A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2117/

Голын мөсөн дээр бэлтгэл хийж байгаад түрүүлнэ гэдэг хэний ч санаанд багтахгүй

Зориулалтын мөсөн ордонгүй болохоор ДАШТ-д орж чадахгүй байна

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2117/


Монголын хоккейн шигшээ баг Азийн Challenge Cup тэмцээнд хоёр жил дараалан түрүүлсэн нь спортын ертөнцийн онцлох мэдээ байлаа. Бахдам амжилт гаргасан залуусыг Биеийн тамир спортын газрын дарга Ц.Шаравжамц хүлээн авч уулзан баяр хүргэсэн юм. Зориулалтын мөсөн гулгуурын ордонгүй, өвлийн цагт гол, нуурын мөсөн дээр бэлтгэл хийж байгаад очсон нөхөд энэ том тэмцээнд түрүүлнэ гэдэг гадаадын тамирчдын хувьд санаанд багтамгүй зүйл гэдгийг шигшээ багийн дасгалжуулагч А.Мэргэн хэлсэн юм. Мөн тэрбээр хоккейн спортоор байнгын бус бэлтгэлтэй, цалинтай шигшээ баг байгуулах асуудлыг улсаас дэмжиж өгөхийг хүсэв. Ц.Шаравжамц дарга “Энэ жил хоккейн байнгын бус шигшээтэй болохоор зүтгэсэн ч хөрөнгө мөнгөний дутагдлаас болоод чадсангүй. Гэхдээ бууж өгөхгүй, дараа жил дахиад зүтгүүлэх болно” гэсэн юм.

Энэ үеэр шигшээгийн дасгалжуулагч А.Мэргэн болон багийн ахлагч Н.Мишигсүрэн нартай ярилцлаа.


Н.Мишигсүрэн: Аварга болох боломжтой гэсэн бодол тав, зургаан жилийн өмнөөс төрсөн

-Монголын хоккейн шигшээ Азийн Challenge Cup тэмцээнд хоёр жил дараалан түрүүллээ. Энэ удаагийн тэмцээн өмнөхөөс юугаараа онцлог байв?

-Багийн бүрэлдэхүүн өмнөхөөс илүү залуужиж, сайн тамирчдаар хүчээ сэлбэсэн. Бусад багуудын тухайд гаднын легионер тамирчдыг их авсан байна лээ. Энэ нь манай багт багагүй хүндрэл учруулсан. Тэмцээний тухайд бид хэсэгтээ Филиппинд хожигдсон. Тэр тоглолтод үндсэн таваа сонгохдоо алдаа гаргасан тал бий. Гэхдээ багш дасгалжуулагчдынхаа бэлдсэн хувилбарын дагуу тоглож, сүүлд аваргын төлөө хожсон.

-Филиппинд дахиад хожигдох вий гэсэн айдас байв уу?

-Бид өнгөрсөн жил бас энэ багт хожигдсон. Яах аргагүй хүчтэй баг л даа. Хоёр хожигдсон тоглолтдоо багагүй дүгнэлт хийсэн нь үр дүнд хүрлээ.

-Та шигшээ багт хэдэн жил тоглож байна вэ?

-Шигшээ багт 20 жил тогложээ. Сүүлийн 13 жил нь багийн ахлагчаар тоглолоо.

-Таны тоглож байсан бүрэлдэхүүнээс аль үеийн баг хамгийн хүчтэй нь байв?

-Мэдээж Монголын хамгийн сайн залуусыг үе үеийн шигшээд авч явдаг. Сүүлийн хоёр жил залуучууд доороос түрж гарч ирж байна. Өнгөрсөн жилийн бүрэлдэхүүн их сайн байлаа. Гэхдээ миний бодлоор анхны хүрэл медалийг авсан 2013 оны баг хамгийн хүчирхэг нь байсан.

-Энэ тэмцээнд түрүүлж болох юм байна гэсэн итгэл хэдийд төрсөн бэ?

-Эхний жилүүдэд хоосон ирдэг байлаа. Тэгээд анхны медалиа авсан. Медаль аваад ирэнгүүт цаашаа цом хардаг болсон. Бэлтгэлээ л сайн хийвэл аварга болох боломжтой гэсэн бодол тав, зургаан жилийн өмнөөс төрсөн дөө. Ингээд дөрвөн хүрэл, нэг мөнгөн медаль авсны эцэст ноднин анх удаа түрүүлсэн. Сүүлийн үед залуучууд хоккейг сонирхон хичээллэх боллоо.  Бэлтгэлээ ч сайн хийж байна. Энэ бүхний үр дүн гарлаа гэж болно. Биднийг энэ амжилтад хүргэхэд тусалсан клубүүдийн багш дасгалжуулагчдын хөдөлмөрийг дурдахгүй байхын аргагүй.

А.Мэргэн: Өмнө нь том ачааны машинтай байсан бол одоо хурдтай жижиг тэргээр давхих мэт болсон

-Монголын шигшээгийн энэ жилийн тоглолтыг харахад илүү олон гоол оруулж, өрсөлдөгчөө давамгайлж байсан. Ноднингийнхтой харьцуулахад бэлтгэл илүү сайн байв уу?

-Бэлтгэл сайжрахдаа гол нь биш юм аа. Энэ спортоор хичээллэж байгаа хүүхдийн тоо маш хурдацтай нэмэгдсэн. Доороос гарч ирсэн долоо, найман залуу тамирчин сая тэмцээнд явлаа. Энэ хүүхдүүд багийн тоглолтод маш их хурд нэмсэн. Зүйрлүүлбэл, өмнө нь том ачааны машинаар давхидаг байсан бол одоо хурдтай жижиг тэргээр давхих болсон гэсэн үг. Гэхдээ залуу тамирчдад дутагдалтай тал байдаг нь туршлага бага. Одоо энэ багийн цөм болсон тамирчдын нас 33-37 болчихлоо. Ийм настай тамирчдаар шигшээг авч явна гэдэг хэцүү. Тиймээс залгамж халаа яах аргагүй чухал.

-Манайхтай тулсан өрсөлдөгчид бүгд битүү дээвэртэй ордонд байнгын бэлтгэл хийж байгаад ирсэн, хангамж сайтай багууд. Ийм өрсөлдөгчийг ялж түрүүлэхэд юу хамгийн их нөлөөлсөн бол?

-Хоккей дэлхийн хэмжээнд хурдны спорт болчихоод байгаа. Битүү зааланд гаргаж байгаа хурд гадаа мөсөн дээр гаргах хурд хоёрын хооронд бараг 15 км/цагийн зөрүү бий. Бид задгай  талбайд бэлтгэл хийж байгаад очсон хойноо тэр мөсөн дээр нь дасах хэцүү байдаг. Энэ асуудлыг тактикийн ачаар л давж гарна.

-Манайхан сая хэсэгтээ Филиппинд хожигдсон. Өнгөрсөн жил мөн л энэ багт дийлдэж байлаа. Өмнө нь хоёр хожигдсон багаа финалд ялахын тулд ямар тактик боловсруулав?

-Филиппин бол 110 сая хүн амтай, улсын хөгжил, эдийн засгийн үзүүлэлтээрээ биднээс хавьгүй илүү улс. Хоккейн шигшээ нь гадаадын зургаа, долоон легионертой, чех, канад дасгалжуулагчтай маш эвгүй баг. Ялангуяа чех дасгалжуулагч нь их сонин тактик боловсруулж, бид эхний тоглолтод хожигдсон. Бүгд арагшаа сууж хамгаалаад үнэхээр төсөөлөөгүй тоглолт үзүүлсэн. Харин аваргын төлөө дахин таарахад бид маш сайн бэлдэж, хамгаалалтын тактикийг нь эвдэж чадсанаар ялалт байгуулсан. Өнгөрсөн жил бид нэг тоглолтод 63 удаа хаалга руу цохиж, рекорд тогтоож байлаа. Тэгвэл энэ удаа 76 удаа цохисон. Монгол хүний ухаан цаанаа л өөр гэдэг нь харагдаж байна л даа. Саад тулгарахад арай өөр өнцгөөс харж, гарц гаргалгаа олж чадаж байна. Нөгөө талаар монгол хүний бие физиологийн онцлог гэж бий. Багадаа барилдаж, морь унаж өссөн болохоор ерөнхийдөө бяртай, тэнцвэр сайтай байдаг. Тэдний 20-той, манай 20- той хүүхдүүдийг харьцуулахад манай залуус бие бялдрын хувьд хамаагүй илүү байгаа юм.

-Challenge Cup тэмцээнд хоёр жил дараалаад түрүүлчихлээ. Одоо дараа дараагийн өндөр зэрэглэлийн тэмцээнд оролцох боломж байна уу?

-Бид ДАШТ-д оролцох болзлоо хэдийн хангачихсан. Гэвч Олон улсын хоккейн холбооноос “Хамгийн багадаа 500 хүний суудалтай мөсөн ордонтой улсыг ДАШТ-д оролцуулна” гээд заачихсан. Бид энэ заалтаас болоод л орж чадахгүй байна. Хэрэв манайх ДАШТ-д орвол амжилт үзүүлэх боломж бий. Манайхан хоёр жилийн өмнө бөмбөгтэй хоккейн ДАШТ-д оролцохдоо маш том багуудыг хожсоныг хүмүүс мартаагүй байх. Чех, Украин, Герман, Япон, Хятадыг хожоод Канадад 5:4- өөр хожигдоод хүрэл медаль авч байлаа. Энэ бол тухайн үедээ л сенсаац болж байсан. Бидний нөхцөл байдлыг мэддэг хүмүүс яаж медаль авсан юм бол гээд үнэндээ ойлгохгүй байсан. Зориулалтын хувцас хэрэглэлгүй нөхөд аль нэг голын мөсөн дээр бэлтгэл хийж байгаад очоод медаль авна, түрүүлнэ гэдэг тэдний санаанд багтахгүй байхгүй юу. Бид өвлийн цагт нэг талбайд модоор хашлага хийгээд, усаа хөлдөөж байгаад гулгаж байна. Гэхдээ энэ технологи дэндүү хоцрогдсон. Аль жараад онд л ийм маягаар мөс тавьдаг байлаа. Яахав, жаахан хүүхдүүд гараад гулгахад ийм талбай байж болно. Гэхдээ бид чинь том тэмцээнд оролцох гэж яваа шигшээ багийн тамирчид шүү дээ.

-Хоккейчид тэмцээн уралдаанд оролцох зардлаа хэрхэн зохицуулж байна вэ?

-Маш олон хувь хүн, байгууллага бидэнд тусалж дэмждэг. Онцолж дурдвал, “Моннис” групп, “Монгол базальт” компани, “Эрдэнэт” үйлдвэр, “Говь ресорт” байна. Энэ тэмцээнд гэхэд 30 хүн явсан. Нэг хүний нислэгийн зардал л гэхэд хоёр сая, 800 мянган төгрөг. Нэг цохиур хугарахад 250 долларын зардал гарна. Тэгээд хувцас хэрэглэл, хоол унд, эм витамин гээд замбараагүй их зардал гарна.

-Тэмцээнд хоёр жил дараалж түрүүлсний дараа гаднын багууд манай тамирчдыг тоглуулахаар сонирхож байна уу?

-Бөмбөгтэй хоккейгоор бол манай шилдэг хаалгач Б.Мөнхболдыг Оросын багууд авъя гэж олон удаа санал тавьсан. Гэр бүлээ орхиод явахад хүндрэлтэй байсан болохоор татгалзсан юм. Мөн манай довтлогч Ж.Баярсайханыг Шведийн багууд авахаар санал тавьж байлаа. Гэхдээ бид гол тоглогчоо гадагш явуулчихвал хэцүү шүү дээ. Залуус сайн тоглогчдын хажууд байж сайжирдаг юм.

-Шигшээгийн гол тамирчдын нас нэлээд явчихлаа гэж байна. Тэднийг залгаж гарч ирэх залуус хэр байна вэ?

-Одоо Монголд мянга гаруй хоккейчин байна. Залуус маш их сонирхон хичээллэх болсонд баяртай байгаа. Өнгөрсөн жил бид Challenge Cup тэмцээнд түрүүлсний дараа хоккейн 12 талбай шинээр баригдсан. Нэг ёсондоо манай залуусын амжилт энэ спорт руу хүмүүсийг татан оруулж байна. Зөвхөн хоккей тоглох биш, хүүхдүүдийн эрүүл мэндэд маш чухал юм байна гэдгийг хүмүүс ойлгож эхэлсэн нь сайшаалтай.

-Битүү дээвэртэй ордны асуудал олон жил яригдлаа. Зориулалтын ордонтой болох найдвар байна уу?

-Бид сая Монгол Улсын Ерөнхийлөгчтэй уулзаад ирлээ. Хоккейн ордон баригдах төсөл удахгүй эхэлнэ гэсэн баяртай мэдээ сонслоо. Үүнээс гадна Чингэлтэй дүүрэгт бассейнтэй мөсөн гулгуурын цогцолбор энэ жилдээ баригдаад дуусах төлөвтэй байна. Мөн Чехийн тусламжаар хоккейн ордон барих төслийн газрын асуудал сая шийдэгдсэн гэлээ. Энэ зун Сангийн яам, УИХ-аар ороод шийдэгдэх байх гэж найдаж байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Байх ёсгүй хурган дарга нарт зарах ёсгүй хэдэн зуун саяыг заржээ

“Тэлээ хурга” тэжээх гэж татвар төлдөггүй, хууль зөрчиж хурган дарга томилдоггүй

 0 сэтгэгдэл


Нэг төрийн албан хаагч 17 хүнд үйлчилж буй үзүүлэлтээр Монгол Улс дэлхийд тэргүүлж байна. Гурван сая хоёр зуун мянган иргэнд төрийн үйлчилгээ үзүүлэхийн тулд 192 мянган төрийн албан хаагчийг “тэжээж” байгаа гэсэн үг. Манай орны урд БНХАУ 1.3 тэрбум хүнд 70 сая төрийн албан хаагч үйлчилж буйгаараа бичигджээ. Харин тус жагсаалтад ОХУ 142, АНУ 147, Франц 191 хүнд нэг төрийн албан хаагч ногдсон үзүүлэлтээр гайхагдсан байна. Өөрөөр хэлбэл, францчууд нэг төрийн албан хаагчдаа 191 хүнд үйлчилснийх нь төлөө цалин олгож байна. Манайхтай ижил хүн амтай литва улс гэхэд ердөө 20 мянган төрийн албан хаагчтай ажиллаж, амьдарч болоод л байгаа юм. Гэхдээ манай улсын хувьд тэдгээр орноос ядуу зүдүүгээр ялгарах, хот хөдөөгөөр хуваагдах онцлог бий. Түүндээ тааруулан төрийн байгууллагын орон тоог баталж, төсөв хөрөнгөө уядаг жишигтэй. Харин үүнийг нийслэлийн удирдлагууд юман чинээ тоохгүй байгаа баримтууд аудитын шалгалтаар илэрлээ.

Үндэсний аудитын газраас өнгөрсөн онд нийслэлийн төрийн албан хаагчийн орон тоог хэтрүүлсэн эсэхэд шалгалт хийж багагүй зөрчил илрүүлсэн байна. Нийслэл дэх төрийн аудитын газраас Үндэсний аудитын байгууллагад хүргүүлсэн гүйцэтгэлийн тайланд энэ тухай  дэлгэрэнгүй танилцуулжээ.

Нийслэлд төсвийн 90, орон нутгийн өмчит 12 үйлдвэрийн газарт, орон нутгийн өмчит аж ахуйн тооцоот 62 үйлдвэрийн газарт, хоёр хувьцаат компанид нийт 34.1 мянган иргэн төрийн алба хашиж байна. Төсвөөс цалинждаг нийслэлийн бүх орон тоог Засгийн газрын тогтоол, нийслэл, дүүргийн Засаг даргын захирамжаар баталдаг. Гэтэл 2017 онд нийслэлийн харьяа 14 байгууллага дээрээс баталсан албан хаагчийн орон тоог 73-аар хэтрүүлж, төсвийн мөнгөнөөс зүй бусаар хороожээ. Тухайлбал, “Нийслэлийн орон сууцны корпорац” ОНӨААТҮГ 11, нийслэлийн авто замын хөгжлийн газар 13, БЗД-ийн Нийтлэг үйлчилгээний газар 23 албан хаагчаар хэтрүүлсэн байна. Дээрх 14 байгууллага баталсан орон тоог хэтрүүлснээс 631 сая төгрөгийг цалинд зарцуулсан гэж аудитын байгууллага тогтоожээ.

Мөн Засгийн газраас төрийн захиргааны байгууллагуудын чиг үүргийн давхардал, хүнд суртлыг багасгах, иргэдэд үзүүлэх үйлчилгээг шуурхай чанартай болгох зорилгоор 2016 онд нэгэн тогтоол баталж дагаж мөрдөхийг хуулиар заажээ. Тус тогтоолд Засгийн газрын агентлаг 100-гаас дээш ажилтантай бол нэг дэд буюу орлогч даргатай байх, 100-гаас цөөн ажилтантай бол орлогч даргагүй байхаар тусгажээ. Гэтэл нийслэлийн Засаг дарга 2016 онд А/635 дугаар захирамж гаргахдаа дээрх чиглэлийг баримтлаагүй аж. Үүний улмаас 17 байгууллага хурган даргыг илүү зардлаар тэжээж байна. Заримд нь бүр хоёр дэд дарга илүү гарсан байх жишээний. Нийслэлийн тээврийн газар 90, нийслэлийн өмчийн харилцааны газар 65 албан хаагчийн орон тоотой байхад хоёр ч дэд даргатай ажиллаж байгааг ойлгоход бэрх. 2017 онд нийслэлийн харьяаны 100-аас цөөн орон тоотой 13 газрын дэд буюу орлогч даргын цалинд 171.1 сая төгрөг зарцуулсан байна. Өөрөөр хэлбэл байх ёсгүй албан тушаалд өгөх ёсгүй мөнгө зарцуулжээ. Өнгөрсөн жил ч энэ хэмжээний мөнгө төсвөөс гарсан нь тодорхой. Мөн нэг дэд даргатай байх ёстой нийслэлийн авто замын хөгжлийн газар, хот төлөвлөлт, ерөнхий төлөвлөгөөний газар, нийслэлийн газрын алба, өнөр бүл хүүхдийн төв зэрэг байгууллагууд илүүдсэн дэд дарга нартаа 35.8 сая төгрөгийн цалин өгчээ.

Дээрээс тархсан төрийн эсрэг “вирус” доош халдварлан дүүргийн удирдлагууд ч дэд дарга нэмдэг аргад мэргэшжээ. БГД-ийн ИТХ-ын тэргүүлэгчид тогтоол батлан гурван дэд даргатай байхыг хүссэн бол БЗД-ийн итх хоёр дэд дарга ажиллуулахгүй бол төрийн ажлыг барахгүй гэж үзжээ. Үүнээс гадна Багануур, Багахангай, Чингэлтэй, Сүхбаатар дүүрэг нэг, бусад нь хоёр ч хурган даргыг илүү тэжээж байна.

Монгол Улсын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хуулийн 31.1.2-т дүүргийн Засаг даргыг ганцхан орлогчтой байхаар заажээ. Гэтэл бүх дүүргийн засаг дарга нар орлогчоо нэмж татвар төлөгчдийн мөнгийг үрэн таран хийсээр. Хууль зөрчиж томилсон хурган дарга нарын цалинд жил бүр 155.6 сая төгрөг зарцуулж буйг ч тогтоогоод байна. Үүнийг олон жилээр үржүүлбэл тэрбум төгрөг давсан үргүй зардал гарна гэсэн үг.

Эл гүйцэтгэлийн тайланд дурдсан дээрх зөрчлийн талаар аудитын байгууллага нийслэл, дүүргийн удирдлагад үүрэг даалгавар өгч, ирэх сарын 10-н гэхэд гаргасан зөрчлөө арилган эргэж мэдээлэхийг сануулсан байна. Үр ашиггүй зардлуудыг танах талаар холбогдох байгууллага, албан тушаалтнуудад үүрэг чиглэл өгөх, зөрчил гаргасан байгууллага, албан тушаалтнуудад зохих хариуцлага тооцох, шаардлагатай тохиолдолд хууль хяналтын байгууллагад шилжүүлэхийг НИТХ-ын даргад анхааруулаад байгаа. Мөн УИХ, Засгийн газраас гаргасан тогтоол, шийдвэрийн дагуу нийслэлийн төрийн захиргааны болон хэрэгжүүлэгч агентлагуудын дэд буюу орлогч дарга, дүүргүүдийн Засаг даргын орлогч болон бусад шаардлагагүй орон тоог хасаж, төсвийн зардлыг хэмнэхийг нийслэлийн Засаг даргад үүрэг болгосон. Дүүргийн Засаг дарга нарыг ч орлогчийнхоо асуудлыг шийдвэрлэх саналаа ирүүлэхийг сануулжээ. Харамсалтай нь дүүргийн удирдлагууд гүйцэтгэлийн тайлантай танилцсан гэдгээ бичгээр илэрхийлсэн боловч засаг даргын орлогчийн орон тоог цөөрүүлэх санал өгөөгүй л байна.

Шаардлагагүй орон тоог нэмж үүсгэн 32 хурган дарга залжээ

Зөвхөн Налайх дүүргийн Засаг дарга л гурав байсан орлогчоо хоёр болгон бууруулсан тухайгаа илтгэжээ. Энэ нь төрийн мөнгийг зүй бусаар зарцуулсан “хэрэг”- тээ гэмших нь бүү хэл, төрийн хяналтын байгууллагыг үл тоосон үйлдэл гэдэг нь илэрхий. Хэтрүүлж хэлбэл хууль зөрчөөд зогсохгүй, улсын мөнгөнөөс бүлэглэн “хумсалсан” гэмт хэргийн шинжтэй үйлдэл болно. Ер нь “тэлээ хурга” тэжээх гэж татвар төлдөггүй, хууль зөрчиж хурган дарга томилдоггүй гэдгийг засаг ноёдод сануулах юун.

Монгол Улсын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хуулийн 41.2- т “иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал, Засаг дарга гаргасан шийдвэрийнхээ хууль зүйн хариуцлагыг бүрэн хүлээнэ” гэж заасны дагуу дүүргийн засаг “ноёд”-ыг хууль зөрчсөн үйлдэлд нь хариуцлага хүлээлгэж, огцруулах үндэслэл ч бий.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Мэдээллийн аюулгүй байдал цахим шилжилтэд бэлэн биш

Сонгуулийн үеэр регистрийн дугаарын эрэлт ихэсдэг

 0 сэтгэгдэл


Засгийн газар 2016-2020 оны үйл ажиллагааны зорилтдоо “Нэг иргэн, нэг бүртгэл” хөтөлбөр хэрэгжүүлэх замаар төрийн үйлчилгээг хүртээмжтэй, шуурхай хүргэх нөхцөл бүрдүүлнэ хэмээн тусгасан. Төрийн байгууллагууд иргэний регистрийн дугаараар бүх мэдээллийг нь нэг дор авч, түргэн шуурхай үйлчилгээ үзүүлдэг болно гэж сурталчилж буй энэ ажлын сөрөг үр дагаврын талаар төдийлэн хөнддөггүй. Мэдээллийн аюулгүй байдал нэн тэргүүнд тавигдах ёстойг мэддэг ч нууцлал, хамгааллын талаар сурталчлан, иргэн бүрт цэгцтэй ойлголт өгөхийг хүсэхгүй мэт таг чиг сууна.

Таны оршин суугаа хаягаас эхлээд гэр бүлийн байдал, төлсөн татвар, эд хөрөнгө, эзэмшил, өмч, гэмт хэрэг, зөрчилд холбогдсон талаарх түүх зэрэг асар олон өгөгдлийг нэг дор нэгтгэн, “регистрийн дугаар” гэдэг арван тэмдэгтээс бүрдсэн “цоож” зүүгээд, цахим ертөнцөд орхино.

Хачирхалтай нь захын нэг программист тэрхүү серверт нэвтэрч, таныг нэгд нэгэнгүй судалж чадна гэвэл ямар сонсогдож байна вэ. Түүнчлэн та өөрөө ямар нэгэн байдлаар регситрийн дугаараа бусдад алдахад л амьдралын хамаг нандин нууцаа дэлгэнэ гэсэн үг болох нь.

“Монгол Улс төрийн мэдээллийн серверээ хакердуулсан” гэж парламентын гишүүн нь баримт дэлгээд байхад ямар ч арга хэмжээ авдаггүй эрх баригчид таны, миний мэдээллийг хамгаалахын төлөө санаа тавина гэж найдахад бэрх. Харилцаа холбооны зохицуулах хорооноос 2018 оны аравдугаар сард ирүүлсэн тайланд “Казахстанд байрлалтай “Kaspersky lab” компанийн Зүүн Азийг хариуцсан захирлаас манай улсын төрийн мэдээллийн сан халдлагад өртсөн тухай и-мэйл ирсэн” гэж дурдсан байдаг. Дэлгэрэнгүй мэдээлэл авах төлбөрийг шийдэж өгөлгүй удаасаар, гурван сарын дараа тус компани “Монголын төрийн мэдээллийн сан халдлагад өртжээ” гэж дэлхий дахинаа “шившиглэсэн”. Ингээд манай улсын цахим аюулгүй байдлын индекс 89 байраар ухарч, 103 дугаарт бичигдэх болсон харамсалтай тохиолдлыг эрхэм гишүүн мэдээлсэн нь саяхан. Улсын мэдээллийн аюулгүй байдал ийм ноцтой түвшинд байхад 3.2 сая иргэний мэдээллийг хадгалж хамгаалах нөхцөл бүрдээгүй нь ойлгомжтой.

ИРГЭДИЙН НУУЦ МЭДЭЭЛЛИЙГ СОНГУУЛЬД АШИГЛАДАГ

Техник, санхүүгийн нөхцөлөөс гадна улс төрийн зорилгоор иргэдийн мэдээллийн аюулгүй байдалд хайнга ханддаг гэж IT инженерүүд үздэг. Иргэний регистрийн дугаарын цаана хадгалагдсан мэдээлэлд үндэслэн сонгуулийн сурталчилгааны арга тактик боловсруулах, цаашлаад саналаа өгөөгүй тохиолдолд өмнөөс нь санал тоолуулах зэргээр ашигладаг тухай тэд ярьдаг.

Улсын бүртгэлийн архивт 94 сая гаруй хуудас материал бий. Мөн Монголдоо хамгийн том буюу 60 орчим терабайт хэмжээтэй дата хадгалдаг 67 сервертэй. Үүнээс сонгуулийн үйл ажиллагаанд 2082 файл хэлбэрийн сан ашигладаг гэсэн тоо бий. Иргэний бүртгэлийн мэдээллийн санд 2017 оны байдлаар арваас дээш сонгогч бүртгүүлсэн 13 мянга гаруй өрх байв. Ингэж “бөөгнөрсөн” хоёр зуугаад мянган сонгогч сонгуулийн менежерүүдийн хувьд гол түшиц бүлэг нь болдог гэсэн. Үүний зэрэгцээ сурталчилгааны ажилтан нэг бүрээс тухайн тойргийн хаягтай, 20-оос дээш хүний утас, регистрийн дугаар олж ирэхийг шаарддаг аж. Олж авсан иргэдийн дата мэдээлэлд тулгуурлан, амьжиргааны түвшин, ажил эрхлэлт, ашиг сонирхол, холбоо сүлбээг нь нэвт судлан, ухуулагч нараа “тавьдаг” тактик бий. АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд Дональд Трампын ялалт байгуулсан шалтгааныг алдагдсан дататай холбож тайлбарладаг. Энэ арга өнгөрсөн хоёр сонгуульд манай улсад хэрэглэгдсэн, 2020 онд ч төгс боловсронгуй хэлбэрээр ашиглахаар зэхэж байгаа тухай учир мэдэх хүмүүс хэлж байна.

• Техник, санхүүгийн нөхцлөөс гадна улс төрийн зорилгоор иргэдийн мэдээллийн аюулгүй байдалд хайнга ханддаг гэж IT инженерүүд үздэг. 

• ЭСЯ-д виз мэдүүлэхэд материал бүрдүүлж өгөх нэрийдлээр олон зуун мянган хүний хаяг, утас, регистрийг бүртгэж авсаар байна. 

• Хууль хяналтын байгууллагааас зуучлах үйлчилгээ эрхэлдэг зарим газрын хаалгыг барьсан ч, бүртгэж авсан иргэдийн нууцлал бүхий мэдээллийг нь тэдэнд үлдээчихдэг.

ХУВЬ ХҮНИЙ НУУЦЫГ ХАМГИЙН ИХ "ОЛЗОЛДОГ" ГАЗАР НЬ ЗУУЧЛАХ ТӨВҮҮД

Үлгэрт дээрэмчдийн эрдэнэсийн агуйг “Сим-сим, онгой” гэх шидэт үгээр нээдэг шиг таны регистрийн дугаар алт, алмазаас илүү үнэт мэдээллээ дэлгэх түлхүүр болж болзошгүй. Та болон таны ойрын хүмүүст бараг өдөр тутам регистрийн дугаараа алдах тохиолдол гардаг гэхэд хилсдэхгүй. Үүрэн телефоны оператор компани, үйлчлүүлдэг спорт болон бусад клуб, харъяалагддаг олон нийтийн байгууллагаас эхлээд захын нэг сүлжээ дэлгүүрийн хөнгөлөлтийн карт эзэмшихэд хүртэл бүхий л мэдээллээ агуулсан хувийн нууц дугаараа өгөх шаардлагатай тулгарч байна.

Өнөөдрийн байдлаар иргэдийн регистрийн дугаарыг “хомроголон хурааж” байгаа газрууд бол гадаадад ажиллах хүч зуучлах төвүүд юм. ЭСЯ-д виз мэдүүлэхэд материал бүрдүүлж өгөх нэрийдлээр олон зуун мянган хүний хаяг, утас, регистрийг бүртгэж авсаар байна. Хууль хяналтын байгууллагааас ийм үйл ажиллагаа явуулдаг зарим газрын хаалгыг барьсан ч, бүртгэж авсан иргэдийн нууцлал бүхий мэдээллийг нь тэдэнд үлдээчихдэг. Хууль бус учраас хаагдсан газрууд тэдгээр мэдээллийг хэрхэн ашигладгийг хэн ч сонирхохгүй орхидог нь харамсалтай.

Саяхан цагдаагийн байгууллагад АНУ-ын ЭСЯ-ны зүгээс иргэдийн мэдээллийг хууль бусаар авсан газрын талаар гомдол ирүүлсэн ч хэрэг үүсгэн шалгаагүй аж. “Иргэдийн мэдээллийг хуурч мэхлэх замаар олж авсан бол...” гэх зүйл заалт ямар ч хуулийн санкцад байдаггүй тул цагдаагийн байгууллага буцаахаас ч яах билээ.

Монгол Улсад мөрдөгдөж буй хувь хүний нууцын тухай хуулийн 5.1-д “хувь хүн нууцаа өөрөө хамгаална” гэж заасан байдаг. Төрийн нэгдсэн системд байршуулсан бүх нууцыг минь хурууны хээ дарах төдийд чөлөөтэй тольдож байгаа энэ үед дээрх заалт даанч даажинтай. Нөгөөтэйгүүр нууцлалын өндөр зэрэглэлтэй төрийн албаны шалгалтыг хэдхэн код тайлаад хариултыг нь гаргаад авчихдаг IT салбарын зарим мэргэжилтний өмнө “хувийн нууцаа би өөрөө хамгаална” гэж хууль ярьж ханхалзаад нэмэргүй.

Хувийн мэдээллийг хамарсан зохицуулалтыг АНУ-д “нууцлалын бодлого”, Европын холбоо болон дэлхийн бусад орнуудад “хамгаалалтын бодлого” гэж нэрлээд тусгайлсан хуулиар хамгаалж, зөрчсөн тохиолдолд хүлээх хариуцлагыг нь чангатган зааж өгсөн байдаг. Гадна ертөнцөд хувь хүний мэдээллийн нууцлал нэн тэргүүнд тавигдаж, төрийн халдашгүй дархан байдалтай эн зэрэгцэх түвшинд яригддаг жишиг Монголд хэзээ тогтох вэ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Н.Ганболд: Онгоцны түрээсийг зогсоох эсэхийг ярилцаж байна

Гэрээг нэг талаас шууд цуцлах эрх байхгүй

 0 сэтгэгдэл


Этиопын иргэний агаарын тээврийн нислэгт ашиглаж байсан “Boeing 737 MAX” загварын агаарын хөлөг осолдсонтой холбогдуулан ИНЕГ-аас МИАТ компанид ашиглаж байгаа тус загварын агаарын хөлгийн нислэгийг энэ сарын 11-ний өдөр түр хугацаагаар зогсоож, үйлдвэрлэгч компаниас зөвлөмж гаргатал “Boeing 737 Max”-ыг нислэгт ашиглахгүй байхаар шийдвэрлэсэн юм. Энэ талаар МИАТ-ын Үйлдвэрлэл эрхэлсэн тэргүүн дэд захирал Н.Ганболдтой ярилцлаа.

-Индонезид болсон “Boeing 737 MAX” онгоцны ослын дараа АНУ-д уг хэрэгт мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулж байсныг тус компани нуусан нь ил боллоо. Яг энэ үедээ танай компанид онгоцоо худалдсан байна. Одоо зээлийн төлбөр, бусад асуудлыг хэрхэн шийдэх вэ?

-Түрээсийн гэрээнд төлбөрийн зохицуулалтыг бүрэн оруулсан. Энэ онгоцыг түрээсэлж авсан компани нь “Avolon”. Энэхүү компанитай бид и-мэйлээр холбогдож, онгоцны түрээсийг зогсоох эсэх асуудлаар ярилцаж байна. Түрээсийн гэрээнд манай тал төлбөр тооцоогоо тасралтгүй төлөх үүрэгтэй ч, энэ онцгой тохиолдолд Avolon компанийн төлөөлөлтэй уулзаж, цаашдын нөхцөлийн талаар тохиролцоонд хүрэх шаардлагатай болсон. Тиймээс энэ сарын 28-нд цаг тохирсон, эцсийн шийдвэр гараагүй байна. Бидний тооцоолсноор “Boeing 737 MAX” онгоц ирэх сарын 15 хүртэл нислэгт гарахгүй. Тэгэхээр нэг сарын түрээсийн төлбөрийг төлөх эсэх асуудлыг Avolon, эсвэл “Boeing” компанитай уулзсаны эцэст тодорхой болох юм.

-Дэлхийн 70 гаруй орон тус онгоцноос татгалзсан. Тухайлбал, Канад улс төлбөрөө буцааж авахыг шаардахаас гадна хохирлын нөхөн төлбөр шаардаж байна. Харин МИАТ компани яах гэж байна?

-Энэ асуудалд эцсийн хариулт хэлэхэд эрт байна. Онгоц худалдах, түрээслэх бодлогын баримт бичигт хориос дээш жилийн наслалттай онгоц ашиглахгүй гэж заасан байдаг юм. Өнөөдрийн байдлаар манайд 2000 оны хоёр ширхэг онгоц нислэг үйлдэж байна. Энэ оныг дуусгаад буюу ирэх оны тав, арванхоёрдугаар саруудад онгоцуудыг буцаах юм. Одоо авах гэж байгаа онгоц бол ашиглалт нь дууссан дээрх онгоцыг орлоно гэсэн үг. Анх 2011 онд “Boeing” компанитай байгуулсан гэрээгээр 2016 онд гурван онгоц худалдаж авах байсныг 2019 он болгож хойшлуулсан. Эхний онгоц нь хоёрдугаар сард ирсэн. Төлбөрийн асуудал өмнөх онгоцуудыг ашиглаж байсан жишгээр явах ёстой. Гэвч одоогоор үүнийг түрээсийн компани төдийгүй “Boeing”-той ярьж шийдвэрлэх шаардлагатай болоод байна.

-Сард хэдэн төгрөг түрээсэнд төлдөг юм бэ?

-Одоогоор түрээсийн төлбөрийн асуудлаар компани хооронд хэлцэл өрнөж байгаа тул энэ талаар мэдээлэл өгөх боломжгүй байна.

-Танай компани шинэ онгоц авч нислэгийн тоог нэмсэн. Гэвч энэ онгоцны зогсолт зуны нислэгийн ачаалалд яаж нөлөөлөх вэ?

-Дөрөвдүгээр сард багтаад асуудлаа шийдэх байх. Нэмэлт нислэгүүд долдугаар сараас эхэлдэг юм. Зуны нислэгээс өмнө асуудал шийдэгдэх байх гэж найдаж байна.

-Төлөвлөгөөний дагуу ажиллаж чадна гэсэн үг үү?

-Ойрын 2-3 сардаа бол нислэгт онгоц дутагдах асуудал гарахгүй. Манай зургаан онгоц хангалттай. Нэг онгоцныхоо ашиглалтыг л нэмэгдүүлнэ гэсэн үг.

-Хоёр дахь онгоцоо авахаа хойшлуулсан гэх мэдээлэл гарсан байсан. Энэ үнэн үү?

-Хойшлуулах талаар яриа явж байгаа. Эцсийн шийдвэр гараагүй. Дээр хэлсэн уулзалтад бид энэ саналаа тавина. Гэрээг нэг тал дангаар цуцлах эрхгүй. Онгоцоо авахын өмнө бид барьцаа байршуулдаг. Хоёр тал гэрээгээр хүлээсэн үүргийн дагуу зохицож шийдвэр гаргах байх.

“Boeing 737 MAX”онгоц ирэх сарын 15 хүртэл нислэгт гарахгүй

-“Boeing 737 MAX”онгоцыг ямар чиглэлүүдэд ашиглаж байсан бэ. Онгоц зогссоноор ямар эрсдэл бий болж байна вэ?

-Бангкок, Европын чиглэл болон хонгконгийн чиглэлд түлхүү ашиглаж байсан. Одоогийн байдлаар манай компанийн өвлийн улирлын ашиглалт явж байгаа учраас нислэгийн тоо тийм шахуу биш. Тиймээс бусад онгоцуудаараа нислэгийн үйл ажиллагааг хэвийн явуулах боломж бүрэн байгаа.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Эрхэм генерал, офицерууд аа, энх цагт цэрэг яагаад эндээд байна вэ?

Гадаад ажиллагааны гавьяаны ард дотоодод бугшсан бүхэн дарагдах ёсгүй

 0 сэтгэгдэл


2013 оны аравдугаар сарын 6. Ховд аймагт байрлах зэвсэгт хүчний 123 дугаар ангийн байлдагч Д харуулынхаа цэг дээр сургуулийн сумаар өөрийгөө буудсан хэрэг гарав.

2015 оны 12 дугаар сарын 23. Налайх дүүргийн городок тосгонд байрлах Зэвсэгт хүчний 337 дугаар ангийн нисдэг тэрэг осолдон нэг албан хаагч амиа алдаж, 10 хүн гэмтлээ.

2017 оны нэгдүгээр сарын 23. Зүүнбаянгийн 336 дугаар ангид алба хааж байсан Б ээлжийн ахлагчдаа зодуулж, өвлийн шөнө гадаа нүцгэн зогссоны улмаас хөл нь хөлдөж, есөн хуруугаа тайруулахад хүрэв.

2017 оны хоёрдугаар сарын 17. Зэвсэгт хүчний 186 дугаар ангид сургуулилтын гранат дэлбэрч, 19 настай байлдагч хоёр нүдээ хүндээр гэмтээж, зүүн гарынхаа гурван хурууг түллээ.

2017 оны дөрөвдүгээр сарын 11. Хээрийн сургалтын төв Тавантолгойд гранат дэлбэрч, хоёр цэрэг амиа алдаж, найман цэрэг шархдав.

2017 оны зургадугаар сарын 13. Тавантолгойн цэргийн сургалтын төвд марш тактикийн тэмцээний үеэр нэг алба хаагч нас барав.

2017 оны наймдугаар сарын 4. Таван толгой дахь зэвсэгт хүчний сургалтын нэгдсэн төвөөс баруун зүгт 26 км-т хоёр иргэн тэсрэх зүйлд өртөж, нэг нь нас барав.

2017 оны наймдугаар сарын 27. Зэвсэгт хүчний 123 дугаар ангийн хугацаат цэргийн алба хаагч, байлдагч Б, Е, С нар усанд осолдож амиа алдав.

2019 оны нэгдүгээр сарын 22. Зүүнбаян дахь 336 дугаар ангид алба хааж байсан 19 настай байлдагч А амиа алдав.

2019 оны нэгдүгээр сарын 30. Увс аймгийн Баруунтуруунд цэргийн албанд татагдсан цэрэг харуулын байрнаасаа галт зэвсэгтэй оргож, хил даваад алга болсон гэх дуулиан дэгдлээ. Түүнийг Тувагийн нутаг дэвсгэрээс хоёрдугаар сарын 2-ны өдөр амиа алдсан байхад нь олов.

2019 оны гуравдугаар сарын 1. Зэвсэгт хүчний 310 дугаар ангийн алба хаагч, ахлах ахлагч г элс ачиж явсан ангийнхаа машинд дайруулж амиа алдав.

Цэргийн баяр дуусав уу, үгүй юу ямар муухай юм бичээд эхлэв ээ гэж зарим нь бодож магадгүй. Үнэндээ эдгээр тохиолдлыг шүүн олж, эвлүүлэн бичих амаргүй байлаа. Уншихад сэтгэл өвтгөм хэрнээ маш урт жагсаалт байгаа биз. Харамсалтай нь, энэ бүхэн сүүлийн тавхан жилийн дотор Монгол Улсын зэвсэгт хүчний салбарт болжээ. Ялангуяа сүүлийн хоёр жилд амиа алдсан цэргийн тоо эрс нэмэгдсэнийг та анзаарч харсан байх. Тиймээс цэргийн баярын уур амьсгал намжаагүй байхад, энэ салбарын асуудал ид яригдаж буй энэ үед Монголын батлан хамгаалах салбарт бодлого дутагдах болсныг, Зэвсэгт хүчний өнөөгийн ороо бусгаа байдлын тухай зориглон бичихээр шийдлээ.

Үнэнийг хэлэхэд өнөөдөр батлан хамгаалах салбар шиг нэр хүндтэй салбар Монголд үгүй. Гадаад харилцааны тал дээр ГХЯ-наас ч илүү үүрэг гүйцэтгэсэн гэхэд хэтрүүлэг болохгүй байх. Яагаад гэвэл НҮБ-ын энхийн ажиллагаанд монгол цэргүүд оролцож, үүргээ нэр төртэй биелүүлсээр 20 шахам жилийг ардаа орхив. Чухам энэ ажиллагааны ачаар монгол цэрэг ямар тэсвэр тэвчээртэй, ямар ур чадвартай болохыг дэлхий дахинд мэддэг боллоо. Цэнхэр дуулгатнууд бол Монголын нэрийг дэлхий дахинд эергээр харуулж буй цөөн тохиолдлын нэг. Эрэлхэг зоригтой эдгээр дайчдаар монгол хүн бүр бахархаж байна.

Гэхдээ гадаад ажиллагаанд гарсан гавьяаны ард дотоодод бугшаад буй муу муухай бүхэн дарагдаж үлдэх ёсгүй. Энэ салбарт эрдэнэт хүний амь үрэгдэх нь энгийн үзэгдэл боллоо. Монгол цэргүүд африкийн их халуун, афганистаны өндөр уул, Иракийн элсэн цөлд, дайны галын тэргүүн шугам дээр үүрэг гүйцэтгэж байхдаа ч ингэж эрсдээгүй юм. Гэтэл эх орондоо алба хааж буй цэргүүд яагаад амь үрэгдэж, эндэж байна вэ.

Хамгийн сүүлд Зүүнбаянгийн цэргийн ангид алба хааж байсан байлдагч даргадаа дэглүүлж, амиа алдлаа. Гэтэл шүүх эмнэлгийн дүгнэлтэд өвчний улмаас нас барсан гэж гарчээ. Үүнд бухимдсан ар гэрийнхэн нь БХЯ-ны гадаа суулт зарлаж байна. Хүүгээ эр цэрэгт мордуулсны дараа цогцсыг нь хүлээн авч, тэдэн шиг шаналан суугаа олон ээж, аав бий. Харин алдаа гаргасан албан тушаалтнуудад бүгдэд нь хариуцлага тооцсон бил үү. Салбар хариуцаж буй сайд, дарга нар нь ямар арга хэмжээ авав. Ард түмнээсээ байг гэхэд ар гэрийнхнээс нь уучлалт гуйв уу. Харамсалтай нь дарга нар нь хариуцлага ярихын оронд нуун дарагдуулж, чимээгүй өнгөрөөхийг илүүд үзсээр ирлээ. Амиа алдсан цэргүүдийг өвчний шалтгаанаар гэж хэдий болтол аргацаах юм бэ. Булавч бултайна, даравч далдайна гэгчээр эхнээсээ нуун дарагдуулсан хэргүүд чинь дараа дараагийн осол эндэгдлийн үндэс болсоор байгааг ухаарч байна уу.

Монгол цэргүүд галын тэргүүн шугам дээр үүрэг гүйцэтгэж байхдаа ч ингэж эрсдээгүй

Үнэнийг хэлэхэд энэ салбарт болохгүй юм асар их байна. Батлан хамгаалахын сайд асан Б.Бат-Эрдэнийн үед цэрэг амиа алдсан хэрэг гарахад “Би төрийн бодлого шийдвэрийг хэрэгжүүлдэг хүн. Осол эндэгдэл гарсан асуудлыг салбарын сайд биш, ЗХЖШ-ын дарга мэднэ” гэх агуулгатай юм ярьж, асуудлыг өөрөөсөө холдуулахыг хичээж байв. Тэгвэл бүхнийг мэддэг, асар их эрх мэдэлтэй гэх ЗХЖШ-ын даргын суудал эзгүйрээд бараг хагас жил боллоо. УИХ-ын эрхэм түшээд орны хүнийг нь томилохын оронд сандал суудлын хэрүүл хийсээр хайран цаг хугацааг алдаж байна. Тэгэхээр цэргүүд амь насаа алдсан хэргийн хариуцлагыг хүлээх хүн байхгүй байна гэсэн үг мөн үү!

Уг нь батлан хамгаалах салбар бол улс орны аюулгүй байдлыг хангадаг, шаардлага гарвал зэвсэг хэрэглэдэг онцгой салбар. Тэдний өөрсдийнх нь ярьдгаар байнга дайны цагийн байдалтай үүрэг гүйцэтгэдэг. Ийм онцгой салбар учраас сахилга, хариуцлагын асуудлыг маш нухацтай авч үзэх ёстой. Гэтэл манайд яг эсрэгээрээ, хамгийн хариуцлагагүй салбар нь батлан хамгаалах болоо юу даа.

Энэ салбараас муу муухай бүхэн сонсогдох болоод удлаа. Генерал, дээд офицерууд нь нисэх онгоцоо, тэр бүү хэл танкаа хүртэл гаднынханд худалдсан тохиолдол гарч, хууль хяналтын байгууллагаар шалгуулж байв. Тэр ч бүү хэл салбар хариуцаж байсан сайд нь армийн хэрэглээний аяга, халбаганы тендерт оролцсон асуудал хүртэл гарч байсан удаатай.

Үнэхээр энэ салбарт болж бүтэхгүй зүйл дэндүү их байгаа учраас цэргийн баяраар хундага тулгаж, нэгнийгээ шагнаад өнгөрөөх биш, алдаа дутагдлаа ярилцаж, гарц шийдэл эрэлхийлэх ёстой. Монгол залуус цэрэгт татагдаад амиа алдах биш, эр цэргийн албанд яваад давхар мэргэжил эзэмшиж яагаад болохгүй гэж. Алба хаах хугацаандаа улс орны бүтээн байгуулалтад оролцож, мэргэжил эзэмшиж, цалин хөлс авах боломжийг нь хангаад өгч болохгүй гэж үү.

Гэтэл монгол цэрэг эрс энх цагт амиа алдсаар байгаа нь юутай эмгэнэлтэй. Нуун хааж, асуудлыг өөрсдөөсөө холдуулах тусам бугласан идээ бээр улам томрох вий. Онцгой салбар нэрийн дор бүхий л булхайтай асуудлаа дарж, далдалж өнгөрөөдөг байж болохгүй. Батлан хамгаалах салбар миний, бидний бодлоор Монгол Улсын нүүр царай, бусад бүх салбарт бүхий л талаараа сайны үлгэр жишээ болдог байх ёстой гэж үздэг юм.