A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2467/

Г.Ариунтуяа: Уралдах тусам өөрийгөө улам голдог

Би уралдааны машинтай сэтгэл зүрхээрээ байнга “ярилцдаг”

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2467/


Монголын авто спортын УАЗ ангилалд ягаан имижтэй, 84 дугаартай тамирчин уралдаж эхэлсэн нь Мастер кросс уралдааны анхны эмэгтэй тамирчин Ганбатын Ариунтуяа юм.

Аавынхаа өвөр дээр залуур атган, уралдаж байна хэмээн мөрөөдөж явсан бяцхан охины хүсэл тэмүүлэл түүний ааваас эхтэй. Ариунтуяагийн аав Ганбат 1990-ээд оны дундуур энэ ангилалд уралддаг байсан цөөн ахмад тамирчны нэг. Мөн Батлан хамгаалах яамны харъяа Алдар спорт нийгэмлэгийн дугуйн спортын ОУХМ, дугуйн спортын урдаа барьдаг тамирчдын нэг гэдгээр спорт сонирхогчид мэднэ. Ариунтуяагийн ээж ч дугуйн спортын тамирчин. Тамирчин ээж, аавын охин анх 12 настайдаа УАЗ 469 машиныг хөдөлгөж аавыгаа даган ойр зуур бэлтгэл хийсээр байжээ.

Энэ нь түүнийг эрчүүдийн самбаа сорих спортоор хичээллэх гол суурь болсон байна. Мөн тэрбээр сагсан бөмбөгийн спортоор хичээллэж өсвөр, идэрчүүдийн хот, улсын аварга шалгаруулах тэмцээнээс олон медаль хүртэж явсан тамирчин юм.

Өнөөдөр түүнийг Монголын авто спортын урдаа барих эмэгтэй тамирчин болгосон шалтгаан тамирчин гэр бүлийн хүмүүжил, аавынх нь тэсвэр, хатуужилд бэлтгэсэн сургуулилт бахдам гавьяа гэлтэй. Үүний үр дүн ч анхны тэмцээнээс нь харагдаж Мөсөн замын уралдааны алтан медаль, холын зайн ралли уралдааны мөнгөн медаль түүний энгэрт гялалзаж байлаа. Энэ шавилхан бүсгүй орос тэрэгний хүнд залуурыг эрчүүдээс дутахгүй мушгин, амжилт үзүүлж буйн шалтгааныг өөрөөс нь тодотгох сонин байв. Тиймээс Монголын авто спортын УАЗ ангиллын эмэгтэй тамирчин түүнийг сониныхоо “Зочин” буланд урьж ярилцлаа.


- Та юунаас хамгийн их айдаг вэ?

- Би өөрөөсөө айдаг. Холын том зорилго тавьчихаад түүндээ хүрч чадахгүй, шантарч ухрах вий гэхээс айдаг. Яагаад ч юм миний “дотор хүн” эсрэг, тэсрэгийн туйл юм шиг санагддаг. Нэг талаараа би асаж чаддаг. Харин нөгөө туйл шантрах тал руугаа явчих вий гэж их айдаг. Эмэгтэй хүнийхээ хувьд шавьж, хорхойноос айдаг.

-Тэгвэл уралдахдаа айдаг уу?

-Эхний тэмцээндээ түрүүлээд, дараагийнхад нь мөнгөн медаль авсан явдал надад маш их урам өгсөн. Эсрэг тэсрэг туйлынхаа эерэг талруу тэмүүлж чадсан нь маш том урам болсон. Эмэгтэй хүн гэж өөрийгөө голох, УАЗ 469 машины уралдаан хатуу гэх айдсыг тайлж өгсөн жил 2016 он байсан. Тэр үеэс л уралдааны айдасгүй болчихсон.

-Тэр хүртэл өөрийгөө яаж бэлддэг байв.

-Хүүхэд байхаасаа л аавыгаа дагаж 10 настайгаасаа УАЗ 469 гэдэг машиныг хөдөлгөж эхэлсэн. Өгсүүрт унтраагаад, жалга руу жолоодлого алдсаар сурсан. Дунд ангидаа аавынхаа уралдааны машиныг хотоос зайдуу унаж сургуулилт хийдэг болж зүгширсэн. Аав маань ч их зүйлийг сургасан. Би аавынхаа дэргэд байхдаа айдаггүй байсан. Миний аав жолоо бариад явж байхад надад ямар ч айдасгүй амар амгалан байдаг. Тэр хүний ур чадварыг харж өссөн болохоор суралцсаар л ирсэн. Би авто спортоор хичээллэж ааваасаа илүү амжилт гаргаж чадсандаа, аавдаа бэлэг барьсандаа маш их баярлаж явдаг.

-Уралдах машинаа өөрөө бэлддэг үү. Эсвэл тусгай механиктай юу?

- Надад өөрийн гэсэн механик байхгүй. Тамирчин найзууд, ах нар маань тал талаасаа дэмжиж  туслаад машиныг минь бэлдэж өгдөг. Монголын авто спортын төрөлд хамгийн их өрсөлдөөнтэй ангилал УАЗ 469-ынх байдаг. Эр зоригийн энэ талбарт 10 жил уралдаад амжилт үзүүлээгүй эрчүүд зөндөө байхад эмэгтэй хүн зориглоод орж ирэхэд хүмүүс гайхсан. Анхандаа машиныг яаж бэлдэх ёстойг нарийн мэддэггүй байлаа. Дөрвөн жил уралдаж байж машинаа дуугаар нь мэддэг болсон. Кросс буюу тойрог уралдаанд огцом хурд, хүчтэй байх, холын зайн уралдаанд гүйлт сайтай байх ёстой. Ямар уралдаанд орохоос шалтгаалж моторын гал, тохиргоо ч өөр өөр байдгийг ойлгосон. Машиныхаа чадлын хувийг тодорхойлох баримжаатай болчихдог юм билээ.

-Ягаан машин гэнэт уралдааны замд гараад ирэхэд их содон байх. Машиндаа их хайртай биз?

-Анхнаасаа л машиндаа хайртай болсон. Машинтайгаа байнга ярьдаг. Миний машин амьтай гэж хэлнэ. Уралдаанд бэлтгээд засаж байхдаа “хоёулаа үүнийгээ янзалнаа, тэрийгээ гоё болгоноо” гээд ярьдаг. Уралдааны замд техникийн саатал гарахад “хоёулаа замаа гүйцээнэ шүү” гээд сэтгэл зүрхээ хуваалцдаг. Эрэг дов мөргөж машинаа эвдсэн үедээ уучлалт гуйдаг.

-Уралдааны замд машин чинь эвдрээд зогсчихвол уйлмаар болдог байхдаа?

-Би ер нь их шартай. 2016 онд тойргийн раллид уралдаж байхад техникийн саатал гараад тэмцээнээс хасагдаж байсан. Тэгэхэд яаж ийж байгаад замаа дуусгаад барианд оръё гээд шаралхаж улайрч байсан ч хамтрагч ах маань “Чи залуу хүн цаашдаа олон тэмцээнд орно, үүнээс болж машинаа дуусгаж болохгүй. Техникийн сааталтай тамирчин хүн эвлэрч сур” гэж зөвлөсөн. Түүнээс хойш энэ чинь техник спорт шүү дээ гэдгийг ойлгож авсан. УАЗ бол орос тэрэг, техник эвдрэл байнга гардаг учраас сэтгэлзүйгээрээ эвлэрсэн. Тэмцээний үеэр техникийн саатлаас болоод хоцрох, ур чадвар дутаад гүйцэгдэх хоёр өөр учраас шаралхах, шатах хоёр ч ялгаатай.

-Эвдрэлээ засах зардлыг хаанаас гаргадаг вэ. Эмэгтэй тамирчин гэдгээр ивээн тэтгэгчид ялгавартай ханддаг зүйл бий юу?

-Би ивээн тэтгэгчгүй уралддаг. Өдий хүртэл гурван тэмцээнд л их, бага хэмжээгээр ивээн тэтгэгчтэй уралдаж байсан. Засвар үйлчилгээгээ өөрийн цалингаасаа хийдэг. Одоо ч энэ спорт цалингаараа уралддаг спорт биш юм аа гэдгийг илүү их мэдэрч байгаа. Холын зорилгодоо хүрэхийн тулд, гаднын дэвжээнд хөл тавихад цалингаараа зүтгээд байх хэцүү л дээ. тиймээс өөр зүйл бодож эхэлсэн.

-Тэнгэрт тулсан шороо тоосон дунд уралддаж байгаа харагддаг. Гоо сайхандаа яаж анхаардаг вэ?

-Ус арьсыг бас энергийг гоё болгодог, өндөр ачаалал авдаг болохоор завтай үедээ сайн унтаж амрах бас эрүүл хооллох тал дээр анхаардаг. Арьс арчилгаа эмэгтэйчүүдээс ялгарах онцгой зүйлгүй ээ.

-Ээж тань яаж хүлээж авсан бэ. Эмэгтэй хүний эрүүл мэндэд сөрөг гэж хориглох үе байх уу?

-Тамирчин байсан учраас ээж маань ааваас илүү ойлгож дэмждэг. Тэмцээнд оролцох бүрт сүү өргөөд хүлээж байдаг. Гэхдээ манай хоёр намайг гэмтэж бэртэх вий гэсэн сэтгэлийн зовнилтой байдаг нь мэдрэгддэг юм. Аавын намайг хурцалдаг, хатуужилтай болгох гэж хэлсэн “Нойр хоолгүй уралддаг тамирчин гэж юу байсан юм, машинаа эрт бэлдээд амарч чаддаггүй” гэх зэмлэл үгийн цаана ямар утга агуулагдаж байгааг би мэдэрдэг.

-Ийм турьхан бүсгүй УАЗ 469-ын залуурыг яаж дийлж мушгидаг байна гэсэн бодол шууд төрж байна л даа?

-Эрэгтэй тамирчныг бодвол руль, араа солиход бяр хүч дутаж байгаагаа мэдэрнээ. Тэгэх тусам хатуужлын дасгал их хийдэг л дээ. Дасгал гэхээр булчин суух биш юм аа. Том булчин амархан цуцдаг учраас нарийн ширхэгт булчин хөгжүүлэхийг илүүд үзнэ. Боксынхон голдуу хичээллэдэг тэмцэх чадвар, тэсвэр, тэвчээрийн дасгал их хийдэг.

Авто спортоор хичээллэж, аавдаа бэлэг барьсандаа баярлаж явдаг

-Уралдаан орохын өмнө сэтгэлзүйгээ хэрхэн бэлддэг вэ?

-Тамирчин хүнд хамгийн чухал нь бэлтгэл сэтгэл зүйн бэлтгэл гэдэг нь ойлгомжтой. Тиймээс бүх зүйлийг тооцоолж тайван байхыг хичээдэг. Кросс уралдаанд тэр олон машин гараанаас гарах үеийн моторын дуунд сандардаг. Сүрдмээр сайхан шүү. Гараан дээр машинаа унтрааж байсан тохиолдол ч надад бий. Дараагийн уралдаан хүртэл өмнөх тэмцээний алдаа, зам хоёр тархинаас салдаггүй. Уралдах тусам л өөрийгөө би улам голж болоогүй байна гэдгээ мэдэрдэг. Тиймээс би сайн тамирчдаасаа суралцахыг зорьж байна.

-Авто ангилалд эрчүүдтэй уралдаж буй эмэгтэй тамирчны давуу тал гэж байх уу?

-Эрчүүдийг бодвол бартаа туулахдаа хүчилж биш аргадаж уралдана. Нөгөө талаар би уралдааны амортизатор тавиагүй тоноглол дутуу уралдаж байгаа. Тийм болохоор аргадаж уралдаад сурчихсан. Хэцүү бартааг машинтайгаа яриад л гарахыг бодно. “Хоёулаа энэ бартаагаар ингэс гээд эвтэйхэн гарчихнаа” гэж машинтайгаа яриад туулчихдаг. Уг нь бол хааз хасмааргүй л уралдмаар байгаа юм. /инээв/

-Уралдааны дараа харамсах үе тохиолдох уу?

-Зорилготой хүн аз жаргалтай болдог юм билээ. Зав л гарвал уралдааныхаа тухай боддог. Бичлэг үзнэ, юун дээр алдсанаа ойлгоно. Өөр тамирчдын бичлэг, оролцож чадаагүй тэмцээнийг очиж үзэн туршлага судалдаг. Туршлагатай тамирчид араагаа хаана солих, замаа яаж сонгож байгаа зэргийг моторын дуугаар нь мэдэрч аль болох ойроос үзэхийг хичээдэг. Өөрийнхөө уралдааны алдааг дараагийн тэмцээн хүртэл боддог. Түүгээрээ давхар сэтгэл зүйн бэлтгэл хийдэг юм.

-Тэмцээний үеэр эмэгтэй хүнд гүйцэгдсэн, хоцорч барианд орсон эрчүүд ямар байдалтай байдаг бол оо?

-Өмнөх тэмцээндээ миний ард орсон тамирчин дахиж ариунаагийн ард орохгүй гээд гурван өдөр машинаа бэлдэж бэлтгэл хийсэн гэж сонсоод би баярлаж байсан. Спортын хор шараар хөдөлмөрлөж байна гэдэг хөгжил байхгүй юу.

-Машиндаа ямар төрлийн бензин хийж уралддаг вэ?

-Хамгийн өндөр октантай аи98 бензин хэрэглэдэг.

-Хотын замын хөдөлгөөнд оролцож байхад эрчүүд дээрэлхэх тохиолдолд яаж ханддаг вэ?

-Ямар машинтай явж байгаагаас их шалтгаалдаг юм шиг санагдсан. Тийм тохиолдолд зүгээр л өнгөрөөгөөд явуулчихдаг. Гэхдээ хотод замын хөдөлгөөнд оролцох дургүй. Стрессдэхгүйн тулд аль болох алхах, таксинд өөр юм бодоод явж байх нь гоё байдаг.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Т.Үйтүмэн: Хүүгээ бокс руу орчих болов уу гэж бодсон чинь жүдо барилдана гээд байна

Бэлтгэлийн дараа зүүн гарын доороос хийх цохилтоо мянган удаа давтдаг байлаа

 0 сэтгэгдэл


Хоёр хоногийн дараа Монголын тамирчдын баяр болох гэж байна. Их спортоор овоглож, 
тамирчны өнөр бүлд багтсан хүн бүрийн хувьд энэ бол хүсэн хүлээдэг баяр нь. Энэхүү өдрийг тохиолдуулан Монгол Улсын гавьяат тамирчин Т.Үйтүмэнг сониныхоо зочноор урьж ярилцлаа.

-Тантай уулзалгүй их уджээ. Сүүлийн үед хийж буй ажлаасаа сонирхуулаач?

-Би яахав, хувь, хувьсгалын ажлаа амжуулах гээд гүйж л байна. Боксын холбооны дэд ерөнхийлөгч гэдэг утгаараа хэдэн тамирчиндаа тусалчих юмсан гээд хийх ажил ихтэй. Уг нь клуб нээж, хүүхдүүдтэй ажиллах санаа байдаг. Яг зориглоод бариад авъя гэхээр амжихгүй юм.

-Тамирчдын баяр болох гэж байна. Баяр дөхөөд ирэхээр тамирчин ахуй үеэ дурсаад сайхан байдаг биз?

-Өмнө нь тамирчин байх үед дандаа тэмцээн уралдаан, бэлтгэлтэй байж таардаг байсан болохоор баярлахтай манатай л байлаа. Харин сүүлийн үед найз нөхдийн хүрээнд тэмдэглэдэг болсон. Тамирчин бидний хувьд цагаан сар, наадмын дараа орох том баяр юм даа.

-Та дэлхийн аваргын мөнгөн медальтай, гавьяат тамирчин хүн. Гэхдээ азгүй үед төрөн гарсан тамирчин юм болов уу гэж бодогддог юм. Одоогийнх шиг ахуй хангамж сайн нөхцөлд тамирчин байсан бол үүнээс илүү амжилт үзүүлэх байсан байх даа?

-Тиймэрхүү юм боддоггүй ээ. Яахав, найз нөхөд маань “Үүеэ азгүй үед төрсөн тамирчин” гэж ярьдаг л юм. Гэхдээ бурхны заасан замаар явж байгаа юмыг яалтай билээ. Би өөрийгөө азгүй тамирчин гэж боддоггүй. Чадлынхаа хэмжээгээр тоглоод, баг хамт олныхоо ачаар дэлхийн аваргын мөнгөн медаль авч, Ази тивийн аварга боллоо. Мэдээж одоогийн хүүхдүүдийн нөхцөл байдал сайхан л байна. Ахуй хангамж, тусламж дэмжлэг, материаллаг бааз бидний үетэй харьцуулашгүй болсон. Гэхдээ одоо эргээд бодоход элбэг хангалуун биш ч гэсэн тэр үеийн амьдрал минь илүү амттай байж. Манай үеийнхэн “Олимп гэдэг юманд нь ороод үзчих юмсан” гэж ярихаас биш олимпын медаль гэдэг зүйл тэнгэрт байгаа мэт хол санагддаг байлаа. Харин сүүлдээ спорт холбоод маань сайхан ажиллаж, төр засаг, хувь хүмүүс маш сайн дэмжсэний хүчинд олимп, дэлхийн медаль их ойрхон юм байна гэдгийг ойлгосон.

-Таныг боксын холбооны нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байх үед олимп, дэлхийн аваргууд төрөн гарсан. Тухайн үед компаниудаас хандив тусламж гуйх ажилд таны нэр нүүр их хэрэг болдог байсан болов уу гэж боддог юм. Т.Үйтүмэнг яваад ороход татгалзах хүн ховор биз дээ?

-Миний нүүрээр тусламж дэмжлэг авч байсан гэвэл онгирсон болчих байх. Гэхдээ ямар ч мөнгө өгөхөөргүй хүнийг инээлгэж байгаад мөнгийг нь аваад гарах үе гардаг л байлаа. Гэхдээ би өөртөө мөнгө авах гэж байгаа биш, хэдэн тамирчныг маань дэмжээд өгөөч гээд ордог болохоор татгалздаггүй байсан байх аа. Манай боксоос олимп, дэлхийн аварга төрөхөд их олон компани тусалсан шүү.

-Хүү тань жүдогийн секцэнд орчихжээ. Боксоор хичээллэхгүй гээд байна уу?

-Би дөрвөн хүүхэдтэй хүн. Бага хүү маань спортын хүн болно гэдэг. Би амьхандаа бокс руу орчих болов уу гэж бодсон чинь жүдо барилдана гэнэ ээ. Чи заавал боксчин бол гэж хүчлэлтэй биш, өөрийнх нь сонирхлыг л дагаж байна. Гэхдээ замдаа яаж өөрчлөгдөхийг би мэдэхгүй шүү дээ. Жүдогоороо цааш явах уу, дундаас нь бокс руу орох уу, бүр больчих ч юм уу, хэн мэдлээ. Хүү маань жүдодоо их сонирхолтой. Арслантай гүүрний тэндээс “Алдар” спорт хороо хүртэл дугуйгаараа явчихна. Би өөрөө тамирчин байхдаа Д.Банди багшийн секцэнд хичээллэхийн тулд Шаамараас аймгийн төв хүртэл 20 км газар өдөр бүр дугуйгаар явдаг байлаа. Харин одоо хүү маань аавыгаа дуурайж,  дугуйгаар бэлтгэлдээ явж байгаад баярлаад л байна. Миний хүү заавал олимп, дэлхийн аварга болох албагүй. Харин бие нь чангараад, эрүүл чийрэг болно гэдэг хамгийн чухал. Гэхдээ нэгэнт спортоор хичээллэсэн хүн эцсийг нь хүртэл яваарай гэж хүүдээ захидаг юм.

-Тантай уулзсаных Д.Банди багшийн талаар ярихгүй өнгөрч боломгүй. Энэ агуу хүний талаарх сайхан дурсамжаасаа хуваалцаач?

-Би Д.Банди багшийн анхны шавь нарын нэг. Миний өдий зэрэгтэй яваа нь багшийн минь л ач. Багш маань шигшээ багийн дасгалжуулагч болоод олимп, дэлхийн аваргууд төрлөө. Д.Банди багшийг л шигшээгийн ахлахаар тавьж байж энэ амжилтууд ирнэ гэж би боддог байсан. Тэр дагуу л болсон.

• Өмнө нь ялдаг байсан хүнээ дийлэхгүй байгаа юм чинь залууст зайгаа тавьж өгье гээд спортоо орхиж байлаа.

• Боксоо орхиогүй бол Монголдоо яаж ийж аргалж байгаад түрүүлж магадгүй. Гэвч гадагшаа гараад хүн дийлэхгүй бол хэрэггүй биз дээ. 

• Токиогийн олимп монголчуудын хамгийн их амжилт гаргах боломжтой үе нь байгаа юм. Энэ боломжийг л ашигламаар байна.

Багш маань харахад ширүүн төрхтэй ч их зөөлөн хүн байсан. Ер нь маш зөөлөн байж, бусдын эвийг олж байж амжилт олно гэдэг би Д.Банди багшийн арга барилаас ойлгож авсан. Миний багш намайг цохиж авах нь байтугай загнаж ч үзээгүй. Хамгийн анх багштайгаа Филиппинд болсон олон улсын тэмцээнд орж байлаа. Анх удаа гадаадын тэмцээнд орж байгаа хүүхэд багш юу гэж хэлнэ, тэрийг нь дагаастай. “За миний хүү рингэн дээр ингэж гараад, ингэж тоглоод, шүүгчтэй ингэж харьцаарай” гээд бүх юмыг зааж өгнө. Би тэр тэмцээнээс алтан медаль авсны дараа багш надад “За миний хүү, чамд ганц авах чанар байна. Рингэн дээр тулалдаж байхдаа багшийнхаа үгийг сонсож, хэрэгжүүлнэ гэдэг тамирчин хүний хамгийн сайн чанар” гэж билээ. Рингэн дээр ухаан мэдрэлгүй тулалдаж байгаа мөртлөө багш хажуунаас сөөнгө хоолойгоор ганц хоёрхон үг хэлэхэд аягүй тод сонсогддог байв. Аваргын төлөө тоглох явцад “Наад хүнийхээ баруун гарыг нь хараад тогло” гэж байна. Тэгэнгүүт баруун гарнаас нь бултаад тоглоод байсан чинь ялчихсан. Энэ мэтээр багшийн минь заавар, зөвлөгөө олон ч тулаанд хэрэг болсон доо.

-Та гэдсэнд хийдэг цохилтоороо алдаршсан боксчин. Одоо Монголд тантай адилхан тоглолттой боксчин байна уу?

-Би тамирчдын бэлтгэл сургуулилт дээр тэр бүр очиж чадахгүй юм. Тэгэхээр тэр нь ийм тоглолттой гэж дүгнэх хэцүү. Миний хувьд Монголд байна уу, гадаадад байна уу хамаагүй, бэлтгэлийн дараа ганцаараа үлдээд зүүн гарын доороос хийх цохилтоо 500-1000 удаа давтдаг байлаа. Ингэж байж үндсэн цохилтоо олж авсан хүн. Дараа нь тэмцээн дээр тоглож байхад нөгөө цохилтоо өөрийн мэдэлгүй хийгээд унагаах үе зөндөө д байсан. Энэ чинь гоё шүү дээ. Харин хүний толгой руу тоншиж тоншиж байгаад цагаа дуусгаж, шүүгч хэнд нь ялалт өгөх бол гэж горьдоод байж болохгүй байхгүй юу. Үндсэн цохилтоо давтаад байхад хэзээ нэгэн цагт хэрэг болж л таарна.

-Дэлхийн аваргаас мөнгөн медаль хүртэхэд энэ цохилт хэрэг болсон доо…

-Тэгэлгүй яахав. Энэ чинь л нөгөө бэлтгэлийн дараа цохилтоо мянган удаа давтсаны ач. Бөхчүүд нэг мэхээ байнга давтаад байхаар барилдааны явцад нөгөө мэхээ өөрийн мэдэлгүй хийгээд унагаачихсан байсан гэж ярьдаг. Үүнтэй л адилхан. Одоо Хятадын тамирчид бүгд бэлтгэлийн дараа цохилт давтдаг болсон байна лээ. Харин манай хүүхдүүд ийм бэлтгэл хийдэг эсэхийг мэдэхгүй байна.

-Одоо монголчууд Н.Төгсцогтыг харуулдаж, энэ тамирчнаар бахархаж байна. Мэргэжлийн бокст гаргаж буй Н.Төгсцогтын амжилтын талаар ямар бодолтой байна вэ?

-Манай Н.Төгсцогт их сайн тоглож байна. Цаашдаа ч сайн тоглох байх. Ер нь Америк тив мэргэжлийн боксоор агуу шүү дээ. АНУ, Мексик, Венесуэлийн мундаг тамирчид зөндөө байгаа. Ялаад байх тусам цаашаа улам чангарна. Н.Төгсцогтоос гадна Солонгост байгаа М.Нандин-Эрдэнэ гээд тамирчин маань мундаг сайн тоглож байна. Намайг холбооны нарийн бичгийн дарга байх үед хоёулаа мундаг тоглодог байсан тамирчид. Одоо ч сайн байгаад нь баярлаад байна.

-Н.Төгсцогтын тоглолт мэргэжилд орсноос хойш хэр өөрчлөгдсөн байна вэ?

-Мэргэжлийн боксын дүрэм өөр шүү дээ. Сонирхогчийн бокс есхөн минут тоглодог бол мэргэжлийн бокс гурван минутаар 10, 12 үе тоглож байна. Энэ хэрээр тоглолтын тактик, цагийн хуваарь өөрчлөгдөнө. Манай Төгсөөгийн тоглолт мундаг болсон байна лээ. Цаашдаа дийлдэхгүй байх аа. Мэдээж цаашлах тусам өрсөлдөгч нь улам сайжирна. Үүн дээр л маш болгоомжтой байж, бэртэл гэмтлээс хол байгаасай гэж залбирч сууна даа.

-Таны үед Монголын бокс оргил амжилтаа үзүүлсэн. Харин одоо хатуухан хэлэхэд амжилт бага багаар буурсаар байна. Үүний учир шалтгааныг та юутай холбон тайлбарлах вэ?

-Тамирчдаасаа илүү холбооны удирдлагын арга барил, багш дасгалжуулагчийн ур чадвар, зохион байгуулалтын асуудал тааруухан байна уу гэж бодогддог. Д.Банди багш шиг сайн дасгалжуулагч үгүйлэгдэж байна. Уяачгүй морь яаж уралдах билээ. Үүнтэй адил сайн дасгалжуулагчгүй бол тамирчнаас өндөр амжилт хүлээх хэцүү шүү дээ. Мэдээж багш болгон тамирчдынхаа амжилтыг сайжруулахын төлөө явж байгаа. Гэхдээ ур чадвар, техник, тактикаа сайжруулах хэрэгтэй. Харин багшийн заасан бүхнийг тамирчин сайн сурч байж амжилт гаргана.

-Токиогийн олимпыг ямраар төсөөлж байна вэ?

-Монголын боксчдын хийморь нь харьчихаагүй бол амжилт гаргах байх аа. Олимпын циклийн бэлтгэл ямар байгааг сайн мэдэхгүй болохоор үүнээс илүүг хэлж чадахгүй нь дээ. Уг нь Токиогийн олимп монголчуудын хамгийн их амжилт гаргах боломжтой үе нь байгаа юм. Газар нутаг хол биш, ганцхан цагийн зөрүүтэй. Энэ боломжийг л ашигламаар байгаа юм. Гэхдээ Олон улсын боксын холбоо өөрөө асуудалтай байна. Олимп зохион байгуулах эрхийг мэргэжлийн боксын холбоонд өгөх гэнэ. Олимпын боксын тэмцээн ямар дүрмээр явагдах эсэх нь одоо болтол тодорхойгүй. Олимпын эрхээ яаж өгөх нь ч тодорхой биш байна. Энэ асуудал цэгцэрсний дараа илүү тодорхой таамаг дэвшүүлж болох байх.

-Нэгэнт олимп ярьсных нэг юм сонирхоё. Та 2000 оны Сиднейн олимпын дараа спортоо орхисон. Арай эрт зодог тайлчихав уу гэж харамсдаг уу?

-Би Сөүлд болсон тэмцээнд Êыргызийн тамирчныг хожиж Сиднейн олимпын эрхээ авсан юм. Ингээд олимп эхлэхээс өмнө хоёр сарын турш Êубад бэлтгэл хийлээ. Эрс тэс уур амьсгалд өссөн хүн тэр халуун газар удаан хугацаанд байхаар ямар ч бяргүй болдог юм билээ. Монголд ирээд хоёрхон хоноод Сидней рүү ниссэн. Тэнхээ тамир ч олигтой сэргэдэггүй. Ингээд олимпод очоод сугалаа сугалтал нөгөө Êыргызтэйгээ дахиад таарсан ч ялж чадаагүй. Олимпод хожигдчихоод маргааш нь боксоо орхихоор шийдсэн дээ. “Та яагаад больчихов оо” гэж хүмүүс надаас асуудаг байлаа. “Би өмнө нь ялж байсан хүнээ дийлэхгүй байна. Одоо больё доо. Эртхэн залуучууддаа зайгаа тавьж өгье” гээд л больсон. Яахав, боксоо орхиогүй бол Монголдоо яаж ийж аргалж байгаад түрүүлж магадгүй. Гэвч гадагшаа гараад хүн дийлэхгүй бол хэрэггүй биз дээ.

-Та одоо бээлий өмсөж, хөлсөө гаргаж байна уу?

-Одоо би “Зевс” гээд боксын клубт хааяа бэлтгэл хийж, хөлсөө гаргадаг. Тоног төхөөрөмж, бэлтгэл сургуулилт сайтай гоё газар бий. Заримдаа кроссонд гүйнэ. Хөдөлгөөн дутагдсанаас болж гэдсээ урагшаа алдчихвал онцгүй биз дээ.

- Сайхан ярилцсанд баярлалаа.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Спортын аялал жуулчлалаас мөнгө босгох арга “түүхий” байна

Харилцан уялдаатай салбаруудыг хоёр яаманд хувааснаас бодлогын алдаа гарсан

 0 сэтгэгдэл


Монголын аялал жуулчлалын бодлого аль болох олон жуулчин татаж, тэднээс мөнгө “саах” зорилго агуулж буй энэ үед аяллын салбар бүрийн үзүүлэлтийг дээшлүүлэх нь гол зорилт юм. 2018 онд Монголд зочилсон жуулчдын тоо 529.3 мянгаар хэмжигдэж, 569.5 сая ам.долларыг Монголын эдийн засагт оруулсан байна. Тэдний дийлэнх буюу 76 хувь нь унаган байгаль, түүх, нүүдлийн соёл ахуйтай танилцахаар ирдэг бол 10 хувь нь адал явдалт экстрим аялал хийхээр, 10 хувь нь бизнесийн зорилгоор ирдэг аж. Үлдсэн нь “бусад” гэсэн ангилалд өчүүхэн бага хувийг эзэлж байна. Тэр өчүүхэн хувь дотор спортын аялал жуулчлал гэсэн дэлхийд тэргүүлж буй салбар багтаж буй нь хэтэрхий чамлалттай.

Саяхан манай оронд болсон 3х3 сагсан бөмбөгийн 18 насны ДАШТ болон олон улсын чанартай хоёр ч тэмцээнд оролцогчдоос бид эдийн засагтаа юу нааж чадсан бэ. Ганц зочид буудал л хоногийн буудлын хөлс олж бусад нь бор зүрхээрээ л санхүүжилт цацаж зохион байгууллаа.

43 орны тамирчин, дасгалжуулагч, арын албаны 1000 гаруй хүнээс хэдэн төгрөг манай эдийн засагт орсон тухай мэдээлэл алга. Урьдчилан тооцоолсон зорилтын тухай бүр ярилтгүй.

Уг нь олон улсын чанартай спортын арга хэмжээг дагаж агаарын болон дотоод тээвэр, зочид буудал, хоолны үйлчилгээ, бараа бүтээгдэхүүний худалдан авалт нэмэгдэж эдийн засагт том хөрөнгө оруулалт болдог. Дэлхийн олон орон тив, дэлхий, олон улсын чанартай тэмцээн уралдааныг нутагтаа зохион байгуулсныхаа шанд олон тэрбум ам.доллар олоод зогсохгүй хэдэн мянган ажлын байр бэлтгэж эдийн засагтаа нэмэрлэж байна. Тухайлбал, 2018 онд хойд хөрш маань хөл бөмбөгийн ДАШТ-ээс 31 тэрбум ам.доллар “зулгааж”, 220 мянган ажлын байраар иргэдээ хангажээ. Мөн “Sport England” судалгаанд Англи улс спортоос жилдээ 20.3 тэрбум еврогийн орлого бүрдүүлж, 400 мянган ажлын байр бий болгодог гэжээ.

Манай улс энэ төрлийн аялал жуулчлалаас хэчнээн төгрөгийн орлого олдог талаарх сүүлийн үеийн судалгаа мэдээлэл байхгүй. Соёл, спорт, аялал жуулчлалын салбар нэг яаманд харьяалагдаж байх үед хийсэн ганц судалгаа бий. Тэр судалгаанд “Монгол Улс 2016 онд олон улсын чанартай 12 тэмцээн зохион байгуулахад 80 орны 2000 гаруй тамирчин, дасгалжуулагч албаны хүмүүс ирж эдийн засагт 3.2 тэрбум төгрөгийн шууд орлого өгсөн” хэмээжээ. Жил бүр ийм судалгааг хийсэн бол энэ салбарын бодлого тодорхой болж эдийн засагт нөлөө үзүүлэх төлөвлөгөөг зорилт болгон хэрэгжүүлэх боломж байв.

Спорт аялал жуулчлал яагаад хөгжихгүй байгаа талаар БОАЖЯ-ны Аялал жуулчлалын бодлого зохицуулалтын газрын дарга С.Баясгалан “Энэ төрлийн аялал жуулчлалыг хөгжүүлэхэд засаглалын алдаа гарсан. Нэг яамны харьяанд байсан уялдаа бүхий хоёр салбарыг салгачихаар бодлогын алдаа болчихоод байна. Хэдий тийм ч аялал жуулчлалын салбар соёл, спортын салбартайгаа хамтарч ажиллаж байна. Тэмцээнд оролцсон тамирчин, дасгалжуулагчид манай улс таалагдвал дараа гэр бүлээрээ аялах нөхцөл үүсэх учраас энэ төрөлд анхаарахаас аргагүй” гэв. Мөн БСШУСЯ-ны Биеийн тамир, спортын бодлогын газрын дарга Э.Мөнхбилэг “Спорт, аялал жуулчлал гэдэг нэг яаманд байх ёстой гэдэг нь үнэн. Түүнээс гадна спортын аялал жуулчлалыг хөгжүүлэхэд спортын холбоод БОАЖЯ болон БСШУСЯ-тайгаа уялдаагаа сайжруулах нь чухал байна. Спортын холбоод төрөөс санхүүжилт аваад алга болчихдог, тайлангаа өгдөггүй, тэмцээний талаар мэдээллээ ирүүлдэггүйгээс эдийн засагт орж байгаа тоо баримтыг тодорхой гаргаж болдоггүй байсан. Өнөө жилээс бүх тэмцээний тайланг авч судалгаа хийхээр зорьж байна. Түүний дараа эдийн засагт илүү орлого оруулах зорилт тавигдана” гэж ярилаа.

Спорт хариуцсан яаманд мэргэжлийн спортын холбоод тайлангаа өгдөггүй, аялал жуулчлалын салбарт спорт аялал жуулчлалын судалгаа байдаггүйгээс эдийн засгийн том салбар манай улсад ор мөр төдий байна. Тэр хэрээр эдийн засгийн үзүүлэлтийг ч тооцох боломжгүй байгаа юм. Уг нь аялал жуулчлал өндөр хөгжсөн орнууд спортын фанатуудыг эх орондоо “уяж”, төрөл бүрийн үйлчилгээгээр мөнгийг нь саах боломжийн төлөө уралдаж байна. Дэлхийд спорт аялал жуулчлалыг хотын хөгжлийн нэг түлхүүр болгох өрсөлдөөн ч ширүүн байгаа. Энэ чиглэлээр БНСУ дэлхийд цахиур хагалж Сөүл, Пусан хотуудаа спортын тэмцээн хүлээн авч, жуулчдын халаасыг сэгсэрдгээр нь алдартай болгосон.

Манай улс, тэр дундаа Улаанбаатар, Дархан хотууд спортын аялал жуулчлалын чиглэлээр дагнан хөгжих бүрэн боломж ч цухуйж эхэллээ. Дархан хотод 20.000 м2 талбай бүхий Спорт цогцолборт баригдаж дуусаж байна. Тэнд 2200 хүний суудалтай спорт заал, 240 хүний суудалтай олон улсын стандартад нийцсэн усан бассейн, тамирчдад зориулсан 120 хүний ортой зочид буудал, зоогийн газар баригдаж буй. Үүнээс гадна өвлийн спортын ордон ч бас бий. Улаанбаатар хотод БуянтУхаа цогцолбороос гадна битүү дээвэртэй “Мөсөн ордон”, 2020 онд зохион байгуулах Азийн хүүхдийн наадамд зориулсан спортын хотхон баригдаж байгаа. Харин эдгээр барилгыг “үхмэл” хөрөнгө болгохгүйн тулд спорт аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх, олон улсын тэмцээн уралдааныг тогтмол зохион байгуулах ёстой. Тэр хэрээр зочид буудал, үйлчилгээ, хөнгөн үйлдвэрлэлийн салбарын эдийн засгийн эрэлт нэмэгдэнэ.

Маркетинг муу бол дахин тэмцээн зохион байгуулах эрх авч чадахгүй

Ийм боломж дүүрэн байгааг өнгөрсөн хавар болсон Шатрын Ази тивийн бүсийн аварга шалгаруулах тэмцээнээс харж болно. Тус тэмцээнд оролцсон тамирчин, дасгалжуулагч зэрэг 67 жуулчин манай улсад 10 хонохдоо эдийн засагт 190.4 сая төгрөг үлдээгээд явжээ. Тухайлбал агаарын тээвэрт 66 сая, дотоод тээвэрт 7.4, зочид буудал хоолонд 79.4, Цонжин болдог, Чингисийн өргөө, Говь кашмер, Аръяабал хийд зэргийн үйлчилгээнд 36.5 сая төгрөг үржээ. Гэхдээ энэ тэмцээн олон улсын түвшинтэй харьцуулахад түүхий байгаа нь олон зүйлээр илэрч байна. Дээрх зардал дээр нэмээд бэлгэдэл буюу маскотын загвар худалдах, түүний дүрстэй өргөн хэрэглээний бүтээгдэхүүн, бэлэг дурсгалын зүйлс үйлдвэрлэх зэрэг мөнгө олох маркетингийн олон аргыг хэрэглэсэн бол илүү их мөнгө “сааж” чадах байлаа. Наад зах нь тэмцээний онцлогийг харуулсан малгай, өмсгөлийн борлуулалтаас боломж байсан л юм.

2019 онд Монгол Улсад олон улс, тив, дэлхийн чанартай 13 тэмцээн зохион байгуулахаар мэргэжлийн спортын холбоод Засгийн газраас болон холбогдох олон улсын мэргэжлийн байгууллагаас эрхээ авчээ. Тухайлбал өнгөрсөн хавар чөлөөт бөхийн өсвөрийн ААШТ, гандболын төвийн бүсийн аварга шалгаруулах тэмцээн болсон. Энэ сард гэхэд л саяхан аваргуудаа тодруулсан 3х3 18 насны ДАШТ, Гимнастикийн ААШТ, Бадминтоны олимпын эрхийн төлөөх тэмцээн зохион байгуулагдах хуваарьтай. Мөн ирэх саруудад Жижүцү, бокс, ширээний теннисийн ААШТ, самбо бөхийн ДАШТ, бодибилдинг, жүдо бөхийн олон улсын тэмцээн болно. Эдгээр тэмцээнээс бид эдийн засагтаа өсөлт нэмэх боломжуудыг өөрсдийн хэмжээнд “тултал” ашиглах хэрэгтэй. Ядаж л дээрх тэмцээнийг зохион байгуулагчид жижиглэн худалдааны маркетинг хийж, үзэгчдийг татах олон төрлийн уран ухаан сийлэн төсвөөс гаргасан зардлыг нөхмөөр байна. Тэгэхгүй бол эдийн засгийн үр өгөөжгүй зөвхөн нэг талыг бодсон уралдаан тэмцээн зохион байгуулдаг орон болчхоод байна. Нөгөө талаар энэ байдал нь ч эргээд сөргөөр нөлөөлөх явдлууд ч гарсаар байгаа. Тухайлбал, манай улсын мэргэжлийн холбоодод тэмцээн зохион байгуулах эрх олгосон олон улсын байгууллагууд тэмцээний маркетинг муу байгааг шүүмжилж, үзэгчдийн тоог голон маркетинг, эдийн засгийн үр өгөөжийн судалгаа, баталгаа нэхдэг болсон.

Дараа жил Ерөнхийлөгчийн ивээл дор “Азийн хүүхдүүд” спортын наадам болно. Тус наадамд спортын 21 төрөлд өрсөлдөхөөр 57 орны 3700 орчим тамирчин болон албаны хүн хүрэлцэн ирэх тооцоо бий. Мөн хүүхдүүдээ дэмжихээр олон тооны жуулчин ирнэ. Тэдэнд ая тухтай үйлчлэхийн зэрэгцээ эдийн засагтаа нэмэр болгох, аялал жуулчлалдаа үсрэнгүй хөгжил авчрахын төлөө өнөөдрөөс тархиа ажиллуулахгүй бол дараагийн эрх олгох том тэмцээн уралдаанд бид гологдоход ойрхон байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Спортод талцал биш дэмжлэг хэрэгтэй байна

Хэрэлдэж тэмцэх биш, нэгдэн нийлчихвэл ямар ихийг бүтээх бол

 0 сэтгэгдэл


3х3 төрлийн сагсчид сүүлийн хэдэн өдөр монголчуудыг огшоож чадлаа. Том ах нар нь даштий шилдэг наймд шалгарсан амжилтыг 17, 18-тай дүү нар нь давтаж, дэлхийд хүчтэй өрсөлдөх баг байх болно гэдгээ чангаар зарлав. Ш.Энхийн-Од тэргүүтэй манай хөвгүүдийг өөр орны багууд авахаар яриа хэлэлцээ хийгээд эхэлсэн сураг сонсогдох болов. Монголд багийн спорт хөгжихгүй гэх яриа үүгээр дуусгавар болж байна.

Яг энэ үйл явдалтай зэрэгцэн Энэтхэгийн Бангалор хотноо 2021 оны сагсан бөмбөгийн Азийн АШТ-ий сугалаа явагдав. Урьдчилсан шатыг давж гарсан шилдэг 24 баг зургаан хэсэгт хуваагдаж, хэн хэнтэй нүүр тулахаа мэдэж авав. Харамсалтай нь энэ дунд монголын шигшээ алга. Урьдчилсан сорилгыг давж чадаагүйдээ биш л дээ. Харин холбоодын хоорондын зөрчлөөс болоод монголын шигшээг олон улсын тэмцээнд оролцуулахгүй байх шийдвэрийн гор ийн гарч байна. Ингэснээр Т.Санчир, Б.Билгүүн тэргүүтэй өнөө цагийн шилдэг сагсчид бас нэгэн том тэмцээнийг гэртээ зурагтаар үзэхээс аргагүйд хүрэв. Хоёр холбооны хооронд өрнөсөн эцэс төгсгөлгүй маргааны золиосонд тамирчид хэлмэгдсэн ганцхан жишээ энэ. Таван хүнтэй сагсан бөмбөгийн үндэсний шигшээ 2014 оны азийн наадмаас хойш олон улсын нэг ч тэмцээнд оролцоогүй нь өнөөх тэмцэл, хагарлын гай.

Уг нь манайд сагсан бөмбөгийн спорт ямар гоё хөгжиж байгааг хүн бүр хэлж байна. Дээд лигийн финалын тоглолтын тасалбарыг 10 мянган төгрөг болгож нэмэгдүүлсэн ч Спортын төв ордон хөл гишгэх зайгүй болтлоо дүүрсэн тул зохион байгуулагчид ордны гадна том дэлгэц байрлуулж, орж чадаагүй фанатуудын цангааг тайлав. Ивээн тэтгэгчид олшрохын хэрээр асар их мөнгөн дүн яригддаг болж, тэр хэрээр тамирчдын орлого нэмэгдэх боллоо. Нэг сайн тамирчныг багтаа авахын тулд өндөр цалингаас гадна хоёр өрөө байр амлах тохиолдол энгийн үзэгдэл болов.

3х3 төрлийн сагсчид айсуй олимпын наадам өрсөлдөх магадлал тун өндөр байна. Хэдэн жилийн өмнө монголчууд сагсаар олимпод орно гэж яривал хүмүүс шоолж инээлдэх байсан биз. Гэтэл холын гэгдэж байсан мөрөөдөл тун ойрын зорилго болон хувирчээ. Манайхан тэмцээнээ ч өндөр түвшинд зохион байгуулж, үзэгчдэд сэтгэл ханамж бэлэглэж чадаж байна. Үзэгчтэй байна гэдэг энэ спорт цааш оршин тогтнохын үндэс юм.

Эмээлийн бүүрэг шиг хоёр тийш харчихсан, тус тусдаа үйл ажиллагаа явуулж буй холбоод ингэж ажиллаж байгаа юм чинь нэгдэн нийлчихвэл ямар ихийг бүтээх бол. Энэ бол сагсан бөмбөг, спорт сонирхогчдын хамгийн их хүсдэг, хоорондоо ярилцдаг сэдэв.

Холбоо хоёр хуваагдахын зовлонг сагсан бөмбөгийн эх орон америкчууд хүртэл туулаад гарсан юм. 1946 онд Америкийн сагсан бөмбөгийн холбоо (ABA) байгуулагдан үйл ажиллагаа явуулж байтал гурван жилийн дараа үндэсний сагсан бөмбөгийн холбоо (NBA) бий болж, тэдэнтэй өрсөлдөж эхэлсэн түүхтэй. Тэд тамирчдаа булаацалдаж, үүнээс болж үзэгчид ч хоёр хуваагдаад байв. Зөрчил хурцдахын хэрээр нэр хүндээ улам алдаж буйг ойлгосон хоёр холбооны удирдлагууд ширээний ард сууж, нэгдэх гэрээнд гарын үсэг зурснаар бидний сайн мэдэх NBA мэндэлсэн түүхтэй. Энэ үеэс хойш NBA хүрээгээ улам тэлсээр өдгөө жилд долоон  тэрбум ам.долларын орлого олдог хүчирхэг холбоо болжээ. тухайн үед хоёр холбооны удирдлага хувийн эрх ашиг, явцуу сонирхлоо хойш тавьж, энэ спортын хөгжлийн төлөө нэгдэж чадсан нь өнөөгийн их амжилтын үндэс болжээ.

• Хоорондоо учраа олохгүй бол тив, дэлхийн тэмцээнүүдэд оролцуулахгүй байх хориг тавьсан нь одоо ч үйлчилсээр байна.

• Зөрчил хурцдахын хэрээр нэр хүндээ улам алдаж буйг ойлгосон хоёр холбооны удирдлагууд ширээний ард сууж, нэгдэх гэрээнд гарын үсэг зурснаар бидний сайн мэдэх NBA мэндэлсэн түүхтэй. 

• Зөвхөн сагсан бөмбөг ч гэлтгүй бусад спорт холбоод ч хуваагдал, тэмцэлтэй нүүр тулсаар олон жилийг үдэв.

Харин одоо монголын сагсан бөмбөгт яг ийм нэгдэл л хэрэгтэй байна. Бид өнгөрсөн жилүүдэд хагарал тэмцлээс юу хожив. Тэдний хоорондын зөрчлөөс болж тамирчид хоёр хуваагдаж, аль холбоонд харъяалагдахаа мэдэхгүй ацан шалаанд ороод байна. Том тэмцээнд оролцох гэж буй 3х3 төрлийн шигшээгийнхэнд бэлтгэл хийх заал олдохгүй байгаа тухай мэдээ хүртэл сонсогдож байлаа. Эцэст нь олон улсын холбооноос манай дотоод хэрэгт оролцохдоо тулж, хоорондоо учраа олохгүй бол тив, дэлхийн тэмцээнүүдэд оролцуулахгүй байх хориг тавив. Ингээд эх орныхоо төлөө нэрээ гаргаж явах учиртай тамирчид ид үеэ хий дэмий өнгөрөөхдөө туллаа. Энэ хориг цаашид хэр удаан үргэлжлэхийг хэн ч үл мэднэ.

Зөвхөн сагсан бөмбөг ч гэлтгүй бусад спорт холбоод ч хуваагдал, тэмцэлтэй нүүр тулсаар олон жилийг үдэв. Монголын чөлөөт бөхийн холбоо 1970-аад онд хэрүүл тэмцэлтэй байсан, одоо ч хэвээрээ. Энэ зөрчил намжих нь байтугай улам дэвэрч, өнөө цагт бүр оргилдоо хүрлээ. Сүүлдээ сөргөлдөгч талууд нөгөө талынхаа тамирчдыг хавчин гадуурхах, шагнал урамшуулал өгөхгүй байх, бэлтгэл хийх боломжийг нь тасалдуулах хүртлээ тэмцэл хурцдав. Үр дүнд нь эрэгтэй чөлөөтийнхөн 1980 оноос хойш олимпын наадмын бараа хараагүй явна.

Монголын үндэсний бөхийн холбооны хэрүүл шүүх, цагдаадаа тулж олон жил сунжирсан ч үл ойлголцол улам газар авсаар. Мөн л хэдэн бөхчүүдээ хоёр хувааж, нөгөө талынхаа зохион байгуулсан барилдаанд очиж барилдахгүй байхыг сануулдаг болсон гэнэ. Эцэс сүүлдээ олон хүний хандив тусламж, хөдөлмөрийн үр дүнд боссон бөхийн өргөөгөө төрд алдах дээрээ тулж ирэв. Хамгийн харамсалтай нь монгол эр хүний үлгэр дуурайл гэгдсэн бөхчүүдийн нэр хүнд олны дунд навс уналаа. Шинэ үеийн залуус үндэсний бөх шимтэн сонирхох нь улам багассаар байгаа нь тэдний буруу биш. Муу муухай бүхэн энэ спортоос сонсогдоод байдаг болохоор үзэх хүсэл яаж төрөх билээ. Хүү төрвөл бөх болгоно гэж ярьдаг байсан эртний сайхан үг одоо цагт тохиромжгүй тохуурхал мэт сонсогдох болов. Энэ бүхэн эцэс төгсгөлгүй хэрүүл тэмцлийн л үр дүн, өөр юу ч биш.

Одоо монголын спортынхон хэрүүл тэмцлээ зогсоож, нэгдэн нийлэх цаг иржээ. Нэгдэн нийлж, нэгэн зорилгын төлөө зүтгэвэл юунд ч хүрэх боломжтойг манай тамирчид эхнээсээ нотлон харуулж байна. Сагсчдаа олимпын наадамд өрсөлдөж, чөлөөтийнхнөө олимпоос медаль авахыг хүн бүр л харахыг хүсэж байгаа биз дээ. Тэдэнд хэрүүл тэмцэл биш, дэмжлэг юу юунаас илүү хэрэгтэй байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Риогийн бүтэлгүйтлээ Токиод залруулахын төлөө

Эмэгтэй боксын төрлөөр олимпоос медаль авах зорилго тавьжээ

 0 сэтгэгдэл


Холын Бразилд болсон олимпын наадмаас Монголын тамирчид хоёр медальтай ирснээс хойш цаг хугацаа харвасан сум шиг өнгөрч, дараагийн олимп хаяанд иржээ. Ердөө жил гаруйхны дараа буюу 2020 оны наймдугаар сарын 24-нөөс есдүгээр сарын 9-ний хооронд Японы нийслэл Токио хотноо зуны XXXII олимп болно. 2008, 2012 оны олимпоос дөрөв болон таван медаль хүртсэн монголчуудын хувьд Риогоос авчирсан хоёр медаль дэндүү чамлалттай байв. Тиймээс Риогийн бүтэлгүйтлээ Токиод залруулж, урьд өмнө тогтоосон босгодоо заавал хүрэх амаргүй даалгавар манай тамирчдыг хүлээж буй.

Гэхдээ Токио хот манайхтай уур амьсгалын хувьд ойролцоо, цагийн зөрүү бараг байхгүй. Газар нутгийн хувьд ч ойрхон болохоор замдаа алжааж ядрах асуудал үгүй. Яг иймэрхүү нөхцөл байдал Бээжингийн олимпод тохиохиод манайхан бүх цаг үеийн хамгийн шилдэг амжилтаа үзүүлсэн билээ. Тэр ч утгаараа Токиогийн олимпоос том амжилт харуулдах бүрэн боломжтой. Манай топ спортын төрлүүд хэдэн тамирчинтай Токиог зорих, улмаар ямар амжилт үзүүлэхээр зорьж байгааг сонирхуулъя.

Бокс

Сүүлийн гурван олимпын наадам дараалан медаль авсан боксынхон энэ удаа олон улсын холбооноос ямар шийдвэр гарахыг харзнаж байна. Узбекистаны иргэн Г.Рахимов олон улсын сонирхогчийн боксын холбоо (AIBA)-ны ерөнхийлөгчөөр сонгогдсоныг ОУОХ эсэргүүцэж, боксыг олимпын хөтөлбөрөөс хасаж магадгүй гэж сүрдүүлээд авсан. Аргагүй байдалд орсон Рахимов албаа өгснөөр олимп дөхсөн энэ үед боксчдыг хэн удирдах нь тодорхойгүй болсон юм. Үүнийг дагаад ямар тэмцээнээс ямар журмаар олимпын эрх олгох, жингийн ангилал ямар байх вэ гэх мэт асуудал ч бүрхэг үлджээ. Энэ сарын сүүлээр AIBA хуралдаж, тулгамдсан асуудлуудаа шийдэх юм.

“Бид AIBA-гийн хурлаас ямар шийдвэр гарахыг хүлээж байна. Ядаж л олимп ямар жингийн ангиллаар зохиогдох нь одоо хүртэл тодорхойгүй байгаа. Жин батлагдсаны дараа илүү тодорхой зүйл хэлэх боломжтой” хэмээн Монголын боксын холбооны нарийн бичгийн дарга Ц.Батнасан ярилаа.

Боксчид өмнөх олимпод зургаан тамирчинтай оролцож, нэг хүрэл медальтай ирсэн. Энэ удаа тэрхүү үзүүлэлтээ улам ахиулахыг зорьж буй нь тодорхой. Түүнээс гадна боксчид энэ удаа эмэгтэй тамирчнаа олимпод сойх боломж бий. Энэ талаар Ц.Батнасан генсек “2020 онд эмэгтэй боксчинтой орно. орох байтугай медаль авах зорилготой” гэсэн юм.

• Буудлагынхны хувьд олимпын эрхийн бүх тэмцээн 2019 ондоо болоод дуусна. 

• Жүдочид Риогийн олимпод 14 жингийн 13-т нь оролцсон. Энэ үзүүлэлтээ Токиод батлах, ахиулах зорилготой. 

• Монголын эрэгтэй чөлөөтийнхөн 1980 оноос хойш олимпын медалийн бараа хараагүй явна.

Жүдо бөх

Жүдочид хоёр жилийн өмнөөс олимпын оноогоо цуглуулж эхэлсэн. Ирэх оны тавдугаар сарын сүүлээр эцсийн чансаа гарсны дараа токиог хэн зорих нь тодорхой болох юм. Эрэгтэйчүүдийн эхний 22, эмэгтэйчүүдийн эхний 16 тамирчин олимпод зодоглох эрхтэй болно. Түүнчлэн холимог багийн төрлөөр эрх авах гэсэн өөр нэг зорилго бий.

“Олимп бол маш ширүүн өрсөлдөөний талбар. Манайх шиг эдийн засаг сул дорой орнууд өндөр амжилт үзүүлнэ гэдэг хэцүү. Миний бодлоор манай жүдочид 1-2 медаль авахыг зорих байх. Риогийн олимпод бид 14 жингийн 13-т нь оролцсон. Энэ үзүүлэлтээ батлах, ахиулах зорилготой” хэмээн Монголын жүдо бөхийн холбооны ерөнхий нарийн бичгийн дарга М.Бөхбат ярилаа.

Чөлөөт бөх

Чөлөөтийнхний хувьд эрх олгох анхны тэмцээн нь ирэх есдүгээр сард Казахстаны астанад болох дашт. Дэлхийд эхний зургаад багтаж гэмээнэ Токиогийн эрхээ халааслах юм. Улмаар ирэх онд тив бүрт эрхийн тэмцээн зохиогдоно. Дэлхийн дэвжээнээс эрхээ авсан тамирчид оролцохгүй болохоор бусдад нь боломж гарч ирнэ гэсэн үг. Үүний дараа эрхгүй үлдсэн тамирчид тив харгалзахгүй зохиогдох хоёр тэмцээнд хүч сорьсноор жин бүрийн шилдэг 16 бөх тодрох учиртай. 

“Риогийн олимпод бид эрэгтэй зургаа, эмэгтэй дөрвөн тамирчинтай оролцсон. энэ удаа ч дор хаяж 10 тамирчинтай орохыг зорьж байна. Зорилго бол мэдээж медаль авах” хэмээн шигшээ багийн ахлах дасгалжуулагч Б.Баттулга хэлсэн юм.

3х3 төрлийн сагсчид Токиогийн олимпод өрсөлдөх магадлалтай

Монголын эрэгтэй чөлөөтийнхөн 1980 оноос хойш олимпын медалийн бараа хараагүй. Риогийн дэвжээнд медальд тун ойртож очсон ч Г.Мандахнаран эцсийн мөчид азгүй байдлаар торгуулж ялагдсаныг бид мэднэ. Харин энэ удаа олон жилийн азгүйтлээ төгсгөж, заавал медальтай ирэх даалгавар эрэгтэй чөлөөтийнхнийг хүлээж байна.

Буудлага

Айсуй олимпын анхны эрхийг буудлагынхан авсан амжилттай сууна. Өмнөд хөршийн Бээжин хотноо болсон дэлхийн цомын тэмцээнээс хийн гар бууны тамирчин Ц.Анударь Токиогийн олимпын анхны эрхийг авчирсан. Түүний эрх булган сүүлтэй байж, мөн л гар бууны тамирчин э.даваахүү эрхийн тоог нэгээр нэмсэн юм.

“Олимпын эрхийн бүх тэмцээн 2019 ондоо болоод дуусна. Тавдугаар сарын 24- нөөс Мюнхенд дэлхийн цомын тэмцээн зохиогдох бол наймдугаар сард Бразилд болох дэлхийн цомоос мөн эрх өгнө. Ингээд эцэст нь арваннэгдүгээр сард Катарт Азийн АШТ байгаа. Бидний хувьд Азийн аваргад хамгийн их найдлага тавьж байна. Нэмж 3-4 эрх аваад нийт зургаан тамирчинтай орохыг зорьж байна” хэмээн Монголын буудлагын холбооны ерөнхий нарийн бичгийн дарга Д.Лхамсүрэн хэллээ.

Мэдээж долоо дахь олимпдоо орохоор зорьж буй хөдөлмөрийн баатар о.гүндэгмаа манай мэргэн буучдын гол найдвар. Гэхдээ түүнээс гадна медалийн төлөө өрсөлдөх найдлагатай хэд хэдэн тамирчин байгааг Д.Лхамсүрэн онцолсон юм.

Дашрамд сануулахад монголчууд Риод байт харваа, хөнгөн атлетик, бокс, жүдо, усанд сэлэлт, чөлөөт бөх, буудлага, таэквондо, хүндийг өргөлт гэсэн спортын есөн төрөлд 43 тамирчинтай оролцсон. Энэ удаа дээрх төрлүүдээс гадна 3х3 сагсан бөмбөгийн төрөлд эрх авах найдвар бас бий. Хэрэв сагсчид зорилгоо биелүүлж чадвал энэ нь багийн спортын түүхэнд тодоор бичигдэх үйл явдал болох юм.