A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2125/

ГШХО нүдний гэм болж мэдэхээр байна

“Оюутолгой”-н төслийн хоёр дахь шат гацвал ГШХО үлэмж хумигдахаар байна

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2125/


Монгол Улсын хэмжээнд өнгөрсөн онд 1.8 тэрбум орчим ам.долларын гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт хийгджээ. Үүний 90 хувь нь уул уурхайн салбарт орсон хөрөнгө оруулалт байна. Задалж үзвэл, “Оюутолгой” төслийн хоёр дахь шат буюу гүний уурхайн бүтээн байгуулалтын санхүүжилт шууд хөрөнгө оруулалтын дийлэнх хэсгийг эзлэх аж. Эндээс нэг зүйлийг уншигч та анзаарсан байх. Монголыг чиглэсэн гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт төрөлжиж чадаагүй, зөвхөн уул уурхайн салбар л хөрөнгө оруулалт татах хэмжээний өрсөлдөх чадвартай байгаа нь харагдана. Уул уурхай дотроо “Оюутолгой” төслийг эс тооцвол гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт гэж асар бага тоо гарахаар байна.

Хөдөө аж ахуй, аялал жуулчлал, сэргээгдэх эрчим хүчний салбарт хөрөнгө оруулалт түлхүү татна гэж МАН-ын Засгийн газар зарласан. Гэвч өнгөрсөн оны хувьд авч үзэхэд дээрх салбарт хөрөнгө оруулалт нэмэгдсэн гэхээр онцлох дорвитой тоо, баримт алга. Хөрөнгө оруулагчдын эрх ашгийг хамгаалах зөвлөл гэж шинээр байгуулсан нь багагүй ахиц боловч сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд хөрөнгө оруулагчдаас гомдол, санал үндэсний хөгжлийн газарт хамгийн их ирсэн байна.

Ялангуяа, сүүлийн нэг жилд олон улсын хөрөнгө оруулагчдыг үргээсэн шийдвэр, хөрөнгө оруулагчдад халтай байхуйц өөрчлөлт цөөнгүй хийгджээ. Энэ нь 2019 оны гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтын үзүүлэлтэд сөргөөр нөлөөлөх эрсдэлд тооцогдож байна. Мөн 2020 оны сонгууль ойртож байгаа нь хөрөнгө оруулалт татрах, хөрөнгө оруулагчид Монголоос дөлөх дараагийн шалтгаан гэдгийг эдийн засагч О.Дөлгөөн хэлсэн юм. Дэлхийн банкны судалгаагаар, манай улсын бизнесийн орчин туйлын муу үнэлгээ авчээ. Тус байгууллагын хийсэн судалгаагаар, бизнесийн орчин өнгөрсөн онд 12 байраар ухарлаа.

Гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт өндөр байсан жилүүдэд эдийн засаг үсрэнгүй өсөж, аж ахуйн нэгж болон иргэдийн орлого нэмэгдэж, хэрэглээ тэлж байлаа. Өрхийн амьжиргаа дээшилж, амьдралын чанар сайжирч байсан бол хөрөнгө оруулалт эсрэгээрээ буурсан үед импортын бараа, бүтээгдэхүүн улам үнэтэй болж, хэрэглээний зардал өрхийн орлогыг ховх сорох нь холгүй байв. Ийм жилүүдэд ажилгүйдэл нэмэгдэж, хаалгаа барьсан аж ахуйн нэгж олширдог. Банкны хугацаа хэтэрсэн болон чанаргүй зээлийн хэмжээ тэрбумаар хэмжигдэж, эдийн засгийн эрч сулардаг билээ.

Ам.доллар манай улсын эдийн засагт цутгаж байсан 2010, 2011 оныг санаж байна уу. Тэр үед барилга, худалдаа, үйлчилгээний салбар эрчтэй хөгжсөн. Үүнийг гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтын хаялга гэж шинжээчид үздэг юм. “Оюутолгой” тэргүүтэй төр, хувийн хэвшлийн төслүүд хэрэгжиж, уул уурхайн салбар эдийн засгийн өсөлтийн төлөвийг тодорхойлж байв. Салбар болгонд өсөлт яригдаж, гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтаар томоохон үйлдвэрүүд баригдаж, бүтээн байгуулалт өрнөж байсан нь хэдхэн жилийн өмнөх үйл явдал. Эдгээрийг эргэн сануулж, нурших болсон нь хөгжиж буй орнууд бусдын мөнгөөр өөрсдийн хөгжлөө дэмжиж, эдийн засгаа хэд дахин үржүүлсэн байдагтай холбоотой юм. Өнөөдөр ч гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт өөртөө татах гэсэн өрсөлдөөн үргэлжилсээр.

Хөрөнгө оруулагчдын итгэлийг нэг алдвал эргэж олох амаргүй

Монголчуудтай хамтрах, тэр тусмаа уул уурхайн салбарт түншлэх хөрөнгө оруулагчдын сонирхол Торонто-гоос харахад илт сэргэсэн байгааг уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд онцолсон. Харин Монголын бизнесийн орчинд өрнөж буй хувийн хэвшил рүү хууль бусаар халдах эрх баригчдын үйлдэл, бизнес дэх төрийн оролцоо хэрээс хэтэрч байгаа нь гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт улам хумигдахад хүргэж байгааг дэлхийн банк болон ОУВС-гийн төлөөллүүд хэлж байна. Ийм нөхцөлд Засгийн газрын таамагласан ДНБ-ий найман хувийн өсөлт энэ оны хувьд талаар болох нь ээ.

Байр суурь:

Гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт энэ онд нэмэгдэх боломжтой юу?

Мөнгөний бодлогын хорооны хараат бус гишүүн, эдийн засагч Ч.Хашчулуун

Уул уурхайн бус салбарт хөрөнгө оруулалт нэмэгдэнэ

-Энэ оны хувьд хөрөнгө оруулалт нэмэгдэх боломжтой. Учир, төлөвлөж байгаа төслүүдээ Засгийн газар хөдөлгөж, эдийн засгийн эргэлтэд оруулж чадах эсэхээс энэ бүхэн хамаарна. Тухайлбал, нефть боловсруулах үйлдвэр байна. Мөн шинэ нисэх онгоцны буудал ашиглалтад орсноор аялал жуулчлал, түүнийг дагасан бусад үйлчилгээний салбарт хөрөнгө оруулалт нэмэгдэнэ. Өөрөөр хэлбэл, уул уурхайн бус салбарт хөрөнгө оруулалт нэмэгдэнэ. Гадаад зах зээлийн нөхцөл байдлаа харахад уул уурхайн салбарын орлого, хөрөнгө оруулалт 2018 онтой харьцуулахад буурах эрсдэл бага байна.

Эдийн засгийн судалгаа, эрдэм шинжилгээний хүрээлэнгийн захирал Б.Түвшинтөгс

Татварын орчноо хөрөнгө оруулагчдад ээлтэй болгох хэрэгтэй

-Манай улсын татварын орчин уян хатан бус, хөрөнгө оруулагчдад ээлгүй учраас цаашид хөрөнгө оруулалт татахын тулд энэ байдлаа цаг алдалгүй өөрчлөхөөс аргагүй. Гадаадын хөрөнгө оруулагчдад татварын хөнгөлөлт, тогтвортой орчноос гадна гэрээний соёл, түүний хэрэгжилт хамгаас чухал болоод байна. Бодлогын тогтвортой орчныг хөрөнгө оруулагчид чухалчилдаг. Тиймээс бизнесийн орчныг сайжруулахад хөрөнгө оруулагчдын эрх ашгийг хамгаалах, байгуулсан гэрээгээ хүндэтгэх нь эргээд олон улсад Монголын нэр хүндтэй холбоотой.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Австрали цагаачдын тоогоо цөөлөх бодлого баримтална

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Эдүгээгийн бодлогодоо ирээдүйг багтаахыг зөвлөв

Зөвхөн улс орон гэлтгүй хувь хүн, айл өрх, бизнесийн байгууллага алсыг харах нь чухал

 0 сэтгэгдэл


Автомат жолоодлоготой машины туршилтыг АНУ-ын Калифорни, Мичиган зэрэг мужид хийхээс өмнө буюу 2014 онд Сингапур улс энэ “ухаант” хүлгийг хэрхэн зохицуулахаа хэлэлцэж байжээ. Хэдхэн жилийн өмнө төсөөлөл төдий байсан жолоочгүй автомашины туршилтууд ар араасаа амжилттай болж эхэлснээр 2017 онд Сингапур замын зарим дүрмээ шинэчилж эхэлсэн аж. Гэтэл автомат жолоодлоготой машин дэлхийн тээврийн хэрэгслийн ирээдүй болох нь хэдийн тодорхой болж, томоохон компаниуд энэ үйлдвэрлэл рүү хошуурч эхлээд байхад дэлхийн дийлэнх улсад энэ өөрчлөлт үл таних, шинэ зүйл хэвээр байна.

Айсуй өөрчлөлтийн салхийг соргогоор мэдэрч, урьдаар бэлтгэж эхэлсэн Сингапурын энэ жишээг ирээдүйд чиглэсэн сэтгэлгээ, алсын хараа хэмээн дэлхий нийт үзэж байна. урагшлах бүртээ ирээдүйг тооцож алхах нь аливаа улс орны дэвжин дээшлэх, хүртээмжтэй өсөлтийг бий болгох нэг хөшүүрэг болчихоод байгааг азийн хөгжлийн банкны шинжээчид хэлж байгаа юм. Эдүгээ иргэдэд ээлтэй өсөлтөөрөө дэлхий нийтэд гайхагдаж буй Финланд, Сингапур, Австрали улсын хөгжлийн нэг хөзөр нь яах аргагүй алсын хараа, ирээдүйд чиглэсэн бодлого байсныг тэд онцолж байгаа юм.

Тухайлбал, дэлхийн хамгийн аз жаргалтай улсаар тодорсон Финланд улсын парламентад ирээдүйн асуудал эрхэлсэн байнгын хороо ажилладаг байна.  Тус улсын парламент нийгэм, эдийн засаг, экологийн аливаа асуудлыг хэлэлцэхдээ заавал 13 гишүүнтэй ирээдүйн асуудал эрхэлсэн байнгын хорооноос санал авдаг. Финланд улсад хууль тогтоох байгууллагын түвшинд алсын хараатай бодлого боловсруулахад анхаардаг бол Сингапурт үүнийг Засгийн газар хэрэгжүүлдэг байна.

Зөвхөн улс орон гэлтгүй хувь хүн, айл өрх, бизнесийн байгууллага алсыг харах нь чухал. Тухайлбал, дэлхийн хүнсний салбарын томоохон тоглогчдын нэг Coca Cola одоогоос 15-20 жилийн өмнө эрүүл мэндэд ээлтэй бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлээ эрчимжүүлж эхэлжээ. Хийжүүлсэн ундаа дэлхий нийтийг байлдан дагуулж байсан 1990 оны сүүлчээр тус компани амжилтдаа ташууралгүй, ирээдүйн хэрэглэгчдийн хүсэл сонирхлыг судалж байсан. Улмаар хэтдээ хэрэглэгчид элсэн чихэр их хэмжээгээр агуулсан хүнснээс татгалзана гэдгийг эртнээс таамаглаж байсан тул шинэ төрлийн бүтээгдэхүүний хөгжүүлэлтэд анхаарч эхэлсэн. Улмаар элсэн чихэр агуулаагүй Coca Cola Zero ундааг 2005 онд зах зээлд танилцуулж байжээ.

• Финландын парламент Ирээдүйн асуудал эрхэлсэн байнгын хороотой.

• Ирээдүйгээ ийн төлөвлөснийхөө ачаар Coca Cola компани өнөөг хүртэл дэлхийн хамгийн шилдэг 100 компанийн тоонд багтаж, 200 гаруй оронд бүтээгдэхүүнээ борлуулж байна.

• Урагшлах бүртээ ирээдүйг бодолцон алхах нь аливаа улс орны дэвжин дээшлэх, хүртээмжтэй өсөлтийг бий болгох нэг хөшүүрэг болдог.

Ирээдүйгээ ийн төлөвлөснийхөө ачаар тус компани өнөөг хүртэл дэлхийн хамгийн шилдэг 100 компанийн тоонд багтаж, 200 гаруй оронд бүтээгдэхүүнээ борлуулж байна.

Өөрчлөлт, хувьслыг эртнээс илрүүлж, бодлого төлөвлөлтөө бодит байдлаас түрүүлж боловсруулах нь тогтвортой, хүртээмжтэй өсөлт, өгөөж дагуулдаг аж. Тэгвэл Монгол Улсад ирээдүйг угтсан бодлого төлөвлөлт бий юу. Алс хэтийг харах нь байтугай улсыг жолоодох бодлого сонгуулийн мөчлөгийн цаг хугацааны хайчинд орж, улс орны хөгжил ирээдүй рүү бус хөмөрсөн тогоон дотор эргэсээр.

Мянганы хөгжлийн зорилтод суурилсан Үндэсний хөгжлийн цогц бодлого гэж урт бөгөөд сүржин нэртэй баримт бичиг бий. Үүнийг баталснаас хойш даруй долоон жил улирсан ч стратегийн 105 зорилтын ердөө ганц хувь, 436 дэд зорилтын 4.1 хувь нь л биелсэн хэмээн албаныхан мэдээлж байв.

“Маргаашийн өөхнөөс өнөөдрийн уушги” гэдэгчлэн эдүгээгийн бодлогодоо ирээдүйг хавчуулж, багтааж байх нь эрчтэй хөгжиж буй орнуудад чухал болохыг Азийн хөгжлийн банкны шинжээчид уламжилж байна. Төрийнхөө туг болохуйц бодлогыг тунхаглаж, түүндээ хүрэхийн төлөө иргэн бүр өдөр тутам зүтгэж, тэмүүлснээр тогтвортой өсөлтийг бий болгодог хэмээн тайванийн тамкангийн их сургуулийн ирээдүйн бодлогын судалгааны төвийн захирал Сун Мэй Мэй хэлсэн юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

АНУ-ын фермерүүд Хятадад ургацаа худалдахыг хүсчээ

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Тэрбумтан төрүүлдэг зах зээлд монголчууд “өлгий”-тэй байна

Интернэт тоглоомын ертөнцөөс төрөх тэрбумтнуудын тоо нэмэгдсээр

 0 сэтгэгдэл


Хэрэглэгчийн тоо нь 2.3 тэрбум давсан ертөнц үүсээд 20 хүрэхгүй жил болж байна. Гэхдээ шинэ зуунтай зэрэгцэн үүссэн энэ ертөнц дэлхийн бизнесийн салбарын хамгийн өсөлттэй зах зээлд тооцогдож, хөрөнгө оруулагчдыг хошууруулсаар. Монголчуудын ашиг орлого олохоосоо илүү зугаацах, алжаал тайлах хэрэгсэл болгон түлхүү ашигладаг интернэт тоглоомын ертөнцөөс дэлхийн бизнест цахиур хагалсан шинэ тэрбумтнууд төрсөөр байна.

Зэр зэвсэг хайж, амьд үлдэхийн төлөө тэмцдэг Free Fire тоглоомыг хөгжүүлэгч Sea компанийн хувь эзэмшигч, хятад гаралтай Форрест  Ли 41 насандаа дэлхийн тэргүүн баячуудын эгнээнд бичигдэж эхэлснийг Bloomberg хэдхэн хоногийн өмнө мэдээллээ. Тус компанийн бүтээсэн виртуал ертөнцөд элсэгчдийн тоо АНУ-ын хүн амыг хэдийн давжээ. Форрест Ли Сингапурт төвтэй Sea компанийн хувьцааны 13.8 хувь буюу нэг тэрбум орчим ам.долларын хөрөнгө эзэмшиж байна. Эхний тэрбумтан нь Форрест ли биш юм. Тулаанчдын тэмцлийг өгүүлэх Fortnite тоглоомыг бүтээсэн, тэрбумтан  Тим Суини мөн энэ тоглоомоос мэндэлсэн түүхтэй.

Ийнхүү гарт үл баригдах хийсвэр ертөнц дэлхий нийтийг соронз мэт татаж, чиглэх хөрөнгө, санхүүгийн урсгал ч үржихийн хүрдээс хурдтай өсөж байна. Ухаалаг төхөөрөмжөөс хэт хамаатай болсон орчин цагийн дэлхийд видео тоглоомын байлдан дагуулалт үргэлжилсээр байна.

ТЕХНОЛОГИЙН МАНЛАЙЛАГЧИД ТОГЛООМ РУУ ХОШУУРАВ

Хэрэв та үргэлж биш юмаа гэхэд үе үе гар утсаараа тоглоом тоглож цаг нөхцөөх эсвэл тархиа  амраадаг бол аль хэдийн энэ ертөнцийн нэг гишүүн болсон гэсэн үг. Ер нь дэлхийн хаана л бол хаана утаснаас уяатай байдаг хэрэглэгчид тоглоомын зах зээлийг тэлж, хөрөнгө оруулалт, хөгжигсдийн тоо нь нэмэгдэх гол шалтгаан болоод байна. Интернэт тоглоом нийт орлогынхоо талаас илүүг нь зөвхөн хөдөлгөөнт утаснаас олдог байна.

Newzoo-гийн мэдээлснээр энэ зах зээлийн хэмжээ 2018 оны байдлаар 137.9 тэрбум ам.долларт хүрчээ. Хүний бүтээсэн, хийсвэр хорвоо ертөнцийг чиглэх мөнгөний хэмжээ сүүлийн жилүүдэд тасралтгүй нэмэгдэж буй бөгөөд ирээдүйд ч өсөлтөө хадгалах өөдрөг таамгийг шинжээчид танилцуулж байгаа юм. 2021 онд гэхэд нийт орлого нь 180 тэрбум ам.доллар давах төлөвтэй.

Тоглоом ийнхүү ашиг олж болох “авдар” болж эхэлсэн тул технологийн компаниуд энэ салбар луу хошуурсан. Тухайлбал, БНХАУ-ын Tencent Holdings компани нийтлэлийн эхэнд өгүүлсэн хоёр тэрбумтны компанид хувь эзэмшдэг. Зөвхөн Tencent Holdings гэлтгүй бидний сайн мэдэх Microsoft, Apple, Sony зэрэг технологийн манлайлагчид тоглоомын ертөнцийн гол тоглогчид юм. Алдарт Apple л гэхэд хамгийн ашиг хүртдэг компаниудын нэгд тооцогддог бөгөөд өөрийн программ хангамжийн онлайн дэлгүүр буюу App store-оор дамжуулан, энэ төрлийн тоглоом борлуулж байна. Үүнээс гадна монгол залуусын түгээмэл тоглодог World of Warcraft -ийг бүтээгч Activision Blizzard-ийн зах зээлийн үнэлгээ 29.93 тэрбумаар хэмжигдэж байна. Ер нь эдгээр компани тоглоом сонирхогчдыг тоглохоос өөр аргагүй болтол нь сонирхол, хүслийг нь төрүүлээд зогсохгүй мөнгөн урсгалыг ч соронз шиг татдаг байна.

ӨСӨЛТИЙН ИРЭЭДҮЙ ЭНЭТХЭГ, БНХАУ

Энэ зах зээл рүү урсаж буй гурван ам.доллар тутмын нэг нь  Хятадын зах зээлийнх аж. Хүн амын тоогоор тэргүүлэгч энэ гүрэн дэлхийн интернэт тоглоомын зах зээлийн өлгий нутагт тооцогдох боллоо. Үүнээс гадна сүүлийн жилүүдэд хамгийн ирээдүйтэй зах зээлээр Энэтхэг улс нэрлэгдэж байна. Энэтхэгийн интернэт тоглоомын зах зээл хурдтай өсөж, үүнийг нь ч соргогоор анхаарсан Хятадын Alibaba, Tencent зэрэг компани тус улсад үүрээ засаж эхэлжээ. Уг нь БНХАУ, Энэтхэг улс бол монголчуудад хамгийн ойр зах зээл. Мөнгө буцалж буй энэ зах зээлийн хамгийн эрэлттэй бүс нутаг, улс орнуудтай Монгол Улс улс төр, эдийн засаг, хүн хоорондын нягт харилцаатай оршин тогтнож байна гэсэн үг.

Ингээд бодохоор дэлхийн том компаниуд хүртэл хошуурч буй энэ бизнест монголчууд зөвхөн хэрэглэгчийн байр сууринаас оролцох бус орлого олох боломж байсаар байна. Сүүлийн жилүүдэд манай технологийн салбарын залуус хамтран энэ төрлийн гарааны бизнесүүдийг хөгжүүлж буй ч өнөө хэр олон улсын түвшинд өрсөлдөхүйц тоглоом бүтээсэн нь тун ховор. Гэхдээ хэд хэдэн компани олон улсад бүтээгдэхүүнээ нэвтрүүлжээ. Тухайлбал, монгол залуусын Nomadic Bear Games компани сүүлийн таван орчим жил тогтвортой үйл ажиллагаа явуулж байна. Өнгөрсөн онд дэлхийн зах зээлд хоёр ч бүтээгдэхүүнээ амжилттай нэвтрүүлсэн компанийн нэгэн тоглоомыг олон улсын хэрэглэгчид 12 сая удаа татжээ.

Тус компани тоглоомын зах зээл дэх гар утсанд суурилсан, Hyper Casual буюу хэцүү биш хэдий ч тоглоход таатай мэдрэмж төрүүлдэг төрлийн тоглоом бүтээдэг аж. Ингэхдээ өөрсдийн үзэл санааг шингээж, дэлхийн дийлэнх хэрэгчдийн сонирхолд нийцүүлэхийг зорьдог байна. Дэлхийн маш олон залуустай бид өрсөлддөг ч монгол хүний ур ухаан, сэтгэлгээний чадвараараа бусдаас ялгарахыг зорьдог хэмээн компанийн үүсгэн байгуулагч Х.Хангай ярилаа.

Ер нь манай тоглоом бүтээгчдийн дийлэнх нь сонирхогчийн шинж чанартай, бор зүрхээрээ энэ салбарт ажиллаж байна. Тиймээс Монголын тоглоом сонирхогчдын дунд Mongolian Game Developers Contest тэмцээн энэ өдрүүдэд болж байна. Одоогоор нэгдүгээр шат нь үргэлжилж буй бөгөөд 54 багийн 167 оролцогч бүртгүүлж, 19 бүтээл ирүүлжээ.

Басхүү Монгол Улс интернэт тоглоомын салбарын хэрэглэгчдийн хувьд дэлхийгээс нэг их хоцролгүй, зэрэгцэн алхаж байгаа гэхэд болно. Цаашлаад энэ төрлийн тоглоомд хүүхэд залуус донтох, зүй бусаар ашиглах зэрэг сүүдэртэй талууд ч түгээмэл болж буй. Харин тоглоом бүтээх, бий болгох, орлого олж, ашиг хүртэхдээ монголчууд хоцорч, унхиагүй байсаар.

Уг нь хил хязгаар гэж үгүй энэ салбар Монгол шиг далайд гарцгүй, жижиг зах зээлтэй улсад орлого олж болох талбар. Дээрээс нь дэлхий дахинд энэ төрлийн тоглоом нь зөвхөн арилжаа, сурталчилгаанаас орлого олоод зогсохгүй тоглоомын дүрүүдийнх нэр, хувцас, хэрэглэл нь чамлахааргүй мөнгө авчирдаг байна. Гэхдээ Монгол Улс өнөө хэр энэ хорхой хүргэм зах зээлд олон улстай өрсөлдөхөд бэлэн биш, “өлгий”-тэй хэвээр байна.