A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2790/

Бодлогогүй боловсролын завхрал

Боловсролын салбар үе үеийн сайдуудын тоглоомын талбар байх ёсгүй

Бодлогогүй боловсролын завхрал
 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2790/


Танил маань “Надад үр хүүхдэдээ өвлүүлээд байх үнэтэй эд хэрэглэл алга. Тэгэхээр боловсролд нь л илүү анхааръя. Багаас нь сайн багшийн ангид оруулж, толгойд нь жаахан мэдлэг хийгээд өгчихвөл алсдаа сурсан зүйлээрээ хоолоо олж иднэ биз” гэж ярилаа. Түүн шиг эцэг, эх олон. Гэхдээ манай боловсролын чанар эцэг, эхчүүдийн хүсэж буй шиг сайн байгаа эсэх нь эргэлзээтэй. Уг нь суурь боловсролыг нь чанартайхан тавьчихвал хүүхэд аяндаа сурдаг гэж насаараа багшилсан эмэгтэй ярьж суухыг сонсож билээ. Гэтэл сүүлийн үед туршиж буй олон сургалтын хөтөлбөрт эцэг, эхчүүд толгой нь эргэчихээд байгаа. Олон хөтөлбөр туршсанаас болоод боловсролын чанар илт дордсон талаар хэн хүнгүй ярих боллоо. Боловсролын салбарыг толгойлсон сайд бүр дур зоргоороо загнаж, янз бүрийн хөтөлбөр гаргаж туршсаар байтал хэн ч биш хярамцаг болж гүйцлээ.

Ё.Отгонбаяр сайд байхдаа санаачилж хэрэгжүүлэхээр зорьсон “Кембрижийн хөтөлбөр” хөрсөндөө огт буугаагүй. Багш нар хүртэл энэ хөтөлбөрийг монгол хүүхдийн нас, сэтгэхүйн онцлогт тохирдоггүй гэж шүүмжилдэг.

Зарим нэг багшийн хэлж буй нь Барууны боловсролын систем Монголд тийм ч сайн тохирохгүй. Манай монгол хүүхдүүдэд ёс суртахууны хүмүүжил хэрэгтэй. Барууны боловсролын хэв маяг бол нэлээд задгай, нээлттэй, хүүхдийн эрх ашгийг дээдэлсэн байдаг. Тэгэхээр “Кембриж” бол төдийлэн нийцэхгүй хөтөлбөр шиг санагддаг хэмээсэн юм.

БАГА АНГИЙНХНЫ ЦҮНХТЭЙ АЧАА ХӨНГӨРӨХ ҮҮ

Одоо явж буй “Цөм” хөтөлбөр хэдийгээр агуулга сайтай болсон ч сурах бичгийн алдаа мадаг нь тамтаггүй гээд өөлөх зүйл гарч ирсээр. Түүхийн хичээлийн агуулга ч бүр түүхийрч гүйцэж. Элсэлтийн шалгалтад түүхийн хичээлээр шалгалт өгсөн хүүхдүүдийн нь бүдэрсэн тухай хэн хүнгүй ярьж байна.

“Цөм” хөтөлбөр хэрэгжүүлснээр бага ангийнхан цүнхээ даахаа байсан. Багаас нь даахааргүй хүнд ачаа үүрүүлж, мэдлэгээр бөмбөгдсөөр байтал мэдрэлийн ядаргаанд орж дууслаа. Хичээл дээрээ баахан юм судлахын хажуугаар элдэв төрлийн дугуйлан, сонгон гээд насандаа ахадсан ачаа үүрээд зарим хүүхэд залхдаг бололтой юм билээ. Нэг ёсондоо энэ хөтөлбөр бол  Японы боловсролын системээс хуулбарласан хэлбэр. Багш нар “Цөм” хөтөлбөр хэрэгжүүлж эхэлсний дараа ямар сурах бичиг хэрэглэхээ мэдэхгүй хэсэгтээ л мунгинасан. Хөтөлбөртөө тохирсон агуулгатай сурах бичгээ боловсруулж, хэвлэж амжаагүй болохоор бид хүүхдүүдийнхээ өмнө юугаа барих вэ гээд зогсож байсан багштай ч таарч л байлаа. Анхнаасаа нарийн системтэй бодлого төлөвлөлтгүй, ямар эрдэм чадалтай, хүмүүжилтэй хүмүүс бэлтгэх вэ гэдэг зорилт, зорилгоо салбарын яам нь тодорхойлдоггүйн гайгаар хүүхдүүд хэлмэгдэж байна.

Ер нь манай боловсролын систем яг хаашаа яваад байгааг ойлгох юм алга. Хэтэрхий мэдлэгээр бөмбөгдөөд суурь хүмүүжил, ёс суртахуунд нь анхаарахаа байлаа. Эцэг, эх бидний ойлголтоор сургууль бол хүүхдийг бүрэн төлөвшүүлэх үүрэгтэй газар байх учиртай. Боловсролын салбарын бодлого ийм маягаар явбал алс хэтдээ хүмүүжлийн доголдолтой нөхдүүдээр энэ улс дүүрч мэдэх нөхцөл байдал үүссэн. Гэхдээ энэ байдлыг одоогийн сайд Ё.Баатарбилэг засаж залруулахаа амлаад байгаа.

• Хэтэрхий мэдлэгээр бөмбөгдөөд суурь хүмүүжил, ёс суртахуунд нь анхаарахаа байлаа. 

• Боловсролын чанарын үнэлгээгээр Өмнөд Солонгос эхний байрт араас нь Финланд, гуравдугаарт Норвеги, дөрөвт ОХУ оржээ. 

• Сайн гэсэн хөтөлбөр бүрийг хуулсаар байтал эцэстээ боловсролын ямар системтэй улс вэ гэдэг нь ойлгомжгүй боллоо.

“Цөм” хөтөлбөрийг цөмлөнө гэж сайд болмогцоо ам алдсан нь олны анхаарлыг татсан. Энэ амлалт хэрэгжиж, багачуудын ачаа бага зэрэг хөнгөрвөл ядаж нурууны өвчин тусахгүй байх. Нэг жил хүрэхтэй үгүйтэй хугацаа үлдсэн энэ үед олон ажил хийж, алдаа дутагдлыг нь засаж залруулна гэдэг амаргүй. Нуухыг нь авах гээд нүдийг нь сохолно гэгч болж бүр дордуулчихаж мэдэх юм. Багш нартай уулзахаар Финландын боловсрол чанараараа дэлхийд дээгүүрт ордог. Энэ улсын боловсролыг нутагшуулж болох эсэх талаар судалж байгааг хэлж байсан. Сайн гэсэн хөтөлбөр бүрийг хуулсаар байтал эцэстээ боловсролын ямар системтэй улс вэ гэдэг нь ойлгомжгүй болж байгаа юм.

200 ОРНООС 81 ДҮГЭЭРТ БИЧИГДСЭН БОЛОВСРОЛЫН ЧАНАР

Элсэлтийн шалгалтад хамгийн бага оноо авсан нөхдүүдийг багшийн сургуульд оруулчихдаг байсан нь олон нийтийн шүүмжлэлд өртөж, арай дөнгүүр хүмүүсийг элсүүлэхээр болсон нь саяхны шийдвэр. Тэгэхээр өнөө бага оноотой багшийн сургуульд элсэж байсан нөхдүүд одоо бидний хүүхдэд хичээл зааж байгаа гэсэн үг. Багшийн эрдэм шавиас гэж зүгээр ч нэг хэлсэн үг биш. Багш нь мундаг байж л хүүхэд нь мэдлэг чадвартай иргэн болох ёстой. Гэтэл зарим багшийн мэдлэг, заах арга барил дулимагхан байдаг нь нууц биш.

Өнгөрсөн сард улс даяар элсэлтийн шалгалт болж, эцсийн дүн гарлаа. Энэ эцсийн дүнгээс сургалтын чанар, чансаа ямар байгаа нь харагддаг. Боловсролын үнэлгээний төвийн мэргэжилтэн хэлэхдээ “Сурлагын чанар өнгөрсөн жилийн жишиг л байлаа” гэж бөөрөнхийлөв. Тэгэхээр яг тодорхой үнэлэлт өгч чадахгүй байна. Дэлхий нийтэд манай боловсролын чанарын үнэлгээ ямар түвшинд байдаг талаар интернэт ухаж сонирхлоо. Олон улсын боловсролын мэдээллийн сангийн судалгаагаар 200 орноос 81 дүгээрт бичигджээ. Эхний байрт Өмнөд Солонгос, араас нь Финланд, гуравдугаарт Норвеги, дөрөвт ОХУ оржээ. Монголчуудын хуучин нийгмийн үед мөрдөж байсан хойд хөршийн боловсролын систем тэгэхээр муугүй байсан нь энэхүү жагсаалтаас харагдаж байна.

Мэдээж цаг үеэ дагаад сургалтын хөтөлбөр, агуулгаа өөрчилсөн ч нэг дор ааг амьсгаагүй зүтгээгүйг орос сургуульд нэлээд хэдэн жил багшилсан эмэгтэй ярьж байв. Хойд хөрш 11 жилийн боловсролын систем рүү алгуур шилжсэн хэдий ч тухайн хүүхдэд хүнд ачаа үүрүүлдэггүй аж. Багш хүүхэд бүртэй тулж ажилладаг бөгөөд чөлөөтэй, нээлттэй болгоход их анхаардаг юм байна. Анги бүрийн хүүхдийн тоог тогтоосон стандартаар нь мөрддөг агаад хүн болгож төлөвшүүлэх ёстой гэсэн хатуу зарчим баримталдаг. Орос школыг манай боловсрол яаж гүйцэх юм бэ хэмээн сэтгэл дундуур өгүүлсэн. Манайх шиг нэг ангид 50 хүүхэд чихэж суулгачихаад багш нь самбарын өмнө бархираад байж байдаггүй л юм байна.

ТӨРӨӨС БАРИМТЛАХ БОДЛОГО БА БҮХЭЛ МАХ

Манай боловсролын салбарт долоо хэмжиж нэг огтолсон 20, 30 жилийн системтэй бодлого хэрэгтэй байна. Төрөөс боловсролын талаар баримтлах бодлого гэж 2014-2024 он хүртэл хэрэгжүүлэх ёстой баримт бичиг бий. Энэ баримт бичигт багш ямар байх вэ, сургалтын агуулга нь ямар байх, анги дүүргэлт, хүүхдийн суурь хүмүүжлийг хэрхэн төлөвшүүлэх талаар ерөнхийд нь ганц өгүүлбэрээр тусгачихсан болохоос стандарт, нарийн шалгуур үзүүлэлтийн талаар тодорхой оруулж өгсөнгүй. Тухайлбал, тус баримт бичгийн 1.2-т Төрөөс боловсролын талаар баримтлах бодлогын зорилго нь иргэн бүр авьяас, чадвараа хөгжүүлэн, үр бүтээлтэй хөдөлмөрлөж, аз жаргалтай амьдрахад шаардагдах мэдлэг, чадвар, чадамжийг эзэмшин, ёс суртахуун, хүмүүнлэг ёсыг дээдлэн сахиж, үндэсний нийтлэг үнэт зүйлсийг өвлөн насан туршдаа суралцах боломжоор хангах зорилго бүхий үйл ажиллагааны цогц тогтолцоо бүрдүүлэхэд оршино гэсэн байгаа юм.

Ийм хүмүүжилтэй, ийм бие хүн болгож төлөвшүүлэх ёстой гэсэн нарийн тодорхой заалт байхгүй. Нэг ёсондоо бүхэл мах шиг л юм болж дээ. Эмх цэгцтэй, алсын хараатай хүнийг хүн болгож төлөвшүүлэх бодлого энэ салбарт үгүйлэгдэж байна. Бас багш бэлтгэхдээ тодорхой бодлого барих хэрэгтэй болов уу.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Ч.Ганжавхлан: Хөл хорио тогтоосноос хойш манай хамгаалах байрны ачаалал дөрөв дахин нэмэгдсэн

 0 сэтгэгдэл
  • Гэмт хэргийн гаралт буурч байна гэж цагдаагийн газраас мэдээлээд байна. Сонгуулийн өмнө оноо алдахгүйн тулд Засгийн газраас үнэн бодит тоо, мэдээллийг нууж байна л гэж би харддаг
  • Үргэлж хандиваар үйл ажиллагаа явуулах боломжгүй учраас нийгэмд ээлтэй бизнесийн модель руу шилжихээр төлөвлөж байна. Өөрсдийн нэрийн бүтээгдэхүүнийг борлуулж, контент бий болгож үнэлүүлэхээр ажиллаж эхэлсэн
  • “Ид шидийн орон” төвийн ажилчдын цалин, хүүхдүүдийн эмчилгээ, асаргаа, ус, цахилгаан зэрэг нийлээд сард 30 орчим  сая төгрөгийн урсгал зардал гардаг. COVID-19 гарахаас өмнө “ид шидтэй ах, эгч” нараас энэ хэмжээний мөнгө цуглардаг  байсан. Гэхдээ хөл хорионоос хойш маш олон хандивлагч хасагдсан

Бизнесийн чиглэлээр суралцаж, гадаад хэлний сургалтын төв байгуулж, жуулчны компанид хөтөч хийх зэргээр өөрийгөө үргэлж туршиж, чадвараа сайжруулахыг хичээсээр ирсэн нэгэн бол Ч.Ганжавхлан юм. Түүнийг олон нийт “Лантуун дохио” ТББ, Jack’s coffee, “Ид шидийн орон”-ыг үүсгэн байгуулагч гэдгээр нь илүү сайн мэднэ. Гадаадад боловсрол эзэмшээд, эх орондоо ирээд удаагүй байхдаа "хүний наймааг зогсооё" гэсэн лоозон барьсан нэг гар, нэг хөлгүй хүнтэй таарсан нь түүнийг нийгэмд болж буй хүчирхийлэл, хүний наймааны эсрэг тэмцэж, эрх нь зөрчигдөж буй олон хүний дуу хоолой болоход хүргэсэн гэдэг. Түүнтэй ажил хэргийн талаар болон ТББ-ынх нь цаашдын зорилго, санхүүжилтийн талаар ярилцлаа.

-Сүүлийн үед ямар ажил хийж байна вэ. Ажлынх нь сонин сайхнаас яриагаа эхэлье?

-Бид “Ид шидийн орон-2” төвийнхөө барилгын ажлыг дуусгаад, УОК-д хүлээлгэж өглөө. Жилийн өмнө хоосон газар дээр мод тариад эхэлж байсан ч одоо ашиглалтад ороход бэлэн болсон байна. Ирэх сарын 1-нээс балет, англи хэл, монгол бүжиг, товшлуур бүжгийн сургалт нээхээр төлөвлөж байна. Хүүхдүүдээс ямар нэг төлбөр авахгүйгээр үйл ажиллагаа явуулна. Үүнээс гадна таван бүлэг, 15 цуврал бүхий хүүхдийн комик хийхээр ажиллаж байна. Хүүхдийн хүмүүжилд чиглэсэн “Бумбардай” цуврал бол байшин барихаас дутахааргүй чухал ажил. Учир нь тэднийг багаас нь зөв төлөвшүүлснээр ирээдүйд бий болох хүчирхийлэл, гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх боломжтой.

-“Лантуун дохио” ТББ-г байгуулснаас хойш багагүй хугацаа өнгөрчээ. Хүний наймаанаас эхлээд эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийн зөрчигдөж буй эрхийг хөндөж, тулгарч буй бэрхшээлийг нь шийдвэрлэхийг хичээж ажилласан шүү дээ. Бусдын асуудлыг шийдэж, тэдний дуу хоолой болох мэдээж амаргүй байсан байх?

-Би 23 настайдаа “Лантуун дохио” ТББ-г байгуулж байлаа. Эхэндээ хүчирхийлэл, хүний наймааг хүмүүс төдийлэн ойлгохгүй байсан нь бага зэрэг хүндрэлтэй байсан. Зүрх зүсэм хүнд нөхцөл байдалд орсон хүмүүстэй уулзаж, асуудлыг нь шийдвэрлэхийг хичээх мэдээж амаргүй. Гэхдээ анхнаасаа аз жаргалтай, гэгээлэг зүйл рүү ороогүй гэдгээ маш сайн мэдэж байсан болохоор шантрах, бууж өгөх тухай бодоогүй л дээ. Ер нь сэдэв хараад “ямар хэцүү юм бэ” гэж ярих, бодит байдалтай нүүр тулах хоёр харилцан адилгүй. Хүнд байдалд орсон эмэгтэйчүүд, хүүхдүүдийн нүд рүү нь хараад, гарыг нь бариад, цус, нулимсыг үзсэний дараа өөрийгөө ямар чухал зүйл хийж байгаагаа улам сайн ойлгодог юм билээ. Одоо бол биднийг ихэнх хүн амжилтын нэг жишээ болгон ярьдаг болж. Гэхдээ хүмүүст танигдахаасаа өмнө, бүдэрч унасан маш олон өдрийг туулсан юм шүү. Тэр цаг үе амжилтын хамгийн чухал суурь байсан юм билээ.

-Та бизнесийн чиглэлээр БНСУ, АНУ, БНХАУ зэрэг улсад суралцаж төгссөн. Заавал бусдын зовлон руу өнгийхгүйгээр мэргэжлийнхээ ажлыг хийгээд, жаргалтай амьдарч болохоор байхад амьдралынхаа найман жилийг хүнд байдалд орсон хүмүүсийн бэрхшээлийг шийдэхэд зориулсанд шалтгаан бий байх?

-Чи сая аз жаргал гэж хэллээ. Хүн бүхэн харилцан адилгүй зүйлээс аз жаргалыг мэдэрдэг. Зарим хүнд үнэтэй машин унаад, том байшинд амьдрах нь аз жаргал байдаг бол зарим нь бусдад баяр, баясал бэлэглэж жаргалтай болдог. Харин би асуудал, бэрхшээлийг шийдэж, гаргалаа олж байхдаа аз жаргалтай болдог юм. Бусдын төлөө өөрийгөө золиод гэх мэт романтик үгэнд би нэг их дуртай биш. Бусдын төлөө явах гэсэндээ би энэ ажлыг хийгээгүй. Зүгээр л үүнийг хийснээр хүн байхын гол утга учрыг мэдэрдэг юм. Тиймээс энэ ажил золиос, зовлон бус миний амьдарч болох хамгийн сайн, зөв хэлбэр. Хэрэв чиний хэлснээр хувиа хичээгээд явсан бол арай том машин унаад, том байшинд амьдраад, илүү үнэтэй хувцас өмсөх байсан байх л даа. Энэ нь миний эргэн тойрны хэсэг хүмүүст сайнаар нөлөөлнө. Гэхдээ бид одоо хэдэн мянган хүнд нөлөөлж, хэдэн зуун хүнд тустай үйл хийж байна. Мөн би цэвэр агаартай, цэлгэр нутагтай эх оронд мэндэлсэн. Тэгэхээр би энэ нийгмээс маш их зүйл авсан хэрэг. Үүнийхээ хариуд ямар нэг зүйл өгөх ёстой. Тиймээс үрдээ болон өөр олон мянган хүүхдэд эрүүл, аюулгүй нийгэм үлдээхийн төлөө л хичээж байна. 

-ТББ нэрийн доор мөнгөждөг хүн мэр, сэр байдаг шүү дээ. Танай байгууллагыг ч ингэж харддаг хүн цөөнгүй байдаг байх?

-Олон нийтийн ажил хийгээд, олон хүний хандив, тусламжаар үйл ажиллагаагаа явуулж байгаа болохоор хардаж сэрдэх нь аргагүй. Гэхдээ саяхан намайг хардахаасаа илүүтэй ёс зүйгүйгээр гүтгэсэн. Анх үйл ажиллагаагаа эхэлж байхад ч иймэрхүү яриа гардаг л байлаа. Тэгэх болгонд нь гомдоод, заргалдаад явах боломж ч, хүсэл ч байсангүй. Хүмүүс Ч.Ганжавхланд хандив өгч байна гэж ойлгоод байдаг. Уг нь би бусдын адил л хандивлагч юм шүү дээ. Боловсрол, менежментийн ухаан, бичих чадвар зэрэг бүх л сурсан, мэдсэн зүйлээ энэ ажилд зориулж байна. Үүнийхээ хариуд нэг ширхэг будаа ч авдаггүй. Ямар ч цалин мөнгө авахгүйгээр бүх сэтгэлээрээ ажлаа хийж байна. Найман жилийн турш ингэж ажилласан ч гүтгүүлсээр байна гэдэг амаргүй л дээ. Хэдий сэтгэлийн дархлаа байдаг ч төмөр хүн биш болохоор үндэслэлгүй гүжир, гүтгэлэг хараад хямардаг л юм. Манай байгууллагын хувьд шилэн дансны системээр ажилладаг. Мөн олон улсын хамгийн том аудитад шалгуулдаг. Үүнээс гадна би хандивтай огт харьцдаггүй. Санхүү хариуцсан хүмүүс тусдаа бий. Бид бэлэн мөнгөний хандив авахаас аль болох татгалздаг. Дансаар бүх төлбөр тооцоо хийвэл хянаж, шалгахад хялбар байдаг.

-“Ид шидтэй ах, эгч” хөтөлбөр, хандив өгөхөд илүү хялбар болсон байна лээ. Хүмүүсийн данснаас, шимтгэл авахгүйгээр бага хэмжээний мөнгө тогтмол хасагддаг байх аа. “Ид шидийн орон” төвийн зардлыг энэ хандиваас бүрдүүлдэг үү?

-“Ид шидтэй ах, эгч” хөтөлбөр хэрэгжсэнээр хүмүүс өдөр бүр мөнгө хандивлах боломжтой болсон. Монголд байгаа ид шидтэй ах, эгч нар өдөрт 100 төгрөг, АНУ-д байгаа бол нэг ам.доллар хандивладаг. Хэдий бага мөнгө мэт болов ч олон хүний хандив цуглаад манай байгууллагын хамгийн чухал санхүүжилт болдог. 

-“Ид шидтэй ах, эгч” нараас сард дунджаар хэчнээн төгрөгийн хандив цуглардаг вэ?

-“Ид шидийн орон” төвийн ажилчдын цалин, хүүхдүүдийн эмчилгээ, асаргаа, ус, цахилгаан зэрэг нийлээд сард 30 орчим сая төгрөгийн урсгал зардал гардаг. COVID-19 гарахаас өмнө “ид шидтэй ах, эгч” нараас энэ хэмжээний мөнгө цуглардаг байсан. Гэхдээ хөл хорионоос хойш маш олон хандивлагч хасагдсан. 

-Өнгөрсөн сард бид гэр хорооллоор явж, хүүхдүүдийн нөхцөл байдлыг сурвалжилсан юм. Сургууль, цэцэрлэг амарснаас хойш ахуйн өлсгөлөн бий болж, хүүхдүүд хүчирхийлэлд өртөх эрсдэл нэмэгдсэн нь анзаарагдаж байлаа. Танай хамгаалах төвийн ачаалал хөл хорио тогтоосноос хойш нэмэгдсэн үү?

-Хөл хорио тогтоосноос хойш хамгаалах байрны ачаалал дөрөв дахин нэмэгдсэн. Хүүхдүүд сургууль, цэцэрлэгт явж, тэндээ хооллож, хамгаалуулдаг байсан нь больчихлоо шүү дээ. Мөн коронавирусийн улмаас маш олон хүн ажилгүй боллоо. 46 мянган хүн ажилгүй болоход цаана нь 200 орчим мянган хүүхдийн асуудал хөндөгдөнө. Ингэхээр ахуйн өлсгөлөн бий болно. Архидалт, стресс нэмэгдэнэ. Гэр бүл доторх өөрийгөө хамгаалах чадваргүй, хамгийн хүч муутай нь хүүхэд болохоор тэд стресс тайлах гол субьект болдог. Би нэг зүйлийг гайхаад байгаа юм. Гэмт хэргийн гаралт буурч байна гэж цагдаагийн газраас мэдээлээд байна. Сонгуулийн өмнө оноо алдахгүйн тулд Засгийн газраас үнэн бодит тоо, мэдээллийг нууж байна л гэж би харддаг. Бид гэмт хэргийн хамгийн оргил цэг дээр ажилладаг. Хоёр гудамж өнгөрөх бүрт л архи ууж, тасарсан хүн хэвтэж байна шүү дээ. Эдгээр хүмүүс гэртээ очно. Тэгэхээр гэмт хэргийн гаралт буурна гэж байхгүй.

-Хамгаалах төв нь хэзээнээс үйл ажиллагаа явуулж байна вэ. Улсын хэмжээнд энэ төрлийн үйл ажиллагаа явуулдаг хэчнээн байгууллага байдаг бол?

-2018 оны нэгдүгээр сараас хойш үйл ажиллагаа явуулж байна. Улсын хэмжээнд хүүхэд хамгааллын хоёр л байгууллага бий. Нэг нь 108, нөгөө нь “Ид шидийн орон”. Хамгаалах байгууллага бол хүчирхийллээс шууд ирж байгаа хүүхдэд хамгаалах үйлчилгээ үзүүлдэг. Тухайн хүүхдээс ямар нэг төлбөр мөнгө авдаггүй. Манайх үйл ажиллагаагаа эхэлснээс хойш 260 гаруй хүүхдийн амь нас, аюулгүй байдлыг хамгаалсан байна. Нийт гарч буй гэмт хэрэгтэй харьцуулахад их тоо биш ч хүний амь, амьдрал гэж харвал бага тоо биш. Манай хамгаалах байр улсын ачааллаас маш их хөнгөлж байна. 108 төв ачааллаа дийлэхгүй үед тэндээс хүүхдүүд ирдэг.

-ТББ үйл ажиллагаа явуулахад багагүй хөрөнгө шаардлагатай. Санхүүжилтийг нь зөвхөн хандиваар босгодог уу ?

-Өнгөрсөн хугацаанд манай байгууллага хандивын системээр л санхүүгээ бий болгож, үйл ажиллагаагаа явуулж. Гэхдээ үргэлж хандиваар үйл ажиллагаа явуулах боломжгүй учраас нийгэмд ээлтэй бизнесийн модель руу шилжихээр төлөвлөж байна. Өөрсдийн нэрийн бүтээгдэхүүнийг борлуулж, контент бий болгож үнэлүүлэхээр ажиллаж эхэлсэн. Мөн жижигхэн оёдлын үйлдвэр байгуулахыг зорьж байна. Бүтээгдэхүүнээ хүмүүсийн худалдан авалттай холбоно гэсэн үг. Ингэснээр иргэд хэрэгцээт бүтээгдэхүүнээ худалдж авах замаар манай байгууллагад хандив өгөх боломжтой. Ер нь ашиг нь л хүүхдийн төлөө болохоос ТББ бизнестэй ойролцоо шүү дээ.

-ТББ байгуулахыг зорьж буй олон залуус бий. Гэхдээ хандив, тусламж цугларч, үйл ажиллагаа жигдрэхэд амаргүй байдаг шүү дээ. Танай байгууллага ч мөн энэ замналыг туулсан байх. Хүмүүст танигдаж, өргөжсөн түүхээсээ хуваалцахгүй юу?

-Бид үнэн байсан. Мөн үнэн гэдгээ маш сайн илэрхийлдэг байлаа. Мэдээж шууд л хандив цуглараад, үйл ажиллагаа жигдрэхгүй шүү дээ. Анх Баянхошууны Зүүн салааны уулан дээр очоод байшин барих газрынхан хогийг цэвэрлэж, суурийг нь ухаж эхэлсэн. Өөрөөр хэлбэл, дэлгэцийн цаанаас юм биччихээд, шилэн барилга дотор, гараа хумхиад суугаагүй юм. Эхэндээ хүмүүс улс төрд орох гэж байна, сонгуульд бэлтгэж байна, мөнгө идэх нь гэх мэтээр хардаж байсан. Гэхдээ хэчнээн муулж, өөлсөн ч ажиглаад л байдаг юм билээ. Тэр үед бид шантраагүй, хэн нэгэнд ялархаагүй. Зүгээр л нэг тоосго, нэг цемент олохын төлөө хөдөлмөрлөж байсан. Тэр хандлага л том мөсөн уулыг нураах гол хүчин зүйл байсан юм билээ. Аажимдаа хүмүүс таньж эхэлсэн. Энэ хүүхдүүд үнэхээр юм хийх гээд байна гэдгийг олж харсан.

-Анх таныг улс төрд орох гэж байна гэж харддаг байсан гэлээ. Одоо ч энэ хандлага хэвээрээ юм шиг анзаарагддаг?

-Ч.Ганжавхлан улс төрд орох сонирхолтой гэсэн хардлага найман жилийн турш намайг дагалдаж байна. Би тайлбар өгсөн, өгөөгүй ялгаагүй байдаг. Хэрэв надад улс төрд орох сонирхол байсан бол өнгөрсөн хоёр ч сонгуулийн аль нэгэнд өрсөлдөж болох л байсан. Гэтэл би хороонд ч дэвшсэнгүй, намд ч элссэнгүй. Хүмүүсийн хардах нь аргагүй байх. Учир нь өмнө нь олон хүн сайхан юм ярьж байгаад улс төрд орчихсон. Ороод ч олигтой ажил хийж чадаагүй болохоор намайг тэдэнтэй адилтгадаг байх л даа. Гэхдээ би улс төрд дургүй, огт сонирхдоггүй хүн биш. Залуучууд улс төрд орох хэрэгтэй. Мундаг залуучууд улс төрд орохоор зорьж байгаа бол би дэмжинэ. Гэхдээ хүмүүс улс төрийг ямар нэг үйл ажиллагаа эхлүүлэх, бодлогод нөлөөлөх цорын ганц зам гэж хардаг нь буруу санагддаг юм. Боловсролтой улстөрчдөд нөлөөлж, хамтарч ажиллаж болно шүү дээ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

The Voice шоу бол үндэсний урлагаа сурталчлах маш том боломж

 0 сэтгэгдэл
  • Энэ шоу Австрали төдийгүй дэлхий даяар цацагдах учир урилгыг нь дуртайяа хүлээн авсан
  • Монголчууд маань урмын үгээр угтаж авсан болохоор үнэхээр сайхан байсан. Бичлэг цацагдсаны дараа манайхан цахимд давалгаалж байгааг хараад нэг их том армид орчихсон мэт сэтгэгдэл төрсөн. Монгол улс гэж ямар улс вэ? ямар өв соёлтой вэ, бидний дуу хөгжим хэчнээн гайхалтай вэ гэдгийг харуулах нь хамгийн чухал
  • Mother and father дуу эх орон, ээж аавыг минь санагдуулж, төрсөн гэртээ очоод ирсэн юм шиг л мэдрэгддэг. Тайзан дээр байхдаа би шүүгчид эргэсэн эсэхийг ч анзаараагүй

Хэдхэн хоногийн өмнө Австрали улсын The Voice шоуны тайзнаа морин хуурын аялгуу эгшиглэж, ардын уянгат дуу, дахин    давтагдашгүй хөөмийн чимээ Монголын төдийгүй дэлхийн хүн зоныг уяраасан билээ. Энэ аялгууг сонсоод эх нутгаа санасан монголчууд нулимс мэлмэрүүлж, монгол хүн болж төрснөөрөө бахархаж, огшиж байв. Харин энэхүү гайхамшигт   аялгууг эгшиглүүлсэн эрхэм авьяастан бол Австрали улсад ажиллаж, амьдардаг монгол залуу Ганбүргэдийн Бөхчулуун билээ.

-Урилга хүлээн авсанд баярлалаа. Хүмүүс таныг “Домог” хамтлагийн гишүүн байсан гэдгээр нь илүү сайн мэддэг. Уншигчдад маань өөрийгөө танилцуулахгүй юу?

-Намайг Г.Бөхчулуун гэдэг. Хөгжим бүжгийн консерваторыг төгссөнөөсөө хойш үндэсний хөгжмөө 22 жил тоглож байна. Харин хөөмийлж эхлээд 15 жил өнгөрчээ.

-Яагаад The Voice шоуны тайзыг зорих болов?

-Үндэсний урлагаа хөгжүүлэх, түгээх, олон улсад сурталчлах нь уран бүтээлч хүн төдийгүй монгол хүн бүрийн эрхэм үүрэг. Би The Voice шоуны тайзыг үндэсний урлагаа сурталчлах маркетингийн маш том боломж гэж харсан. Австрали төдийгүй дэлхий даяар цацагдах учир урилга ирэхэд нь дуртайяа хүлээн авсан. Монгол Улс гэж ямар улс вэ, ямар өв соёлтой вэ, бидний дуу хөгжим хэчнээн гайхалтай вэ гэдгийг харуулахыг хүссэн. Зорилгоо ч бас тодорхой хэмжээнд биелүүлж чадсан болов уу. Би Австралид ирээд 11 жил болж байна. Ихэнх австраличууд “Монгол гэж ямар улс вэ, Хаана  байдаг вэ, Хятадын нэг хэсэг үү” гэх мэт асуулт асуудаг. Энэ хандлагыг ч бас өөрчлөхийг хүсдэг.

-Таны сонгосон шүүгч Гай Себастьян “Бид өөр хэний ч хийж чадахгүй зүйлийг хийдэг гайхалтай гишүүнтэй боллоо” гэж хэлсэн байсан. Яагаад тэр шүүгчийг сонгох болов?

-Миний дуртай дуучин л даа. Намуухан хэмнэлтэй, гоё дуунуудтай. The Voice-ийн урилга ирэхэд нь би ямар хүмүүс шүүх талаар нь ч тодруулж асуусан. Урилгыг нь хүлээн авахад нөлөөлсөн бас нэг хүчин зүйл Тай Сибастян байсан гэж хэлж болно.

-Тайзан дээрх мэдрэмж, үзэгчдийн сэтгэгдэл ямар байсан бэ?

-Үзэгчид маш сайхан хүлээн авч, өндөр сэтгэгдэлтэй байсан. Хамгийн сонин нь тайзан дээр гарах үед надад ямар нэг мэдрэмж төрдөггүй. Бүр сандардаг ч үгүй. Би сандарч, догдлох юмсан гэж хүсдэг шүү. Заримдаа сандарсан үед хүнээс сэтгэл хөдлөл шингэсэн жинхэнэ амьд, мэдрэмжтэй уран бүтээл төрдөг шүү дээ. Албаар сандрах гэж оролддог ч нэг л болж өгдөггүй юм /инээв/. Олон жил ажиллаад ирэхээр дөжирчихдөг байж мэднэ.

-Эхний шатанд дуулсан дуугаа таныг өөрөө зохиосон гэж сонссон. Эх орноо санасан олон хүний зүрх сэтгэлийг дэвтээж байх шиг байна? 

-Миний ээж Хөвсгөлийн Хатгалын хүн. Ээжийгээ, Хөвсгөлийнхөө үзэсгэлэнт байгалийг сэтгэлдээ харж, тэр мэдрэмжээ илэрхийлсэн. Нам гүм байдал, байгалийн аниргүй чимээг сэтгэлдээ байнга хардаг. Энэ дууг дуулахаар эх орон, ээж аавыг минь санагдуулж, төрсөн гэртээ очоод ирсэн юм шиг л мэдрэгддэг. Ямар сайндаа дуулж байхдаа би шүүгчид эргэсэн эсэхийг ч анзаараагүй байсан.

-Эх орныхоо юуг хамгийн их санадаг вэ?

-Ээж, аавыгаа л хамгийн их санах юм даа. Би Монголдоо зун бүр очдог. Өнгөрсөн жил ч бас очсон. Харамсалтай энэ жил чадахгүй бололтой. Эх орондоо очихоор онгоцноос буугаад л шал өөр болчихдог. Нэг л сайхан тайван, хамаг бие сулраад л. 

-Таныг өөрийн гэсэн хамтлагтай гэж дуулсан. Мэргэжлээрээ ажиллаж байгаа юу?

-Тийм ээ, мэргэжлээрээ ажиллаж байна. Би хоёр хамтлагтай. Нэг хамтлагтаа “Ая” гэж нэр өгсөн. Манай хамтлаг саяхан Монголын хамгийн ховор амьтдын нэг мазаалайд зориулсан шинэ ая зохиосон байгаа. Энэ амьтны тухай олон хүн мэдвэл, мөхлөөс аврах боломжтой. Харин нөгөө хамтлагийн маань нэр Equus. Энэ нь латинаар морь гэсэн утгатай. Мөн Австралийн сургуулиудад хөгжмийн хичээл зааж, бага, дунд сургуулиудаар тоглолт хийдэг. Энэ улсад маш олон үндэстэн, ястан байдаг учир бүх орны хөгжимчдийн уран бүтээлийг толилуулж, хүүхдүүдийнхээ хөгжмийн боловсролд анхаарахаас гадна хөгжмөөр дамжуулан улс үндэстнүүдийн талаарх мэдлэгийн хүрээг нь тэлдэг. Хааяа хоббигоороо уран зураг болон интерьер дизайны чиглэлээр ажиллаж байна.

-Танай хамтлагууд бүтээлээ ямар жанраар туурвидаг вэ?

-Монгол ардын дуу болон уртын дууг орчин үеийн хэмнэлд оруулж тоглодог. Ерөнхийдөө этно гэж хэлж болно.

-Гишүүд нь монгол хүмүүс үү? 

-Бүх гишүүд маань Австрали.

-Хамтлаг гэснээс та “Домог” хамтлагаас яагаад гарсан юм бэ?

-2009 онд Австрали руу ирээд, “Домог” хамтлагийнхаа уран бүтээлд оролцох боломжгүй болсон. Бид хөгжим бүжгийн нэг ангийн хүүхдүүд шүү дээ. Байнга холбоотой байдаг. Улс орнууд хилээ хааж, хөл хорио тогтоосон болохоор тоглолтууд нь цуцлагдаж, манай хэд амралтын байдалтай байгаа.

-Австралид халдварын нөхцөл байдал ямар байна вэ. Уран бүтээлд нь нөлөөлж байна уу?

-Хөл хорио урлагийн салбарынханд хамгийн их нөлөөлж байна. Бүх тоглолтууд цуцлагдсан. Хэзээ хэвийн болох талаар мэдээлэлгүй байна. 

-Та хөгжмийн ертөнцтэй хэрхэн холбогдож байв. Удамд нь урлагийн хүмүүс бий юу?

-Өвөө маань хөгжмөө өөрөө урладаг, гарын дүйтэй дархан хүн байсан юм гэнэ лээ. Бас сайхан дуулдаг, хөгжим тоглодог тийм буурай байж. Би өвөөгөө харж байгаагүй ээ. Аав маань өвөөгөөс гарын урыг нь өвлөсөн барилгын инженер мэргэжилтэй, дархан хүн. Харин авга ах маань хөгжим тоглох авьяасыг нь өвлөсөн, МУГЖ н.Идэрбат гэж хүн бий. Энэ авьяас нь надад удамшсан болов уу даа.

-Таныг тайзан дээр байхад эхнэр тань нулимс дуслуулж байсан. Цахим орчинд олон монголчууд талархлаа илэрхийлсэн байсан. Танд ямар сэтгэгдэл төрж байна?

-Монголчууд маань урмын үгээр угтаж авсан болохоор үнэхээр сайхан байсан. Бичлэг цацагдсаны дараа манайхан цахимд давалгаалж байгааг хараад нэг их том армид орчихсон мэт сэтгэгдэл төрсөн. Баярлаад л /инээв/.

-Та TEDxSydney-н тайзан дээр морин хуураа эгшиглүүлж байсан. Энэ дурсамжаасаа хуваалцахгүй юу?

-TEDxSydney-д 2016 онд оролцож, 4500 гаруй хүний өмнө хуур татсан. Морин хуураа тоглохоос гадна тэдгээр үзэгчийг удирдаж, хоор дуулсан учраас үнэхээр үгээр хэлэмгүй, бахархалтай мөч, гайхалтай тайз байсан.


-Гаднын иргэд манай үндэсний хөгжим, хөөмий, ардын урлагийн соёлыг хэрхэн хүлээж авдаг вэ?

-Маш их хүндэтгэн хүлээж авдаг. Би хөгжмөөр дамжуулж эх орноо сурталчлах нь хамгийн зөв гэж боддог. Чаддаг юмаа хийгээд, эх орондоо хувь нэмэр оруулах нь монгол хүн бүрийн үүрэг.

-Монголын үндэсний хөгжим сүүлийн жилүүдэд эрчээ авч дэлхийн зах зээлд хүч түрж байна. Энэ амжилтыг та хэрхэн харж байна?

-Маш ухаантай алхам хийх ёстой. Ямар хүмүүстэй хамтран ажиллах, хамтрах гэж буй байгууллагын чадвар, нэр хүнд, гарын үсэг зурах гэж буй гэрээний нөхцөл гээд олон зүйлийг анхаарах шаардлагатай. Тайзан дээр нэгэнт л гарсан бол ур чадвартай нь хүссэн хүсээгүй цаашаа явна. Менежерүүд чамайг авьяастай, амжилтад хүрэх ирээдүйтэй бол шүүрнэ гэсэн зарчимтай.

-Таны уран бүтээлийн онгод юу вэ?

-Тухайн үеийн мэдрэмж, уран сэтгэмжээс шалтгаална. Тархин дотроо зураг зурахтай адил юм уу. Тэр зургийг яаж хөгжмийн хэлээр илэрхийлж, хүмүүст ойлгуулах вэ гэдэгт төвлөрдөг учраас өөрийнхөө гүнээс, дотроосоо тоглох хэрэгтэй. 

-Цаашдын зорилгоосоо хуваалцахгүй юу?

-The Voice шоунд орсноор миний нэг зорилго биелсэн гэж хэлж болно. Монгол дуу гэж юу вэ, морин хуур гэж юу вэ, хөдөө гэж юу вэ гэдгийг олон хүн мэддэг боллоо. The Hu хамтлаг эх орноо сурталчлах үүргийг хамгийн сайн биелүүлж байна. Намайг оюутан байхад жаахан хүүхдүүд Хөгжим бүжгийн коллежид орж ирж байлаа. Дэлхийд нэрээ мандуулж байгаа тэднээр бахархахгүй байхын аргагүй. Мөн Домог, Хөсөгтөн гээд үндэсний өв соёлоо тээж, хөгжүүлж яваа бүх уран бүтээлчдээрээ маш их бахархдаг шүү. Би ч гэсэн хичээнээ гэж хэлмээр байна. Бүх монголчууддаа баярлалаа.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Н.Мандуул: Хүүхдүүдийг зусланд эцэг, эхтэй нь хамт амраах санал дэвшүүлсэн

 0 сэтгэгдэл
  • Хүүхдийн зуслангийн үйл ажиллагааг гэр бүлийн амралтын зориулалтаар ажиллуулъя гэж ярилцаж байна
  • Хүүхдүүд 7-10 хоногийн хугацаанд зусланд амардаг. Энэ хугацаанд ээж, аавтайгаа хамт олон хүнтэй уулзаж, бөөгнөрөл үүсгэхгүйгээр амрах боломжтой

Удахгүй теле хичээл дуусаж, сурагчдын амралт албан ёсоор эхэлнэ. Зуны амралтыг нь үр бүтээлтэй өнгөрүүлэхийн тулд эцэг, эхчүүд хүүхдээ зусланд амраадаг. Тэгвэл энэ жил коронавирус гарсантай холбоотойгоор хүүхдийн зуслан ажиллах эсэхийг нийслэлийн Гэр бүл, хүүхэд залуучуудын хөгжлийн газрын дарга Н.Мандуулаас тодрууллаа.

-COVID-19-ийн цар тахлаас болж хөл хорио тогтоосон энэ үед хүүхдийн зуслангууд ямар журмаар ажиллах вэ?

-УОК-ын шийдвэрээр хорио цээрийн дэглэмийг ирэх сарын 30-ны өдөр хүртэл сунгасан. Цаашид дэглэм сунгахгүй бол хүүхдийн зуслангууд хэвийн ажиллаж болно. Нийслэлийн ногоон бүсэд үйл ажиллагаа явуулдаг 20 зуслан хүүхдүүдээ авах бэлтгэлээ хангаад эхэлсэн. УОК-ын шийдвэр яаж гарахаас шалтгаалж энэ зун хүүхдийн зуслан ажиллах, эсэх шийд гарна. 

-Хөл хорионоос болж зусланд амрах хүүхдүүдийг эцэг, эхтэй нь хамт амраана гэх мэдээлэл гарсан байсан. Энэ үнэн үү? 

-Монголын зуслангийн холбоотой ярилцаад гэр бүлээр нь амраах үйлчилгээг санал болгохоор болсон. Хөл хорионы үед Эрүүл мэндийн сайдын тушаалаар халдвар хамгааллын дэглэмийг баталсан. Үүний дагуу ажиллахад багагүй хүндрэл учирч байгаа. Тухайлбал, хүмүүсийг олноор нь цуглуулахгүй, уралдаан тэмцээн зохион байгуулахгүй байх шаардлага тавьсан. Энэхүү шаардлага нь хүүхдийн зуслангийн үндсэн үйл ажиллагааг шууд өөрчлөхтэй холбоотой учир ажиллах боломжгүй болчихоод байгаа юм. Тиймээс хорио цээрийн дэглэм суларсан эсвэл цуцалсан тохиолдолд хүүхдийн зуслангууд хэвийн үйл ажиллагаа явуулна гэсэн үг.

-Яагаад эцэг, эхтэй нь хамт амраах саналыг дэвшүүлсэн юм бэ?

-Хүүхдийн зуслангийн үйл ажиллагааг гэр бүлийн амралтын зориулалтаар ажиллуулъя гэж ярилцаж байна. Эрүүл мэндийн сайдын гаргасан нийтлэг болон тусгай шаардлагаар гэр бүлийн зориулалттай бол үйл ажиллагаа явуулж болно гэсэн. Хүүхдүүд 7-10 хоногийн хугацаанд зусланд амардаг. Энэ хугацаанд ээж, аавтайгаа хамт олон хүнтэй уулзаж, бөөгнөрөл үүсгэхгүйгээр амрах боломжтой. Гэхдээ энэ зөвхөн санал төдий зүйл. Уг саналыг боловсруулж дуусаад УОК-т танилцуулна. Тус комиссоос тодорхой шийдвэр гаргах ёстой. 

-Хүүхдийн зусланд хэчнээн хүүхэд явдаг вэ. Энэ жил хүүхдээ зуслан явуулах сонирхолтой эцэг, эх хэр олон байгаа бол?

-Өнгөрсөн жил 24450 хүүхэд зусланд амарсан. Энэ жилийн хувьд энэ тоо хоёр дахин багасах магадлал бий. Коронавирусийн халдвартай холбогдуулаад бид тандалт судалгаа хийсэн. Эцэг, эхчүүдийн хувьд өмнөх жилүүд шиг өндөр хүлээлт, дараалал байхгүй болсон байна. Хүүхдийн зусланг нээлээ гэхэд ор хоорондын зай хоёр метрээс доошгүй байна гэвэл “Найрамдал” зуслангийн хамгийн том өрөөнд дөрвөн хүүхэд байх болно. Харин бусад зуслангуудад 1-2 хүүхэд хамт байх боломжтой. Хүүхдийн зусланд зургадугаар сарын 1-нээс наймдугаар сарын 25 хүртэл 10 ээлж авна гэхээр хүүхдийн тоо багасах нь тодорхой. Мөн халдвар хамгааллын дэглэм баримтлахад тодорхой зардал гарна. Энэ зардлаа дараа нь нөхөж чадах эсэх нь эргэлзээтэй. Учир нь хүүхдийн зуслангийн үнэ 180-380 мянган төгрөгийн хооронд байдаг.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Улаан сайдын уршиг хийгээд ноолуур тойрсон дампуу

 0 сэтгэгдэл
  • Ганц малчин 90 ямаа илүү тоолуулж, 600 мянган төгрөг улсаас “тоншиж” байна гээд бод доо. Цаана нь түүн шиг зальжин нөхөр хэд байгааг таашгүй
  • Сонгуулиас урьтаад бэлэн мөнгө тарааж, малчдаас оноо цуглуулах гэж хэт яарсан нь иргэдийг башийлгаж, улсын төсвийг хоослох эрсдэл бий болголоо. Ноолуурын урамшуулалд 200 орчим тэрбум төгрөг зарцуулж байгаа бөгөөд хэний хотноос хэдэн килограмм ноолуур гарч байгаагаас үл хамааран мөнгө олгож эхэлжээ
  • Иргэдийн данс руу мөнгө шилжүүлэхээсээ өмнө хяналт, шалгалт хйигээгүйн учир, шалгааныг лавлахад "Айл бүрийн ямааг тоолоод явбал иргэдийн дансанд энэ ондоо багтаж мөнгө орохгүй шүү дээ" хэмээн хэнэг ч үгүй хариулав

Улайдаггүй Ч.Улаан сайд өнгөрсөн сард “Килограмм ноолуурыг 100 мянган төгрөгөөр авна. Би худлаа яриагүй. Энэ ажлыг хар толгойгоороо хариуцна” гэж сүржин мэдэгдсэн. Тус мэдэгдэл малчдын магнайг хэсэгхэн хугацаанд тэнийлгэсэн ч, удалгүй хоосон үг болж хувиран тэднийг багагүй бухимдуулав. Сонгуулийн өмнө ингэж оноо алдах нь эрх баригчдад ашиггүй тул гэмээ цайруулж, тал засахын тулд килограмм ноолуур тутамд 20 мянган төгрөгийн урамшуулал олгохоор болсон билээ. Гэвч “ямааны 20 мянга” тойрсон жинхэнэ дампуу үйл явдлууд одоо л дөнгөж өрнөж эхэлж байна. 

Ишиг, сэрх ялгалгүй гурван ямаа тутамд 20 мянган төгрөг өгч байна

Нэг килограмм ноолуур тутамд 20 мянган төгрөг олгох шийдвэр өчигдрөөс ажил хэрэг болж, мал бүхий иргэдийн дансанд бэлэн мөнгө цутгаж эхлэв. Гэхдээ сонгуулиас урьтаад бэлэн мөнгө тарааж, малчдаас оноо цуглуулах гэж хэт яарсан нь иргэдийг башийлгаж, улсын төсвийг хоослох эрсдэл бий болголоо. Ноолуурын энэхүү урамшуулалд 200 орчим тэрбум төгрөг зарцуулж байгаа бөгөөд хэний хотноос хэдэн килограмм ноолуур гарч байгаагаас үл хамаарч, ишиг, эр ямаа гэж ялгалгүй малынх нь тоогоор мөнгө олгож эхэлжээ. Уг нь анх малчдаа дэмжих нэрийн дор тогтоолын төсөл боловсруулахдаа, ноолуурын зах зээлийн суурь үнэ дээр нэмж, тушаасан нэг килограмм ноолуур тутамд 20 мянган төгрөгийн урамшууллыг малчин өрх бүрт олгохоор шийдвэрлэсэн. Гэтэл ажил болж хэрэгжихдээ нэг ямаанаас 300 грамм ноолуур гарна гэж тооцоолоод, гурван ямаа тутамд 20 мянган төгрөг олгож байна. Ишиг, борлон, эр ямаа гэж ялгалгүй “ивээлдээ авч” байна хэмээн төр тун додигор байгаа ч, ард нь гарах үр дагаврыг хэн, хэзээ үүрэх нь эргэлзээтэй. Яагаад нэг ямаанаас 300 грамм ноолуур гарна гэж тооцоолсон талаар Малын үүлдэр, ашиг шимийн орон тооны бус зөвлөлөөс тодруулахад “Эм ямааны ноолуурын дундаж гарц нь 300 орчим грамм байдаг. Эм ямаа сүргийн дунджийг илтгэдэг гэж үздэг учраас ингэж шийдвэрлэх нь зүйтэй гэж манай зөвлөлөөс Засгийн Газарт зөвлөмж өгсөн” гэж тайлбарласан юм. 

Малаа нэмж тоолуулсан иргэдэд хяналт тавих тогтолцоо алга

Үүнээс гадна, мал тооллогын үеэр ямааны тоогоо нэмж бүртгүүлсэн иргэдэд хяналт тавилгүй улсын мөнгийг цацаж буй нь баримтаар ил болж эхэллээ. Дансанд нь төсөөлж, тооцоолж байснаас их мөнгө орсонд баярласан нэг иргэн “Малчны зээл авах санаатай ямаагаа ахиу тоолуулсан нь зол боллоо. Уг нь би 60 ямаатай хүн. Гэхдээ энэ жилийн тооллогоор 150 ямаатай гээд бүртгүүлчихсэн юм. Ноолуур тушааж, түүнээсээ урамшуулал авсан бол гавьтай мөнгө ирэхгүй нь гэж бодож байлаа. Тэгсэн өнөөдөр дансанд маань сая гаруй төгрөг “ноолуурын урамшуулал” гээд орчихсон байна. Тоолуулсан ямаа бүхэнд мөнгө өгч байгаа бололтой. Манай нутагт ямаагаа самнасан айл байхгүй ч бүгд ноолуурын урамшууллаа түрүүлж аваад башийж байна” гээд баярлан ярив. Ямаагаа ахиу тоолуулсан нь хяналтгүй төрийн “гавьяагаар” хожиж буйг эндээс харж болно. Ганц малчин 90 ямаа илүү тоолуулж, 600 мянган төгрөг илүү “тоншиж” байна гээд боддоо. Цаана нь түүн шиг зальжин нөхөр хэд байгааг таашгүй.

Төрийн буян гээд баярлаж суугаа түмэнд сонгуулийн дараа төр төмөр нүүрээ үзүүлэх нь

Өөрт байхгүй малыг илүү тоолуулж, улсаас урамшууллын мөнгө авч байгаа хүмүүст хяналт тавьж байгаа эсэхийг болон энэ асуудлыг хэрхэн шийдвэрлэх талаар холбогдох яамнаас тодруулахад “Хэрэв илүү мал тоолуулсан нь нотлогдох юм бол эрүүгийн хариуцлага тооцож, мөнгийг нь буцааж татна. Шалгалтын ажил жилийн хугацаанд үргэлжилнэ. Тэгэхээр илүү тоолуулсан мал нь илэрч л таараа” гэсэн хариу өгөв. Төрийн буян хэмээн баярлаж суугаа түмэнд сонгуулийн дараа төр төмөр нүүрээ үзүүлэхээр зэхэж буй нь дээрх тайлбараас харагдлаа. Иргэдийн данс руу мөнгө шилжүүлэхээсээ өмнө хяналт, шалгалт хийгээгүйн учир, шалтгааныг лавлахад “айл бүхний ямааг тоолоод явбал иргэдийн дансанд энэ ондоо багтаж мөнгө орохгүй шүү дээ” хэмээн хэнэг ч үгүй хариулсан юм. Улсын мөнгийг тооцоо судалгаагүй тарааж, төрийн буянаар түмнээ ивээж байна хэмээн попорч байгаад учир бий. Сонгуулиас өмнө малчдын ая талыг засах гэсэндээ мөнгө тараах хамгийн хялбар аргыг, богино хугацаанд сүвэгчилжээ. Гэхдээ малын тоогоо худал мэдүүлж, урамшууллын мөнгө авсан нь төрийн хишиг хэмээн баярлаж суугаа түмэн сонгуулийн дараа хуулийн хариуцлага хүлээж, “дээлээ нөмөрч” ч мэдэх нөхцөл байдалд оржээ.

Б.Батхүү: Илүү мал тоолуулсан нь илэрвэл мөнгөө буцааж татна


Ноолуурын урамшууллыг малчдад өгөхдөө ямар судалгаа, мэдээлэл дээр үндэслэж байгаа болон малаа худлаа тоолуулж, урамшуулалд хамрагдсан иргэдэд ямар арга хэмжээ авах талаар ХХААХҮЯ-ны Хөнгөн үйлдвэрийн бодлого зохицуулалтын газрын дарга Б.Батхүүгээс тодрууллаа.

-Тушаасан нэг килограмм ноолуур тутамд 20 мянган төгрөгийн урамшуулал өгөхөөр анх тогтоолын төсөл боловсруулсан шүү дээ. Гэтэл өчигдрөөс ямааны тоогоор нь тооцоолж, мөнгө олгож эхэлсэн байна. Ямар тооцоо судалгаа дээр үндэслэж ингэж шийдсэн юм бэ?

-Ямааны ашиг шимийн орон тооны бус зөвлөл гэж бий. Тус зөвлөлөөс ноолуурын урамшууллыг ямар стандартаар, яаж олгох тухай зөвлөмж өгсөн. Уг зөвлөмжийн дагуу ажиллаж байна. Ингэхдээ зүүн аймгийн ноолуур сайн чанартай, баруун аймгийнх бүдүүн ширхэгтэй гэж ялгахгүй бүгдийг нь дундажлаад мөнгө олгож байна. Уг нь борлонгоос 150 орчим грамм, эр ямаанаас килограмм орчим ноолуур гардаг. Гэхдээ яг ингэж нарийн тооцох юм бол урамшууллын мөнгийг энэ жилдээ олгож чадахгүйд хүрнэ. Тиймээс ишиг, борлонгийн ноолуурыг ч 300 граммаар, эр ямааныхыг ч 300 граммаар тооцоолсон.

-Хэн хэчнээн ямаатайг мал тооллогын дүн дээр үндэслэсэн үү?

-Малчин бүхэнд А данс гэж бий. Тус дансанд хэчнээн ямаа тоолуулснаар нь тооцоолж олгож байна. Өөрөөр хэлбэл, 2019 оны жилийн эцсийн мал тооллогын дүн дээр үндэслэсэн.

-Мал тооллогын үеэр малаа ахиу тоолуулсан иргэд өөрт байхгүй малаас ашиг хүртэж байна. Үүнийг хянахгүй мөнгө тарааж буй нь учир дутагдалтай биш үү?

-Сум бүхэнд хөдөө аж ахуйн тасаг гэж бий. Тус тасгийн мэргэжилтэн сумандаа байгаа малчны хэдэн малтайг мэддэг. Тэд малчдын малын тоонд хяналт тавьж, баталгаажуулаад бидэнд ирүүлдэг. Тамга тэмдэг бүхий ийм бичиг дээр л үндэслэх ёстой шүү дээ. Сумандаа хяналт тавих үүрэгтэй ажиллаж байгаа болохоор малчид малаа илүү тоолуулсан бол хариуцлага нь сумын хөдөө аж ахуйн тасгийн мэргэжилтэн дээр тооцогдоно.

-Зөвхөн сумын мэргэжилтний ирүүлсэн судалгаан дээр үндэслэж мөнгө олгох нь учир дутагдалтай биш үү. Үнэн зөв мэдүүлсэн эсэх дээр нь хяналт тавьж ажиллах тогтолцоо байдаггүй юм уу?

-Хэрэв тухайн мэргэжилтэн танил талынхаа малыг илүү тоолуулсан, эсвэл хариуцлагагүй ажилласан нь илэрвэл хуулийн хариуцлага тооцно. Мөнгө олгоод л орхихгүй, жилийн турш хяналт шалгалт хийнэ. Санхүүгийн аудитаар шалгалт хийхээр хэн хэчнээн мал илүү тоолуулсан нь илэрнэ. Илэрсэн тохиолдолд мөнгөө буцааж шилжүүлэн, улсыг хохиролгүй болгоно. Хуулийн хариуцлага ч хүлээлгэнэ.