A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1280/

Бондуудын ханшийг унагах гадаад эрсдэл нэмэгдэж байна

​Засгийн газрын бондуудын ханш зургаа хүртэл хувиар буурчээ​

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1280/


Экспортын гол түүхий эдүүдийн ханшийн савлагаа ирэх онд тогтворжиж, Монгол улсын 2019 оны ДНБ-ий өсөлтийг олон улсын байгууллагууд болон Сангийн Яам, Монголбанк өөдрөг төсөөлж буй ч гадаад зах зээл дээр Засгийн газрын бондуудын ханш он гарснаас хойш тасралтгүй буурч байна. 2012 онд гаргаж байсан таван жилийн хугацаатай “Чингис” болон “Дим Сам” бондын өрийг барагдуулахаар жилийн өмнө гаргаж байсан “Гэрэгэ” бондын ханш нэгдүгээр сараас хойш 5.7 нэгжээр уруудаж, даваа гарагт 97.063 нэгж болсон байна. Энэ нь нэгдүгээр сард 102.75 нэгж хүрсэн хамгийн өндөр дүнгээс даруй 5.5 хувиар багассан үзүүлэлт юм. Харин хамгийн өндөр өгөөжтэй, 2021 онд эргэн төлөгдөх “Мазаалай” бонд 112.8 ам.доллар болж, нэгдүгээр сараас хойш 3.6 нэгжээр уруудаад байна. 2022 онд эргэн төлөх 10 жилийн хугацаатай “Чингис” болон 2024 онд эргэн төлөх, долоон жилийн хугацаатай “Хуралдай” бондуудын өөрчлөлт ч мөн ижил зүй тогтол харуулж байна. Bloomberg-ийн мэдээлснээр Монгол улсын Засгийн газрын олон улсын зах зээлд арилжаалж буй дөрвөн бондын ханш он гарснаас хойш 4-6 хувиар унаад буй.

ОУВС-ийн “Өргөтгөсөн санхүүжилтийн хөтөлбөр”-ийн эхний хоёр шатны үнэлгээний дараа бондуудын ханш харьцангуй өссөн хэдий ч энэ өсөлтөө эргээд алдаж байгааг тус суваг онцоллоо. Хэдийгээр энэ оны эхний хагаст бондын ханш уруудахад “Эрдэнэт үйлдвэр”ийн 51 хувийг “Стандарт” банкинд барьцаалсан асуудлаар гаргасан арбитрын шүүхийн шийдвэр, “Оюутолгой”-н хөрөнгө оруулалтын гэрээг тойрсон маргаан тодорхой хэмжээгээр нөлөөлсөн ч түр зуурын шинжтэй байсан. Харин суурь шалтгаан нь АНУ-ын холбооны нөөц бодлогын хүүгээ нэмэгдүүлж, ам.долларын ханш чангарсан явдал гэдгийг зах зээлийн судалгааны MICC компанийн шинжээч Б.Зулбаяр тайлбарлалаа. Тэрбээр “Хэдийгээр бондуудын ханш уруудахад нөлөөлсөн олон шалтгаан байгаа ч ам.долларын ханш чангарсан нь хөрөнгийн зах зээл дээрх мөнгөний урсгалыг жолоодож байна” гэв. Холбооны нөөц энэ он гарснаас хойш гурван ч удаа бодлогын хүүгээ өсгөсөн бөгөөд хамгийн сүүлд өнгөрсөн сарын 26-нд 2.25 хувь болгоод буй. Үндсэндээ сүүлийн хоёр жилд бодлогын хүү бараг гурав дахин нэмэгдсэн байна.

Financial Times сонины онцолж буйгаар сүүлийн хоёр жилд хөгжиж буй орнуудад ам.доллараар нэрлэсэн өрийн хэмжээ хоёр дахин өсөж, 3.7 их наядад хүрээд байгаа аж. АХА хөрөнгийн сангийн менежер Марк Тинкер “Зах зээлд одоо бидний ажиглаж буй зүйл бол АНУ мөнгөний бодлогоо чангатгасны үр дүн” хэмээж байна. Ам.долларын ханшийн өсөлтийг дагаад шинэ зах зээлүүдийн хувьцаа унасан нь мөнгөн тэмдэгтийг нь сулруулж, ам.доллараар нэрлэгдсэн олон тэрбумын өрөө төлж чадах эсэхэд нь хөрөнгө оруулагчдыг эргэлзэхэд хүргэж буйг шинжээчид тэмдэглэжээ. Тухайлбал, Аргентин, Туркийн валютын ханш оны эхэн үетэй харьцуулахад эрс доогуур хэвээр байгаа аж. Харин манайд ам.долларын ханш дөрөвдүгээр сараас хойш огцом чангарсаар өдгөө түүхэн дээд түвшиндээ хүрээд байна. Мөн Өмнөд Африк, Индонези, Бразил гэх мэт орноос ч хөрөнгө оруулагчид зугтаж эхлэх вий гэсэн болгоомжлол байгаа аж. Дүгнэж хэлбэл, ам.долларын ханш чангарахад АНУ-ын эдийн засаг өсөж, эерэг үр дүн гарч буй ч нөгөө талд бусад бүс нутгийн эдийн засгийн үзүүлэлтүүд харьцангуй суларч байна.

Үүнээс гадна, ОПЕК нийлүүлэлтээ танаж, иранд тавьсан АНУ-ын хориг, Венесуэлийнэдийн засгийн хямралаас үүдэн түүхий эдийн зах зээлд газрын тосны үнэ 80 ам.долларыг давснаар сүүлийн дөрвөн жилийн дээд түвшинд хүрсэн нь хөрөнгийн урсгалыг татаж буй. Түүнчлэн хөрөнгө оруулагч банкууд, тэтгэврийн сангууд зэрэг бүтцийн хөрөнгө оруулагчид уламжлалт үнэт цааснаас илүүтэй үнэлгээ өндөртэй хувийн үнэт цаасны зах зээлд дурлах болжээ. Тухайлбал, Монголын Засгийн газрын бондын гол худалдан авагчдын нэг зургаан тэрбум ам.долларын зах зээлийн үнэлгээтэй BlackRock банк гэхэд хувийн үнэт цаасанд хөрөнгө оруулахад анхаарч, тэргүүн зэргийн зорилтоо болгосныг тус банкны Актив, үнэт цаас хариуцсан захирал Марк Вайсмэн сар орчмын өмнө мэдэгдэж байсан. Уламжлалт үнэт цаасны хөрөнгө оруулалтад тэтгэврийн сангуудын эзлэх хувь сүүлийн 20 жилд 10 орчим хувиар буурсан бол хувийн үнэт цаасны зах зээлд эзлэх хувь нь 20 хувиар өссөн гэдгийг JP Morgan-ы шинжээчид тооцоолоод байгаа юм. Ийнхүү ам.долларын ханшийн өсөлт, хөөрөх чиглэлд орсон газрын тосны зах зээл хийгээд хөрөнгийн зах зээлд гарч ирж буй шинэ чиг хандлагуудын нөлөөгөөр Засгийн газрын бондуудын ханш уруудаж, эргэн төлөх өр төлбөрт ханшийн дарамт нэмэгдэх эрсдэл улам тэлж байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Зээлийн батлан даалтын тогтолцоо нялх хэвээр байна

​164.4 тэрбум төгрөгийн зээлд 76.8 орчим тэрбум төгрөгийн батлан даалт гаргажээ​

 0 сэтгэгдэл

Зээлийн батлан даалтын сангийн тухай хуулийг УИХ батлаад зургаан жил болж байна. Эрх зүйн орчин ийнхүү бүрдсэнээр тусгай статустай сан үйл ажиллагаа явуулах эрхтэй болсон юм. Энэ цагаас зээлийн батлан даалтын тогтолцоо Монгол улсад хөгжиж, жижиг, дунд үйлдвэрлэлд чиглэсэн зээлийн шинэ эх үүсвэрийн эрэлт, нийлүүлэлт нэгэн зэрэг нэмэгдсэн. Зээлийн батлан даалтын сан 2013 оноос хойш 640 гаруй ахуйн нэгжийн 164.4 тэрбум төгрөгийн зээлд 76.8 орчим тэрбум төгрөгийн батлан даалт гаргажээ. Олгосон нийт зээлийн эргэн төлөлт ч сайн үзүүлэлттэй явна. Эдгээр мэдээллийг олон нийтэд танилцуулсан “Жижиг, дунд үйлдвэрлэлийн ирээдүйн хөгжилд” сэдэвт чуулган Азийн хөгжлийн банкны дэмжлэгтэйгээр пүрэв гарагт боллоо. Зээлийн батлан даалтын сангаас зохион байгуулсан тус чуулганы мэдээллийн ивээн тэтгэгчээр Bloomberg TV Mongolia ажилласан юм. Монгол улсад зээлийн батлан даалтын тогтолцоог бэхжүүлэх, эдийн засгийг төрөлжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлэх, ажил эрхлэлтийг нэмэгдүүлэх үүднээс Азийн хөгжлийн банкны 60 сая ам.долларын санхүүжилттэй төсөл хоёр дахь жилдээ хэрэгжиж байна. “Зээлийн батлан даалтын тогтолцоог дэмжих замаар эдийн засгийг төрөлжүүлэх, ажил эрхлэлтийг нэмэгдүүлэх” төсөл нь жижиг, дунд үйлдвэр эрхлэгчийг урт хугацаатай, хөнгөлөлттэй хүүтэй, батлан даалттай санхүүжилтээр дэмжихэд оршиж буй.

Төсөл хэрэгжсэнээр зээл авахад барьцаа хөрөнгө нь хүрэлцдэггүй жижиг, дунд үйлдвэр эрхлэгчдэд зээл авах боломж нэмэгдэж, нөхцөл нь сайжирчээ. Сангийн яамны санхүүгийн бодлогын газрын дарга Ц.Зоригтбат “Жижиг, дунд үйлдвэрийн тоног төхөөрөмжийг гааль болон нэмэгдсэн өртгийн албан татвараас чөлөөлөх тухай хуулийг цөөнгүй жил хэрэгжүүлж байна. Цаашдаа ч энэ хууль хэрэгжинэ гэж харж байгаа. УИХ-д хэлэлцүүлж байгаа татварын хуульд жижиг, дунд үйлдвэрийн талаар багагүй зохицуулалт оруулж өгсөн. Энэ болгон нь жижиг, дунд үйлдвэрийн хөгжлийг эрчимжүүлэхэд чиглэсэн. Тухайлбал, 50 сая төгрөгөөс доош борлуулалтын орлоготой аж ахуйн нэгж нийт борлуулалтын орлогын нэг хувиар татвар төлөх заалт байгаа. Зургаан тэрбум төгрөгөөс доош татвар ногдох орлоготой аж ахуйн нэгж хялбаршуулсан журмаар жилд дөрөв биш хоёр удаа татварын тайлан гаргадаг ийм зохицуулалтыг шинээр оруулж өгсөн. Санхүүгийн дэмжлэг үзүүлэх хэрэгслийн нэг нь Зээлийн батлан даалтын сан. Үүнийг манайх сонгодог байдлаар хөгжүүлээд зургаан жил болж байна” гэв. Төрөөс жижиг, дунд үйлдвэрлэлийг дэмжих санд өнгөрсөн хугацаанд 570 орчим тэрбум төгрөг олгосон бөгөөд 330 гаруй тэрбум төгрөгийн эргэлтийн сантай болсон байна.

Батлан даалтын системийг цаашид авч явахад ил тод байдал чухал

Жижиг, дунд үйлдвэр эрхлэгчдэд олгосон нийт зээл энэ оны энхний долоон сарын байдлаар 2.3 их наяд төгрөгт хүрчээ. Цаашид энэхүү зээлийн хэрэгцээг төр дангаар хангана гэвэл хүндрэлтэйг оролцогчид хэлж байна. Өөрөөр хэлбэл, сангийн ачаалал нэмэгдэж, төрд ирэх дарамт тэлжээ. Тиймээс санхүүгийн өөр боломжийг эрэлхийлэх шаардлага бас тулгарч байна. Энэ хүрээнд зээлийн хүүг бууруулах, макро зохистой бодлого хэрэгжүүлэх нь илүү оновчтой гэж чуулганы оролцогчид үзэж байна. Тухайлбал, улсын нэгдсэн төсвийн алдагдал болон Засгийн газрын өрийн тогтвортой байдлыг бууруулах, зээлжих зэрэглэлээ сайжруулах хэрээр зээлийн эх үүсвэрийн зардал багасна гэж дүгнэлээ. Монгол улсын хэмжээнд идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж буй 78 мянган аж ахуйн нэгжээс 60.3 мянга нь жижиг, дунд үйлдвэрлэл эрхэлж байна. Тус салбар ДНБ-ий 17 хувийг үйлдвэрлэж байгаа нь хангалттай үзүүлэлт биш гэж салбарын яам үзэж буй. Цаашид нийгэм, эдийн засагт үзүүлэх жижиг, дунд үйлдвэрийн оролцоо, үр нөлөөг нэмэгдүүлэх шаардлагатай байгаа юм. Зээлийн батлан даалтын тогтолцоо өдгөө 100 хувь төрийн нуруун дээр буюу төсвийн хөрөнгө дээр оршин тогтнож байгаа.

Тиймээс тус сан руу хувийн хэвшил хөрөнгө оруулах, хамтрах, төр өөрийн оролцоогоо багасгах хэрэгцээ, шаардлага ч эдгээртэй хамт ургах аж. Хувийн хэвшил Зээлийн батлан даалтын санд хөрөнгө оруулалт хийх нь нээлттэй ч эрх зүйн орчноо илүү төгөлдөржүүлэх хэрэгтэй байна. Монголын банкны холбооны гүйцэтгэх захирал Ж.Үнэнбат “Монгол улс шинээр хөгжиж байгаа эдийн засаг. Зээлийн эрэлт хуримтлалаас илүү өндөр байдаг. Азийн хөгжлийн банк, Дэлхийн банк зэрэг олон улсын санхүүгийн томоохон байгууллагын хөнгөлөлттэй зээлийн хүчээр зарим эрэлт, хэрэгцээг хангаж байна. Эх үүсвэрийн нийлүүлэлтийг нэмэхээс аргагүй байгаа. Гэхдээ эдийн засгийн бодлого тогтвортой, тууштай байх нь чухал. ингэснээр зээлийн хүү бууруулах нөхцөл бүрдэнэ” гэв. Жижиг, дунд үйлдвэрлэл эрхлэгчид зээл авах өргөдлийгавтоматжуулснаар цаг хугацаа хэмнэнэ гэж Ж.Үнэнбат захирал нэмж хэлсэн юм. Банкууд зээл олгоход харилцагчийг таньж мэдэх шаардлагатай байдаг. Энэ ажилд өргөдлийг цахимжуулснаар хоёр талд илүү хялбар болно гэдгийг онцоллоо.

Харин Монголын үндэсний худалдаа, аж үйлдвэрийн танхимын орлогч дарга М.Сарандаваа хуулиа сайжруулах тухай хөндсөн юм. Тэрбээр “Зөвхөн хууль гаргаад өнгөрөх төдий бус цаашид одоогийн эрх зүйн орчноо илүү сайжруулах хэрэгцээ, шаардлага байна. Одоогийн Зээлийн батлан даалтын сангийн байгууллагыг зөвхөн төр давуу эрхтэйгээр хайрцаглачихсан. Цаашид үүнийг халж, хувийн хэвшилд боломж олгох, оролцоог нэмэгдүүлэх хэрэгтэй байна. Монголбанк, санхүүгийн зохицуулах хороог сангийн үйл ажиллагаанд ойртуулах, чиг үүргийг нь тодорхой болгох хэрэгтэй. Сан байгуулагдаад дөрвөн жил болсон. Энэ хугацаанд өргөжих боломжоо дорвитой ашиглаж чадсангүй” гэв. Жижиг, дунд үйлдвэрийг санхүүгээр дэмжихээс гадна худалдан авалтыг нэмэгдүүлэх, борлуулалтын сүлжээг өргөтгөх талаар Зээлийн батлан даалтын сан судалж эхэлсэн байна. Тодруулбал, гадаадын улс орнуудад Монгол улсыг төлөөлж буй Элчин сайдын яамаар дамжуулж жижиг, дунд үйлдвэрийн бараа, бүтээгдэхүүнийг сурталчлах санаачилга гаргажээ. Мөн “Нэг суурин, нэг бүтээгдэхүүн” гэсэн шинэ зорилт дэвшүүлсэн байна. Азийн хөгжлийн банкны төслийн удирдагч Ж.Жианнетто “Батлан даалтын системийг амжилттай цаашид авч явахад ил тод байдал чухал. Олон нийтэд мэдээллийн нээлттэй байдал чухал. Тухайн байгууллагын үйл ажиллагаанд нуух зүйл байх ёсгүй. Хөндлөнгийн хяналт бас хэрэгтэй” гэлээ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Олон улсад анх удаа ЗГ-ын баталгаагүй бонд гаргалаа

500 сая ам.долларын бондоор ирээдүйн эрсдэлийг бууруулна

 0 сэтгэгдэл


Хонгконг, Сингапур, Лондон, Бостон болон Нью-Йорк зэрэг хөрөнгийн зах зээлийн гол хотуудад Монгол улсад хөрөнгө оруулалт татах зорилготой хэд хэдэн уулзалт болсон. Хөгжлийнбанкнаас зохион байгуулсан эдгээр уулзалтын дүнд тус банк таван жилийн хугацаатай, 500 сая ам.долларын бонд амжилттай гаргалаа. Эдийн засаг савалгаа ихтэй, уруудсан он жилүүдэд гаднын хөрөнгө оруулагчид Засгийн газрын баталгаанд итгэн Монголын өрийн бичгийг худалдан авч байсан. Харин энэ удаад хөгжлийн банк дангаараа, батлан даагчгүйгээр хөрөнгө оруулалт төвлөрүүлж чадсанаараа онцлог юм. Мягмар гарагт бондын захиалга хаагдахад хөрөнгө оруулагчид захиалгаас найм дахин их буюу 4.1 тэрбум ам.долларын санал ирүүлжээ. Энэ нь хөрөнгө оруулагчдын итгэл гэгээтэй байгааг харууллаа гэж шинжээчид тайлбарлаж байна. Шинэ бондын жилийн өгөөж нь 7.5 хувь бол хүү нь 7.25 хувь. Мягмар гарагт хөрөнгө оруулагчдаас татсан шинэ бондын эргэн төлөлтийн хугацаа 2023 онд дуусна.

Энэхүү бондоор татан төвлөрүүлсэн 500 сая ам.доллар энэ сарын 23-нд Монгол улсад орж ирнэ. Уг санхүүжилтээр 2019 оны эхэнд эргэн төлөлтөө хүлээж буй өр, төлбөрүүдийг барагдуулах юм байна. “Бондын эх үүсвэрээр хөгжлийн банкны богино хугацаатай, хөвөгч хүүтэй гадаад өрийг дахин санхүүжүүлнэ. Ингэснээр ирээдүйд хүлээж болох хүүгийн зардал, эрсдэлийг бууруулах зорилготой” гэж хөгжлийн банкнаас тайлбарлалаа. Засгийн газар 2018 онд гадаад бондын үндсэн төлбөрт 667 тэрбум, дотоод үнэт цаасны үндсэн төлбөрт 1,708.1 тэрбум, хөнгөлөлттэй гадаад зээлийн үндсэн төлбөрт 213.5 тэрбум төгрөг, арилжааны нөхцөлтэй гадаад зээлийн үндсэн төлбөрт 60 тэрбум, нийт 2.6 их наяд төгрөгийн үндсэн төлбөр барагдуулж буй. Үүнээс өнгөрсөн наймдугаар сарын байдлаар 2.2 их наяд төгрөгийг нь төлөөд байна. Тэгвэл ирэх онд Засгийн газрын урт хугацаат дотоод үнэт цаасны үндсэн төлбөрт 222.1 тэрбум, гадаад хөнгөлөлттэй зээлийн үндсэн төлбөрт 310.4 тэрбум, арилжааны нөхцөлтэй гадаад зээлийн үндсэн төлбөрт 541.4 тэрбум, нийт 1.1 их наяд төгрөгийн үндсэн төлбөр төлнө.

Тухайлбал, 2019 онд 10 жилийн хугацаатай, жилийн 1.52 хувийн хүүтэй, 30 тэрбум иенийн “Самурай” бондын хүүгийн төлбөрт 456 сая иен төлөх ёстой. Мөн БНХАУ-ын хөгжлийн банкнаас авсан найман жилийн хугацаатай, 162 сая ам.долларын зээлийн үндсэн төлбөрт 27 сая, хүүгийн төлбөрт 6.2 сая ам.доллар өгнө. Засгийн газар 2014 онд Швейцарын Credit Suisse банкнаас таван жилийн хугацаатай 300 сая ам.доллар зээлсэн. үүний дагуу 2019 онд 129.6 сая ам.долларын үндсэн төлбөр, зургаан сая ам.долларын хүүгийн төлбөр төлнө. Энэ мэт олон өр, төлбөр 2019 онд хүлээж байна. Тэгвэл 500 сая ам.долларын шинэ бондын санхүүжилтээр 2019 онд эхний ээлжинд хүлээгдэж буй 400 орчим сая ам.долларын өр, төлбөр барагдуулахаар төлөвлөжээ. Монголбанкны Ерөнхийлөгч Н.Баяртсайхан “2019 он гараад 380 орчим сая ам.долларын өр төлөх хугацаа, график нь гарсан байгаа. Хугацаа тулсан өр, төлбөрөө барагдуулах санхүүгийн эх үүсвэртэй болж байгаа нь Монгол улсын гадаад валютын нөөцөд ирэх дарамтыг багасгаж байна” гэж мэдэгдлээ.

• Сангийн яамнаас өндөр хүүтэй, богино хугацаатай зээлийг бага хүүтэй, урт хугацаатай зээлээр солих бодлого баримталж байна.

• 500 сая ам.долларын шинэ бондын санхүүжилтээр 2019 онд эхний ээлжинд хүлээгдэж буй 400 орчим сая ам.долларын өр, төлбөр барагдуулна.

• Мягмар гарагт хөрөнгө оруулагчдаас татсан шинэ бондын эргэн төлөлтийн хугацаа 2023 онд дуусна.

Засгийн газар яг жилийн өмнө 800 сая ам.долларын “Гэрэгэ” бонд гаргаж “Чингис” бондын 127.2 сая, “Дим сам” бондын 145.9 сая ам.долларын үлдэгдэл төлбөрүүдийг бүрэн барагдуулсан. Энэ нь өрийн дарамтыг бууруулахаас гадна ам.долларын нөөцийг арвижуулсан. Ам.долларын ханш өсөөд буй энэ үед 500 сая ам.доллар Монголд орж ирэх гэж буй нь төгрөгийн ханшийг тогтворжуулах нөлөөтэй гэж Монголбанк үзжээ. Засгийн газар их хэмжээний өр, төлбөрийг богино хугацаанд барагдуулах боломжгүй. Тиймээс Сангийн яамнаас өндөр хүүтэй, богино хугацаатай зээлийг бага хүүтэй, урт хугацаатай зээлээр солих бодлого баримталж эхэлсэн. Ингэснээр 2017 онд ДНБ-ий 74.4 хувьд хүрээд байсан Засгийн газрын өр 2018 оны эхний хагас жилийн байдлаар 58.9 хувь болж буурсан. Харин энэ оны эцэст 63.4, 2019 онд 55.3, 2020 онд 47.8, 2021 онд 41 хувь болж буурна хэмээн тооцжээ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Төсөв дагасан татварын шинэчлэл хүлээлт үүсгэлээ

​Татварын хуулийн шинэчлэл эдийн засаг, бизнесийн орчинд шинэ хүлээлт үүсгэлээ​

 0 сэтгэгдэл


УИХ-ын чуулганаар ирэх оны төсөв, мөнгөний бодлогыг хэлэлцэж байгаа энэ үед эдийн засагчдын байр суурь, тэдний дуу хоолой хамгийн чухал байдаг. Нөгөө талаараа тэд хамгийн эрэлттэй болж эхэлдэг цаг өдийд тохиож байна. Блумбергийн Эдийн засагчдын клубийн энэ оны гурав дахь хэлэлцүүлэг “Улсын төсөв-Татвар-Валют” сэдвийн хүрээнд болж, дээрх асуудлаар чөлөөт ярилцлага хийсэн юм. Улиралд нэг удаа уулздаг тус клубийн гишүүд 2019 оны төсөв, мөнгөний бодлогын төслийн хүрээнд өөрсдийн санал, бодлоо хуваалцсан юм. Энэ намрын чуулганы хэлэлцэх асуудлын жагсаалтад татварын ерөнхий хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөл, ААНОАТ-ын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөл, төрийн болон орон нутгийн өмчит хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл багтсан. Эдгээр хуулийн төслүүд эдийн засаг, бизнесийн орчинд хүлээлт үүсгээд эхэлчихсэн байна. Эдийн засаг 2017 оныхоосоо дээрдсэн ч гадаад өрийн дарамт, төлбөрийн тэнцлийн алдагдал, валютын ханшийн эрсдэл, эрдэс түүхий эдийн үнийн тодорхой бус байдал ноёлсон хэвээр байна.

Ийм ээдрээтэй үед ирэх оны төсөв, мөнгөний бодлогыг УИХ хэлэлцэж буй. Засгийн газрын өргөн мэдүүлсэн 2019 оны төсвийн төслийн талаар эдийн засагчид байр сууриа янз бүрээр илэрхийлж байна. Төсөвтэй танилцсан эдийн засагчдын зарим нь “хөөсөрсөн төсөв” хэмээн тодотгожээ. Орлогыг хэт өөдрөг тооцоолсон нь ирэх оны төсвийн эрсдэл гэдгийг мөн анхааруулав. Сонгуулийн өмнөх жилийн төсөв хэмээн цагаатгаж болох ч одоогийн боломжоосоо хэтэрхий давсан гэж зарим эдийн засагч хэлж байна. Эдийн засагч С.Болд “Бидний дээрээс хоёр жилийн турш нар ээж байна. Гэхдээ хэзээ бороо орохыг таашгүй. Өнгөрсөн хугацаанд уул уурхайн өсөлтийг дагаад хэрэглээ өссөн. Энэ нь импортын өсөлтөөр илэрч байна. 2019 оны энэ задгай, том төсөв макро эдийн засгийн 2020, 2021 оны нэлээн том эрсдэлийн суурь шалтгаан болно” хэмээсэн юм. Түүнтэй ижил байр суурьтай эдийн засагч цөөнгүй байна. Төсвийн талаарх өөрсдийн дүгнэлтээ хэлсэн эдийн засагчдын яриан дотор хэт өөдрөг, хөөсөрсөн гэсэн үг хамгийн их давтагдах аж.

• 2019 оны энэ задгай, том төсөв макро эдийн засгийн 2020, 2021 оны нэлээн том эрсдэлийн суурь шалтгаан болно гэв.

• Аль ч улс эдийн засгийн өсөлтөө таамагладаг. Гэхдээ өсөлтийн хувийг УИХ баталдаггүй.

• Төгрөгийн ханш суларч байгаа энэ үед төв банк валютын нөөцөөсөө зарах бус зузаатгах хэрэгтэй.

Монголбанк ирэх оны ДНБ-ий өсөлтийг зургаа орчим хувьтай байхаар таамагласан. Энэ нь Азийн хөгжлийн банк болон Дэлхийн банк, ОУВС-гийн төсөөлөлтэй нийцэж буй. Харин Сангийн яам үүнээс хоёр хувиар илүү буюу найман хувиар эдийн засгийн өсөлтийг тооцоолж байна. Нүүрсний экспортоо 42 сая тонн гэж тооцсон нь мөн анхаарал татна. Засгийн газар энэ зорилтдоо хүрэхийн тулд багагүй ажил хийх шаардлагатайг эдийн засагчид онцлов. Дэлхийн банкны эдийн засагч Б.Алтанцэцэг төсвийн орлогын тооцоолол хэтэрхий өөдрөг байгааг бас хэлэв. Тэрбээр “Бид зөвхөн дотоодын нөөц боломжоо харахаас гадна гадаад орчны нөхцөл байдлаа нухацтай харах, тэндээс ирж болох эрсдэл, сөрөг үр дагавар болгоныг тооцож үзэх хэрэгтэй” гэж сануулсан юм.

Тухайлбал, АНУ, БНХАУ-ын хооронд өрнөж буй худалдааны сөргөлдөөн цаашид дэлхийн эдийн засагт, ялангуяа манай экспортын гол нэрийн бараа, бүтээгдэхүүнд хэрхэн нөлөөлж болохыг ч харгалзах хэрэгтэй гэв. Мөн төгрөгийн ханш суларч байгаа энэ үед төв банк валютын нөөцөөсөө зарах бус зузаатгах хэрэгтэйг Б.Алтанцэцэг цохон тэмдэглэлээ. Ам.долларын эсрэг хөгжиж буй орнуудын валютын ханш суларч байгааг тэрбээр мөн дурдсан юм. Эдийн засагч Н.Энхбаяр ирэх оны төсвийн орлогын тооцоолол өндөр гэдгийг ч бас үгүйсгэнгүй. 2008 оноос хойш манай улс уул уурхайгаас хамааралтай эдийн засагтай болсон. Энэ нь төсвийн орлогыг төлөвлөхөд улам амаргүй болгосон гэж Н.Энхбаяр эдийн засагч өгүүлсэн юм. “Аль ч улс эдийн засгийн өсөлтөө таамагладаг. Өсөлт янз бүр байж болно. Гэхдээ өсөлтийн тоог УИХ баталдаггүй. Харин төсвийн орлого, зарлагыг баталдаг. Эндээс л үр дагавар гардаг” гэж тэрбээр нэмж ярилаа.


A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

1072 хувьцаатай иргэдийн 72 хувь нь үнэт цаасны дансгүй

​Иргэдийн мэдлэгийг сайжруулахгүйгээр хөрөнгийн зах зээл хөгжихгүй​

 0 сэтгэгдэл


“1072 хувьцааг худалдаж авч байгаа нь үнэн үү?” гэсэн асуулт “Эрдэнэс тавантолгой” ХК-ийн дэргэдэх “1072 хувьцаа мэдээллийн төв”-ийн утсанд зогсоо зайгүй ирж байна. Тус төвөөр өдөрт 70 гаруй иргэн үйлчлүүлж, мэдээлэл авдаг. Харин “Эрдэнэс тавантолгой”-н нэгж хувьцааг 5000-8000 төгрөгөөр худалдаж авна гэсэн хуурамч мэдээлэл тарсны дараа төвийн ачаалал эрс нэмэгджээ. Ойрын өдрүүдэд үйлчлүүлэгчдийн тоо 100 давсан байна. Мөн утасны дуудлага ч огцом өссөн аж. Өчигдөр “Эрдэнэс тавантолгой” компаниас иргэдэд дээрх мэдээлэлд хууртахгүй байхыг сэрэмжлүүлж, мэдэгдэл гаргасан. Тус компанийн хувьцааг хөрөнгийн зах зээл дээр албан ёсоор гаргаагүй учраас хувьцааг нь арилжих эрх нээгдээгүй байгаа юм. Харин 1072 хувьцааг худалдаж авна гэсэн зар сошиал орчинд олон нийтээс хандалт авах гэсэн зорилготой, зохион байгуулалттай үйлдэл гэдгийг мэргэжилтнүүд тайлбарлалаа. УИХ болон Засгийн газар шийдвэр гаргаж “Эрдэнэс тавантолгой” ХК-ийн хувьцааны 10 хувийг аж ахуйн нэгжид, мөн ийм хэмжээтэйг 2014 оны дөрөвдүгээр сарын 11-нээс өмнө төрсөн Монгол улсын иргэн бүрт олгосон.

1072 хувьцаа нь нэг сая төгрөгтэй дүйцэх бөгөөд нэгж хувьцааны нэрлэсэн үнийг 933 төгрөгөөр тогтоосон. Засгийн газрын шийдвэрт мөн тус компанийн хувьцааг хөрөнгийн зах зээл дээр гаргах хүртэл иргэдийн эзэмшиж буй хувьцаа нь саналын эрхгүй, аливаа хэлбэрээр захиран зарцуулах боломжгүй байхаар заасан юм. Харин тус компанийн төрийн мэдэл дэх 30 хувийг хонконгийн хөрөнгийн бирж дээр гаргах эрхийг УИХ-аас Засгийн газарт олгоод буй. Энэ дагуу уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яам болон бусад холбогдох байгууллагууд энэ онд багтаан шаардлагатай бэлтгэлийг хангахаар ажиллаж байна. Өөрөөр хэлбэл “Эрдэнэс тавантолгой”-н хувьцааны 30 хувийг хөрөнгийн бирж дээр гаргасан өдрөөс иргэд 1072 ширхэг хувьцаагаа арилжих эрхтэй болно гэсэн үг. Өнөөдрийн байдлаар үнэт цаасны төвлөрсөн хадгаламжийн төв (ҮЦТХТ)-д сая гаруй иргэн, аж ахуй нэгж үнэт цаасны данс нээлгээд байна. Эдгээрийн 700 гаруй мянга нь Монгол улсын иргэдийнх бол үлдсэн 500 гаруй мянга нь компаниуд болон гаднын иргэдийнх. тодруулбал, “Эрдэнэс тавантолгой” компанийн 1072 хувьцааг эзэмшдэг 2.5 сая иргэний дөрөвний нэг нь буюу 28 хувь нь л үнэт цаасны данстай.

• 1072 хувьцааг худалдаж авна гэсэн зар сошиал орчинд олон нийтээс хандалт авах гэсэн зорилготой, зохион байгуулалттай үйлдэл гэдгийг мэргэжилтнүүд тайлбарлалаа.

• Төр иргэддээ хувьцаа олгож, хөрөнгийн зах зээлийн нэг оролцогч болгосон юм бол энэ зах зээлийн талаарх мэдлэгийг нь дээшлүүлэхийг бодлогын хэмжээнд авч үзэх ёстой.

• “Эрдэнэс Тавантолгой”-н хувьцааг эзэмшдэг 2.5 сая иргэний бараг дөрөвний нэг нь буюу 28 хувь нь л үнэт цаасны данстай.

Харин 1072 хувьцаатай иргэдийн үлдсэн 72 хувь нь дансаа нээлгээгүй байна. Гэхдээ “Эрдэнэс тавантолгой” ХК-ийн хувьцааг хөрөнгийн зах зээлд гаргах шийдвэр гарснаас хойш үнэт цаасны данс нээлгэх иргэдийн тоо харьцангуй өссөн байна. Өнөөдрийн байдлаар гэхэд шинээр данс нээлгэх гэсэн 10 мянган иргэний хүсэлт ирсэн, хүлээгдэж байгаа аж. Гэхдээ зарим иргэд үнэт цаасны нэгээс олон данс бүртгүүлсэн байдаг. Тухайлбал, 1990 онд өмч хувьчлах үеэр 500 гаруй мянган иргэн үнэт цаасны данс нээлгэсэн ч ихэнх нь хаалгүй мартсан байдаг аж. Зарим нь үүнийгээ шалгалгүйгээр дахин данс нээх тохиолдол цөөнгүй гардаг юм байна. Гэтэл зарим брокерийн пүүс данс нээх хураамж авахын тулд өмнө нь данс нээсэн эсэхийг нь шалгаж өгдөггүй, иргэд ч шалгуулах ёстойгоо мэддэггүй аж. Хэрэв 1990-ээд онд данс нээсэн бол түүнийг өнөөдөр ч ашиглах боломжтой байдаг. Түүнчлэн, “Эрдэнэс тавантолгой” ХК-ийн хувьцаа амь орно, ногдол ашиг тараана гэсэн мэдээллийг ашиглан орон нутгийн иргэдийг хуурах тохиолдол цөөнгүй гарч байгаа аж. Орон нутагт брокерийн компанийн нэр ашиглаж, үнэт цаасны данс нээх нэрээр иргэдээс мөнгө авах тохиолдол мэр сэр гарч байгаа аж. Тиймээс орон нутгийн иргэдийг данс нээлгэх гэж буй бол ажилтных нь бичиг баримт, компанийнх нь зөвшөөрлийг шалгаж байхыг мэргэжилтэн анхааруулсан юм. 1072 хувьцааны сошиал сүлжээнээс эхтэй дуулиан нэг талаас иргэдийн хөрөнгийн зах зээлийн талаарх мэдлэг тааруу байгааг харууллаа. Хэдийгээр Монголын хөрөнгийн бирж, “1072 хувьцаа мэдээллийн төв” тогтмол хугацаанд хөрөнгийн зах зээлийн талаарх анхан шатны сургалт явуулж буй ч иргэдийн идэвх сул байдаг аж.

Давхардсан тоогоор 700 мянга гаруй иргэн үнэт цаасны данс нээсэн

ҮЦТХТ-ийн захирал Ш.Лхагва “Иргэдийн санхүүгийн, тэр дундаа хөрөнгийн зах зээлийн талаарх мэдлэг тун тааруу байна. Төр иргэддээ хувьцаа олгож, хөрөнгийн зах зээлийн нэг оролцогч болгосон юм бол энэ зах зээлийн талаарх мэдлэгийг нь дээшлүүлэхийг бодлогын хэмжээнд авч үзэх ёстой. Ялангуяа, Монголбанкнаас олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр дамжуулан иргэдийн ойлголт, мэдлэгийг сайжруулах шаардлагатай байна” гэв. “Эрдэнэс тавантолгой” компани өнгөрсөн онд 8.5 сая тонн нүүрс экспортолж, Монголын нүүрсний нийт экспортын 25 хувийг дангаараа бүрдүүлсэн. Энэ оны эхний хагас жилд 953 тэрбум төгрөгийн борлуулалтын орлоготой ажилласан тус компани энэ онд улсын төсөвт 285 тэрбум төгрөг төвлөрүүлэх ёстойгоос 216.5 тэрбум төгрөгийг нь шилжүүлээд буй. Үүнд энэ онд Зүүн Цанхийн уурхайн нэг тонн нүүрсний үнэ 59.33 ам.доллараас 61 ам.доллар болж нэмэгдсэн, баруун Цанхийн нүүрсний үнэ 69-70 ам.доллараас дээш тогтоосон нь нөлөөлсөн юм.