тэтгэврийн насны хүмүүсийн тоо ажиллах хүч буюу залуучуудын тооноос давах хандлагатай байна. Хувь хүнд ирж байгаа тэтгэврийн хэмжээ маш багаас гадна тэтгэврийн даатгалын сангийн алдагдал жил бүр 500 тэрбум төгрөг болж байна. Цаашид ч төсөвт үзүүлэх дарамт тэр хэрээр нэмэгдэнэ. Мөн хувь хүмүүс хувийн тэтгэврийн хөтөлбөрт хамрагдаад, хуримтлал хийгээд явах боломж эрх зүйн хувьд хаалттай байна. Иймд тэтгэврийн шинэчлэлийг зайлшгүй хийх хэрэгтэй” хэмээн онцолсон юм. Харин дараагийн илтгэгч болох Санхүү Эдийн Засгийн Их Сургуулийн багш, эдийн засагч Ж.Дэлгэрсайхан “Өндөр настнууд ядуу байгаа нь тэтгэврийн тогтолцоотой хамааралтай” гэв. Тухайлбал, тэтгэврийн даатгалтай холбоотой гаргаж байгаа улс төрийн шийдвэрүүд нь тэтгэврийн даатгалын тогтолцоог улам доройтуулж байгааг онцолсон юм. “Тэтгэврийн систем нь эрсдэлээс хамгаалсан байх ёстой. Монгол Улсын хувьд ямар тогтолцоотой байгаа нь эргэлзээтэй. Одоогоор бид цалинд суурилсан тогтолцоотой байна. Энэ нь тэтгэврийн тэгш бус байдлыг бий болгодог. Монгол Улсын иргэн тэтгэвэрт гарангуутаа шууд ядуу төвшин рүү орж байна” хэмээн тэр хэлсэн. Эдийн засагч, шинжээч Г.Бат-зориг “Европт тэтгэврийн насны хүмүүс гавьяаныхаа амралтаар аялж, бусдад хандив өгч, дэлгүүр хэсэж, дарс шимж өнгөрүүлдэг. Гэтэл манайд 20-30 жил ажиллаад шууд нийгмийн эмзэг давхарга руу шилждэг. Системийн хувьд хамгийн сайн нь Голланд улс. Тэтгэвэр нь 3-4 өөр эх үүсвэрээс бүрдэж байх жишээтэй. Англи улсын сарын тэтгэврийн хэмжээ дунджаар таван сая төгрөг. Харин Монгол Улсынх 340 мянган төгрөг. Тэтгэврийн хамгийн сайн тогтолцоо бол хуримтлалын тогтолцоо. Юуны өмнө гавьяаныхаа тэтгэврийн амралтад гарсан бол улсын нийгмийн хамгаалал авах ёстой. Энэ нь тэтгэврийн тогтолцоонд заавал байна. Хоёрт, цалингаасаа шимтгэл төлөхөд тухайн иргэний дансанд нь орж байх ёстой. Гуравт, хэрвээ залуудаа сайн орлого олбол сайн дураараа нэмээд төлөх боломжтой” гэжээ. Харин эдийн засагч, судлаач Г.Ганзориг “Хуримтлалын тогтолцоо руу шилжихийн тулд эхний ээлжинд төрөөс санхүүжилт авах хэрэгтэй байна. Сар бүр цалингаасаа 17 хувийг нийгмийн даатгалд төлнө. Үүн дээр нэмэлтээр таван хувийг өөрийн тэтгэврийн дансандаа хуримтлуулна. Таван хувь гэдэг зарим хүнд гайгүй байж болох ч зарим хүнд их хэмжээний дарамт болдог. Энэ таван хувийг төр төлж байгаад хуримтлал үүссэний дараа иргэд өөрсдөө таван хувиа төлөх боломжтой. Ингэснээр нэг сая төгрөгийн цалинтай бол тэтгэвэрт гараад ч нэг сая төгрөгөө авна. Улсын төсвөөс гарах мөнгө ч буурна” хэмээв.









A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Олон улсад орд барьцаалан бонд босгож, хишиг тараасан жишээ байдаггүй

 0 сэтгэгдэл
  • Уул уурхайн голлох бүтээгдэхүүн болох зэс, алт, нүүрс зэрэг голлох бүтээгдэхүүний үнэ энэ онд тогтвортой байна
  • Сонгуулийн дараа шинээр бий болох УИХ, Засгийн газарт асуудлыг тохож, өнөөдөр эрх барьж байгаа улс төрийн хүчин зүгээр сууж болохгүй. Тиймээс цаг алдалгүй анхаарч ажиллах хэрэгтэй. 2020 оны сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрт энэ талаар тодорхой тусгаж байж, ард түмэн зөв ойлголттой, итгэл үнэм шилтэйгээр сонгуулиа идэвхтэй өгнө

Эрдэс баялгийн эрх зүй судлаач Г.Сурахбаяртай уул уурхайн салбарын энэ оны төлөвийн талаар ярилцлаа. Тэрээр 2020 онд уул уурхайн салбарын хөгжил тогтвортой байгааг онцолсон юм.

-Уул уурхайн салбарын 2020 оны төлөвийг та хэрхэн харж байна вэ? 

-Энэ онд уул уурхайн салбарын хөгжил нэлээн тогтвортой байх болов уу. Учир нь зэс, алт, нүүрс зэрэг голлох бүтээгдэхүүний үнэ тогтвортой байна. Геологи хайгуулын салбарт хөрөнгө оруулалтыг нэмж татах, улсын эрдэс баялгийн санг арвижуулах чиглэлээр төрөөс анхаарч ажиллах хэрэгтэй. 

-Засгийн газраас хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг жилийн хугацаанд олгохгүй байх шийдвэрийг гаргасан. Энэ талаар та юу хэлэх вэ? 

-Тус шийдвэрийг хууль эрх зүй, хэрэглээ талаас харвал зөрчил бий. Хэдий тийм боловч уул уурхайн салбарын цаашдын тогтвортой хөгжлийг харгалзаж үүнд бид хүлээцтэй хандах нь зөв байх. Үндсэн хуулийн 6.2 дахь заалт энэ асуудал холбоотой. 2020 он эрдэс баялгийн салбарын эрх зүйн орчныг шинэчилсэн жил байх бол ов уу гэх таамаглал байна. 

-6.2 дахь заалтыг илүү тодорхой болгох ямар боломж харагдаж байгаа вэ? 

-Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлтөөр орж ирсэн 6.2 ач холбогдол бүхий заалт болсон. Тус заалттай холбоотойгоор 2020 оны УИХ, Засгийн газар нэлээн ачаалалтай ажиллах шаардлагатай юм. Сонгуулийн дараа шинээр бий болох УИХ, Засгийн газарт асуудлыг тохож, өнөөдөр эрх барьж байгаа улс төрийн хүчин зүгээр сууж болохгүй. Тиймээс цаг алдалгүй анхаарч ажиллах хэрэгтэй. 2020 оны сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрт энэ талаар тодорхой тусгаж байж, ард түмэн зөв ойлголттой, итгэл үнэм шилтэйгээр сонгуулиа идэвхтэй өгнө. Зөвхөн газрын хэвлийн баялагт хамаарах бус ой, ус, ургамал, ан амьтан зэрэг байгалийн баялгийг Монгол Улсын төр цаашдаа тогтвортой хөгжлийн зорилтот нийцүүлж, хэрхэн ашиглах асуудлыг судалж тооцох шаардлага байна. 

-Салхитын мөнгөний ордын ирээдүйн үр ашгийг барьцаалан бонд гаргаж, тэтгэврийн зээлийг тэглэнэ гэж байна. Та энэ шийдвэрийг хэр бодитой шийдвэр гэж харж байна вэ. Ийм боломж байгаа юу? 

-ТЭЗҮ нь тодорхой биш байхад урьдчилан бонд босгож ард түмэнд хишиг болгон тараах нь манайд гарч байгаа сонгодог жишээ юм. Дэлхийн бусад оронд ордыг барьцаалж, бонд босгож хишиг тараасан зүйл байдаггүй. Ийм үзэгдэл дахин битгий давтагдаасай. Уул уурхайн бизнес өөрийн гэсэн тоглоомын дүрэмтэй, дэлхийн эдийн засаг, үнэ ханштай уялдаж байдаг. 

-Стратегийн 15 орчим орд бий. Үүнийг үр ашигтай, өгөөжтэй байдлаар хэрхэн эдийн засгийн эргэлтэд оруулж, зөв засаглалаар хангах хэрэгтэй вэ? 

-Салбарын хуулийн зохицуулалтад стратегийн ашигт малтмалын ангиллаар нь үүнийг оруулбал төр засаг болон нийт хөрөнгө оруулагчдад ойлгомжтой болно. Сүүлийн үед, газрын ховор элементийг дэлхий нийтээр эрчимтэй ярьж байна. Тухайлбал, АНУ, Канад энэ чиглэлээр хамтарч ажиллах стратегийн түншлэлийн гэрээ байгууллаа. Австрали улс геологи хайгуулын салбар хийгээд олборлолт боловсруулах чиглэлд хөрөнгө оруулалт хийж байна. Ногоон дэлхий, ногоон үйлдвэрлэл, ногоон эдийн засаг гэх чиглэлд дэлхий нийт анхаарч эхэллээ. Энэ дэлхийн нийтийн чиг хандлагаас манай улс дүгнэлт хийгээд стратегийн ордыг ашигт малтмал гэх утгаар нь томьёолбол илүү өрсөлдөх чадвартай байх. 

-Уул уурхайн компаниуд орон нутгийн иргэдтэй хэр ойлголцож байна вэ? 

-Ашигт малтмалын тухай хуулийн 42-дугаар зүйлд орон нутагтай хамтарч ажиллах гэрээний тухай зохицуулалт бий. 2006 онд асуудлыг явцуу хүрээнд томъёолсноос болж нэлээн маргаан дагуулсан. Ялангуяа геологи хайгуулын ажил өрнөж байгаа энэ үед ихээхэн саад болж байна. Иргэд байгаль орчин, нийгмийн хүрээнд асуудлыг харж буй учраас өргөн агуулгаар хуулийн шинэтгэлийг хийх ёстой. Манайд үйл ажиллагаа явуулж буй компаниудаас “Эрдэнэт”, “Оюутолгой” зэрэг компани сайн жишгийг нэвтрүүлж байна. 

-Уул уурхайн салбарт ажиллагсдын үзүүлэлт ямар байна вэ? 

-Дэлхий нийтээр уул уурхайн салбарын технологийн асуудал, автоматжуулалт хүчтэй яригдаж байна. Нэн ялангуяа газрын гүний уурхайд автомат төхөөрөмж хэрэглэхээс эхлүүлээд, судалгаа хөгжлийн төвүүд үүнд хөрөнгө зарж ажиллаж байна. Ойрын жилүүдэд уул уурхайн салбарт ажиллах манай өнөөгийн ажиллах хүчний харьцаа нэлээн тогтвортой байх болов уу. Учир нь манайд гүний уурхай цөөн байдаг. 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Ажилгүйдэл улам залуужсаар байна

 0 сэтгэгдэл
  • Ажилгүй иргэдийн 57.4 хувийг 15-34 насны залуучууд эзэлж байгааг ҮСХ-ноос мэдээллээ
  • Аймаг, нийслэлийн хөдөлмөр эрхлэлтийн байгууллагад 2019 онд ажилгүй 87 мянган иргэн шинээр бүртгүүлжээ


Ажилгүйдлийг бууруулж, ажлын байр шинээр бий болгох нь үе үеийн Засгийн газрын үйл ажиллагааны мөрийн хөтөлбөр болж ирсэн. Сонгуульд нэр дэвшигч нар болон өрсөлдөх намууд мөн адил ажилгүйдэл, ядуурлыг ихэд онцолж, эрс бууруулах тухай амлалт өгдөг. Статистикийн байгууллагаас гаргасан манай улсын ажилгүйдлийн түвшин улсын хэмжээнд 6.6 хувь байна. Энэ нь хөгжиж буй орнуудтай харьцуулахад өндөр үзүүлэлтэд тооцогдох аж. Улсын хэмжээнд бүртгэлтэй ажилгүй иргэдийн 57.4 хувийг 15-34 насны залуучууд эзэлж байна. Өөрөөр хэлбэл, ажилгүйдэл улам залуужсаар байгааг эндээс харж болно. Хөдөлмөрийн хамгийн бүтээмж өндөр насныхан ийм олноороо ажилгүй байгаа нь зайлшгүй анхаарал хандуулах ёстой асуудал билээ. Хөдөлмөрийн зах зээлийн капитал болсон нөөц боломжоо манай улс ашиглаж чадахгүй байгаа нь ядуурлын түвшин өндөр хэвээр байхад нөлөөлж байна. Сүүлийн жилүүдэд гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт буурч, уул уурхайн төслүүд зогсонги байдалд орсноор тус салбарт ажиллаж байсан иргэд өнөөдөр ажилгүй гэсэн ангилалд бүртгэгдээд байна. Тэдний нэг нь У.Баярбаатар. Геологи, хайгуулын компанид ажиллаж байсан боловч уул уурхайн салбар дахь эрх зүйн орчны өөрчлөлтөөс болж өнөөдөр түүний ажиллаж байсан компани тэг зогсолт хийхэд хүрчээ. Уул уурхайн хайгуулын лиценз олголт хумигдсанаар энэ чиглэлийн компаниуд хамгийн түрүүнд ажилтнаа цомхотгож, зарим нь үйл ажиллагаагаа тодорхойгүй хугацаагаар хаасан байна. Аймаг, нийслэлийн хөдөлмөр эрхлэлтийн 
байгууллагад 2019 онд ажилгүй 87 мянган иргэн шинээр бүртгүүлжээ. Тус байгууллагад ажил хайж бүртгүүлсэн иргэдийн 44 хувь нь ажилтай боловч өөр ажил хайж байгаа иргэд байна. Үүнээс гадна өнгөрсөн сард нэмж бүртгүүлсэн 10.1 мянган иргэний 53.6 хувь нь ажлаас чөлөөлөгдсөн болон халагдсан иргэд байгаа юм. Эдийн засгийн өсөлт саарч, бизнесийн орчин муудаж байгааг энэхүү статистик тооноос харж болох нь.