A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2842/

Вакциныг буруутгасны горыг хүүхдүүд амсдаг

Эрүүл мэндийн мэдлэг дутмаг байдаг нь вакцинд бурууг тохох хардлагыг улам лавшруулдаг

Вакциныг буруутгасны горыг хүүхдүүд амсдаг
 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2842/


Вакцин бол төгс дархлаа хэмээх эмч байхад зарим нь эргэлзээ төрүүлэхээр хариулт хэлэх нь ч бий. Вакцины ачаар хүн төрөлхтөн олон халдварт өвчнөөс хамгаалагдаж буй нь маргашгүй үнэн гэдэгтэй санал нийлэх хүн олон буй за. Гэвч анхаарч, мэдүүштэй нь мэдрэлийн тогтолцооны эмгэгтэй хүүхдэд вакцин тийм ч таатай биш гэдэг мэдээлэл байна. Хоёр настай М хүү вакцины улмаас саажилттай болсон гэж ээж нь ярив. Гэхдээ энэ бол ердөө л түүний ээжийн хардалт төдий.

Долоон сартай дутуу төрсөн М-ийг төрөнгүүт 24 цагийн дотор эмнэлэгт байхад нь вакцинд хамруулжээ. Үүнээс хойш тэр жирийн хүүхэд шиг өсөж долоон сар хүрлээ. Гэм нь биеийн жин бага, дутуу төрсөн гэх шалтгаанаар товлолын вакцинаас нь хойшлуулсаар байв. Харин дараа дараагийн товлолын вакцинд хугацаандаа хамрагдаж чадахгүй байсаар долоон сар хүрч, мөлхдөг болжээ. Нэг өдөр өрхийн эмч нь залгаж дархлаажуулалтад хамрагдах хугацаанаасаа хэтэрхий оройтож байгаа тул даруй вакцин хийлгэхийг тулгажээ.

Өрхийн эмчийн хэлсний дагуу ээж нь хүүгээ тэвэрч очоод вакцин тариулсан байна. Үүнээс хэсэг хугацааны дараа хүү маань саажилттай болсон гэж залуу эмэгтэй харамсаж сууна. Хүү хоёр нас өнгөрсөн ч бие даах чадваргүй, байнга хөдөлгөөн заслын эмчилгээнд явдаг болов. Тэр хоёрын энэ нөхцөл байдал бусад ээжүүдийн сэтгэлд ч айдас төрүүлэх нь ойлгомжтой. Дутуу төрсөн олон ээж хугацаанаасаа өмнө төрсөн хүүхдүүдээ М хүү шиг болчих юм биш байгаа гэсэн нууц айдас тээн болгоомжилсоор жаалуудаа вакциных нь товлолоос нэлээн хоцроож орхижээ.

М-ийн ээжийн вакцинд бурууг тохох нотолгоогүй хардлага бусад ээжүүдэд ийн нөлөөлж, вакцинаас болгоомжлох айдас төрүүлж, цагтаа дархлал авч халдвараас сэргийлэгдэх ёстой хүүхдүүдийг хөлдөө чирэв. Нэг хүний батлагдаж, нотлогдоогүй хардлага олон хүнд хэрхэн нөлөөлдгийн жишээг эндээс харж болно. Ганц энэ ч бус хэн нэгнээс ам дамжин яригдсан баталгаагүй зүйлийг туршдаг, бие биеэсээ нүүр номоороо дамжуулан эрүүл мэндийн зөвлөгөө авдаг байдал хүмүүсийн дунд их байна. Угтаа бол аливаа асуудалд шинжлэх ухааны үндэслэлтэй хандаж сурах ёстой юм. Эрүүл мэндийн элдэв зөвлөгөөг зөвхөн мэргэжлийн эмчээс нь авах учиртайг ухамсарлах цаг хэдийн болсон санагдана.

Гэхдээ вакцин гэхээс илүүтэй сүүлийн үед илрэх болсон мэдрэлийн тогтолцоо, дархлалын тогтолцооны эмгэгүүд зарим хүүхдийг вакцинд хамрагдах үед давхар илэрснээр саажилт үүсэж болзошгүй болохыг эмч мэргэжилтнүүд үгүйсгэхгүй байгаа юм.

Дутуу төрсөн нярайнуудын цөөнгүй хувь нь тархины харвалттай байдаг аж. хүний уушги тархиа тэжээдэг эрхтэн юм. Гэтэл дутуу төрсөн хүүхдүүдийн уушги дутмагшилтай буюу бүрэн төлжөөгүй байдаг. Ийн бүрэн төлжөөгүй эрхтэн тархиа тэжээж хүчрэхгүйд хүрч харвалт явагддаг. Уушгины дутмагшлаас улбаатай тархины харвалт хүнд хэлбэртэй бол мэдрэлийн эмгэг үүсгэж болзошгүй байдаг учир тухайн чиглэлийн мэргэжлийн эмчээр хянуулж байж вакцинд хамрагдах ёстой юм. Эс бөгөөс тархины харвалтыг бүрэн эдгэрснийх нь дараа вакцинд хамрагдах ёстой юм байна.

Нэг ангид 50 хүүхэд явж байгаа нөхцөлд вакцин хийлгэсэн хүүхэд л аврагдана

Түүнчлэн сүүлийн жилүүдэд түгээмэл илэрч буй сэрээ булчирхайн эмгэг вакцин хийлгэхэд хориотой өвчний нэг аж. Сэрээ булчирхайн томролттой хүүхдэд эмчилгээ хийгээд төгс эдгэрснийх нь дараа л вакцинд хамруулах боломжтой болно. Орчин үед оношилгооны тоног төхөөрөмж сайжирч төдийлэн сайн илрээд байдаггүй эмгэгүүдийг маш нарийн оношилж чаддаг болжээ. Оношилгоо сайжирсны ачаар сэрээ булчирхайн эмгэгүүд илрэх болсон байна. Энэ нь манай улсын эрүүл мэндийн салбарт гарсан том дэвшил гэж хэлэхээс яахав.

Зарим нэг эмгэгээс болж хүүхэд саажилттай болдог нь эрүүл мэндийн мэдлэг дутмаг иргэдийн вакциныг буруутгах хардлагыг улам дэвэргэсээр байна. Гэтэл эмч мэргэжилтнүүдийн хэлж буйгаар дэлхий дахинд вакцинаас үүдсэн саажилт, сөрөг нөлөө гарахаа байжээ. Сүүлийн жилүүдэд дэлхий нийтэд вакцинаас үүдсэн эмгэг бүртгэгдээгүй байна. Манай улс НҮБ-ын хүүхдийн сангаар дамжуулж вакцин авдаг. Тэгэхээр баталгаатай газраас импортолдог гэсэн үг.

Гэтэл эцэг, эхчүүдийн вакцинд үл итгэдэг гор хүүхдүүдийг хохироож мэдэх нь. Учир нь герман улс л гэхэд вакцинд бүрэн хамрагдаагүй хүүхдийг цэцэрлэгт оруулдаггүй юм байна. Мөн насанд хүрээд өндөр хөгжилтэй улс орнууд руу сургуульд явахад заавал вакцинд хамрагдсаныг нотлох бичигтэй байх ёстой аж. Дэлхий нийтээрээ даяарчлагдаж, олон улсын харилцаа улам тэлж байгаа өнөө үед хүүхдээ вакцинд заавал хамруулахгүй бол насанд хүрээд гадагшаа сургуульд явж чадахгүйд хүрэх талтай.

Тэгэхээр хэн нэгний сөрөг нөлөөнөөс болж вакцинаас болгоомжилж буй зарим хүмүүс хүүхдээ заавал дархлаажуулалтад хамруулах хариуцлагаа ухамсарлах хэрэгтэй бололтой.

Вакцин бол олон төрлийн халдвараас сэргийлээд зогсохгүй тухайн хүүхдэд дархлаа тогтоож өгөх үүрэгтэй. ЭХЭМҮТ-ийн эмч “Вакцинд хамрагдаагүй хүүхэд дархлаа султай байдаг. Ялангуяа өнөөдөр цэцэрлэгүүд ачааллаа дийлэхээ байсан, нэг ангид 50 хүүхэд явж байгаа нөхцөлд вакцин хийлгэсэн хүүхэд л аврагдана. Ийм олон хүүхдийн дунд вакцин хийлгээгүй нөхрийг явуулбал хүн бүрийн ханиадыг өөртөө наагаад эмнээс салдаггүй л болно гэсэн үг” хэмээн анхааруулсан.

Вакцинд хүүхдээ хамруулахгүй бол ямар хор уршигтай болохыг хоёр жилийн өмнө дэгдсэн улаанбурхны тархалт харуулсан байх. Нийгмийн шилжилтийн үед улаанбурхны вакцинд хамрагдаж чадаагүй нөхдүүд өвчилсөн, тэдний хажуугаар дархлаажуулалтад хамрагдах хугацаа нь болоогүй байсан нярайнууд өртөж, цөөнгүй нь хорвоог орхисон хар тэмдэглэл бий. Өдгөө ч дэлхийн зарим оронд улаанбурхны тархалт өндөр байна гэсэн мэдээлэл цацагдсаар байгааг анзаарах хэрэгтэй.

ЗГМ: ТОДРУУЛГА

О.Дашпагма: Вакцин бүр өөр өөр онцлогтой


Бид ХӨСҮТ-ийн Дархлаажуулалтын албаны дарга О.Дашпагмаас халдварт өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх вакцины тухай зарим зүйлийг тодрууллаа.

-Эцэг, эхчүүд хүүхдүүдээ вакцинд хамруулах идэвх хэр байна вэ. вакцины ач холбогдлыг тодруулж өгнө үү?

-Манай улс вакциныг товлолын дагуу хийдэг болоод нэлээн хугацаа өнгөрлөө. Иргэдийн вакцинд итгэх итгэл сайжирч байгаа. Судалгаагаар хүүхдүүдийн вакцинд хамрагдалт 98 хувьтай байна. Үлдсэн цөөн тооны хүүхдийн хувьд эрүүл мэндийн байдлаас шалтгаалж вакцинд хамруулахыг түр хугацаагаар хойшлуулдаг. Гэхдээ нөхөн дархлаажуулалтад тэднийг эргээд хамруулж байгаа. Жишээ нь, хүүхдийг ханиадтай байх үед вакцин хийж болдоггүй. Заавал хойшлуулаад эдгэрснийх нь дараа нөхөн дархлаажуулдаг журамтай.

-Зарим эцэг, эх хүүхдэдээ вакцин хийлгээд саажилттай болчихлоо гэж яриад байдаг. Ийм тохиолдол гардаг уу?

-Сүүлийн жилүүдэд вакцинаас үүдсэн хүндрэл манай улсад бүртгэгдээгүй. Нэг сая хүн/тун вакцин хийхэд нэг тохиолдол нь хүндрэл өгөх магадлалтай гэж үздэг ч энэ нь ерөнхийдөө дэлхий дахинд бүртгэгдээгүй удаж байна. Тухайн хүүхдийн архаг хууч эмгэгээс үүдээд вакцинд хамааралгүйгээр саажилт үүсэх тохиолдол бий. Саажилт өгдөг эмгэгүүд гэж бас бий. Мэдрэлийн гаралтай, вирусийн гаралтай эмгэгээс үүдсэн саажилт байж болно. Вирусийн гаралтай саажилтыг манай улс танддаг. Халдварт саагаар үүсгэгдсэн өвчин бий. Үүнээс сэргийлэхийн тулд саагийн вакцинд хамруулдаг шүү дээ. Тэгэхээр саажилт үүссэн тохиолдлыг нарийн судалж үзэх шаардлагатай. Мэдрэлийн гаралтай байна уу, вирусийн халдварын гаралтай юу, гэмтлээс шалтгаалсан саажилт уу гэдгийг оношилгооны аргаар нарийн тодорхойлох ёстой. Түүнээс биш вакцинаас болж саажилт үүссэн тохиолдол байхгүй. Магадгүй тухайн хүүхдэд ямар нэг архаг хууч өвчинтэй холбоотой эмгэг илрэх гэж байгаад вакцин хийлгэх үетэй давхцан шинж тэмдэг мэдэгдсэн тохиолдол байхыг үгүйсгэхгүй.

-Танай албанд вакцинаас үүдэлтэй саажилттай боллоо гэх гомдол ирж байсан уу?

-Вакцинтай холбоотой гомдол ирж байгаагүй.

-Товлолын хугацаанд вакцинаас хоцорсон тохиолдол нэг нас хүрсэн хойно нь нөхөн хийлгэж болох уу?

-Хүүхдийг нөхөн дархлаажуулах боломжтой. Хүүхэд вакцины бүрэн тунд хамрагдаж байж тухайн өвчнөөс сэргийлэх дархлаа сайн тогтоно гэсэн үг. Ялангуяа мэдрэлийн гаралтай эмгэгүүдийн үед вакциныг заавал хойшлуулах шаардлага гардаг. Мөн сэрээ булчирхайн томролттой хүүхдүүдийг вакцинд хамруулахыг хойшлуулдаг. Сэрээ булчирхай томорно гэдэг нь тухайн хүүхдэд дархлааны асуудал байгааг илэрхийлдэг. Ийм тохиолдолд эдгэрч, булчирхайн өөрчлөлт хэвийн хэмжээнд болсон үед вакцин хийлгэх ёстой. Ингэхдээ мэргэжлийн эмчээс зөвлөгөө авч аль вакцинаас эхэлж хийлгэхийг товлох нь зөв.

-Товлолын вакциныг хойно, өмнө нь оруулж хийлгэж болдог уу?

-Тухайн нөхцөлд ямар өвчинд өртөх эрсдэлтэй байна гэдгийг тандаж байгаад тохирсон вакциныг эхлээд хийлгэж болно. Ер нь хойно өмнө нь оруулж хийж болно.

-Манай улс одоогоор хэчнээн төрлийн вакцин хийж байна?

-Манай улсад 12 төрлийн халдварт өвчний эсрэг найман төрлийн вакцин хийж байна. Халдварт саагийн вакцин гэхэд гурван тунг авах ёстой. Ихэнх нь хоёр хүртэлх насандаа дархлаажуулалтад хамрагддаг. Харин насанд хүрэгчид ажил мэргэжлийнхээ онцлогийн дагуу вакцин хийлгэх ёстой. Мөн сайн дурын дархлаажуулалтаар вакцинд хамрагдах боломжтой.

-Вакциныг халдварт өвчинд өртөхөөс найдвартай хамгаална гэж ойлгодог. Гэтэл сургуулийн хүүхдүүд сүрьеэгийн халдварт өртсөн нь эргэлзэхэд хүргэж байна л даа. Сүрьеэгийн эсрэг БЦЖ вакциныг хүүхэд бүр хийлгэдэг шүү дээ?

-Вакцин бүр өөр өөр онцлогтой. Жишээлбэл, улаанбурхан өвчний эсрэг вакцин насан туршид нь дархлаа тогтоодог. Харин сүрьеэгийн эсрэг БЦЖ вакцин халдварт өртөхөөс хамгаалахгүй. Өвчилсөн тохиолдолд ард нь гарах олон хүндрэлээс сэргийлнэ. Сүрьеэ бол менингитийн хүндрэл болдог өвчин. Вакцинд хамрагдсанаар энэ хүндрэлээс хамгаалагдана. гепатит А-гийн эсрэг вакцин бол хүүхдийг гараа угааж чадахгүй байхад нь бохир эд зүйлээр дамжиж халдварлах халдвараас хамгаалдаг.

-Удахгүй томуугийн улирал эхлэх нь. Энэ жил томуугийн вакциныг хэзээнээс хийх вэ. Бэлтгэл хангагдсан уу?

-Томуугийн дэгдэлт зарим улс орнуудад жилийн турш идэвхтэй байна. Манай улсад өвлийн улиралд илүү идэвхждэг. Иймд намар Х, ХI сард томуугийн улирлыг угтуулан зорилтот бүлгийнхэнд вакцин хийдэг. Зорилтот бүлгийнхэн гэдэгт цэцэрлэгийн насныхан, жирэмсэн эмэгтэйчүүд, өндөр настнууд багтана. Энэ жил манай улсын Засгийн газар 160 мянга орчим хүн/тун вакцин захиалсан. Есдүгээр сард үйлдвэрээс гарна гэсэн мэдээлэл ирсэн. Тэгэхээр аравдугаар сард зорилтот хүн амыг томуугийн дархлаажуулалт хамруулна гэж урьдчилан тооцоолж байна. Одоогоор томуугийн вакцины үнийн талаар мэдээлэл өгөх боломжгүй. Үйлдвэрлэл болон тээврийн зардал зэргээс шалтгаалан үнийг тогтоодог.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Т.Мөнхсайхан: Харилцааны соёл, өвчтөн, үйлчлүүлэгчдэдээ үйлчилж буй хандлагаар нь тооцож эмч, ажилтнууддаа урамшуулал олгоно

 0 сэтгэгдэл
  • “Хандлагын 10 хувь” урамшууллын систем маань эрүүл мэндийн салбарт өөрчлөлт авчирна

Улсын Нэгдүгээр Төв эмнэлгийн ерөнхий захирал, анагаах ухааны магистр, докторант, клиникийн профессор Т.Мөнхсайхантай ярилцлаа.

-Танай эмнэлгийнхэн “Хандлагын 10 хувь”  урамшууллын талаар ид ярьж байна. Та эмнэлгийн эмч нартаа ямар нэгэн урамшуулал олгохоор шийдээ юу?

-Иргэдийн хувьд улсын эмнэлгүүдийн эмч, ажилтнуудын харилцаа, хандлагад сэтгэл дундуур, шүүмжлэлтэй байх нь олонтаа байдаг. Бусад хөгжилтэй оронтай харьцуулахад манай улсын эмнэлгүүдийн эмчилгээний арга технологи ижил ч үйлчилгээний соёл, эмч, эмнэлэгийн ажилтны хандлагад тулгуурлан гадны эмнэлэг мундаг, илүү гэх тохиолдол иргэдийн дунд байдаг. Манай эмнэлгийн хувьд дэлхийн жишигт, тэр дундаа эхний ээлжинд Ази, Номхон далайн орнуудын эмнэлгийн түвшинд хүрсэн эмчилгээ, оношилгоо, үйлчилгээтэй эмнэлэг болох том зорилготой. Иймээс дээр хэлсэнчлэн бид эмч, эмнэлгийн ажилтныхаа хандлагыг өөрчилж, иргэдэд ойр, дотно үйлчилгээг бүрдүүлэх нь эхний томоохон алхмуудын нэг гэж үзэж энэ ажлыг эхлүүлж байна. Энгийн мэт сонсогдож байгаа ч бодлогоо хэрэгжүүлэх түлхүүр алхам болно. Тиймээс зургаадугаар сарын 01-ээс эхлэн “Хандлагын 10 хувь” урамшууллын системийг эмнэлгийнхээ нийт 810 ажилтанд хэрэгжүүлэхээр болоод байна. Үйлчлүүлэгчээс тухайн ажилтны нэр дээр гомдол санал ирэхгүй бол хандлагын урамшууллаа авна, эсэргээр гомдол, шүүмжлэл баримт, нотолгоотой ирвэл урамшуулал авах боломжгүй. Товчхондоо “Хандлагын 10 хувь” урамшууллыг харилцааны соёл, өвчтөн, үйлчлүүлэгчдэдээ үйлчилж буй хандлагаар нь тооцож олгоно гэсэн үг.

-Сайхан санаа байна. Гэхдээ та санхүүгийн эх үүсвэрээ тооцсон уу. Танай эмнэлэг төсвөөс санхүүждэг. 800 гаруй хүнд дээр 10 хувийн шагнал өгөхөөр төсөв мөнгө чинь хүрэлцэхгүй биз дээ?

-Манай эмнэлгийн хувьд санхүүгийн хагас бие даасан байдал руу энэ оны дөрөвдүгээр сарын 01-ээс эхлэн шилжээд байна. Өмнө нь ЭМЯ-аас улсын эмнэлгүүдэд төсөвт төвлөрүүлэх орлогын төлөвлөгөөг жил бүр баталж өгдөг. Төлөвлөгөөг давуулан биелүүлсэн тохиолдолд давуулан биелүүлсэн орлого улсын төсөвт татагддаг бөгөөд эмнэлэгт тухайн орлогыг зарцуулах эрх байдаггүй байсан. Хоёр жилийн өмнөөс давуулан биелүүлсэн орлогын тодорхой хувийг эмнэлгийн үйл ажиллагаа, эмч эмнэлгийн ажилчдын урамшуулалд зарцуулах боломж бүрдсэн. Санхүүгийн хувьд хагас бие даасан байдалд шилжсэний гол давуу тал нь эмнэлэг орлогоо нэмэгдүүлэх, менежмент хийх, түүнийгээ захиран зарцуулах эрх нь эмнэлгийн ТУЗ-д шилжсэн. Тиймээс бид санхүүгийн зохицуулалт хийж эмч, эмнэлгийн ажилчдаа урамшуулах, цаашлаад цалин нэмэх механизмыг бүрдүүлэх боломжтой болж байгаа юм. Бид 2024 он хүртэлх төлөвлөгөөгөө батлуулан орлогоо нэмэгдүүлэх ажлуудаа маш эрчимтэй хэрэгжүүлэн ажиллаж байна. Ирэх есдүгээр сар гэхэд 2020 оны төлөвлөгөөт ажлууд бүгд хэрэгжиж, үр дүнгээ өгч эхэлнэ гэж тооцож байна. Энэ эрчээрээ төлөвлөгөөний дагуу ажиллахад ирэх оны нэгдүгээр сар гэхэд эмнэлгийн эмч, ажилчиддаа 30 хувийн цалингийн нэмэгдэл олгох боломж бүрдэнэ гэж тооцоолж байна.

-Хэн сайн ажилласан, хэн чадал чадвартай нь илүү үнэмлэмжтэй байх ёстой...

-Тэгэлгүй яахав. Бид цаашид гүйцэтгэлээр нь цалин, урамшууллыг тооцох системийг төгөлдөржүүлэх бодолтой байна. Өнөөдөр их, бага ажилласны ялгаа цалин, урамшууллын тогтолцоон дээр бага байна. Тиймээс хэн сайн ажиллана тэр хүн цалин орлого сайтай байх шудрага тогтолцоог бүрдүүлэх нь чухал юм.

-Таны ярианаас УНТЭ-ийн ирэх дөрвөн жилийн төлөвлөгөө болон батлагдсан гэж ойлголоо?

-Намайг ажлаа авахад УНТЭ 2015 оноос хойш стратеги төлөвлөгөөгүй ажиллаж байсан. Ингээд бид бүхэн эмнэлгийнхээ бүх эмч, ажилчид, эрдэмтэн судлаачид, иргэд, үйлчлүүлэгчдээсээ санал, судалгаа авч, төлөвлөгөө боловсруулан удирдлагын багаараа хэлэлцэн 2020-2024 он хүртэлх хэмжигдэхүйц, бодитой, хэрэгжихүйц стратеги төлөвлөгөөгөө батлан гаргасан. Стратеги төлөвлөгөөндөө хүний нөөцийн хөгжлийн цогц хөтөлбөр, оношилгоо эмчилгээний дэвшилтэт технологи, инновацийг нэвтрүүлэн нутагшуулах, байгууллагын бие даасан байдлыг хангах менежментийн арга барилыг нэвтрүүлэн, санхүүгийн тогтвортой байдлыг бэхжүүлэх, сургалт эрдэм шинжилгээ судалгааны түвшинг олон улсын жишигт хүргэх, эрсдэлгүй ээлтэй орчин, тусламж үйлчилгээний чанар, аюулгүй байдлыг тасралтгүй сайжруулах гэсэн тэргүүлэх таван чиглэлийг оруулсан. Уг төлөвлөгөөнд орлогоо нэмэгдүүлэх, эмчилгээ оношилгооны төрлөө сайжруулж дэлхийн түвшинд өрсөлдөхүйц “тоглогч” болох, эмч мэргэжилтнүүдийнхээ мэдлэг чадварыг бодлого, төлөвлөттэйгээр дэмжих, цалин урамшууллаа нэмэгдүүлэх, ард иргэддээ төвөг чирэгдэлгүй эмнэлгийн тусламж, үйлчилгээ үзүүлэх зэрэгт голлон анхаарч ажиллахаар тусгасан. Бид стратеги төлөвлөгөөгөө амжилттай хэрэгжүүлснээр дөрвөөс таван жилийн дараа эмч, эмнэлгийн ажилчдынхаа цалинг хоёроос гурав дахин нэмэгдүүлэх боломж бүрдэнэ хэмээн харж байна. Энэ төлөвлөгөөнд тусгагдсан 2020 оны зорилтын хүрээнд эмнэлгийн ажилчдадаа “Хандлагын 10 хувь”-ийн урамшууллын системийг олгохоор болсон. “Хандлагын 10 хувь” бол том төлөвлөгөөний нэг хэсэг бас төлөвлөгөө зөвхөн цаасан дээр биш амьдралд хэрэгжиж буй жишээ гэж үзэж болно.

-Төлөвлөгөө бүр сайхан амлалт, тэмүүлэл байдаг л даа. Гэхдээ төлөвлөгөө санхүүгийн бололцоо, хөрөнгө оруулалт, орлоготой байж л хэрэгждэг. Танй эмнэлэг орлогоо яаж нэмэгдүүлэхээр төлөвлөсөн бэ?

-Бид бүхэн орлогоо нэмэгдүүлэх чиглэлээр долоон үе шаттай төлөвлөгөөг боловсруулсан. Үүнд хамтран ажилладаг түрээслэгч нартаа нээлттэй, үнийн өрсөлдөөнт сонгон шалгаруулалтыг бий болгох, амбулаторийн эмийн санг ашиглалтад оруулах, зөв худалдан авалтыг бэлтгэн нийлүүлэгчээсээ хийх менежментийг хэрэгжүүлэх, Эрүүл мэндийн дэмжих төвийг байгуулж, байгууллага хамт олны урьдчилан сэргийлэх захиалгат төлбөрт үйлчилгээг нэвтрүүлэх, ажлын өдөр ажлын цагаар Эрүүл мэндийн дэмжих төвөөр дамжуулан төлбөртэй тусгай үйлчилгээг үзүүлэх, харьяалал даатгал харгалзахгүйгээр манай эмнэлгээр үйлчлүүлэхийг хүссэн иргэддээ төлбөртэй буюу VIP тасгаар үйлчлэх, амралтын өдөр эмч, сувилагч нартай цаг товлон төлбөрт үзлэг, оношилгоо эмчилгээнд хамрагдах боломжуудыг бий болгож орлогоо нэмэгдүүлэхээр ажиллаж байна. Нөгөө талдаа эмч, ажилчдадаа цалиингийн нэмэгдэл олгох,нийгмийн асуудалд нь анхаарах, сэтгэл тайван ажлаа хийх, өөрийгөө хөгжүүлэх, ард иргэддээ цаг алдалгүй илүү хүртээмжтэй, сэтгэлд нийцсэн үйлчилгээг нэмэлтээр авах зэрэг олон талын давуу талыг бүрдүүлж байгаа юм.

-Улсын эмнэлэг төлбөртэй үйлчилгээ үзүүлнэ гэдэг хууль зөрчсөн үйлдэл биш үү?

Шинээр нэвтрүүлж буй төлбөрт үйлчилгээ нь зөвхөн хүссэн иргэдэд сайн дурын үндсэн дээр үзүүлэх үйлчилгээ гэдгийг онцольё. Эмнэлэг нийт орныхоо 10-аас ихгүй хувьд нь төлбөрт үйлчилгээ үзүүлж болно гэж журманд заасан байдаг. Бид энэ хүрээндээ орчин нөхцөл сайтай, тав тухтай, чанартай эмнэлгийн үйлчилгээ үзүүлэх тэр бүх бололцоог хангаж, төлбөртэй үйлчлэх юм. Дээрх орлогоо нэмэгдүүлэх 7 төлөвлөгөө нь одоо хэвийн үйлчилж буй даатгалын системийн үйлчилгээний чанарт сөргөөр нөлөөлөх, төлбөртэй болгож байгаа зүйл огт биш. Даатгуулагчийн эрх ашгийг зөрчиж, ачаалал нэмэгдэх асуудал үүсэхгүй. Энэ тал дээр ЭМЯ, ЭМДГ-аас тогтмол хяналт тавьж ажилладаг. Хэрэв бид хэт төлбөрт үйлчилгээ рүү чиглээд иргэд, үйлчлүүлэгчидээ хохироовол эмнэлэг даатгалын байгууллагаас санхүүжилтээ авч чадахгүй эрсдэл үүснэ. Тиймээс бид зохион байгуулалт дээр маш сайн хяналт тавьж ажиллана. Эмнэлэг нэмэлт боломж, дотоод нөөцөө ашиглан орлогын эх үүсвэрээ нэмэгдүүлж буй явдал юм.

-Эмнэлэгийн ажилчдын цалин, урамшуулал нэмэгдэж байгаа  нь таатай мэдээлэл юм. Гэхдээ эмнэлгийн ажилтан, эмч гэдэг бол онц нарийн мэдлэгийн салбар. Энэ салбарт хөрөнгө оруулалт хийх нь зөв байгаагүй юу?

-Харин ч эсэргээрээ. Өмнө нь манай эмнэлгийн эмч, эмнэлгийн ажилтны сургалт, судалгаа, эрдэм шинжилгээний зардал, хүний нөөцийн мэргэжил дээшлүүлэх сургалтанд тусгайлан зориулсан зардлыг тусгаж өгдөггүй байсан. Тэр үед манай ажилчид хувийн шугамаар аливаа сургалтанд хамрагдаж ирсэн. Харин одоо бидний боловсруулсан төлөвлөгөөгөөр сургалтын зардал, эрдэм шинжилгээний ажлын зардлуудыг тусгайлан, онцолж төсөвтөө  суулгаж өгсөн. Энэ бол таны хэлсэнээр эмч, эмнэлгийн ажилтны мэдлэг, мэргэшлийг дээшлүүлэх онц үүргээ эмнэлгийн удирдлага тусгайлан анхаарсан менежмент гэж үзэж байгаа.

-Таны дээр хэлсэнчлэн УНТЭ хөгжингүй орны түвшинд хүрч хөгжихөд хэр хугацаа шаардагдах вэ?

-УНТЭ-ийн хувьд Монголдоо хамгийн том эрүүл мэндийн институт. Гэвч дэлхийн хэмжээнд “тоглогч” болж чадахгүй байна. Өнөөдрийн бидний танилцуулж байгаа ажлууд ирээдүйд “том” зорилго руу чиглэсэн ажил. Бид, манай эмнэлэг хошуучилж байж Монголын эрүүл мэндийн салбар дэлхийтэй хөл нийлүүлэх боломж бүрдэнэ. Ингэж хэлэх нотолгоо манайд байна. Чадварлаг, мэргэшсэн, бэлтгэгдсэн эмч, баг, хамт олон байна. Энэ бол маш том давуу тал. Энэ давуу талаа ашиглан олон шинэ технологи, инновацийг эхнээсээ нэвтрүүлээд, нутагшуулаад явж байна. Шинэ эмчилгээний технологи нэвтрүүлж байна аа гэдэг дэлхийн тоглогч болох нэг алхам ойртож байгаагийн илрэл юм. Энэ дотроо хандлагаа өөрчлөх ажил бол том бодлого руу чиглэсэн түлхүүр ажил бас өрнөл юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Өдөрт хэрэглэх сүүн бүтээгдэхүүний зохистой хэмжээг тогтоожээ

 0 сэтгэгдэл

BMJ Open Diabetes Research & Care сэтгүүлд нийтлэгдсэн олон улсын эрдэмтдийн судалгааны тайланд өдөртөө хоёр удаа сүүн бүтээгдэхүүн хэрэглэхэд диабет, цусны даралт ба бодисын солилцооны синдромын эрсдэлийг бууруулна гэж дүгнэжээ.

Өмнө нь Хойд Америк ба Европт хийсэн судалгаа сүүн бүтээгдэхүүн хэрэглэх дээрх өвчнүүдээс гадна зүрх судасны өвчлөлөөр эрт нас барах эрсдэлийг багасгах үйлчилгээтэйг нотолсон. Гэхдээ уг үр дүнг дэлхийн хэмжээнд ашиглаж болох эсэхийг мэдэхгүй байв. Энэ удаад 21 орны 35-70 насны 147 мянга гаруй хүнийг хамруулжээ. Тухайлбал, хөгжингүй Швед, Канад, хөгжиж байгаа Бангладеш, Колумб, Иран зэрэг улс оролцлоо. Судалгаанд оролцогчдын эрүүл мэндийн байдлыг есөн жилийн турш ажиглаж, сүү, тараг, бяслаг болон бусад сүүн бүтээгдэхүүний хэрэглээ, эм эмчилгээ, жин, даралт, холестерин ба глюкозын түвшинд хэмжилт хийжээ. Үр дүнгээс харвал өдөрт хоёр удаа тослогтой сүүн бүтээгдэхүүн хэрэглэхэд даралт ба диабет үүсэх эрсдэл тус бүр 11 ба 12 хувиар буурч байв. Хоёр удаагийн хэрэглээг эмч нар зохистой гэж үзсэн. Учир нь гурав дахь удаа хэрэглэхэд үр дүн төдий л дээшлээгүй аж. Нэг удаагийн хэрэглээний порц нь 240 грамм сүү, 20 грамм бяслаг, нэг сав йогурт, 120 грамм аарц буюу түүнтэй тэнцэх хэмжээний сүүн бүтээгдэхүүн байж болно. Тосыг нь ялгасан бүтээгдэхүүний үр ашиг хавьгүй доогуур байсан тул эрдэмтэд ийм хүнс хэрэглэхийг зөвлөөгүй юм. Оролцогчдын 47 мянга нь диабет, даралт буюу бодисын солилцооны эмгэгтэй байснаар барахгүй илүүдэл жин, ашигтай холестериний доогуур түвшин, цусанд нь өөх тос, глюкозын өндөр агууламж гэх мэт эрүүл мэндийн муу үзүүлэлттэй байв. Ийм оролцогчид сүүн бүтээгдэхүүн хэрэглэхэд өвчлөл үүсэх эрсдэл хэрэглээгүй хүмүүсийнхээс 24-28 хувиар буурч байгаа нь ажиглагдав. Эрдэмтэд уг судалгаа ажиглалтын шинжтэй бөгөөд шалтгааныг тогтоох зорилго тавиагүй гэдгийг ярьжээ. Өгүүлэлд бичсэнээр "Энэхүү судалгааны үр дүн илүү өргөн, урт хугацааны судалгаагаар нотлогдвол сүүн бүтээгдэхүүний хэрэглээг нэмэгдүүлэх нь даралт, диабет, бодисын солилцооны эмгэгийг бууруулах хямд төсөр арга болно. Мөн дэлхий даяар зүрх судасны өвчлөлийг багасгахад тусалж болох юм". 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Ш.Ариунжаргал: Системийн өвчин удаан явцтай л болохоос хавдартай ижил аюултай өвчин

 0 сэтгэгдэл
  • Зөвхөн Монголд ч бус дэлхийн бүх л оронд системийн өвчин эмчилгээгүй гэсэн буруу ойлголт бий
  • Эхэн үеийн шинж тэмдэг нь өглөөний хөшинг байдаг. Өөрөөр хэлбэл, унтаад сэрсний дараа шууд хөдөлгөөн хйиж чадахгүй 5-10 минутад бие бадайрч, гар, хөлөө, хөдөлгөж чадахгүй болдог. Энэ нь даамжирч, булчин шөрмөсний үрэвсэлтэй хавсарвал, хугацаа нь уртасч, 1-2 цаг биеэ удирдах чадваргүй болно

Сүүлийн жилүүдэд үе мөчний өвчин залуужиж, энэ төрлийн эмгэгтэй хүн улам олширсоор байна. Тиймээс яс, үе мөчний эмгэгийн шалтгаан, эмчилгээний талаар “Наран мед” клиникийн үүсгэн байгуулагч, УАУ-ы ахлах зэргийн эмч Ш.Ариунжаргалаас тодрууллаа.

-Сүүлийн жилүүдэд үе мөчний өвчин залуужиж, хүүхдүүд хүртэл энэ төрлийн эмгэгээс болж шаналах болсон. Үе мөчний өвчин тулай, хэрх зэрэг олон төрөл байдаг шүү дээ. Шалтгаан, эмчилгээ нь ч харилцан адилгүй юу?

-Ревматологи буюу яс, үе, булчин шөрмөс холбогч эдийн өвчин судлал нь дэлхий нийтэд харьцангуй хожуу хөгжиж байна. 1998 онд л албан ёсоор бүртгэгдсэн. Зөвхөн үе мөчний үрэвсэлтэй холбоотой 300 орчим төрлийн өвчин бий. Эдгээрийг үүсгэж байгаа шалтгаанаар нь ерөнхийд нь аутоиммунный, халдварын шалтгаантай, бодисын солилцооны гэж гурав ангилдаг. Сүрьеэ бруцеллёз , цус задлагч нян, вирусийн гаралтай өвчнөөр үүсгэгдэж байгааг халдварын шалтгаантайд тооцдог. Харин бодисын шалтгааны улмаас үүсэж байгаа эмгэгт сахар, тулай, яс сийрэгжилт зэрэг ордог. 

-Монгол хүмүүст дээрх эмгэгүүдийн аль нь илүү түгээмэл тохиолддог вэ. Хэрх өвчний оноштой хүн цөөнгүй байдаг юм шиг анзаарагдсан?

-Хэрхийн эмгэг нь олон өвчнийг багтаасан шинжлэх ухааны нэршил юм. Системийн өвчин нь залуужиж хүйсийн ялгаа улам багасч байна. Тухайлбал тулай өвчнөөр 40 өөс дээш насны эрчүүд голдуу өвддөг байсан бол залуучууд, эмэгтэйчүүд их өвчлөх боллоо. Сүүлийн үед манай улсын хүүхэд эмэгтэйчүүд залуусын дунд түгээмэл тохиолдож буй өвчин бол Rheumatoid arthritis буюу хэрх төст олон үений үрэвсэл юм. 

-Ямар шалтгааны улмаас энэ өвчин үүсдэг вэ?

-Аутоиммуны өвчин үүсгэх шалтгаан олон бий. Газар нутгийн байршил, хооллолт, удамшил, эмийн зохисгүй хэрэглээ, жирэмслэлт, цэвэршилт, архи тамхи, хөдөлгөөний дутагдал, үе мөчний бусад өвчнийг дутуу, буруу эмчилсэнтэй холбоотой үүсдэг. 

-Газар гэсэхээр болон газар хөлдөхөөр үений өвчин сэдэрдэг гэж хүмүүс ярьдаг шүү дээ. Ялангуяа, хаврын улиралд хүмүүс эмнэлэгт хандах нь ихэсдэг юм шиг анзаарагдсан?

-Улирал солигдох үед хүний биеийн дархлаа суларч, биед шаардлагатай витамины хэмжээ багасахаар архаг өвчин сэдэрдэг. Мөн хавар намар салхи ихссэнтэй холбоотой үе мөчний өвчин хөдөлдөг. Салхи, чийг зэрэг нь өвчин үүсгэх, сэдрэхэд нөлөөлөх тохиолдол элбэг. Ер нь үе өвддөг хүн даарч хөрөхгүй байх хэрэгтэй. Хүмүүс хавар цагт нимгэн хувцсандаа эрт орж, шилбэ, хөлөөрөө даардаг шүү дээ. Энэ мөн сөрөг нөлөөтэй.

-Системийн өвчин үе өвдөхөөс гадна өөр ямар шинж тэмдгээр илэрдэг бол? 

-Эхэн үеийн шинж тэмдэг нь өглөөний хөшинг байдаг. Өөрөөр хэлбэл, унтаад сэрсний дараа шууд хөдөлгөөн хийж чадахгүй 5-10 минутад бие бадайрч, гар, хөлөө, хөдөлгөж чадахгүй болдог. Энэ нь даамжирч, булчин шөрмөсийн үрэвсэлтэй хавсарвал, хугацаа нь уртасч, 1-2 цаг биеэ удирдах чадваргүй болно. Түүнчлэн энэ өвчин зөвхөн яс, үенд нөлөөлдөггүй. Уушиг зүрх элэг бөөрөнд нөлөөлж, хатуурал үүсгэх ч эрсдэлтэй. Мөн нүд, шүд, шүүрэл ялгаруулдаг булчирхайд өөрчлөлт орж, нулимс гарахгүй нүд аргаж, хуурайших, шүд унах, буйл үрэвсэх, шүлс ялгарахгүй, булчирхай хатангиршдаг. Эхэндээ холбогч эд, булчин шөрмөс судас гэмтээгээд ясанд эрози үүсгэж иддэг. Ер нь удаан явцтай л болохоос хавдартай ижил, эмчилгээ авах нь бэрх аюутай өвчин.

-Өвдөлтийг нь богино хугацаанд намдааж болдог юм билээ. Бүрэн эдгэрэх боломжтой юу?

-Зөвхөн Монголд ч бус дэлхийн бүх л оронд системийн өвчин эмчилгээгүй гэсэн буруу ойлголт бий. Уг нь нэг, хоёрдугаар шатанд нь оношилж чадвал эмчлэх бүрэн боломжтой. Хамгийн харамсалтай нь хүмүүс эмээ ч ууж чадахааргүй болсон үедээ л ирдэг. Бөөр, уушги, зүрхний дутагдалд орж хатуурал үүстэл нь эм уугаад, эмнэлэгт хандахгүй яваад л байдаг. Сүүлийн үед манай эмнэлэгт энэ өвчнөөр өвдсөн хүүхдүүд маш их ирж байна. Нуруунд нь өөрчлөлт орсон, хөл гарын өвдөг, шагай нь хавдсан багачууд цөөнгүй байна. Гэхдээ хүүхэд эмчилгээ авах нь хурдан байдаг. Хурдан оношлуулжэмчилгээ эрт эхлэснээр үе мөч эрхтэн системээ хамгаалж үлдэх боломжтой. Хануур, зүү, тан, жин, бариа заслыг тохирсон европ эмчилгээтэй хавсарч хэрэглэвэл үр дүнтэй. Хэрэв өвчин хүндэрсэн тохиолдолд өвдөлт намдаах, үрэвсэл бууруулах, үений гэмтлийг даамжруулахгүй байх эмчилгээ хийнэ. Уг нь дасгал, иог, бясалгал, спортыг өөртөө тохируулан тогтмол хийж, хоол ундаа зохицуулаад, эмчийн заавраар эмчилгээ хийлгэвэл хүндрэхгүй. Эдгэх боломж байдаг.

Ревматизмын гаралтай үе мөчний үрэвсэлийн шинж тэмдэг

� Гарын хуруу болон гарын бугуй, хөлийн шагайн үенд халуу оргих,

� Үе хавагнах, хөших бадайрах

� Өглөөгүүр үе мөч янгинах, хөшиж хатуурах өглөөний хөшингө бий болох

� Амархан ядарч сульдах, тамирдах 

� Арьсан дээр цагираг хэлбэрийн улайлт үүсэх, жижиг зангилаанууд гарах,сэтгэл зүйн байдал гэнэт өөрчлөгдөх

� Бөөр гэмтсэн үед шээсний гарц багасах, цустай шээх, тууралт гарах, үеэр өвдөх, хаван үүсэх, цусны даралт ихсэх

Хэрхэн урьдчилан сэргийлэх вэ? 

� Тамхи, архи хэрэглэхгүй байх

� Биеийн жинд хяналт тавих

� Дасгал хөдөлгөөн, иог, бясалгал хийх. Зөв дасгал хөдөлгөөн 

� хийснээр өвчин хоёр дахь үедээ даамжирхаас сэргийлэх боломжтой.

� Нарны туяанд байнга гарах

� Буйлны үрэвсэл үүсхээс сэргийлж, амны хөндийн ариун цэвэрт анхаарах хэрэгтэй.

� Хоолой, чих, хамарыг эрүүл байлгаж, эмчийн үзлэгт тогтмол ороох

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хөгшрөлтийг түргэсгэдэг хоол хүнс

 0 сэтгэгдэл

Испанийн Наваррын их сургуулийн эрдэмтэд гүн боловсруулалттай хоол хүнс эсийн хөгшрөлтийг түргэсгэдэг гэсэн дүгнэлтэд хүрснийг La Vanguardia сэтгүүлд мэдээлсэн байна. Үүнд талх, нарийн боов, амттан, хийжүүлсэн ундаа, янз бүрийн хачир, сахартай эрдэнэшиш, хагас боловсруулсан бүтээгдэхүүн болон хадгалахад зориулсан махан бүтээгдэхүүнийг хэт боловсруулсанд тооцдог. Ийм хүнсэнд будаг, сахар, хадгалалтыг удаашруулах бодис, өөх тоос, давс ихээр ордог боловч амин дэм, торлог бодисоор ядуу юм. Эрдэмтдийн судалгаанаас үзэхэд эдгээрийг хэрэглэснээр хромосомын үзүүрийн хэсэг багасдаг байна. Уг хэсэг нас ахих тусам богиносдог авч дээрх хүнсийг хэрэглэснээр үйл явцыг хурдасгадаг аж. 57-91 насны 886 хүнтэй бүлэгт туршилт явуулж, хромосомын үзүүр ба хооллолтын харилцан хамаарлыг тогтоожээ. Үр дүнгээс үзвэл өдөрт гурваас дээш удаа гүн боловсруулалттай хоол идсэн хүмүүсийн хромосомын үзүүр богиносох үйл явц хоёр дахин түргэсдэг нь тодорхой болжээ.