A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2775/

Гэрийн экспорт майхны импортыг давжээ

2017 онтой харьцуулахад хилийн чанад руу ачсан монгол гэрийн тоо 2018 онд 70 хувиар дээшилж, 2500-д хүрснийг статистикийн мэдээлэлд дурджээ

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2775/


Монголчууд монгол гэрээ экспортлоод жилд таван тэрбум орчим төгрөг олж байна. Нүүрс, зэс зэрэг гарын таван хуруунд багтах эрдэс түүхий эдээс өөр олон улсад борлуулах бараа ховор манай улс сүүлийн жилүүдэд гэр хэмээх экспортын “шинэ” бүтээгдэхүүнтэй болж байна. Санаанд оромгүй бүтээгдэхүүн Монгол Улсад валютын орлого авчирч байгаа нь энэ. Бас болоогүй, монгол түмний уламжлалт сууцыг худалдан авагчдын тоо сүүлийн жилүүдэд тасралтгүй өссөөр буй аж.

2017 онтой харьцуулахад хилийн чанадыг чиглэсэн монгол гэрийн тоо 2018 онд 70 хувиар дээшилж, 2500-д хүрснийг статистикийн мэдээлэлд дурджээ.  Хамгийн сонирхолтой нь, тоо ширхэг нь өссөн ч экспортын орлого нь өнгөрсөн онд ялимгүй буурсан байгаа юм. Хоёр жилийн өмнө 1500 гэр экспортлоод 1.87 сая ам.доллар олж байсан Монгол Улс өнгөрсөн онд үүнээс 1000-аар илүү уламжлалт сууцыг 1.84 сая ам.доллараар борлуулжээ.

Гадаад зах зээлийг чиглэх гэрийн экспорт нэмэгдсэн нь дотоодын үйлдвэрлэгчдэд борлуулалтын шинэ суваг нээв. Уламжлалт гэрийг монгол хүн хамгийн олноор суурьшсан АНУ, Япон, БНСУ, Австри, Их Британи зэрэг улсаас худалдан авдаг байна. Мөн ӨМӨЗО болон Европын зарим орны иргэд монгол гэр худалдан авах нь түгээмэл байдгийг дотоодын үйлдвэрлэгчид онцолж байна.

Үндэсний зарим үйлдвэрлэгчид нийт борлуулалтынхаа 20-40 хувийг экспортолж байна. Гадаадад ажиллаж, амьдардаг монголчууд эх орноо их санадаг гэдэг. Тэд хашаандаа монгол гэр барьж, дулааны улиралд амьдрах сонирхолтой байдаг учир худалдан авдаг хэмээн үйлдвэрлэгчид хэлж байсан. Жирийн монгол гэр хагас тонн ачаа болдог учраас хилийн чанад  руу тээвэрлэхэд зардал өндөр.  Тиймээс экспортын бүтээгдэхүүнийхээ хэмжээг багасгаж, 75-  95 килограммын жинтэй аяны гэр бүтээсэн үйлдвэрлэгчид ч байна.

Санаанд оромгүй бүтээгдэхүүн Монгол Улсад валютын орлого авчирч байна

“Аяны асар” компани дотоодын хэрэглэгчдэд зориулсан Prius загварын автомашины тээшинд багтах гэр үйлдвэрлээд удаагүй аж. Монголчуудын дунд Prius-ийн хэрэглээ өндөр байдаг учраас уг загварын автомашины тээшинд ачиж, аялах боломжтой гэр бүтээжээ. “Жирийн гэр суудлын машины тээшинд багтана гэхээр олон хүн итгэдэггүй. Манай бүтээгдэхүүн энгийн монгол гэртэй адил. Хамгийн гол нь унь, тооно, хана зэрэг бүх эд хэрэглэл нь эвлүүлдэг тоглоом шиг задарч, эвхэгддэг хэмээн “Аяны асар” компанийн гүйцэтгэх захирал Б.Тулгаа ярилаа.

Түүнчлэн хүүхдэд зориулсан жижиг гэр худалдан авах эцэг эхчүүдийн тоо сүүлийн үед өсөж эхэлжээ. Аяны зориулалт бүхий 3.5-5 метрийн диаметртэй гэрүүд нь төрөл, хэмжээнээсээ хамааран 0.6-1.9 сая төгрөгийн үнэтэй байдаг аж.

Төв Азийн нүүдэлчдийн олон мянган жилийн тэртээгээс амьдран сууж ирсэн уламжлалт сууц орчин цагийн Монголын орлогын нэг эх үүсвэр болж эхэллээ. Сонирхолтой нь, монголчуудын гэрийн экспортоос олдог орлого хилийн чанадаас авдаг саравч, майхны импортыг давав. Гэрээ гадаадад борлуулаад жилд таван тэрбум орчим төгрөг олдог монголчууд хоёр тэрбум орчим төгрөгөөр саравч, майхан хилийн чанадаас худалдан авдаг байна.

Сүүлийн жилүүдэд дотоодын аялал жуулчлал идэвхтэй хөгжиж буйгаас майхан, саравчны эрэлт өсжээ. Ялангуяа, 2017 оноос илт сэргэсэн байна. тодруулбал, майхан, саравчны импорт 2017 онд 2016 оныхоос хоёр дахин нэмэгдсэн бөгөөд өнгөрсөн онд ч өсөлтөө хадгалжээ.

Импортын өсөлттэй зэрэгцээд дотоодын үйлдвэр хөгжиж байна. Улсын хэмжээнд 20 орчим иргэн, аж ахуйн нэгж майхан үйлдвэрлэж, зах зээлд нийлүүлдэг болж. Тэдний дийлэнх нь хилийн чанадаас бүтээгдэхүүнийхээ түүхий эд, материалыг худалдан авдаг. Тухайлбал, “Амар  асар” компани асар, майханд шаардлагатай төмөр хийцийг энэ төрлийн бүтээгдэхүүн импортолдог иргэдээс авдаг байна. Харин даавуун материалаа урд хөршөөс худалдан авдаг аж. Гэхдээ нано технологийн даавууг дотооддоо үйлдвэрлэхээр ажиллаж буйг тус компанийн үүсгэн байгуулагч Б.Бадраа мэдээлсэн юм.

Хэдийгээр дотоодын үйлдвэрлэгчдийн борлуулалт өссөөр буй ч үнийн хувьд импортын бүтээгдэхүүнээс өндөр байна. Интернэтээр болон худалдааны төвүүд, задгай талбайд борлуулж буй хэдийгээр дотоодын үйлдвэрлэгчдийн борлуулалт өссөөр буй ч үнийн хувьд импортын бүтээгдэхүүнээс өндөр байна. Интернэтээр болон худалдааны төвүүд, задгай талбайд борлуулж буй импортын майхны доод үнэ 90 мянган төгрөгөөс эхэлж байна. Дөрвөн хүний багтаамжтай, дундаж чанарын майхан 350-500 мянган төгрөгийн үнэтэй. Цаашлаад найман хүний, чанартай материалаар хийсэн, аяны иж бүрэн хэрэгсэлтэй, импортын майхан 1.5-1.8 сая төгрөгийн хооронд байх жишээтэй. Импортын бүтээгдэхүүний ийм өргөн сонголт худалдан авагчдыг хүлээж байна.

Харин дотоодын чанар сайтай майхан 500 мянган төгрөгөөс эхлэх аж. Үндэсний үйлдвэрлэгчид нэг, хоёр жил болоод бэхэлгээ төмөр нь хугарч, хэрэглээнээс гарчихдаггүй, монгол хүний хэрэглээ, хэрэгцээний онцлог, цаг агаарын нөхцөлд тохирсон бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхээр зорьдгоо учирласан юм. Цаашлаад түүхий эдээ хилийн чанадаас худалдан авдаг учир үнэ, өртгийг бууруулах боломж хомс буйг учирлалаа. Гэхдээ сүүлийн жилүүдэд манай иргэд хямд майхан олон удаа худалдан авч, нэмэлт зардал гаргахаас илүү нэг удаа чанартай сайн майхан сонгохыг илүүд үздэг болсон гэж бизнес эрхлэгчид хэлж байна.

Ер нь энэ чиглэлийн үйлдвэрлэл солонго адил олон бүтээгдэхүүнээр төрөлжиж буй. Тухайлбал, майхан асраас гадна зөөврийн гарааш, сүүдрэвч, хүүхэд, уяачид, малчдад зориулсан аяны хэрэгсэл, цэргийн палатки зэргээр бүтээгдэхүүний нэр төрөл, зориулалт олширч байгаа. Дийлэнх үйлдвэрлэгчид жил бүрийн 3-5 дугаар сард бүтээгдэхүүний бэлдэц эсгүүрээ хийж, 5-10 дугаар сар хүртэл захиалга авч ажилладаг.

Гадаад болон дотоодын эрэлтээр дэмжигдсэн гэр, сууцны зах зээл Монгол Улсад эрчтэй хөгжиж байна. Ялангуяа, монгол гэрийн экспорт санаанд оромгүйгээр нэмэгдэж, чамлахааргүй орлогыг авчирч байгаа нь дэлхийн ховорхон нүүдлийн соёл иргэншлийн ололт, үнэ цэнийн нэг тод илрэл гэлтэй. Нөгөө талаас, майхан болон саравч, цаашлаад түүхий эд, материал дагасан валютын урсгалыг дотоодод тогтоохын тулд энэ чиглэлээр суурь үйлдвэрлэл хөгжүүлэх хэрэгцээ шаардлага зүй ёсоор тавигдаж байна. Голдуу жижиг, дунд аж  ахуйн нэгжээс бүрддэг энэ зах зээлийн үйлдвэрлэгчдэд үйл ажиллагаагаа тэлэх шаардлага бий. Гэхдээ тэдэн шиг жинхэнэ жижиг, дунд үйлдвэрлэгчдэд ус, агаар мэт хэрэгтэй жижиг, дунд үйлдвэрийг хөгжүүлэх сангаас зээл тэр бүр олдоод байдаггүй. Энэ жилээс жинхэнэ эздэдээ хүрэх байх гэж найдаж буйгаа тэд хэлсэн юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Меркелийн уур амьсгалын төлөвлөгөөнд бүгд дургүйцлээ

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Өмнөд хөрш Монголын хамгийн том ажил олгогч болоход ойрхон байна

Эрчүүд нь Солонгос, эмэгтэйчүүд нь Хятад руу явах уу

 0 сэтгэгдэл


Австрали орныг зорих монголчуудын тоо сүүлийн гурван жилд эрс нэмэгджээ. Тодруулбал, 6500 гаруй монгол хүн ногоон тив улсад өнөөдөр ажиллаж, амьдарч байна. Тэдний дийлэнх нь Сидней хотод төвхнөсөн бөгөөд ажлын олдоц их байдаг нь хүмүүсийн шилжилт хөдөлгөөнийг тийш чиглүүлжээ. Өнөөдөр хаана ажлын байр, ажиллах таатай нөхцөл, амьдралд хүрэлцэх цалин мөнгө, урамшуулал байна тэнд л хүмүүс очдогийн бодит жишээ энэ. Австрали дотроо Сидней илүү боломж олгодог учраас энд илүү олон монгол хүн байна гэсэн үг. Тэгвэл удахгүй бусад хот нь их ажлын төв цэг болж мэдэхээр байгаа. Учир нь Австралийн Засгийн газар Сиднейтэй зэрэгцэн дүйх хэмжээнд бусад хотоо хөгжүүлэх зорилт тавин хөрөнгө, санхүүгийн асуудлаа шийдэж байна. Австрали явж л байвал хэрэг бүтнэ гээд визний хариу хүлээж байгаа нь Улаанбаатарт бас цөөнгүй.

Өмнөд Солонгос руу гурван сараар явах гэж манайхан бүхэл бүтэн гурван сар визний хариу хүлээдэг байсныг саяхан долоо хоног болгож, наашлуулсан. Манай улсад хамгийн том ажил олгогч нь одоогоор Солонгос болоод байгаа. Солонгос явсан нь байр, машины мөнгөтэй ирж байгаа болохоор залуус хошуурах нь аргагүй. Цалингийн ахиу харж жилд хэдэн зуугаараа хайртай бүхнээ орхин байж харь орны шинэ нийгэмд хөл тавьдаг. Амьдрахын тулд, амьдралаа сайжруулахын төлөө өр зээл үлдээн далай тэнгис гатлан нисэх нь олширсон. Хаана ч очсон ажлын сайн мууг ялгалгүй хийж, олж байгаа хэддээ бас урамшдаг. Төгрөгтэй харьцах гадаад валютын ханш өндөр байгаа нь нэг талаар харьд ажиллах монголчуудад боломж.

Өнөөдөр уул уурхайн томоохон төслүүд дотоодод царцаж, зарим аж ахуйн нэгж төрийн хүнд суртал, авлигаас болж үүд хаалгаа барихад хүрээд байна. Энэ болгоны цаана эх орондоо ажиллаж, амьдрах монгол хүний мянга мянган боломжийг Монголын төр өөрөө дэвслэх нь гачлантай. Гэр бүл салалт өндөр байгаа нь нэг талаар хүмүүсээ ажиллах боломжоор хангаж чадахгүй төрийн муугийнх. Хамгийн сүүлийн статистик мэдээллээр гадаадад амьдарч буй манай улсын нийт хүн амын тоо 160 мянгад дөхөж байна. Ерөнхийлөгчийн засаглал, газар шороо гэж ярих яах вэ. Өнөөдрийн нийгмийн хамгийн халуун сэдэв ажилгүйдэл хэвээр гэдгийг мартаж боломгүй.

Үндэсний статистикийн хорооны мэдээлснээр, хөдөлмөр эрхлэлтийн байгууллагад ажил хайж бүртгүүлсэн иргэд өнгөрсөн сарын байдлаар гэхэд 30 мянга давжээ. Бүртгэлгүй ажилгүйдэл нь хэдэн мянга гэдгийг багцаалах боломж үнэндээ алга. НҮБ-ын хийсэн судалгаагаар, гурван монгол хүн тутмын нэг нь ядуу амьдарч байна. Эдийн засаг энэ оны эхний хагаст 7.3 хувиар өссөн хэдий ч ажилгүйдэл дорвитой буурч чадсангүй. Нээлтээ хийсэн, ашиглалтад орсон үйлдвэр, үйлчилгээний байгууллагаас илүүтэй үйл ажиллагаа явуулах эрхгүй болсон нь олон байна. Тусгай зөвшөөрлийг нь цуцалсан, хураасан гэх мэдээлэл голчлон хөвөрнө. Хүмүүс гэнэт ажилгүй боллоо гэх сэтгэгдэл цахим орчинд үе үе бус байн байн гарч ирдэг болов.

Ажилтай, орлоготой нь цөөрч, ажилгүй, орлогогүй монгол хүний эгнээ улам тэлсээр. Монголчууд гадагш гарах буюу ажил, хөдөлмөр эрхлэх боломжтой орныг зорих сонирхол тэр хэрээр нэмэгдэж, шударга бус байдлаас холдохын хүслэнд автана.

Их, дээд сургууль төгссөн ч, олон жилийн туршлагатай байсан ч ажлын байр гэгч хэр баргийн хүнд олдоод байдаггүй эрдэнэ мэт болжээ. Үүнийг ажилгүйдлийн түвшин хэлээд өгнө. 6.6 хувь гэдэг манайх шиг цөөн хүн амьтай, хөгжиж буй улсад өндөр үзүүлэлт гэдгийг олон улсын байгууллагынхан хэлдэг. Төрийн алба нь танил тал, нам засаг, үзэл бодлын хайрцаг дотор орж, шалгуур нь ах, эгч, нутгийн зөвлөл, мөнгөний босгоор хэмжигдэх болсон тул хүмүүс эх орондоо эргэж ирэх бус өөр орны иргэншил хүсэх, цагаачлах замыг эрхгүй сонгоход хүрч байна. Монголчууд Монголоосоо дүрвэх шалтгааныг улстөрчид хамгийн хоржоонтой аргаар биелүүлэх болсон. Үүний нэг тод жишээ нь ЖДҮ. Бизнесээ эхлүүлэх, төслөө ажил болгох гэсэн олон залуусын урмыг төр засаг маань хугалж орхисон. Иргэншлээсээ татгалзах иргэдийн тоо жилээс жилд нэмэгдэх болов. Албаны мэдээллээр, өнгөрсөн онд 500 гаруй хүн иргэншлээсээ татгалзсан байна.

Өвөр Монголд хүүхэд асрагчийн сарын цалин хамгийн багадаа 1.5 сая төгрөг байна


АНУ, Австрали, Өмнөд Солонгос, Швед, Япон улс олон монгол хүний очих, очоод амьдрах, ажиллах хамгийн боломж бүхий оронд тооцогдоно. Эх орондоо ажиллаж, амьдрах гэтэл ажил олдохгүй, агаар болон хөрсний бохирдол, нэмээд шударга бус байдал нь улсаа орхин явахад хүргэж буй. Үүнийг Сидней хотод ажиллаж, амьдарч буй монгол хүн бүр хэлж байсан юм. Тэгвэл дээрх орны тоо нэгээр нэмэгдэж байна. Энэ улс бидэнтэй хил залгаа бөгөөд очих гэж далай тэнгис гатлахгүй. Агаараар эсвэл авто замаар очих нөхцөл нь цөм бүрдсэн.

Хойд биш ээ, өмнөд хөрш өнөөдөр ажлын олдоц, цалингийн үзүүлэлтээрээ олон хүний анхаарлыг татаад эхэлчихлээ. Замын-Үүдтэй хиллэх Эрээн хотод гэхэд монголчууд хэзээний суурьшин, ажилтай, орлоготой болж амжсан байна. Эрээн хотын худалдааны хэд хэдэн захаар ороход монголчууд лангууны ард сууж байх нь түгээмэл үзэгдэл болсныг явсан нэг нь илт анзаарсан байх. 2017 оноос хойш Эрээн төдийгүй Хөх хотод ажиллаж, амьдрах монголчуудын тоо нэмэгдэж байна. Албан ёсны тоог төрийн байгууллагаас лавлах гэсэн боловч тодорхой мэдээлэл өгөхөөс цааргалсан юм.

Өмнөд хөршийг үзэн ядах, гутаан доромжлох хандлага, төлөвшил гэгчийг ард түмэндээ олгож байсан зарим улстөрч өнөөдөр тэдэнтэй бизнест хамтарч, худалдаа наймаагаа орд газар болгон өргөжүүлж сууна. Хятадад сүүлийн жилүүдэд цагийн ажил эрс нэмэгдэж, хүмүүсийн амьжиргааны түвшин сайжрах хэрээр хямд ажиллах хүч импортлох явдал дэлгэрч буй. Тухайлбал, хүүхэд асрагчийн ажил хамгийн эрэлт хэрэгцээтэй аж. Хятадын зах хязгаар бүс нутаг Өвөр Монголд хүүхэд асрагчийн сарын цалин хамгийн багадаа 1.5 сая төгрөг байна. Байрны урьдчилгаагаа нэг жил ажиллаад бүрдүүлэх боломж хажууд байгааг цахим орчинд зарлах нь шинэ бус.

Таван сартай болон дөрвөн настай хоёр хүүхэд ээжийнх нь хамт асрах 25-35 насны эмэгтэйг энэхүү ажилд авна гэж Хүүхэд асрагч, гэрийн үйлчлэгч зуучлах төвөөс саяхан мэдээлсэн юм. 1.5 сая төгрөгийн цалинг манайхан хүний наймаатай холбож ойлгосон тохиолдол хүртэл гарчээ.

Өмнөд хөршид гэрийн үйлчлэгч, хүүхэд асрагч хамгийн эрэлттэй ажлын байр гэж болно. 1991 онд Хятадын нэг хүнд ногдох ДНБ 330 ам.доллар байсан бол 2011 онд энэ дүн 5430 ам.доллар болж өссөн байна. Харин өнгөрсөн онд 13 мянган ам.долларт хүрч, энэ тоо баримтын цаана хэдэн зуун сая хүний амьжиргааны түвшин сайжирч, иргэд нь биедээ ахадсан хүнд хүчир ажил хийх нь багасаж, эцэг эхэд нь мөрөөдөл төдий байсан орчин цагийн тав тухтай амьдралд шинэ мянганы хятадууд умбах болов.

Баячуудын тоогоороо өнөөдөр өмнөд хөрш дэлхийд тэргүүлж, баянаа мэдрэх гэсэн хятадууд өртөг өндөр дэлхийн томоохон хотуудад орон сууц худалдан авч, үл хөдлөх болон үйлчилгээний салбарт хүч түрэн гарч ирлээ. Үүний нэг жишээ нь Австрали. Тус улсын хамгийн өртөг ихтэй Сидней хотод хятадууд хамгийн аз жаргалтай, эрх чөлөөтэй амьдарна. Австраличуудаас илүү үнэтэй орон сууцанд тухалж, шинэ загварын хөнгөн тэргүүд хөлөглөнө. Тансаг брэндийн дэлгүүрүүд нь хятад жуулчинд зориулж нэрийн бүтээгдэхүүн хүртэл гаргаж, худалдагчаа заавал хятад хэлтэй байх ёстой гэсэн шаардлага тавьж байна. Хятад нэгэн цагт хямд ажиллах хүчний “хар зах” байсан бол одоо бусдыг өөрсдийн төлөө ажиллуулах хэмжээнд санхүүгийн “эрх чөлөө”-г олж байна.

Business Insider сэтгүүлийн хийсэн дэлхийн өндөр технологийн 25 хотын жагсаалтад Хятадын таван хот багтсан бол дэлхийн шилдэг 500 компанийн 109 нь өмнөд хөршид байна. Урд хөрш хүний нөөцийн хөгжилд ихээхэн анхаарч, хар ажилчин бэлтгэх бус ирээдүйд бусдыг удирдан манлайлах хүмүүсийг олноор сургаж, олон улсад хамгийн олон оюутан илгээх болсон. Тэрчлэн 2030 он гэхэд БНХАУ дэлхийн хамгийн том эдийн засаг болох төлөвтэй байна. Энэ эриний эдийн засгийн хамгийн гайхалтай чиг хандлагыг өмнөд хөрш тодорхойлж байна гэхэд  өнөө маргах хүн цөөн биз ээ. Хэд хэдэн судалгааны байгууллагын тооцооллоор, өмнөд хөрш энэ дэлхийн хамгийн том ажил олгогч болоход тун ойртжээ. Монголчуудын хувьд хаяа нийлэх учраас энэ олдох боломжоос буцахгүй гэх л байх. Хэрэв бид орд баялаг дагасан мега төслүүдээ хөдөлгөж, эдийн засгаа эрчимтэй өсгөж, бодит өсөлт хүмүүсийн амьдралд хүрч, иргэдийнхээ амьжиргаа, цалин хангамжийг дээшлүүлж чадахгүй бол хүүхнүүд нь Хятад, эрчүүд нь Солонгос гарч ажиллах бодит байдал нэгэнт нүүрлэжээ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Худалдааны дайнаас үл шалтгаалан Ази дэлхийд тэргүүлнэ

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

“Оюутолгой” төсөлд шинэ нөхцөл байдал үүслээ

Гүний уурхайн зардал 34 хувийг хөндөнө

 0 сэтгэгдэл


“Шинэ зуун гарснаар хоёр хөршийн хамаарал, оролцоогүйгээр монголчууд өөрсдөө шийдэж чадсан хамгийн том бүтээн байгуулалт бол “Оюутолгой” төсөл хэмээн Ерөнхий сайд асан С.Баяр онцолж байлаа. Хамтарсан Засгийн газрыг эмхлэн байгуулж, тэргүүлж байсан түүний хувьд уг төслийг эхлүүлэх хөрөнгө оруулалтын гэрээг гуравдагч орны компанитай олон удаагийн хэлэлцээрийн үр дүнд албажуулснаар өнөөдрийн сунжирсан их маргааны хөрс суурь хамт тавигдсан билээ. Дээрх гэрээг байгуулснаас хойш өдгөө арван жил өнгөрч байна. Энэ хугацаанд таван Засгийн газар солигдлоо. Үүнийг дагаад Монголын талын байр суурь ч хаврын тэнгэр шиг хэдэнтээ хувьсаж өөрчлөгдсөөр ирлээ.

Өнгөрсөн арван жилийн хугацаанд хөрөнгө оруулалтын гэрээ тойрсон өчнөөн үйл явдал өрнөв. Улс төрийн сонгууль угтсан хийрхэл, хувь, хувьсгалын ашиг сонирхлын зөрчил дундуур “Оюутолгой” төслийн хоёр дахь шатны бүтээн байгуулалт урагшилж байна. Уг төслийн баримт бичиг болох хөрөнгө оруулалтын гэрээ олон популистад бусдад танигдах олз болж, зарим нь уих-ын гишүүнээр хүртэл сонгогдож амжсан.

Цаашдаа ч энэхүү гэрээг яллах, шүүх, шүүмжлэх хүн багадахгүй шинжтэй. Иргэний нийгмийн нэг ололт нь энэ. Тэгвэл өнөөдөр “Оюутолгой” төслийн хоёр дахь шатны гүний уурхайн ашиглалтад орох хугацаа 30 хүртэлх сараар хойшилж магадгүй байгаа.

Хугацаа сунжрахтай зэрэгцэн хөрөнгө оруулалтын зардал дахин 1.9 тэрбум ам.доллараар өсөхөөр байгаа төдийгүй одоо ашиглаж буй зураг төслийн дагуу гүний уурхайг үргэлжлүүлэхэд хөрс чулуулгийн байдал тохиромжгүй, улмаар эрсдэл үүсэж болзошгүй байгаа. Төсөл зогсох ээлжит эрсдэлд 2020 оны сонгууль, УИХ-ын ажлын хэсгийн дүгнэлт мөн орж байгаа юм. Хөрөнгө оруулалт ахин нэмэгдэхээр байгаа нь үл ойлголцол руу төсөл хэрэгжүүлэгч талуудыг хөтөлж мэднэ. Ямартай ч “Оюутолгой” компанийн 66, 34 хувийг тус тус эзэмшигчид хэлэлцээрийн ширээнд суух нь тодорхой боллоо. Гүний уурхайн зардал хэтэрсэн нь ийм шинэ нөхцөл байдлыг үүсгэлээ.

Уурхайн талбарт хоёрдугаар босоо амны барилгын ажил үргэлжилж байна. Хэдий тийм боловч урьдын нөхцөл байдал давтагдахыг үгүйсгэх аргагүй. Төсөл хэрэгжүүлэгч талууд нэг нэгэндээ нуруу нуруугаа харуулж одвол гүний уурхайн бүтээн байгуулалт зогсоход хүрнэ. Ийм нөхцөлд хөрөнгө оруулалтын зардал өсөж, алдагдсан боломжийн өртөг улам нэмэгдэнэ гэсэн үг. Н.Алтанхуягийн Засгийн газрын үе рүү энэ Засгийн газар очих цаг ч ойрхон байж мэдэх юм.

“Оюутолгой” төслийн анхны хөрөнгө оруулалтын хэмжээ 2007 оны дөрөвдүгээр сард 2.7 тэрбум ам.доллар байсан. Тухайн үед Ерөнхий сайд асан М.Энхболд УИХ-д өргөн мэдүүлж байлаа. Үүний дараа С.Баярын Засгийн газар хэлэлцээр хийж эхлэх үед хөрөнгө оруулалтын хэмжээ дөрвөн тэрбум ам.доллар болж өссөн. Дэлхийн эдийн засгийн 2008 оны хямралт байдал, олон улсын банк, санхүүгийн байгууллагын зээлийн хүү, тоног төхөөрөмжийн үнийн өсөлт зэргээс үүдэн хөрөнгө оруулалт нэмэгдсэн гэдэг. Засаг болгоны хүсэл хэдий ч зүрхэлж аваад зориглож хийгээгүй “Оюутолгой” төслийн хөрөнгө оруулалтын гэрээг 2009 оны аравдугаар сард байгуулахад төслийн анхны хөрөнгө оруулалтын хэмжээ 4.2 тэрбум ам.доллар болж, хоёр тал үүн дээр тохирч байв. Хөрөнгө оруулалтын хэмжээ нэг жилд нэг тэрбум орчим ам.доллараар өсөн нэмэгдэж байжээ.

Дэлхийн таван томын нэг, үндэстэн дамжсан Rio Tinto групп Монголд орж ирснээс хойш гурван жилийн дараа “Оюутолгой” төслийн хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгуулагдсан. Уг гэрээг  хожим Дубайд Ч.Сайханбилэгийн Засгийн газар нэмж тодотгосон билээ. Монголын хувь эзэмшилтэй холбоотой буюу 34 хувиа чамласан өнгө аяс манай улстөрчдөөс байнга цухалздаг. Сонгууль болгоноор зарим популистууд үүнийг ярьж, сонгогчдоос оноо авах гэж зүдэрдэг. Гэтэл нэг ч төгрөг заралгүй татвар, хураамж аваад суух тийм боломж бидэнд байсан. Ямар нэгэн хувь, хувьцаа авна гэхгүйгээр төслөөс олох нийт ашгийн 50-иас илүү хувийг аваад суух гарц байсан гэдэг. Одоогийн нөхцөлд 34 хувь бидэнд өр зээл болон хүндээр бууж байна.

Ашигт малтмалын тухай хуульд нийцүүлэн гаргасан УИХ-ын тогтоолын дагуу хөрөнгө оруулагч компанийн хувьцааны дор хаяж 34 хувийг Монголын тал авах ёстой гэсэн шийдвэрийг УИХ гаргасан нь өнөөдөр биднийг гарах гарцгүй болгоод байгаа. Хөрөнгө оруулалтын гэрээний хувь заяаг УИХ-ын 57 дугаар тогтоол үндсэндээ тодорхойлсон. Уг тогтоол Засгийн газарт буу тулгасантай дүйх хэмжээний зовлон тарьсан гэж өнөө хэр зарим улстөрч хэлдэг. 2001 онтой харьцуулахад манай эдийн засгийн хэмжээ өнөөдөр арав дахин өссөн байна.

Хөрөнгө оруулалтын зардал дахин 1.9 тэрбум ам.доллараар өсөхөөр байна


Мега төслийн хаялга энэ. Гэхдээ нийт нөөц баялгийн 80 хувийг хэвлийдээ тээх гүний уурхай ашиглалтад орох хүртэл зөвшилцөх, санал нэгдэх зүйл ар араасаа ундарсаар. Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлттэй залгаад “Оюутолгой” төслийн гүний уурхайн зардлыг улсаараа хэлэлцэх цаг тун ойртлоо.

Энэ байдлаараа Засгийн газрын толгойны өвчин “Оюутолгой” төслийн гүний уурхай болж мэдэх нь. Хөрөнгө оруулалтын зардлын асуудлаар хувь эзэмшигчид нэг талдаа гарч чадахгүй бол гүний уурхайн бүтээн байгуулалт удаашрах, улмаар царцах эрсдэл хол биш байна. Үндсэн хуулийн “эцэг” гэгддэг байсан төр, нийгмийн нэрт зүтгэлтэн, хуульч Б.Чимид агсан “Гэрээгээр холбогдсон хоёр тал бол гэр бүл болсон хостой адил. Нэг гэрт орсон хоёр шиг элгэмсэг, ойр дотно харилцаатай байхгүй бол хардлага байнга төрнө. Харилцаа сэвтэх, эвгүйтэх цагт харилцан буулт хийж явахгүй бол хагарч салахдаа хүрч мэднэ. Тэгээд хамтдаа жаргаж чадахгүй бол тус тусдаа зовно доо” гэж Ерөнхий сайд асан С.Баярын өрөөнд болсон нэгэн хурал дээр хэлж байлаа. Тэгвэл гүний уурхайн зардал нэмэгдэх, ашиглалтад орох хугацаа хойшлох магадлал өндөр байгаа энэ үед эдүгээгийн Ерөнхий сайдын өрөөнд энэ талаар ямархуу яриа өрнөж, хэрхэн шийдэл эрэлхийлж байгаа юм бол...