A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3516/

Валютын нөөцөө өсгөх ганцхан жил үлдлээ

Валютын нөөцөө өсгөх ганцхан жил үлдлээ
 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3516/
  • Төсвийн орлого, зарлагад эзлэх гадаад өрийн дарамт өндөр хэвээр байна
  • Гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтын 80 орчим хувь нь "Оюутолгой" төслийн гүний уурхайн санхүүжилтээс бүрдэх бөгөөд шинэ хөрөнгө оруулалт сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд нэмэгдсэнгүй. Гэтэл эдийн засгийн "хувь заяа"-г тодорхойлж буй уг төслийг тойрсон улстөржилт даамжирсаар. Цаашид нөхцөл байдал хэрхэн өрнөхийг хэн хүнгүй харзнаж, хүлээж эхэллээ

 Мазаалай, Чингис, Гэрэгэ, Хуралдай бондын эргэн төлөлт ирэх жилүүдэд биднийг хүлээж байна. Нийт дүн нь 2.9 тэрбум ам.доллараар хэмжигдэх бөгөөд эдгээр бондын эхний төлбөр барагдуулах хугацаа 2021 он. Бидэнд өрөө төлөхөд ганцхан жил үлджээ. Улсын гадаад валютын албан нөөцөө нэмэгдүүлэхэд дээрх хугацаа л байна. Төв банкны мэдээлснээр, манай улсын гадаад валютын албан нөөц өрийн хэмжээтэй харьцуулахад үлэмж бага хэвээр. Дөнгөж импортын найман сарын хэрэгцээг хангах түвшинд байна. Тодруулбал, аравдугаар сарын байдлаар гадаад валютын албан нөөц дөрвөн тэрбум ам.доллар арай чүү хүрэх аж. Тиймээс аж ахуйн нэгж, иргэдийн валютын зээлд тодорхой хэмжээний хязгаарлалт тавих тухай яригдаж эхэллээ. Валютын нөөцөө цаашид 50-100 орчим хувиар нэмэгдүүлэх шаардлагатай байгааг Монголбанкны Нөөцийн удирдлага санхүүгийн зах зээлийн газрын захирал А.Энхжин хэллээ. Төлбөрийн тэнцэл ашигтай байвал гадаад валютын нөөц нэмэгдэнэ гэсэн үг. Есдүгээр сарын байдлаар төлбөрийн тэнцэл 264 сая ам.долларын ашигтай гарсан. Тэгэхээр валютын нөөц тэр хэрээр ялимгүй нэмэгдэнэ гэсэн үг. Хэдий тийм боловч энэ нь 2.9 тэрбум ам.долларын дэргэд дорвитойхон өсөлт биш юм. Уул уурхайн бараа, бүтээгдэхүүний ирэх оны төлөв ихээхэн сөрөг дүр зурагтай байна. Тодруулбал, манай улсын нүүрсний экспорт өнгөрсөн сараас хумигдаж эхэллээ. Монгол Улсаас импортоор авсан Хятадын коксжих нүүрсний хэмжээ аравдугаар сарын байдлаар өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад буурав. БНХАУ өнгөрсөн оны аравдугаар сард манай улсаас гурван сая тонн коксжих нүүрс импортолж байсан бол энэ оных 2.8 сая тонн болжээ. Энэ нь өмнөх сартай харьцуулахад 730 мянган тонноор бага дүн юм. Ирэх жилийн улсын төсөвт 42 сая тонн нүүрс борлуулж, 1.4 их наяд төгрөг олохоор төлөвлөсөн. Амаргүй цаг үе бидний өмнө тулгарч ирээд байна. Гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтын 80 орчим хувь нь “Оюутолгой” төслийн гүний уурхайн санхүүжилтээс бүрдэх бөгөөд шинэ хөрөнгө оруулалт сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд нэмэгдсэнгүй. Гэтэл эдийн засгийн “хувь заяа”-г тодорхойлж буй уг төслийг тойрсон улстөржилт даамжирсаар. Цаашид нөхцөл байдал хэрхэн өрнөхийг хэн хүнгүй харзнаж, хүлээж эхэллээ. Гэтэл өндөр дүнтэй бондын эргэн төлөлт хажууд иржээ. Засгийн газрын өрийн хүүгийн зардал 2017 онд төсвийн орлогын 16.4 хувийг эзэлж, төсөвт тэр хэмжээгээр дарамт учруулж байсан. Ирэх оны хувьд төсвийн орлого, зарлагад үзүүлэх дарамт өндөр хэвээр байна. Төв банкнаас зохион байгуулсан “Гадаад валютын нөөц” сэдэвт хэлэлцүүлэгт оролцсон зочдын хамгийн их хөндсөн асуудал гадаад өрийн эргэн төлөлт байв. Үүнээс гадна ирэх оны тавдугаар сард ОУВС-тай байгуулсан “Өргөтгөсөн санхүүжилтийн хөтөлбөр”-ийн хугацаа дуусгавар болно. Мөн УИХ-ын ээлжит сонгууль тохиож байгаа нь эдийн засгийн эрсдэлийг улам нэмэгдүүлэхээр байгаа юм. Тэрчлэн гадаад өр өндөр байгаа учраас хамгийн наад зах нь валютын нөөцөө зургаан тэрбум ам.долларт хүргэх шаардлага бидэнд тулгарч байна. Ирэх онд ДНБ болон эдийн засгийн өсөлтийг Сангийн яам ихээхэн өөдрөг тооцоолсон. Тухайлбал, эдийн засаг 2020 онд зургаан хувиар өсөхөөр байгаа юм. Гэвч өр төлбөрөө барагдуулах нь ач холбогдол багатай хөрөнгө оруулалтаас илүү чухал болохыг дийлэнх эдийн засагч тэмдэглэж буй.







A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Бизнест төрийн оролцоо гүнзгийрсэн 2019 он

 0 сэтгэгдэл

Аливаа жил өөрийн гэсэн тодотгох содон өнгө төрхтэй, тэр хэрээр үйл явдлаар дүүрэн байдаг. Тэгвэл 2019 он Монголын эдийн засагт сайныг, бас саарыг авчирсан, олон талтай, нэг нь болж, нөгөө нь болохгүй, бүтэхгүй талдаа хэлбийж, хазайсан онцлог бүхий жил байлаа. Дэлхийн банкны судалгаанаас, манай улсын бизнесийн орчин улам дордсон, төрийн зохицуулалттай бараа, үйлчилгээний үнэ эрс нэмэгдсэн, гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт дахин хумигдсан, бизнест төрийн оролцоо гүнзгийрсэн хатуу, халгаатай жил болж өнгөрлөө. 

Монгол улс "Саарал жагсаалт"-ын хаалга дахин татлаа 
Олон улсын санхүүгийн гэмт хэрэгтэй тэмцэх байгууллага / FATF/-ын “Саарал жагсаалт”-д Монгол Улс орсноор олон улсын санхүүгийн хоригт хоёр дахь удаагаа багтав. Өмнө нь 2013 онд “Саарал жагсаалт”-д орж, 2014 онд үүнээс гарч байлаа. Монгол Улс хяналтад орсноор улс хооронд хийх мөнгөн гуйвуулга удаашрах, их дүнтэй валютын гүйлгээ буцах, гадаадад олон улсын картаа ашиглахад илүү их зардал гарах зэрэг эрсдэл үүсэж, хөрөнгө оруулалтын орчин улам дордов. “Саарал жагсаалт”-д манай улсаас гадна Исланд, Зимбабве улс орсон юм. Францын нийслэл Парис хотноо болсон Мөнгө угаах болон терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх олон улсын байгууллагын ээлжит хурлын шийдвэр дэлхий нийтэд Монголын талаар ихээхэн сөрөг сурталчилгаа болоод зогсохгүй дотоодын санхүүгийн зах зээлийг доргиож, ам.долларын ханш төгрөгийн эсрэг огцом чангарсан билээ. Учир шалтгааныг тодруулбал, “Хар жагсаалт”-д орсон Хойд Солонгос буюу БНАСАУ-тай зэвсэг техникийн наймаа хийж, дэлхийн нийтийн өмнө терроризмын үйл ажиллагааг дэмжсэн, Монголын улстөрчидтэй холбоотой гаднын улсад илэрсэн оффшор данснууд “Саарал жагсаалт”-руу улсаараа дахин орох гол нөхцөл болсон юм. Үүнээс гадна Монгол Улсыг төлөөлөн гадаадын оронд суугаа Элчин сайдын яамны ажилчид хар тамхины гэмт хэрэгт шил шилээ даран холбогдож, алт тэргүүтэй хориотой бараа, бүтээгдэхүүн нэвтрүүлэх дотоодын хил гаалиас болж “Саарал жагсаалт”-д Монгол Улс данслагдсан. 

Валютын нөөц 4 тэрбум ам.долларт хүрсэн ч төгрөг үнэгүйдэв
Төгрөгтэй харьцах ам.долларын ханш пүрэв гарагт 2723.82 төгрөгтэй тэнцлээ. Энэ нь манай улсын түүхэнд байгаагүй өндөр үзүүлэлт болж байна. Жижиг эдийн засагтай, гадаад худалдаа нь нээлттэй, импортын хэрэглээнээс хараат манай орны хувьд ам.доллар энэ оны турш төгрөгийн эсрэг чангарав. Төлбөрийн тэнцэл ашигтай гарч, төв банк гадаад зах зээлд ам.доллар тасралтгүй нийлүүлсэн ч ханшийн өсөлт намжсангүй. Инфляц нам түвшинд байсан хэдий ч төгрөгийн ханш улам суларч эхэллээ. Улсын гадаад валютын албан нөөц 2015 оноос хойш анх удаа дөрвөн тэрбум ам.долларт хүрсэн боловч “ноён” долларыг үүгээр чөдөрлөж чадсангүй. Энэ сар гарснаас хойш төв банк 160 гаруй сая ам.доллар валютын дуудлага худалдаагаар нийлүүлсэн ч ам.долларын өсөлт ирэх оны эдийн засгийн эрсдэлийг тэлсээр байна

ДНБ 6.3 хувиар өсөж, хувийн хэвшил ачааны хүндийг үүрэв  
Үндэсний статистикийн хорооны мэдээлснээр, эдийн засаг энэ оны гуравдугаар улиралд 6.3 хувиар өсөв. Өнгөрсөн оны мөн үетэй харьцуулахад ДНБ-ий өсөлт 2.3 хувиар илүү байлаа. Сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд буюу ОУВС-гийн тусгай хөтөлбөр хэрэгжсэн цагаас хойш өсөлт ажиглагдах болсон эдийн засагт ДНБ-ий энэхүү амжилт тогтвортой байгаа нь энэ. Энэхүү өсөлтийг уул уурхай, худалдаа, үйлчилгээний салбар бий болгож байна. Тодруулбал, хувийн хэвшил эдийн засаг дахин сэргэх, улмаар 6.3 хувиар өсөхөд үлэмж үүрэг гүйцэтгэх болов. Азийн хөгжлийн банк, Дэлхийн банк тэргүүтэй олон улсын санхүүгийн донор байгууллагууд энэ оны манай улсын ДНБ-ий өсөлтийг ихээхэн өөдрөг төсөөлж буй. 

Улсын нэгдсэн төсөв ашигтай гарч эхэллээ 
Алдагдал үйлдвэрлэж байсан улсын нэгдсэн төсөв энэ онд ашигтай гарч эхэлсээр эдийн засагт багагүй дэмжлэг болж байна. Тухайлбал, энэ оны эхний 11 сарын урьдчилсан гүйцэтгэлээр төсвийн нийт тэнцэл 486.7 тэрбум төгрөгийн ашигтай гарав. Хагас их наяд төгрөгийн ашигтай гарахад төсөв тун ойрхон байгааг уг статистик гэрчилнэ. Төсвийн нийт орлогын 81.6 хувийг татварын орлого төвлөрүүлж байна. Ирэх оны хувьд өмнө байгаагүй хамгийн өндөр орлого, зарлагатай төсөв хэрэгжихээр байгаа. Орлого нь 11.8 их наяд төгрөг бол зарлага нь 13.9 их наяд билээ. Төсвийн алдагдал хумигдаж, ашигтай гарна гэдэг өр үүсэхгүй гэсэн үг. 

“Оюутолгой” төслийн далд уурхайн бүтээн байгуулалт шат ахилаа

Манай улсад жилд орж ирж буй гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтын 75-80 хувийг ганцхан төсөл бүрдүүлж байна. Энэ нь “Оюутолгой”. Тодруулбал, уг төслийн хоёр дахь шат болох далд уурхайн бүтээн байгуулалт 2019 онд эрчимтэй урагшилснаар эдийн засаг эргэн сэргэх гол баталгаа болов. Төслийн хүрээнд нийт 14 мянган ажлын байр бий болж, дотоодын 500 гаруй компанитай хамтран ажиллажээ. Үйл ажиллагааны нийт худалдан авалтынхаа 76 хувийг дотоодын компанид зарцуулсан байна. 2010 оноос энэ оны гуравдугаар улирал хүртэлх хугацаанд үндэсний худалдан авалтад “Оюутолгой” төсөл нийт гурван тэрбум ам.доллар зарцуулжээ. Онцлох бүтээн байгуулалтад зүй ёсоор тооцогдох гүний уурхайн үйлдвэрлэлийн ам энэ онд баригдаж дууслаа. Газрын гүнд буй хүдрийг газрын гадаргад гаргахад уурхайн амыг ашигладаг. Энгийнээр хэлбэл, уурхайн ам гэдэг нь газрын гүнд буй уурхайг газрын гадаргатай холбож өгч буй “гүүр” нь юм. Энэхүү бүтээн байгуулалтгүйгээр гүний уурхайн үйл ажиллагааг төсөөлөх боломжгүй аж.  

Хөрөнгийн зах зээл шинэ тоглогчоор бүл нэмэв 
2019 он дотоодын хөгжиж буй хөрөнгийн зах зээлд ивээл хишгээ харамгүй хайрласан гэхэд дэгсдэхгүй биз ээ. Шинээр хэд хэдэн компанийн олон нийтэд хувьцаагаа санал болгож, засаглалын бүтцээ шинэчиллээ. Энэ онд “Монос хүнс” болон “Түмэн шувуут” компани IPO гаргасан бол “Ард санхүүгийн нэгдэл” “Жинст Увс” компанид нэгдэх замаар өөрчлөн байгуулагдсанаар хөрөнгийн зах зээлд бүл нэмэв. Хөрөнгийн биржийн арилжааны өсөлт ч үүнтэй холбоотой. Монголын хөрөнгийн бирж пүрэв гарагийн үнэт цаасны арилжаагаар 29 компанийн 239,398 ширхэг хувьцаа арилжлаа. Энэ өдөр 18 компанийн хувьцааны ханш өсөв. Тэрчлэн ТОП 20 индекс 0.62 хувиар өсөж, зах зээлийн үнэлгээ 2.59 их наяд төгрөгтэй тэнцлээ. 

1072 хувьцаа эзэмшигчид ногдол ашиг хүртэхээр боллоо 
2017 оноос хойш ашигтай ажиллаж эхэлсэн “Эрдэнэс Тавантолгой” компанийн хувьцаа эзэмшигчид ногдол ашиг хүртэхээр боллоо. УИХ-ын Өргөдлийн байнгын хорооны хурлаар үүнийг албажуулав. Тус компанийн цэвэр ашиг жил ирэх тусам нэмэгдэж байна. “Эрдэнэс Тавантолгой” 2017 онд 460 гаруй тэрбум төгрөгийн ашигтай ажилласан бол 2018 онд ашгийн хэмжээ нь 700 тэрбум төгрөг давсан. Энэ оны хувьд мөн л компанийн ашиг нэмэгдэх хүлээлттэй байна. Тус компани манай улсын нүүрсний экспортын гуравны нэгийг бүрдүүлж байгаа юм. Эргэн сануулахад, 2012 онд МАН төрийн эрх барьж байх үед С.Батболдын Засгийн газар Монгол Улсын иргэн болгонд дээрх компанийн хувьцааг эзэмшүүлэх шийдвэр гаргасан билээ. 

"Капитал" банкны дампуурал санхүүгийн зэх зээлийг доргиолоо 
Банк давамгайлсан санхүүгийн тогтолцоотой манай улсад банкны дампуурал хамгийн эмзэг сэдвийн нэг. Тэгвэл энэ онд “Капитал” банк дампуурлаа зарласнаар санхүүгийн зах зээлийг энэхүү мэдээлэл ихээхэн хүчтэй цочроов. “Хадгаламж”, “Зоос”, “Монгол Шуудан” банкны дампуурал бидэнд гашуун сургамж болж үлдсэн. Үүнээс хойш банкны системийн зохицуулалт улам нарийсаж, шалгуур тэр хэрээр өндөрссөн. Активын хэмжээгээр банкны системийн 1.1 хувийг бүрдүүлж байсан “Капитал” банкны хувьд банкны зохистой харьцааны шалгуур үзүүлэлтээ хангаж чадаагүй, төлбөр түргэн гүйцэтгэх чадваргүй болсноос гадна банк хоорондын төлбөр тооцооны гүйлгээг саатуулж, хэвийн үйл ажиллагаа нь доголдсоны улмаас татан буугдсан билээ. 




















A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Төр тогтуун ч түшээд тонгочсон 2019 он

 0 сэтгэгдэл

М.Энхболдыг чөлөөлж, оронд нь Г.Занданшатарыг УИХ-ын даргаар томилсноос бусдаар төр дээд төвшиндөө тогтуун жил байлаа. Засгийн газрыг огцруулах операци өрнөсөнгүй, сайд нарыг “шүд сугалах” гэж тэвдүүлсэнгүй. УИХ-ыг тараах санаачилгыг улсын Ерөнхийлөгч, эсвэл өөр субьектээс идэвхтэй дэвшүүлсэнгүй. Төрийн гурван өндөрлөг үзэл бодол нийлж, үйл хэргээ нэгтгэсэн жил байсан гэхэд болно. Гэхдээ энэ нь улс төр аядуу тайван байсан гэсэн үг биш. Гадаадад дипломатууд сахилга бат алдаж, дотоодод гишүүд толгой дараалан гэмт хэрэгтэн болох шахлаа. Улс төрийн зүтгэлтэн Төрийн ордонд учир битүүлгээр нас барсан бол өдгөөгөөс 21 жилийн өмнө өөд болсон өөр нэгэн төрийн зүтгэлтний аминд халдсан хэрэг хамгийн их анхаарлын төвд орсон жил байв. С.Зоригийн хэргийн эргэн тойронд ял авсан хүн гэрч болж, яллагдагч нь гэмт хэрэгтэн болсон хачин үзэгдэл Монгол оронд өрнөв. Гэхдээ Монголын улс төрийн амьдрал дандаа бараан байсангүй. Дөрвөн ч парламентын зорилго болоод байсан Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах ажлын ард энэ удаагийн УИХ гарч чадсан нь энэ жилийн онцлох үйл явдал яах аргагүй мөн. Ийнхүү төр тогтуун ч түшээд тонгочсон улирч буй 2019 оны үйл явдлуудыг онцоллоо.

Улс төрийн тогоонд бөмбөг тэслэх шахсан уул уурхайн лицензүүд 
Уул уурхайн компаниуд хүндхэн жилийн ард гарч байна. Байгалийн баялгийг олигархуудаас хураан ард түмэнд өгнө гэсэн Ерөнхий сайдын мэдэгдлийн араас Салхитын мөнгөний орд, “Сауд Гоби Коал Транс”-ын нүүрсний ордын тусгай зөвшөөрлүүд, Архангай, Булган, Төв, Өвөрхангай, Сэлэнгэ, Хэнтий зэрэг аймгийн алтны шороон ордуудын тусгай зөвшөөрлүүдийг хүчингүй болгов. Урьдчилсан байдлаар албан ёсны зөвшөөрөлтэй 2900 орчим тусгай зөвшөөрлийг шалгаж, “но” илрүүлэх үүрэгтэй Ажлын хэсгийнхний хийсэн судалгаагаар бараг 20-30 хувь нь бүдэрсэн гэдэг. Харин уул уурхайн салбар дахь энэ ажиллагаа улс төрийн тогоонд “бөмбөг” болон тэсрэх магадлалтай тул “но”-той бүхэн рүү ноцож чадсангүй. 2019 онд ашигт малтмалын 141 лиценз цуцалсны 56 нь ашиглалтын лиценз байсан юм. Гэхдээ үр дүнд нь цуцлагдсан лиценз бүхий талбайнууд руу нутгийн иргэд, нинжа нар дайрч эхэлсэн. Тэднийг хувин, хүрз барьсан хүмүүс гэж эндүүрэв. Тэд уулыг нурааж, усыг ч эргүүлж чадах хүнд машин техникээр өвч бүрэн тоноглосон “мэргэшсэн” нинжа нар билээ. 

Гишүүд парламентийн нэр хүндийг түүхэнд байгаагүйгээр унагав
УИХ-ын гишүүд парламентын нэр хүндийг Монголын түүхэнд байгаагүйгээр гутаасан бараан он шувтарч байна. УИХ-ын хоёр ч гишүүн садар самууны хэрэгт холбогдож, Д.Гантулга ял авч шоронд орсон нь оны онцлох хар толбо. Үүн дээр парламент ЖДҮХС-гаас нэн хөнгөлөлттэй зээл авсан хэрэгт Б.Ундармаа, Л.Энхболд, Г.Солтан, Д.Дамба-Очир нарыг шалгах Ерөнхий прокурорын хүсэлтийг үл ойшоож, улайран хамгаалсан нь УИХ-ын нэр хүндийг харлуулсан онцгой хар үйл явдал байв. Тэдний араас 40 гаруй гишүүн тус сангаас “хамаатан”-даа болон өөртөө зээл авсан шуугиан дэгдэж, зарим нь хүлээн зөвшөөрч, уучлалт гуйсан нь иргэдийн итгэл рүү “ус цацсан” бүр ч увайгүй явдал болов. Энэ хэрэгт сайд асан Б.Батзориг буруутай гэдгээ хүлээж, бусдынхаа өмнөөс бүрэн эрхээ түдгэлзүүлэх санал болон ялын тогтоолоо хүлээж сууна. Нэг санг цөлмөсөн дуулиан намжаагүй байхад УИХ-ын гишүүдэд хамаатай олон хуулийн этгээд ХЭДС-гаас зээл авсан шуугиан дэгдэж, сайдаар ажиллаж асан бас нэгэн гишүүн яллагдагчаар татагдсан нь УИХ-ын нэр хүндийг бүр ч шороотой хутгав. 

Төрийн оронд амиа алдсан Г.Батхүүгийн хэрэг замхрав


АН-ын дэд дарга Г.Батхүү тавдугаар сарын 17-ны орой Төрийн ордны нэгдүгээр давхарт учир битүүлгээр амиа алдсан нь олон нийтийг цочирдуулав. Тэрбээр Монголын Автомашин, мотоциклын спортын холбооны ерөнхийлөгчийн хувиар олон улсын авто уралдаан зохиох хуралд оролцож яваад ийн амиа алдсан юм. Түүнийг хуралдааны танхимаас гараад Төрийн ордны хоёрдугаар давхарт МАН-ын гишүүдтэй таарч заримынх нь өрөөнд саатсан гэх мэдээлэл бий. Тухайн үед болсон үйл явдлын талаар УИХ-ын гишүүн Н.Номтойбаяр “Г.Батхүү агсантай хамгийн сүүлд уулзсан хүмүүсийн нэг нь би. Тэр үед манай өрөөнд орж авто спортын холбооны талаар ярилцсан” хэмээн хэлснээрээ хардлагын гол бай болоод байна. ЦЕГ хэргийн талаар албан ёсны мэдээлэл гаргаагүй ч “тархинд цус харвасан, нүүрэнд гавлын ясны цууралтын улмаас хөхрөлт үүссэн” гэсэн шүүх эмнэлгийн дүгнэлт гарсан. Түүний амиа алдсан шалтгааныг үнэн зөв тодорхойлох хүсэлтийг АН-ын удирдлага, ар гэрийнхэн нь хүсэж ОУПХ-ны хүний эрхийн хороонд хандаад буй билээ. 

Монголын дипломатчид улсынхаа нэрийг Европт хараар тамгалав 
“Цагаан тахал” хэмээн дэлхий нийтээрээ нэрлэж, тэмцлээ улам эрчимжүүлж байгаа энэ цаг үед мансууруулах бодис тээвэрлэн борлуулах ажилд манай дипломатчид толгой дараалан холбогдсон нь 2019 онд Монгол Улсыг Европ тивд хараар будлаа. Туркийн Истанбулд суугаа Ерөнхий консулын газрын дипломат ажилтан Б.Баттүшиг, жолооч С.Эрдэнэбаяр нар 70 кг герион албаныхаа машинаар тээвэрлэж яваад ХБНГУ-ын Дрезден хотын хил, гаалийнханд баригдан, шүүх хурал нь өдийд үргэлжилж байна. Дээрх хоёр хүнээс гадна ОХУ-ын Эрхүү хотод суугаа Ерөнхий консулын газрын эрх бүхий ажилтан М гэгч хэдэн сарын өмнө ХБНГУ-ын хууль сахиулах байгууллагынханд мөн саатуулагдан шалгуулж буй мэдээлэл батлагдаад буй. Тэрбээр бас л багагүй хэмжээний мансууруулах бодис тээвэрлэж яваад баригдсан.Улсаа төлөөлөн гадаадын улс оронд сууж буй албан тушаалтнууд мансууруулах бодисын хууль бус наймаанд донтож, дипломат эрх ямба, эд зүйлээ ашиглан хүчин зүтгэж буй нь харамсалтай.

Яллагч, яллагдагч талуудын байр солигдсон нь 
Төр нийгмийн нэрт зүтгэлтэн С.Зоригийн амь насыг онц хэрцгийгээр хөнөөсөн хэрэгт Ц.Амгаланбаатар, Б.Содном-даржаа, Т.Чимгээ нарыг буруутган, гурван шатны шүүхээс 24-25 жилийн хорих ялаар шийт гэсэн билээ. Гэвч 2019 он гарахаас хэдхэн хоногийн өмнө Ц.Амгаланбаатар мэдүүлгээсээ буцаж, энэ талаараа Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Ц.Нямдоржид захидал хүртэл бичсэнээр уг хэргийн учиг зангилаа нь олдохгүй үйл явдлууд энэ жилийн турш өрнөлөө. Улмаар Ц.Амгаланбаатар гэрч, Т.Чимгээ, Б.Содномдаржаа нар хохирогч болон харин Тагнуулын ерөнхий газар, Улсын мөрдөн байцаах газар, Эрүүгийн цагдаагийн газрын алба хаагчид, тэр дунд Б.Хурц, Г.Эрдэнэбат нарын есөн хүн яллагдагч болон хувирсан нь шүүхийн түүхэнд урьд өмнө байгаагүй үзэгдэл болов. Тэднийг бусдыг эрүүдэн шүүсэн, уг ажлыг зохион байгуулсан, оролцсон гэх эрүүгийн хэрэг тулгаж, шүүх ажиллагаа эхэлсэн. Одоогоор нотлох баримт хангалтгүй гэсэн үндэслэлээр нэмэлт мөрдөн байцаалтад буцаад байгаа энэ асуудалд Олон улсын парламентын холбоо ч анхаарлаа хандуулж буйгаа анхааруулаад байна. 

В.Путин манайд айлчилж, Халх голын 80 жилийн ойг тэмдэглэлээ 
Халх голын дайны ялалтын 80 жилийн ой энэ онд тохиож, Монгол Орос хоёр улс хамтран ёслол төгөлдөр тэмдэглэн өнгөрүүллээ. Монгол Оросын эрдэмтэд хамтарсан эрдэм шинжилгээний бага хурал зохион байгуулж, Халхын голын дайны тактик стратегид шинжлэх ухааны дүгнэлт өгөв. Мөн Халх голын дайны ялалтын 80 жилийн ойд зориулан ОХУ-ын “Оросын баатрууд” буюу сөнөөгч Су-30СМ загварын байлдааны онгоцоос бүрдсэн уран нислэгийн баг Хүй 7-н худагт агаарын шоуг анх удаа монголчуудад сонирхуулав. Мөн цэргийн парад, хоёр орны хамтарсан урлаг, уран сайхны арга хэмжээнүүд... Энэ бүхний дараа буюу есдүгээр сарын 3-ны өдөр ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путин Монголд айлчилсан нь 2019 оны онцлох үйл явдлын нэг байлаа. Түүний айлчлалын өдрийг Засгийн газраас бүх нийтийн амралтын өдөр болгож, замын хөдөлгөөний болон бусад аюулгүй байдлыг өндөр дээд хэмжээнд хангасан билээ. 

60 тэрбумын хэргийнхэн ял авав 
2016 оны сонгуулиар эхэлсэн 60 тэрбумын хэргийн дуулиан, Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар өндөр авсан ч энэ онд шийдэгдэж хоёр хүнд шүүхээс ял оноов. Оны эхэнд УИХ-ын нэр бүхий гишүүд УИХ-ын дарга М.Энхболдыг 60 тэрбумын хэргийг мэдэж байсан гэх үндэслэлээр буруутгаж албан тушаалаа өгөхийг шаардан албан тушаалаас нь чөлөөлснийг сануулъя. Мөн энэ хэргийн талаар МАН-ын одоогийн удирдлагууд ч мэдэж байсан, схемтэй танилцсан тухай зураг, баримт ил болсон. Гэвч арваннэгдүгээр сард Баянгол дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхээс Ц.Сандуй, А.Ганбаатар нарт сонгуулийг хууль бусаар явуулах хуйвалдаан зохион байгуулсан үндэслэлээр дөрвөн жилийн хорих ял оноосон юм. Тэд шүүхийн шийдвэрийг давж заалдаагүй боловч МАН-ын зарим гишүүн шүүх нотлогдоогүй хэргийн төлөө тэдэнд хилс хэрэг тохож хэлмэгдүүлсэн гэх байр суурийг илэрхийлсээр байгаа. Мөн схемийг зохиосон гэх Г.Доржзодов ч хариуцлага хүлээх ёстой гэсэн үндэслэлийг зарим хуульч гаргаад байгаа билээ. 

Оюутолгойд монголын эрх ашгийг хангуулах тогтоолыг батлав 
Өнгөрсөн хавар Оюутолгойн гэрээг шалгах ажлын хэсгийн дүгнэлтийг парламентаар хэлэл цэхээс өмнөхөн гишүүн Д.Дамба-Очир Рио Тинто болон Оюутолгой төслийг хэрэгжүүлэгч талд шалгалтын дүнг задалсан нь Монголын талд хүндээр тусав. Улмаар парламент ажлын хэсгээс гаргасан 86 заалттай зөвлөмжийг яаралтай хэрэгжүүлэх үүднээс “Оюутолгой ордын ашиглалтад Монгол Улсын эрх ашгийг хангуулах тухай” УИХ-ын тогтоолыг батал сан юм. Тус тогтоолоор Оюутолгойн ордыг ашиглах хөрөнгө оруулалтын гэрээ хэлэлцээрийг сайжруулах, ордын нөөцийн үнэлгээг дахин хийсэн ТЭЗҮ-ийг боловсруулах, байгаль орчны үнэлгээг шинэчлэх, Монголын талын төлөөлөгчийн чадавхыг сайжруулах зэргийг багтаасан. Мөн Монголын талд оногдох ашиг 2041 он хүртэл хойшилсонтой холбоотойгоор 34 хувиа АМНАТ болон бүтээгдэхүүн хуваах гэрээний аль нэгээр солих бололцоог тогтоолд тусгаж өгсөн юм. Харин саяхан “Рио Тинто” компани УИХ-ын тогтоолыг дэмжин, цаашид яриа хэлэлцээ хийхэд бэлэн гэдгээ мэдэгдсэн нь ордын хувьцааны ханш олон улсын хөрөнгийн биржид өсөх гол нөхцөл боллоо. 

Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт орууллаа
Гурван парламент дамжин “дуншсан” эцэг хуулийн өөрчлөлтийг хийж чадсан нь энэ оны төдийгүй одоогийн УИХ-ын түүхэнд тэмдэглэх онцлох үйл явдал боллоо. УИХ-ын гишүүн Д.Лүндээжанцан тэргүүтэй 62 гишүүний өргөн барьсан төсөл тийм ч амар “зам”-ыг туулаагүйг зун, намрын үйл явдлууд харуулна. Төслийг УИХ дөрвөн сарын турш, 36 удаагийн хуралдаанаар ярилцан, гурван удаагийн хэлэлцүүлгээр баталсан юм. Ингэхдээ эрх баригчид процедурын алдаа гаргаж Ерөнхийлөгчийн хоригоор залруулсан гэдгийг энд дурдах нь зүй. Мөн сөрөг хүчин АН хэлэлцүүлгээс хоёр удаа гарч, эцсийн хэлэлцүүлэг болон хууль батлах үйл ажиллагаанд оролцоогүй гэдгийг онцлох хэрэгтэй. Үндсэн хуулийн өөрчлөлтөөр 24 зүйлийн 52 заалтыг хөндсөн бөгөөд онцлох заалтаас дурдвал 50 нас хүрсэн иргэнийг нэг удаа, зургаан жилээр Ерөнхийлөгчөөр сонгох, Үндсэн хууль зөрчсөн гишүүнийг эгүүлэн татах, Ерөнхий сайд танхимаа бүрдүүлэх, байгалийн баялгийн сангаас иргэд хувь хүртэх, шүүхийн сахилгын хороог ажиллуулах, Эрдэнэт, Дарханыг хотын статустай болгох зэрэг хөгжилд хөтлөх олон заалтыг баталсан.  











A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Ам.долларын ханш амьдрах зардлыг нэмэгдүүлсээр байна

 0 сэтгэгдэл
  • Ам.долларын ханшийн өсөлт өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнийг хөөрөгдөх болов
  • Ирэх 2020-­2024 онд манай улсын төлөх төрийн болон хувийн хэвшлийн өр 14.4 тэрбум ам.доллар. Гэтэл бидэнд бэлэн байгаа валютын нөөц маань дөрвөн тэрбум ам.доллартой л тэнцүү


Төгрөгтэй харьцах ам.долларын ханш лхагва гарагт 2723.60 төгрөгтэй тэнцлээ. Монгол Улс сааралт жагсаалт руу орсноос хойш ам.долларын ханш тасралтгүй өссөөр дээрх түвшинд хүрэв. Тодруулбал, сүүлийн нэг сарын хугацаанд ам.долларын ханш төгрөгийн эсрэг 21 төгрөгөөр чангарч, энэ нь түүхэнд байгаагүй дээд үзүүлэлт болж байна. Жижиг эдийн засагтай, гадаад худалдаа нь нээлттэй, импортын хэрэглээнээс хараат манай орны хувьд ам.долларын ханш даган амьдралын чанар хэлбэлзэх болов. Иргэдийн худалдан авах чадвар муудаж буйн хамгийн том шалтгаан нь өнөөдөр үндэсний мөнгөн тэмдэгтийн ханшийн уналт болж байна. Гар дээрээ авч буй сарын цалингаа ам.долларт хөрвүүлэхэд тал нь хаачив гэмээр хоёр дахин багасна. Ам.долларын ханш тогтмол өөрчлөгдөж, төсөв, мөнгөний бодлого хэлэлцсэн өдрүүдэд зах зээл дээр өсөлт эрчимтэй явагдлаа. Төв банк гадаад валютын ээлжит дуудлага худалдаагаар мягмар гарагт гэхэд 27 сая ам.доллар нийлүүлсэн ч энэ нь дорвитой нөлөө үзүүлсэнгүй. Энэ сар гарснаас хойш нийт 164 сая ам.доллар валютын дуудлага худалдаагаар зах зээлд нийлүүлсэн байна. Гэвч ам.долларын ханш тогтворжих бус өсөлт үргэлжилсээр. Улсын гадаад валютын албан нөөц бараа, үйлчилгээний импортын зургаан сарын хэрэгцээг хангах түвшинд байна. Төлбөрийн тэнцэл энэ оны эхний 11 сарын байдлаар 250 сая ам.долларын ашигтай гарсан. Хэдий тийм боловч ам.долларын ханш зогсолтгүй өссөөр. Харин гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтын цэвэр дүн оны эхний 10 сарын байд лаар 1.56 тэрбум ам.доллар буюу өнгөрсөн оноос зургаа орчим хувиар буурсан дүнтэй байна. Үүний 75-80 хувийг “Оюутолгой” төслийн хөрөнгө оруулалт бүрдүүлжээ. Нэг төслөөс хамааралтай хөрөнгө оруулалтын урсгал эдийн засгийн эмзэг байдлыг давхар илтгэнэ. Хөрөнгө оруулалтаа задлаад үзвэл дийлэнх нь “Оюутолгой” төслөөс хамааралтай байна. Гэтэл валютын гол суваг болж байгаа уг төсөлд Монгол Улсын эрх ашгийг хангуулах тухай тогтоолын төслийг УИХ батлаад байгаа. Төсөлд Засгийн газрын болон УИХ-ын ажлын хэсгээс 2018 онд хийсэн шалгалтын дүнд үндэслэж, дээрх тогтоолыг гаргасан билээ. Тогтоолоос үүдэн хөрөнгө оруулалтын гэрээнд өөрчлөлт оруулах, улмаар далд уурхайн зардал нэмэгдэхээс шалтгаалж төслийн хувь заяа хаашаа эргэх нь тодорхой болох юм. Хэрэв далд уурхайн санхүүжилт саатах, төсөл хэрэгжүүлэгч талууд нэгдсэн байр суурьт хүрч чадахгүй бол ам.долларын ханшаар дамжуулан иргэдийн орлого үнэгүйдэхээр байна. Үйлдвэрлэгч бус хэрэглэгч орны хамгийн том зовлон валютын ханш. Ханш өндөр байх хэрээр өрхийн амьжиргаа доройтдог. Улмаар иргэдийн худалдан авах чадвар муудаж, ханшаар дамжин инфляц хөөсөрдөг. 





A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Б.Энх-Амгалан: 1072 хувьцааны ногдол ашгийн талыг нь зарцуулаагүй

 0 сэтгэгдэл
  • Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр замын санхүүжилтийг бүтээгдэхүүн урьдчилан борлуулах замаар шийднэ
  • Хөгжлийн банкнаас зээл  авч хилийн наана нүүрс тээврийн жолооч нарт зориулсан хоёр том кемп байгуулна

Зам, тээврийн хөгжлийн сайд Б.Энх-Амгалангаас цаг үеийн зарим асуудлаар тодруулга авлаа.

-Танай намын бүлгээс сонгуулийн хуулийн төслийг эргэж харахаар шийдвэрлэсэн байна. 

Тийм. Эргэж ярья гэсэн. УИХ дахь бүлэг болон Удирдах зөвлөлийн хүрээнд эргэж харахаар болсон. 

-Аль заалтыг нь эргэж харахаар байгаа вэ? 

-Сонгуулийн тогтолцоо буюу 50+26 хувилбар. Ер нь бол УИХ- ын гишүүнийг ард түмэн өөрөө сонгодог байя л гэсэн санаа. Тэгэхгүйгээр намын нэрийн ард нуугдаж байгаад дахин сонгогддог байж болохгүй. 

-МАН-ын дэргэдэх Стратеги бодлогын хүрээлэнгээс авлигын хэрэгт нэр холбогдсон хүмүүсийг сонгуульд нэр дэвшүүлэхгүй байх санал хүргүүлсэн гэж үнэн үү? 

-Би Удирдах зөвлөлийн гишүүн биш болохоор сайн мэдэхгүй байна. Гэхдээ энэ асуудал зарчмын хувьд зөв. Аливаа хэрэг төвөгт холбогдсон хүмүүс намын олон мянган гишүүнээс дахин нэр дэвшиж таарахгүй шүү дээ. 

-Өргөдлийн байнгын хорооны хуралдаанаар ЭТТ ХХК-ийн 1072 хувьцааны ногдол ашгийн талаар сонсгол хийлээ. Иргэдэд очих байсан ногдол ашгийг танай салбарын бүтээн байгуулалт руу шилжүүлсэн. Санхүүжилтэд ямар хяналт тавьж байна вэ?

-Ноднин “Эрдэнэс Тавантолгой” ХХК-ийн хувьцаа эзэмшигчид шийдвэр гаргаад ногдол ашгийг тараахгүйгээр улс орны бүтээн байгуулалтад зарцуулъя гэсэн. Нийт 750 орчим тэрбум төгрөгийг Зүүнбаян-Тавантолгой чиглэлийн төмөр замын бүтээн байгуулалтад зориулж байна. Энэ ажил одоо ч үргэлжилж байгаа. Гэхдээ бүх мөнгийг зарлагадсан уу гэвэл үгүй. Энэ жил хийсэн ажлын хэмжээгээр уг мөнгөний тал орчим хувь нь бүтээн байгуулалтад зарцуулагдсан гэж ойлгож байгаа.

-Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр замыг эхэлж хөдөлгөх нь эдийн засгийн үр ашигтай байсан юм биш үү?

-Бид аливааг хоёр талаас нь харах хэрэгтэй. Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр зам ашигтай юу гэвэл ашигтай. Яагаад гэвэл шууд гарцтай. Энэ чиглэлийн төмөр замын суурь бүтэц нь 70- 80 хувь тавигдсан. Гэхдээ бид хоёр талын гарцтай болъё гэж зорьсон. Хоёрдугаарт, Тавантолгой орчмын 37 ордыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах шаардлага, хэрэгцээ байсан. Мөн эдгээр ордын үнэ цэнийг өсгөх хэрэгтэй. Тэгэхгүй бол 200- 400 орчим км газарт машинаар нүүрс зөөх гээд байна. Говийн хөрсөнд ч энэ нь таарахгүй. Бас нэг чухал зүйл нь энэхүү бүтээн байгуулалтыг үндэсний компаниуд өөрсдөө хийнэ. Тавантолгойн нүүрсний үндсэн хэрэглэгч Бугатын төмөрлөгийн үйлдвэр. Энэ нь Хангимандалын цаахна байгаа. Тиймээс цаашид Зүүнбаян-Хангимандал чиглэлийн төмөр замаар гаргана. Өөрөөр хэлбэл, эдийн засгаа тэлэх бодлогын хүрээнд энэ чиглэлийн төмөр замыг тавьж байгаа юм. Гэхдээ “Тавантолгой-Гашуунсухайт” чиглэлийн төмөр зам барих ажлыг ЭТТ, Тавантолгой төмөр зам компани хамтарсан консерциум байгуулаад эхлүүлсэн. Үндсэндээ Тавантолгой-Гашуунсухайт, Тавантолгой-Зүүнбаян чиглэлийн төмөр зам ашиглалтад орно. Цаашид Зүүнбаян-Хангимандал чиглэлийн төмөр зам ч ашиглалтад орох ёстой. Энэ бол улсын эдийн засгийн хөгжилд ихээхэн нэмэр болох төслүүд. 

-Санхүүжилтийн асуудлыг нь хэрхэн шийдэж байгаа вэ? 

-Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр замын санхүүжилтийг бүтээгдэхүүн урьдчилан борлуулах замаар шийднэ. Манай нүүрсний үнийг урьдчилан төлөх байдлаар төмөр замын санхүүжилтийг босгоно. Харин бид төлбөрөө нүүрсээр төлнө гэсэн үг. 

-Өмнө нь бариад орхисон даланг яах вэ?

-Тэр суурин дээр төмөр замын бүтээн байгуулалтыг үргэлжлүүлэн хийх бололцоо бий гэж үзсэн. Гэхдээ олон жил энэ хэвээрээ байж болохгүй. Удах тусам далан эвдэрнэ. 

-Тавантолгойн нүүрс тээвэрлэгч жолооч нарын асуудлыг хэрхэн шийдвэрлэх вэ? 

-Төмөр замаа тавиад дуусахаар жилд 30 сая тонн нүүрсийг төмөр замаар хил гаргана. Мөн 30 сая тонн нүүрс автомашинаар гаргах асуудал бий. Тэгэхдээ дөрвөн урсгалаар. Хойд талаас концессын гэрээний дагуу ачаатай машины даацын замын асуудал бий. Тэгэхээр нийт 60 орчим сая тонн нүүрс гаргах бололцоо бий. Мөн цаашид олон жилийн насжилттай, даац нь хэтэрсэн хятад машинуудыг шахах бодлого барина. Үүнээс гадна монгол жолооч нар Хятад руу гарч усанд ордог, автомашинаа засварладаг байдал бий. Хөгжлийн банкнаас зээл авч хилийн наана нүүрс тээврийн жолооч нарт зориулсан хоёр том кэмп байгуулах юм. Хувийн компаниуд ч гэсэн зөвшөөрөл авахын тулд заавал кэмп байгуулсан байх шаардлага тавьж байгаа.