A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2781/

ДЦС IV-ийн хяналтын системийг бүрэн автоматжуулав

4.2 тэрбум иений санхүүжилтээр MON-P10 төсөл амжилттай хэрэгжлээ

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2781/


Дулааны IV Цахилгаан станц Монгол орны төвийн бүсийн эрчим хүчний хэрэглээний 70 хувийг дангаараа хангадаг. Тэгвэл уг станцын хүчин чадлыг сайжруулах, үр ашгийг дээшлүүлэх зорилгоор Япон улсын Засгийн газрын тусламжаар MON-P10 төсөл хэрэгжээд дуусаж байна. Хоёр улсын Засгийн газар хооронд зургаан жилийн өмнө байгуулсан уг төслийн үр дүнг хэвлэлийнхэнд танилцуулах ажлыг Японы элчин сайдын яамнаас зохион байгуулав. Төслийн хүрээнд нийт 4.2 тэрбум иенийн хөнгөлөлттэй зээлийн санхүүжилтийг тус станцад олгожээ.

Өмнө нь тус станцын цөөн хэдэн төхөөрөмж автомат, дийлэнх нь механик ажиллагаатай байсан. Тэгвэл төслийн хүрээнд станц бүхэлдээ бүрэн автомат системд шилжсэн гэж ДЦС-4 ТӨХК-ийн төслийн зохицуулагч М.Амарбаясгалан хэлэв.

Тэрбээр “Нэгдүгээр багцын ажлын хүрээнд 2017 оноос станцын зургаан турбоагрегатын хяналт удирдлагыг шинэчилж, тохируулгын системийг цахилгаан гедравлик системд шилжүүлсэн. Найман тэжээлийн усны насосын удирдлагын системийг бүрэн автоматжуулж, тоноглолуудыг ажилд залгасан. Ингэснээр станцын турбины гэнэтийн зогсолтын тоо буурсан. Улмаар сүүлийн таван жилд үйлдвэрлэсэн цахилгаан таван хувиар нэмэгдэх урьдчилсан тооцоо гарлаа. Харин хоёрдугаар багцын хүрээнд хоёр жилийн өмнөөс эхлэн станцын найман зуухны үнс үлээлгийн төхөөрөмжийг шинээр суурилуулж, дөрвөн зуухны тээрмийн бул тавгийг бүрэн шинэчилсэн.

Япон улсаас үзүүлсэн тусламжийн хэмжээ 326 тэрбум иенд хүрлээ

Мөн зуухны халах гадаргуунд үнс үлээлгийн төхөөрөмж суурилуулан, зуухны халах гадаргууг тогтмол цэвэр байлгаснаар зуухны ачаалал 12 хувиар нэмэгдэж, халууны хэтрэлт 50 хувиар буурч, үргүй зардал арилсан. Энэ нь түлшний зарцуулалтыг хоёр хувиар хэмнэх давуу талтай. Хоёр багц төслийн хүрээнд хийгдсэн ажлууд нь станцын үр ашгийг өндөр хэмжээгээр нэмэгдүүлж, олон улсын стандартад нийцэхүйц болгосон төдийгүй эдийн засгийн хувьд үргүй зардлыг бууруулж чадсан” гэсэн юм.

Япон улс нь Монголд 1990-ээд оны нийгмийн шинэчлэлт өөрчлөлтийн үеэс эхлэн хөгжлийн албан ёсны тусламжийг гурван чиглэлд эрчимтэй үзүүлсээр ирсэн. Өнгөрсөн оны байдлаар тусламжийн хэмжээ 326 тэрбум 765 сая иенд хүрээд байна. Үүнээс Улаанбаатарын хотын чадавхыг бэхжүүлэх зорилгын хүрээнд ДЦС IVийн үр ашгийг нэмэгдүүлэхээр шат дараалсан төслүүдийг хэрэгжүүлсээр иржээ.

Энэ талаар ДЦС IV-ийн Ерөнхий инженер Б.Ганхуяг, “1990-ээд оны өөрчлөлт шинэчлэлийн дунд Зөвлөлтөөс ирэх тусламж дэмжлэг зогссоноос үүдэн үйлдвэрийн хэвийн ажиллагаа алдагдан, хуучин шаталтын систем нь доголдож, нүүрс зарцуулалтын хэмжээ эрс нэмэгдэж байсан. Уг дулаан хангамжийн үйл ажиллагааны доголдол нь улаанбаатарчуудын ая тухтай амьдрахад саад учруулж байв. Харин япончууд энэхүү асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд 1992 онд буцалтгүй тусламжаар цахилгаан станцыг засч сайжруулсан юм. Тухайн үед шаардлагатай тоног төхөөрөмж, багаж хэрэгслийг Японоос манайд шууд нийлүүлж байлаа. 1992-1995 онд 1.6 тэрбум иенийн буцалтгүй тусламж олгож байсан. Японоос нарийн мэргэжлийн, олон жилийн туршлагатай мэргэжилтнүүд ирж зөвлөх үйлчилгээ үзүүлж байсан” гэв.

Харин тус станцад 30 гаруй жил ажиллаж буй зуухны машинч Б.Ганбат “Механик удирдлагын хяналтын системийг бүрэн автоматжуулсан нь аюулгүй байдал, ажлын бүтээмжид нэн тустай. Одоо би компьютерын хулганаараа л бүхнийг хянаж байна. Энэ нь илүү эрсдэлгүй. Мөн ажлын бүтээмж өндөртэй. Станцад ямар нэгэн гэмтэл доголдол гарч зогсолт хийвэл шаардлагатай цахилгааныг бид ОХУ-аас импортолно.

Импортолж буй цахилгаан нь манай үйлдвэрлэдгээс хоёр, гурав дахин өндөр үнэтэй. тиймээс бид алдаа гаргахгүй, доголдол үүсгэхгүй байх нь хэрэглэгчийг цахилгаанаар хангахаас гадна эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хангахад чухал нөлөөтэй” хэмээн хэллээ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Чоно борооноор буюу аваргуудыг эзгүйчилсэн Митакэүми

Монголын цолтой бөхчүүд бүгд тавиас дээш хувийн амжилтаа үзүүлж чадсангүй

 0 сэтгэгдэл


Мэргэжлийн сүмо бөхийн Аки башё том цолтнуудад халгаатай болж өндөрлөлөө. Их аварга Хакүхо М.Даваажаргал эхний өдөр унахдаа чигчий хурууны бэртлээ сэдрээн тэмцээнийг дундаас нь орхисон. Харин өөр нэг монгол аварга Какүрюү М.Ананд эхний дөрвөн өдөр дараалан давж, башёг урамтай эхлүүлсэн ч үүнээс хойш гурав унаад мөн л тэмцээнээс гарлаа. Тэрбээр зүүн өвдгөө гэмтээжээ. Хоёр озэкигийн нэг Гоэйдо арайхийн тавин хувийн амжилтаа үзүүлсэн бол нөгөө арслан Точиношин найман даваа авч чадаагүй тул ирэх башёд цолоо алдахаар болж байна.

Ийнхүү аварга, арслангууд бүтэлгүйтэх завшааныг ашиглан Сэкивакэ Митакэүми дээд зиндаанд түрүүлэв. 15 өдрийн барилдааны дараа тэрбээр Сэкивакэ Такэкайшогийн хамт 12-3 амжилттай гарч ирсэн. Ингээд тэдний хооронд нэмэлт барилдаан болоход Митакэүми хав барьцнаас түрж гаргаад тун хялбархан давав. Энэ нь түүний дээд зиндааны хоёр дахь түрүү болж байна. Өмнө нь 2018 оны долдугаар сарын башёд 13-2 амжилтаар түрүүлж байв. Тэрбээр ирэх башёд 12 давбал озэки цол хүртэх боломжтой. Такэкайшогийн хувьд түрүүлж чадаагүй ч озэки цолоо эргүүлэн авсан болохоор сэтгэл хангалуун суугаа биз ээ.

• Аса аваргын дүү Хоошёорюү ирэх башёгоос жюүрёод дэвшин барилдана. 

• Цолтой бөх болсон талаарх сэтгэгдлийг нь түүнээс асуухад “Амжилтаараа ахыгаа гүйцэх зорилготой” хэмээн нулимс дуслуулан ярьжээ. 

• Аса аваргын гарч ирж байсан үетэй харьцуулахад Хоошёорюү жин бага, дайчин чанар дутагдаж байна хэмээн сүмогийн мэргэжилтнүүд бичиж буй.

Озэкигоос доош цолтой бөх сүүлийн 11 башёгийн зургаад нь түрүүлсэн нь 1993 оноос хойш анхны тохиолдол болжээ. Яах аргагүй аваргуудын бяр чадал буурч, шинэ үе солигдож буйг энэхүү явдал сануулж байна.

Түүнчлэн макүүчи, жюүрёо зиндаанд барилдсан Монголын 11 бөх бүгд тавиас дээш хувийн амжилтаа үзүүлж чадаагүй нь 2000 оноос хойших анхны тохиолдол боллоо. Харин доод дөрвөн зиндаанд барилдсан Монголын 12 бөхийн 11 нь тавиас дээш хувийн амжилтаа үзүүлсэн юм.

Ийнхүү том цолтой монгол бөхчүүд санаснаас тааруухан амжилт үзүүлсэн ч ирээдүйд нутгийн аваргуудын халааг авах магадлалтай нэгэн бөх ирэх башёд жюүрёод дэвшиж, цолтны эгнээнд багтах нь тодорхой болов. Тэр бол их аварга Асашёорюү Д.Дагвардоржийн төрсөн ах  сугаррагчаагийн хүү хоошёорюү Бямбасүрэн юм. Аса аварга 10 башё барилдаад жюүрёод дэвшсэн бол хоошёорюү 11 башё зарцуулж энэ даваанд гарч иржээ. Жюүрёогоос 4-5 бөх доош уруудах магадлалтай байгаа тул тэрбээр оронд нь дэвших магадлал бараг 90 хувьтай юм. Цолтой бөх болсон талаарх сэтгэгдлийг нь түүнээс асуухад “Амжилтаараа ахыгаа гүйцэх зорилготой” хэмээн нулимс дуслуулан ярьжээ. Тэрбээр тэмцээний дундуур гурав дараалан унасны дараа аварга ахаасаа нэлээд хатуухан шүүмжлэл сонссон. Аса аварга түүнийг унасны дараа twitter-тээ “барилдах юм бол алалцаад үзэлц. Үгүй юм бол хоол хийгээд суу” хэмээн загнажээ.

Гэхдээ Аса аваргын гарч ирж байсан үетэй харьцуулахад хоошёорюү жин бага, дайчин чанар дутагдаж байна хэмээн сүмогийн мэргэжилтнүүд бичиж буй. Одоо 107 кг жинтэй тэрбээр ирэх башёд томчуудтай барилдахын тулд жин нэмж, бяр суух зайлшгүй шаардлагатай. үгүй бол жюүрёо зиндааг давах гэж багагүй хугацаа зарцуулж магадгүй.

Санданмэ зиндаанд барилдсан саданохикари Д.Наранцогт 7-0 амжилтаар түрүүлсэн. Өнгөрсөн жил гэмтлийн улмаас хоёр башё өнжиж, жонидан хүртэл унасан тэрбээр сүмо дахь анхны түрүүгээ авсан нь энэ. Түүнчлэн цагтаа озэки цол хүртэж явсан ч мөн л гэмтлийн улмаас жонидан руу унасан тэрүнофүжи Г.Ган-Эрдэнэ бага багаар дээш мацсаар байна. Тэрбээр энэ тэмцээнд зургаа ялж, нэг унаснаар ирэх башёд маэгаширагийн дээд хэсэгт эрэмбэлэгдэхээр боллоо. Дахин нэг удаа сайн барилдчихвал цолтой бөхчүүдийн эгнээнд эргэн орж ирнэ гэсэн үг.

МОНГОЛ БӨХЧҮҮДИЙН АМЖИЛТ

МАКҮҮКИ

Ёкозүна Какүрюү М.Ананд 4-4-6
Ёкозүна Хакүхо М.Даваажаргал 0-2-12
М-2 Ичиножёо А.Ичинноров 1-4-9
М-4 тамаваши б.Мөнх-Оргил 7-8
М-12 Дайшёхо Ч.Шижирбаяр 5-9
М-15 Азүмарюү с.тодбилиг 6-9

ЖЮҮРЁО

Б-2 Чиёошёома Г.Мөнхсайхан 7-8
Б-4 Кирибаяма Б.Лхагвасүрэн 7-8
З-6 Миторюү Б.Төрболд 6-9
З-7 Кёкүшюүхо Т.Эрдэнэбаатар 7-8
З-12 Сэйро А.Өнөболд 2-6

МАКҮШИТА

Б-1 Араваши Э.Дөлгөөн 2-5
З-5 Хоошёорюү С.Бямбасүрэн 4-3
З-14 Сакигакэ Я.Баттүшиг 5-2
З-19 Кёкүсоотэн Э.Энхманлай 5-2
З-27 Тэрүнофүжи Г.Ган-Эрдэнэ 6-1
Б-34 Гоочёозан Д.Ууганбаатар 5-2
Б-36 Кагамио Б.Нанжид 4-3
Б-43 Роога А.Амарсанаа 5-2

САНДАНМЭ

З-17 Ёошёояма Б.Анхбаяр 4-3
Б-46 Саданохикари Д.Наранцогт 7-0 түрүү
З-60 Дайтэнма Н.Чинзориг 4-3

ЖОНОКҮЧИ

Б-29 Хокүтэнкай Г.Сүхбат 6-1

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

С.Кумар: Би Энэтхэгээ санадаггүй, хоёр дахь эх орон, гэр бүл минь энд бий

Монгол хүн удирдлагын түвшинд ажиллаад, хар ажилчдаа гадаадаас авах цаг ойрхон байна

 0 сэтгэгдэл


“Намастэ” рестораны ерөнхий тогооч, “Ахлах тогоочийн заавраар” нэвтрүүлгээр олноо танил болсон С.Кумарыг энэ дугаарын зочноор урилаа. Энэтхэгт их сургуулиа дүүргээд энд ажлын гараагаа эхэлж, монгол бүсгүйтэй гэрлэсэн тэрбээр манай улсыг хоёр дахь эх орноо гэж үздэг. Монгол, Энэтхэгийн бизнесийн зөвлөлийн үйл ажиллагаа болоод хувийн амьдралынхаа сонирхолтой түүхийг хуваалцсаныг хүргэе.


-Та өөрийгөө танилцуулахгүй юу. Монголд хэзээ, ямар зорилгоор ирсэн бэ?

-Намайг С.Кумар гэдэг. Энэтхэг улсын иргэн. 2002 оноос Монгол Улсад ажиллаж, амьдарч байна. Хоол үйлдвэрлэлийн болон зочлох үйлчилгээний менежментийн чиглэлээр төгссөн. Сургуулиа төгсөнгүүт 21-хэн настайдаа Монголд энэтхэг хоолны “Хазара” ресторанд ажиллахаар урилгаар ирж байлаа.

-Та Энэтхэг, Монголын бизнесийн зөвлөлийн гишүүн юм билээ. Энэ байгууллагын үйл ажиллагааны талаар товчхон танилцуулахгүй юу?

-2016 онд Монгол, Энэтхэгийн бизнесийн зөвлөлийг байгуулсан ч өнгөрсөн жилээс л үйл ажиллагааг нь идэвхжүүлж ирлээ. Хоёр орны дипломат харилцаа 1955 оноос эхтэй. Харамсалтай нь худалдаа, эдийн засгийн хувьд энэ урт хугацаатай харьцуулахад чамлалттай. Засгийн газар хоорондын хэлцлийг эс тооцвол худалдааны эргэлт жилдээ 20 сая ам.доллараар л хэмжигддэг. Бид бизнесийн зөвлөлөө байгуулах үед энэ тоо 11 сая ам.доллараар түгжигддэг байлаа. Үнэндээ Монгол, Энэтхэгийн хооронд дандаа ганзагын наймааны хэмжээнд л худалдаа өрнөж ирсэн шүү дээ. Бид хоёр орны бизнес эрхлэгчдийг нүүр тулж уулзуулах, зах зээлийн судалгаа хийж, хууль эрх зүйн мэдээлэл солилцох гэх мэт арга хэмжээ зохион байгуулж ирлээ. Гэхдээ эрчимтэй ажиллаж эхлээгүй байна. Ирэх аравдугаар сард ЭСЯ-тайгаа хамтраад Энэтхэг Монголын бизнес эрхлэгчдийн форум зохион байгуулах гээд хөрөнгө оруулагчдад танилцуулж байна. Энэтхэг талын төлөөлөгч ноён Мукеш Сурана энэ ажлыг голлон хариуцаж байгаа юм.

-Боловсролын салбарт хамтрах боломж бий юу. Энэтхэгчүүд IT чиглэлээр дэлхийд тэргүүлдэг. Монголчууд энэ чиглэлээр суралцах хандлага их байдаг бололтой?

-Засгийн газраас хэрэгжүүлдэг тэтгэлэгт хөтөлбөрт жилд зуу гаруй оюутан Монголоос очиж суралцдаг. Харин энд энэтхэг боловсрол олгодог болчихвол илүү үр дүн гарах магадлалтай. ШУТИС-ийн харъяа Мэдээлэл холбооны технологийн сургуульд Энэтхэгийн Засгийн газар, “Эксим” банкны хөнгөлөлттэй зээлийн санхүүжилтээр (миний сонссоноор 20 орчим сая ам.долларын хөрөнгө оруулалт) ICT парк байгуулж байгаа. Аутсорсингийн төв байгуулж, программчиллын кодыг гадаадад экспортлох боломжтой болох юм. Энэ төслийн хүрээнд 1000 инженер IT чиглэлээр сургана гэсэн зорилготой. Энэ бол алсдаа Монголын эдийн засагт тодорхой нөлөө үзүүлэх том төсөл юм.

АНХ УДАА ЦАС ҮЗЭХЭД СОНИН БАЙСАН. ЭНД ТЭНДГҮЙ ДАВС ЦАЦЧИХСАН ЮМ ШИГ...

-Ярианы сэдвийг гэр бүл, эрхэлдэг бизнесийн чиглэл рүү өөрчилье. Танд монголд ирээд тулгарсан анхны бэрхшээл нь цаг уурын өөрчлөлт байсан байх. 17 жилийн тэртээх дурсамжаасаа хуваалцахгүй юу? 

-Би зургадугаар сарын 1-­ний өдөр Монгол Улсад хөл тавьж байлаа. Хүүхдийн баяр гэж мэддэггүй тул “ямар олон хүүхэдтэй улс вэ” гэж гайхаж байснаа санадаг юм. Хэдийгээр зуны улирал ч надад маш хүйтэн, би тэр зун савхин куртикээс салаагүй. Улаанбаатарт бүгд богино өмд цамцтай, зарим эрчүүд гэдсээ гаргачихсан халууцаж, аахилж байхад би ганцаараа зузаан савхитай явдаг байлаа. Гайхамшиг үүгээр дуусаагүй ээ. Өвөл болоход би амьдралдаа анх удаа цас үзсэн. Бүх газар давс цацчихсан юм шиг үнэхээр гайхалтай санагдаж байлаа. Надад бэрхшээлээс илүү гайхамшиг л их тохиолдож байлаа. Өвөл нь зунаа, зун нь өвлөө санаж, хавар, намар нь хүртэл өөр өөрийн араншинтай гайхалтай орон. Эхний жилүүдэд хэлний асуудал тулгардаг байлаа. Гал тогоонд монголчуудтайгаа ойлголцох гэж дохиж зангасаар байгаад бараг хоол хийхээс илүүтэй гар цуцдаг байлаа. Гараа зөвхөн хоол хийхэд ашигладаг байхын тулд монгол хэлийг шахалтаар хурдан хугацаанд сурсан шүү.

-Монгол, энэтхэг хүний ялгааг та хэрхэн хардаг вэ?

-Монгол хүнд олон сайхан чанар бий. Энэтхэг хүн бол нэг хүнтэй муудалцвал үхэн үхтэлээ эргэж сайндахгүй. Кинон дээрээс харсан биз дээ, өвөөгийнхөө өшөөг авна ч гэх шиг явж байдаг. Гэтэл монгол хүн бол уурлаад, цагийн дараа л инээчихсэн харьцаж байдаг нь үнэхээр сайхан. Дээрээс нь маш тусархаг. Нээлттэй чанар нь их гоё. Миний хувьд сургууль төгсөөд эрхэлсэн анхны ажил, хилийн дээс алхсан анхны улс бол Монгол. Анх удаа гадаад явсан хүн гэр орон, аав ээжээ санана даа. Гэтэл би нэг ч удаа, хэнийг ч санаагүй. Яагаад гэвэл энэ орон, хамт олон, хүмүүс нь их сайхан хүлээж авсан учир надад уйтгарлаж, гуниглах шалтгаан өгөөгүй байх.

-Та монгол бүсгүйтэй гэрлэж, энд гал голомтоо бадраасан болохоор нутгаа санах нь бага байх. Монгол эмэгтэйн ямар чанарт татагдсан бэ?

-Хайр сэтгэл гэр бүлийн асуудалд тухайн хүн нь хэн бэ гэдэг нь чухал биш юм байна. Энэтхэгээр зүйрлэвэл аль кастынх байх, ямар давхаргын, ямар шашин шүтлэгтэй байх нь хамаагүй. Бид хоёр 2003 оны үед танилцаж, үерхсээр 2009 онд албан ёсоор гэр бүл болсон. Хоёулаа л хашир хандсан гэх үү дээ. Би хэдийгээр энэтхэг хүн ч миний хамгийн дургүй нэг зүйл байдаг. Энэтхэгийн нийгэмд хадам, бэр хоёрын харилцаа яг одоогийн солонгос кинонд гардаг шиг төвөгтэй. Эхнэрээ ч хайрламаар байдаг, ээжийгээ ч бодмоор байдаг. Энэтхэг эрэгтэй хүн энэ балансыг барих гэж амьдралын хамаг энергиэ зарцуулдаг юм. Үүнээс болоод маш олон гэр бүл салах тохиолдол гардаг. Монголд энэ огт байхгүй гэж хэлэхгүй ч миний танилцсан хүмүүс, манай амьдралд ийм зүйл огт байхгүй. Дургүй бол дургүйгээ хэлчихнэ, дуртай бол түүнийгээ хэлнэ. Энэ надад маш амар санагдсан. Хоёрдугаарт энэтхэгчүүдийн суурин соёл өөрийн гэсэн таатай амьдралын хэвшлээс гарах дургүй болгочихдог. Нэг хүн тогооч хийвэл насаараа л тогооч хийнэ. Нэг маягийн үс засуулах хэвтэй бол түүгээрээ л насыг бардаг. Монгол хүн бол тэс өөр. ямар ч нийгэмд дасан зохицох чадвартай. Жишээ нь энэтхэг хүн хаана ч очсон, энэтхэг хоолноос өөр хоол удаан идэж чаддаггүй. Монголд анх ирэхэд байсан тавь жараад хүн 17 жилийн дараа гэхэд дөнгөж хоёр дахин нэмэгдэж чадсан уу үгүйтэй л байна. Учир нь энэтхэг эхнэрүүд гэрийн ая тух, эд зүйлгүйгээр удаан байж чаддаггүй юм.

-Таныг хадмууд чинь хэрхэн хүлээж авч байв?

-Маш сайхан хүлээж авсан. Хувь тавиланд талархдаг юм. Бид үерхэж байхдаа гэр бүлийнхэнтэй нь анх танилцаж байлаа. “Харь элгийн хүн охиных нь толгойг эргүүлэх гэж байна гэж бодох вий, гэрлэх бодолтойгоо яаж ойлгуулна даа” гэх мэтээр их эмээж байлаа. Манай хүн таван хүүхэдтэй айлын ганц охин. Гэсэн ч ах дүү нараас ганц хатуу ширүүн үг ирж байгаагүй. Бидний хурим Чингис зочид буудалд болсон. Хадам аав маань монгол хэлний багш хүн байсан. Хуриман дээр надад зориулж “тэнгэрийн хүү” гэдэг шүлэг бичсэнээ уншиж өгсөн нь туйлын хүндэтгэл байлаа. Одоо ч би тэр шүлгийг нандигнан хадгалдаг.

-Монголчууд охидоо гадаад хүнтэй гэрлүүлэхдээ тийм ч таатай биш ханддаг. Таны хувьд энэ үзэл мэдрэгдээгүй бололтой?

-Монголчуудын энэ үзлийг ойлгодог ч хувь тавилан надад ийм амьдрал заяасан. Миний хувьд ч гэсэн өөр улсын иргэнтэй гэрлэх нь хүнд байсан. Энэтхэгчүүд гадны бүү хэл дотоодын хүнтэй хамаагүй суулгахгүй. Баян ядуу, өөр каст, өөр шашны хүмүүс хоорондоо сууж болдоггүй. Ээж аав маань анх миний гэрлэлтийг хүлээн зөвшөөрөөгүй. “Та хоёрын нэг нь эх орноосоо хол амьдрах болно” гэж эсэргүүцдэг байв. Дээрээс нь би цагаан хоолтон. “Яаж гал зууханд хоёр төрлийн зоог барих вэ, идэш уушнаас эхлээд тохирох зүйл юу ч алга” гэж загнадаг байлаа. Бидний гэрлэлт аль аль талдаа амар байгаагүй. Одоо бол манай гэр бүл 2-3 удаа Энэтхэгт очсон, аав ээж маань надаас түрүүлж манай гурвыг л асуудаг болсон.

Монгол хүн уурласан ч цагийн дараа л инээчихсэн харьцдаг нь үнэхээр сайхан

-Цагаан хоолтон, махан хоолтон нэг гэрт амьдрахад зөрчил хэр илэрдэг вэ?

-Гайгүй ээ, би өөрөө тогооч болохоор энэ асуудал биш. Энэтхэгчүүдийн бараг 60 хувь нь цагаан хоолтон. Цаг уур, амьдрах орчин, эрхэлдэг тариалан, хөрөнгө чинээ, шүтдэг шашин гэх мэт олон хүчин зүйл биднийг цагаан хоолтон болгодог.

-Хүүхдүүддээ энэтхэг соёл, хүмүүжлийг яаж шингээхийг хүсдэг вэ. Монголд өссөн болохоор монгол хүн л “гарах” нь дээ?

-Би тухайн нэг орны хүмүүжил гэдэгт санал нийлэхгүй байна. Төгс хүмүүжил гэж аль ч үндэстэнд байхгүй. Би хүүхдүүдийнхээ дүнг хардаггүй, тэр надад сонин биш. Гол нь хүүхдүүд маань хүн бүртэй мэндэлдэг, хүний төлөө гэсэн хүндэтгэлтэй болох хэрэгтэй. “Энэ дэлхийд амжилтад хүрсэн сая сая хүн байна, одоо нэмж мундаг хүн хэрэггүй. Харин одоо сайхан сэтгэлтэй хүмүүс л дутаж байна” гэж Далай лам хэлсэн байдаг. Би ийм л хүн бий болгохыг хүсдэг. Энэтхэг, эсвэл монгол хүмүүжилтэй гэсэн тамга хүүхдэдээ дарахгүй. Хэн нэгнийг зовоохгүй байх, чадвал хүнд тусалж амьдрахыг л зааж өгнө.

-“Эмэгтэй хүн цагаан зээр хоёр нутаггүй” гэж монголчууд ярьдаг. Ирээдүйд танай гэр бүл Энэтхэгт амьдрах уу?

-Би Энэтхэгт амьдарна гэж бодохгүй байна. Монголд биш юм аа гэхэд аль нэг гуравдахь улсад амьдарч байх болов уу. Яагаад гэвэл би нутгаасаа гараад хориод жил өнгөрлөө, цаг агаарын хувьд хүнд тусдаг болсон байна. Түүнчлэн 1.3 тэрбум хүнтэй хамт амьдрах уу, гурван сая хүнтэй амьдрах уу гэдэг сонголтын хариу нь тодорхой шүү дээ. Надад энд гадаадад байгаа юм шиг санагддаггүй. Хоёр дахь эх орноо гэж үздэг.

МОНГОЛД АЖИЛ ХИЙХ ХҮН ОЛДОГГҮЙ НЬ ГОЛ БЭРХШЭЭЛ БОЛЖ БАЙНА

-“Намастэ” рестораныг хэдэн онд байгуулсан бэ. Гадаад хүн бизнес эрхлэх хэр хүндрэлтэй байна?

-2010 оноос эхэлж байлаа. Анхны салбараа “Цэцэг” зочид буудалд байгуулсан. Одоо гурван салбар бий. Гэхдээ анхны салбарыг франчайз хэлбэрээр өөр компанид шилжүүлсэн. Миний уригдаж ажилласан “Хазара” рестораны эзэн гадаадад амьдардаг, жилд 2-3 удаа л ирдэг байв. Бүхий л үйл ажиллагааг бид хариуцдаг байсан нь өөрийн ресторанаа нээхэд давуу тал болсон байх. Эхнэр Ч.Оюунбилэг маань мөн зочлох үйлчилгээний бакалавр, магистрын зэрэгтэй, компанийн ерөнхий захирал. Хүний нөөц, татвар, тайлангаа хариуцаж, харин би хоол, үйлчилгээгээ л “мэддэг”. Монголд гадаад иргэд бизнес эрхлэхэд хүндрэлтэй биш.

-Үнэхээр ямар ч хүндрэлгүй гэж үү. Татвар, хураамж, төрийн байгууллагуудын хяналт шалгалт гээд дарамт байхгүй юу?

-Төрийн байгууллагын зүгээс ямар ч дарамт байхгүй. Харин хүний нөөц, ажиллах хүчгүй болсон нь бидний гол бэрхшээл болж байна. Саяхан бид гол үйлчлүүлэгчдээ түшиглээд Зайсанд салбараа нээх гэсэн боловч хүний нөөцийн асуудлаас болоод чадаагүй. Бэлтгэгдсэн боловсон хүчин, сайн менежментээр л салбар нээхгүй бол зүгээр нэг аз туршиж эхлүүлэх хэрэггүй. Монголд визний систем, хууль маш сайн. Гадаад иргэн ажиллахдаа хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг хоёр дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх хураамж төлдөг. Сард 640 мянган төгрөг нэг гадаад ажилтнаас төсөвт оруулдаг гэсэн үг. Жилийн визтэй орж ирсэн нэг ажилтан 7.6 сая төгрөг, цаашлаад нийт гадаад ажилтны татвар тэрбумаар яригддаг байх. Энэ мөнгийг монгол залуусыг чадваржуулах, дээд боловсролтой, мэргэжлийн хүний нөөц бэлдэхдээ ашигладаг байгаасай гэж хүсдэг. Монгол хүн зөвхөн удирдлагын түвшинд ажилладаг болох цаг ойрхон. Би Дубай, Саудын Араб, Бруней улсын системийг ярьж байна. Энэтхэг, Хятадад хүн  болгоныг дарга болгох боломж байхгүй, харин Монголд гуравхан сая хүнд бол ийм боломж бий. Ойрын 10-20 жилд хар ажилтнаа гаднаас авдаг, удирдлага нь монгол хүн байх цаг ирнэ.

-Гадаадад ажиллаж амьдардаг энэтхэг хэр олон бэ. тэдний онцлог юу байдаг вэ?

-“Та бүхэн гадаадад ажиллаж амьдарч байгаа бол тухайн улсын эрх ашгийг нэгдүгээрт тавиарай. Яагаад гэвэл та тэр улсаас олж байгаа мөнгөөрөө гал голомтоо барьж байгаа шүү” гэж манай Ерөнхийлөгч байсан Абдул Калам гэж мундаг хүн хэлсэн байдаг юм. Дэлхийн улсуудын гадаад ажиллах хүчний хамгийн их буюу зургаан хувийг (17.5 сая) энэтхэгчүүд эзэлдэг. Гэхдээ тэд тухайн улсын хууль дүрмийг нарийн чанд мөрддөг, хүндэтгэж үздэг учраас элдэв хэрэг зөрчил, хэл ам гаргадаггүй. Бид буруу зүйл хийсэн бол Элчин сайдын яамны зүгээс өмгөөлж хамгаалахгүй, хариуцлагаа хүлээ л гэж шаардана. Нэг жишээ хэлэхэд Энэтхэгийн хамгийн том төсөл Австралид 10 гаруй тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийсэн ч одоо байгаль орчны асуудлаарх иргэдийн эсэргүүцэлтэй тулгараад гацсан байдалтай байна. Энэтхэгийн ЭСЯ, төрийн зүгээс лоббидож, төслөө урагшлуулах талаар хуруугаа ч хөдөлгөхгүй. Яагаад гэвэл бизнесийн зарчим, анхны гэрээ хэлцэл ямар байсан, түүгээрээ л яв гэсэн шаардлага тавьдаг. Төр бизнест огт оролцдоггүй. Энэтхэг хүн ч тухайн улсад хууль бус аргаар амьдардаггүй.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Томуугийн идэвхжил есдүгээр сараас эхэлдэг

Ханиадны оргил үе арваннэгдүгээр сараас хоёр сар хүртэл байдаг

 0 сэтгэгдэл


Удахгүй эмнэлгүүдэд ханиалгасан, халуурсан, уйлсан хүүхдийн дуу тасрахаа байдаг ханиадны улирал эхэлнэ. Жил бүрийн өвөл дүүргийн эмнэлгүүд ачааллаа даахаа больж, арга ядахдаа хонгилын шалан дээр хүүхдүүдээ хэвтүүлдэг эмгэнэлт дүр зураг уламжлал болсон мэт. Тэгвэл энэ өдрүүдэд хүүхдээ өвчлүүлэхгүйн тулд дархлаагаа хэрхэн дэмжиж, ханиаданд “дарлуулахгүй” байх талаар АШУҮИС-ийн Хүүхдийн анагаахын тэнхмийн багш, дэд профессор Г.Эрдэнэтуяагаас тодрууллаа.


-Энэ сарын 15-наас ирэх сарын 15-ныг хүртэл томуугийн вирусийн дэгдэлт идэвхжих хандлагатай байдаг. Улирал солигдох мөчид эцэг, эхчүүд юун дээр анхаарах ёстой вэ?

-Эцэг, эхчүүд гадаа дулаахан байна гээд хүүхдээ нимгэн хувцаслах, эсвэл хэт зузаан хувцаслаад халууцуулаад байдаг. Улирлын чанартай томуу, томуу төст өвчний үед хүүхдээ зөв  хувцаслах ёстой. Мөн сайн хооллож, шингэн зүйл их уулгах хэрэгтэй. Өмнө нь суулгалт өвчнөөс сэргийлэхийн тулд гараа сайн угаах хэрэгтэй гэдэг байсан бол одоо амьсгалын замын халдвар бохир гараар дамждаг болсон. Тийм учраас эцэг, эхчүүдэд хүүхдийнхээ гарыг тогтмол савандаж угаалгахыг зөвлөөд байгаа юм. Хамгийн чухал нь томуу, томуу төст өвчнөөс урьдчилан сэргийлэхийн тулд хүүхдээ дархлаажуулалтад сайн хамруулах хэрэгтэй. Улаанбаатар хотод уушгины хатгалгааны эсрэг дархлаажуулалт явагддаг. Пневмококкийн эсрэг вакцинд хүүхдээ хамруулсан тохиолдолд уушгины хатгалгаагаар өвдөх эрсдэлээс сэргийлнэ гэсэн үг. Үүнээс гадна хүүхдээ эрүүл чийрэг өсгөсөн байвал хүйтний улирлыг ажрахгүй даван туулна. Гэтэл тураалтай, хоол тэжээлийн доройтолтой хоёр хүртэлх насны хүүхдүүд бусдаас илүү өвчлөх магадлалтай байдаг. Үүнээс гадна эцэг, эхчүүдийн эрүүл мэндийн боловсрол сайн байх ёстой.

-Сургууль, цэцэрлэгийн хүртээмжгүй байдлаас болж нэг ангид 60 орчим хүүхэд хичээллэдэг. Олон хүүхэд нэг дор бөөгнөрөх тусам ханиад тархах магадлалтай. Тэгэхээр олон нийтийн газар байхдаа ханиаднаас хэрхэн урьдчилан сэргийлэх вэ?

-Ханиад хүрсэн хүүхэд сургууль болон цэцэрлэгтээ явах гээд ирвэл авахгүй байх хэрэгтэй. Тэр хүүхдийг эдгэтэл нь гэр оронд нь байлгаж байгаад авчрах ёстой. Үүнд цэцэрлэг, сургуулийн эмч нар хяналт тавих ёстой. Мөн эцэг эхчүүд, багш нар цаашлаад эрүүл мэндийн ажилтнууд хүүхдийг уг өвчнөөс сэргийлэх нөхцөлийг бүрдүүлэх тал дээр анхаарч ажиллаж ёстой. Хамгийн наад зах нь гар угаах орчныг нь бүрдүүлж өгөх хэрэгтэй шүү дээ. Гэтэл Улаанбаатар хотын ихэнх сургуулийн бие засах газрын угаалтуур нь гараа угаах боломжгүй байдаг. Мөн өглөөний цай, өдрийн хоол хөтөлбөрийг харахад аяга, таваг, халбагаа хэрэглэсний дараа угаах нөхцөл бүрдээгүйгээс болж уутлаад аваад явдаг. Зарим хүүхэд дараа өдөр нь угаагаагүй аягатайгаа ирж хоол идэх тохиолдол ч байна. Тэгэхээр эрүүл ахуйн орчныг стандартын дагуу бий болгох хэрэгтэй.

• Эцэг, эхчүүд хүүхдээ өвдсөн тохиолдол бүрт эмчид хандах ёстой. 

• Намраас эхэлж томуугаас урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авах хэрэгтэй. 

• Уушгины хатгалгаа ихэсвэл хүүхдийн эндэгдэл нэмэгддэг.

-Хүүхэд ханиад хүрсэн тохиолдолд яах ёстой вэ. Эмч нар шууд антибиотик бичиж өгдөг. Энэ нь зөв үү?

-Эцэг, эхчүүд хүүхдээ өвдсөн тохиолдолд дур мэдэн эмчилж болохгүй. Ихэнх тохиолдолд эмчид хандахаас залхуурдаг ч юм уу, цаг зав муу болоод ч тэр үү эмийн санд очоод ханиаданд ямар эм хэрэгтэй вэ гэж асуугаад л авчихдаг. Гэтэл тухайн хүүхдийн өвчин нь янз бүр байдаг. Тиймээс эцэг, эхчүүд хэдийд эмчид хандах, ямар тохиолдолд антибиотик хэрэглэх вэ гэдгийг мэддэг байх нь чухал. Өвдсөн тохиолдол бүрт эмчид хандах ёстой. Тухайн  хүүхдийг яаралтай эмнэлэгт хүргэх аюултай шинжүүд гэж байдаг. Тухайлбал, хүүхэд уух, идэх бүртээ бөөлжих, таталт өгөх, амьсгалын тоо нэмэгдэх, унтамхай болох, өндөр халуурах зэрэг шинж тэмдэг илэрнэ. Энэ үед заавал эмчид хандах хэрэгтэй.

-Жил бүр ямар нэгэн вирус мутацид орж, өөр вирус шинээр гарч ирдэг. Энэ жил вирусийн дэгдэлтээс хэрхэн урьдчилан сэргийлэх вэ?

-Манай улсад томуу, томуу төст өвчний үндэсний төв гэж байдаг. Тус төв Монгол орны өнцөг булан бүрээс вирусийн халдварын дээж авдаг. Энэ нь тогтсон зүй тогтолтой. Томуу, томуу төст өвчин (ТТӨ) гол төлөв жилийн эцсийн 35-40 дэх долоо хоног буюу есдүгээр сарын эхэн үеэс ихсэж эхэлдэг. Харин оны эцэс болон дараа жилийн эхний долоо хоногт буюу 50-10 дахь долоо хоногт дээд цэгтээ хүрнэ. Тодруулбал, арваннэгдүгээр сарын сүүлээс хоёрдугаар сар хүртэл ханиад хамгийн оргил цэгтээ хүрдэг гэсэн үг. Үүнээс цааш 10-30 дахь долоо хоногт буюу хоёрдугаар сараас долдугаар сарын хооронд ТТӨ буурдаг. Томуу, томуу төст өвчний дэгдэлт хамрын ханиадаар эхэлдэг. Томуугийн А, В хүрээний вирус жил бүр өөрчлөгддөг хэдий ч энэ нь зүй тогтол ёсоороо байдаг л вирус. Тэгэхээр томуу өөрөө маш хүнд явцтай, ерөнхий хордлого ихтэй, хүүхдийг хүнд байдалд оруулдаг учраас намраас эхэлж урьдчилан сэргийлж, авах ёстой арга хэмжээнүүдээ эрт авах хэрэгтэй. Уушгины хатгалгаагаар өвдөөд эмнэлэгт хэвтэж байгаа хүүхдүүдийн тоо эрс ихэсвэл үүнийг дагаад хүүхдийн эндэгдэл нэмэгддэг.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Эрх баригчдын эдийн засгийн амлалт эсрэгээрээ хэрэгжжээ

Их санасан газар есөн шөнө хоосон хонов

 0 сэтгэгдэл


Иргэдээ ядуурлаас аварч, эх орноо хямралаас гаргахаа амласнаар одоогийн эрх баригч нам 2016 оны сонгуульд онцгой ялалт байгуулж байлаа. Үүнийг иргэдийн их итгэл найдвар гэж болно. Тэгвэл граммын эдийн засгийг халж, өрхийн амьжиргааг сайжруулахаа мэдэгдсэн улс төрийн ууган хүчин төдийгөөс өдий хүртэл юу хийв ээ. Өмсөх, зүүхээ худалдан авч хүчрэхгүй ард иргэд өнөөдөр ургамлын тос, талхны булан, цайны сүү, хэрчим мах, хүнсний ногоогоо граммаар авч байна. Төмс, хүнсний ногооны үнэ өнгөрсөн оны мөн үетэй харьцуулахад 25, мах, махан бүтээгдэхүүний үнэ 32 хувиар тус тус нэмэгджээ. Өнгөрсөн жилүүдэд ямар өөрчлөлт энэ улс орны эдийн засагт гарч, тэр нь иргэдийн амьдралд үнэхээр тус нэмэр болж чадав уу. Эдгээрийг дүгнэх, цэгнэх цаг одоо нэгэнт болжээ. Татвар нэмэхгүй, шинэ төрлийн татвар бий болгохгүй, хямралын өртгийг иргэдээр төлүүлэхгүй гэж МАН том амласан. Өр зээл нэмэхгүй гэж хүртэл андгай тангараг өргөх нь холгүй байлаа.

Харин бодит байдал дээр 2016 оноос татварын орчин хамгийн их хувьсан өөрчлөгджээ. Тодруулбал, суудлын автомашины татвар болон хадгаламжийн хүүгийн татвар, Нийгмийн даатгалын шимтгэл, хүн амын орлогын албан татварыг тус тус нэмжээ. Өрхийн амьдралд хамгийн их нөлөөлдөг татварын хувь хэмжээг хөндсөнөөр ийнхүү нийгэм, эдийн засагт өдгөө хүндхэн сорилт дагуулж байна. Өр зээлийн хэмжээ ч өнгөрсөн хугацаанд агшиж сүйд болсонгүй. ОУВС-гийн мэдээлснээр, манай улсын өр олон улсын дунджаас тав дахин өндөр байна.

Төв банкны тооцооллоор, гадаад өр 2019 оны эхний хагасын байдлаар 29.7 тэрбум ам.долларт хүрчээ.

Гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтыг үргээсэн, айлгасан шийдвэр төр засаг маань эгэлгүй эх орончийн дүрээр давшингуй гаргах болсноор валют манай улсыг чиглэхээ азналаа. Үүний нөлөөгөөр хөдлөх учиртай байсан мега төслүүд нь гацаж, төгрөгтэй харьцах ам.долларын ханш чангарсаар. Хөрөнгө оруулалт гэгч улам ховордлоо. Байхгүй нь бус байгаа нь тэвчиж үлдэхэд хэцүү болов. Валютын ханш өсөх хэрээр манай ам.доллараар илэрхийлэх гадаад өрийн хэмжээ нэмэгдсээр байна. Томоохон өрийн бонд гаргаагүй ч гаднын орнуудад хийж буй Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайдын айлчлал өр дагуулсан хөнгөлөлттэй нөхцөлтэй гэх зээл, тусламжаар нөхцөл байдлыг улам дордуулах аж. Сангийн яамны мэдээлснээр, өнөөдөр гадаад өр дотор төсөл, хөтөлбөрийн зээл томоохон жин эзэлж байна.

Эдийн засаг энэ оны эхний хагаст 7.3 хувиар өссөн ч эрийн сайндаа үүнийг төр засаг бий болгочихсонгүй. Зэсийн баяжмал болон нүүрсний экспортын зах зээл аз болж биднийг ивээлээ. ОУВС-гийн гурван жилийн хугацаатай “Өргөтгөсөн санхүүжилтийн хөтөлбөр” дээрх өсөлтийн суурь тулгуур боллоо. Азийн хөгжлийн банк тэргүүтэй олон улсын санхүүгийн байгууллагууд ч манай удирдагчдад итгэхээс илүү дээрх хөтөлбөрт чухамдаа найдаж, санхүүжилт олгож, төсөл хөтөлбөрөө зогсоосонгүй. Дэлхийн банкны судалгаагаар, манай улсын бизнес эрхлэлтийн орчин улам муудсаар.

• Граммын эдийн засгийг халж, өрхийн амьжиргааг сайжруулахаа мэдэгдсэн улс төрийн ууган хүчин төдийгөөс өдий хүртэл юу хийв ээ.

• Гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтыг үргээсэн, айлгасан шийдвэр төр засаг маань эгэлгүй эх орончийн дүрээр давшингуй гаргах болсноор валют манай улсыг чиглэхээ азналаа.

• Сонсоход таатай эдгээр амлалт цөм сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрийн нэг хэсэг.

Бизнес дэх төрийн дарамт, шахалтыг багасгахаа мөн л МАН хэлж, улмаар ажилтай, орлоготой байх боломжийг иргэддээ бүрдүүлэхээ зарласан. Гэвч их санасан газар есөн шөнө хоосон хононо гэгчийн үлгэр болов. Тусгай зөвшөөрлийн тоог гэхэд л гурав дахин цөөрүүлж, төрийн оролцоог хумихаа МАН илэрхийлсэн. Харамсалтай нь хэлсэн, ярьсан болгоныхоо эсрэг эрх баригч нам ажиллажээ. Ганцхан жишээ дурдахад, уул уурхайн салбар дахь хоморголон цуцлах ажиллагаанаас үүнийг дөмөгхөн харж болох юм. Төр засаг кино шиг онц сонирхолтой дүр бүтээж, шийдэх бус асуудал тарьдаг болсон нь хачирхалтай.

Цалин урамшууллыг өсгөж, өрхийн сарын дундаж орлогыг хоёр дахин нэмэгдүүлнэ гэж байлаа. Сонсоход таатай эдгээр амлалт цөм сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрийн нэг хэсэг. Харин үүнээс өнөөдөр хэд нь биеллээ олсныг хэлэх хүн алга. Эерэг гэхээс илүү сөрөг нь дийлж байгаа биз. Өрхийн сарын дундаж орлого хоёр дахин нэмэгдэх бус гарах зарлага харин эсрэгээрээ хоёр дахин нэмэгджээ. Өргөн хэрэглээний бараа, бүтээгдэхүүний үнийн өсөлт чухамдаа иргэдийг туйлдуулж гүйцлээ. Ийм байхад юун эдийн засгийн өсөлт ярих. Дарга, сайд нарын амнаас ирээдүй цаг дээр ярьсан баахан хийнэ, бүтээнэ гэсэн утга учиргүй амлалт цувна. Тэд өнөөдрийг болтол яг юу хийв гэдгийг бодох цаг. Хувийн хэвшил л хамаг өнгөтэй, өөдтэй болгоны үүдийг нээжээ. Харин сайд, дарга нар энэ болгоны өмнө ёс мэт очиж тууз хайчлах төдий. Хэнд ч энэ бүхэн чамлалттай санагдана.

Үндэсний статистикийн хорооны мэдээлснээр, инфляц энэ оны наймдугаар сард 8.9 хувьд хүрч, үүний гуравны нэгийг махны үнийн өсөлт бүрдүүлэв. 66.4 сая толгой малтай монголчууд  махны үнэд дарлуулж эхэллээ. Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн салбар дахь төрийн бодлого алдагдаж, улмаар төмс, хүнсний ногоог дэлхийн хамгийн өндөр орлоготой иргэдийн жишгээр худалдан авахад хүрч байна. Өрхийн хэрэглээний суурь зардал болох цахилгааны үнэ нэмэгдсэнээр жинхэнэ үнийн өсөлтийн гамшиг гэгч нүүрлэлээ. Худалдаа, үйлчилгээ, үйлдвэр, боловсрол, эрүүл мэнд гээд бүхий л төрлийн байгууллага үнээ нэмснээр монголчууд эх орноосоо дүрвэн дайжихад хүрэв. Ийм нөхцөлд яаж амьдрах юм бэ гэсэн аргаа барсан хүн олон байна.

Орлогын албан татварыг олдог мөнгөнөөс хамаарсан шатлалтай болгоно гэсэн. Гэвч цагаа тулахад эрх баригч нам “мурьжээ”. Хувь хүний орлогын албан татварын хөнгөлөлтийг хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээтэй уялдуулах эрх зүйн орчин өнгөрсөн хугацаанд бас л бүрдсэнгүй. Иргэдээ агаар болон хөрсний бохирдлоос хамгаалах, нийслэлийн тулгамдсан асуудлыг нэг мөр шийдэх ипотекийн хөтөлбөрийн санхүүжилт дээрдсэнгүй, харин ч дордлоо. Найман хувийн хүүтэй орон сууцны зээлийн санхүүжилт дорвитой нэмэгдсэнгүй. Өөрөөр хэлбэл, энэхүү нийгмийн захиалга болсон орон сууцны хөтөлбөр эзэнгүйдлээ.

Экспортын 40 хувийг дангаар бүрдүүлж буй нүүрсний үнэ өссөн ч энэ салбар өнөөдөр хүртэл түүхий эдээ тээвэрлэх төмөр замгүй сууна. Иргэн бүрийн эзэмшиж буй 1072 ширхэг хувьцааг үнэ цэнэтэй болгож, үр ашгийг нь хүртээмжтэй болгохоо учирласан ч эрх баригчид амлалтаасаа буцав. Ардчилсан намын эдийн засагт авчирсан алдааг МАН засаж чадсангүй. Харин ч нуухыг нь авах гээд нүдийг нь сохолно гэгч болж байна. Уралдан өссөн инфляц, валютын ханш, махны үнэ, цахилгааны төлбөр өнөөдрийн эрх баригч нам хэрхэн ажилласны тод илэрхийлэл. Ажилгүйдэл, ядуурлын түвшин аль аль нь өндөр хэвээр. Ардчилсан нам засаг тэргүүлж байхаас дээрдсэн юм алга аа. Уул уурхайн бараа, бүтээгдэхүүний үнэ хамгийн өндөр өсөлттэй жилүүдэд МАН засаглаж байна. Гэвч тэднийг өөрсдийнх нь амлалтаар хэмжиж үзвэл өнөөдөр юу ч эдийн засагт өөрчлөгдсөнгүй, харин ч граммын эдийн засаг улам хавтгайрч, Монголын нийгмийг бүрхэн авлаа.