A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2150/

Дэлхийн дулаарлаас сэргийлэхэд нэгэнт оройтжээ

Дэлхийн дулаарлаас сэргийлэхэд нэгэнт оройтжээ
 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2150/


Энэ сарын эхээр НҮБ-ын шинжээчид дэлхийн ирээдүйн талаар бараан боловч онц чухал тайлан танилцуулсан. Энэ илтгэл дэлхийн дулаарлын сөрөг үр дагаврыг арилгах хүн төрөлхтний найдвар хөсөрдсөнийг харууллаа. 2015 оны Парисын гэрээг нэн даруй хэрэгжүүлж, агаарт цацагдах хорт хийг огцом буурууллаа ч (үнэн хэрэгтээ бодитой бус) дэлхийн дулаан 1.5 хэмээр нэмэгдэхээс сэргийлж чадахгүй. Үүнээс гадна хоёр хэмээр нэмэгдэх өндөр магадлалтай.

Иймээс хүмүүс ойрын ирээдүйд халж буй дэлхий ертөнцдөө дасан зохицох шаардлага тулгарав. Үүнийг дэлхийн хэмжээний экологийн сүйрэл гэж нэрлэхээс өөр аргагүй. Хамгийн эмзэг цэг бол Арктик хэдий ч бөмбөрцгийн хойд хагаст бүхэлд нь нөлөөлнө. Шинжээчид энэ бүсэд өвлийн улирал 2050 он гэхэд 3-5 хэм, 2080 онд 5-9 хэм дулаарна гэж тооцжээ. Ингэснээр Хойд мөсөн далай хайлж, далайн түвшин дээшлэх аж. Гайхамшиг тохиолдож, машин, үйлдвэр, дулааны станцууд нэгэн зэрэг хүлэмжийн хий ялгаруулахаа зогсоолоо гэж бодъё.

Тэглээ ч 2100 онд дэлхийн температур 4-5 хэмээр нэмэгдэх бөгөөд агаар мандалд нэгэнт тархсан нүүрстөрөгч үүний шалтгаан болно. Тайланд дурдсанаар 70 хувь ОХУ-д амьдардаг хойд нутгийн ард түмнүүд хэдийн хүнсний дутагдал амсаж эхлэв. Гол нь амьтан, ургамлын аймаг ба экосистемд дулаарал нөлөөлснөөс шалтгаалсан байна. 1979 оноос хойш Арктикийн мөсөн бүрхүүл 40 хувиар багассан. Нүүрстөрөгчийн давхар ислийн өнөөгийн хурдацтай ялгаруулалт үргэлжилбэл 2030 он гэхэд Арктикийн зун мөсгүй болох аж.

Тухайлбал Гринландын мөсөн хучлага хайлж буй нь далайн түвшин дээшлэхэд том түлхэц өгч буй. Гэвч ялгаруулалтыг зогсоолоо ч байдал дээрдэхгүй. Өнөөдөртэй харьцуулахад мөнх цэвдэг 45 хувиар багасна. Энэ бол асар том экологийн бөмбөг агаад дэлхийд хуримтлагдсан 1672 тэрбум тонн нүүрстөрөгчийн үр дагавар юм. Түүнчлэн аж үйлдвэрийн хувьсгалаас хойш далайн усны шүлтлэг 30 хувиар нэмэгдсэн. Үүний уршгаар далайн ургамал, амьтан сүйдэж буй. Эрдэмтдийн 90 хувь хүний үйл ажиллагаанаас үүдсэн дэлхийн дулаарал зайлшгүй гэсэн дүгнэлтэд хүрчээ. Гэтэл шийдвэр гаргагчид хөдөлж өгөхгүй байгаа юм.

НОТОЛГОО НЬ ЮУ ВЭ?

Олборлодог түлшийг шатааснаар жил бүр найман тэрбум тонн нүүрстөрөгчийн хий агаар мандалд цацагддаг гэсэн тооцоо бий. Энэ нь жилдээ галт уулын дэлбэрэлтээс ялгардаг хүлэмжийн хийн нийт хэмжээнээс 100 дахин илүү тоо. Үүний сацуу нүүрстөрөгчийн исэлдлийн улмаас агаар дахь хүчилтөрөгчийн агууламж багасаж байгааг АНУ-ын Скриппс дэх Далай судлалын хүрээлэнгийн судлаачид нотолсон. Гэхдээ агаарт зөвхөн эрдсийн гаралтай нүүрстөрөгчийн агууламж нэмэгдэж байгаа аж.

Хиймэл дагуулын зургаас үзэхэд 1970-1996 оны хооронд дэлхийн агаар мандлын дээд давхаргаас дулааны долгион цацрах нь багассан бөгөөд уг долгионыг нүүрсний давхар исэл уусган авдаг байна. Ийнхүү алдагдсан дулаан буцаад газрын гадарга руу төөнөж, халаадгийг хэмжилтээр тогтоожээ. Гэтэл зарим эрдэмтэн нүүрсний давхар ислийн бөөгнөрөл ба дэлхийн дулаарлын хооронд уялдаа байхгүй хэмээн маргалддаг боловч нотолгоо гаргаж чадаагүй. Үүнээс үзэхэд аж үйлдвэрийн нүүрстөрөгчийн ялгаруулалт агаар мандал дахь нүүрсний давхар ислийг нэмэгдүүлж, хүлэмжийн хийн үйлчлэлд түлхэц өгдөг аж.

ИРЭЭДҮЙ БА ЭХНИЙ ХОХИРОГЧИД

Ирээдүйг харахын тулд эрдэмтэд агаар мандал, далай, газрын гадаргуугийн харилцан үйлчлэлийг тооцсон математик загвар гаргажээ. Эндээс хэдэн арав, зуун жилийн хандлагыг харах боломжтой. Уур амьсгалын өнгөрсөн үеийн чиг хандлагыг уг загварт оруулж шалгаснаар түүний найдвартай байдлыг тодорхойлдог байна. Гэхдээ хүний үйлдлийн нөлөөг тооцсон загвар бодит байдалд илүү ойр байдаг гэж үздэг. Тухайлбал, сүүлийн үеийн аргаар хийсэн судалгаанаас үзэхэд далайн түвшний дээшлэлт таамгаас илүү түргэн явагдаж байгаа аж. Мөн мөсөн бүрхүүлийн 40 хувь хайлсан явдал загвараар тооцоолсноос илүү байгаа аж. Дэлхийн дулаарлын анхны бодит хохирогчид, алдагдал гарч эхэллээ.

Нарны дулаан дэлхийн агаарын бүрхүүлд саатсанаас агаар мандлын энерги нэмэгдсэн. Энэ нь байгалийн гамшиг, тухайлбал салхи шуурга, үе, ган ба хэт халалтын хүчийг нэмэгдүүлдэг байна. Австралийн эрдэмтэд болон бодлого боловсруулагчид Melomys rubicola хэмээх хулгана уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас устсан анхны төрөл зүйл болохыг хүлээн зөвшөөрөв. 1901-2010 оны хооронд дэлхий далай түвшин 20 см-ээр дээшилсэн боловч уг хулгана амьдардаг Торресын хоолойн эрэгт усны түвшин огцом өгсөж, усанд автсанаас амьдрах орчингүй болсон аж.

Зөвхөн амьтан, ургамал дэлхийн дулааралд хохироод зогсохгүй олон мянган хүн амь насаа алдаж, хэдэн тэрбумаар хэмжигдэх эдийн засгийн сүйрэл авчирсан. Жишээ нь, АНУ-ын зүүн эргийг хамарсан Флоренс хар салхи хэвийн хэмжээнээс 50 хувь хүчтэй байв. Жил бүр хэт халалтаас хэдэн арван хүн нас бардаг. 2018 онд АНУ-ын Калифорнид гарсан түймэр 104 хүний аминд хүрч, 3.5 тэрбум ам.долларын хохирол учруулжээ. Шинжээчид хүчтэй түймрийн гол хүчин зүйл нь дэлхийн дулаарал гэдгийг хүлээн зөвшөөрсөн. Энэ сарын 15-нд дэлхий даяар олон мянган оюутан дэлхийн дулаарлыг сэрэмжлүүлэн жагссан боловч бодлого боловсруулагчдын чихэнд хүрсэн шинжгүй байгааг шинжээчид анхааруулсаар байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Чулуут гол хэдэн загастай вэ

 0 сэтгэгдэл

(Сахалт эрээлж, ердийн варлан зэрэг жараахайн төрөл зүйлийн загаснууд бүрэн устах хэмжээнд хүрснийг тогтоож, үржүүлгийн ажил хийж эхэлсэн байна)

Монголын агнуурын загасчлалын холбоо 2018-2019 онд Архангай аймгийн Чулуут голд хийсэн судалгаа, ажиглалтынхаа тайланг танилцуулжээ. Тус багийнхан 415 км урт голын загаснуудын төрөл зүйлийн популяцийг хэвийн хэмжээнд тооцож, голын голдиролын 500 ам метр талбай тутамд 80-90 кг биомасс байна гэж үзвэл 414 хүртэл тооны шивэр тул загас байх боломжтой гэсэн тооцоо гаргажээ. Мөн гутаар загас 20700, монхор хоншоорт зэвэг загас 31050, шивэр хадран загас 93150, жараахайн зүйл загас хоёр сая орчим байх боломжтой гэж тооцсон байна. Судалгааны явцад агнуурын төрөл зүйлийн загаснууд нэн ховордож, сүргийн бүтэц алдагдсан нь тодорхой болжээ. Ялангуяа сахалт эрээлж, ердийн варлан зэрэг жараахайн төрөл зүйлийн загаснууд бүрэн устах хэмжээнд хүрснийг тогтоож, үржүүлгийн ажил хийж эхэлсэн байна. “Зөвхөн Чулуут голоос зун, намрын улиралд 40 мянган загас агнадаг байж магадгүй гэсэн тооцоо гарч байна. Сүүлийн 30-аад жилийн турш хууль бус загасчлал, загас идэшт харь шувуудаас шалтгаалж Чулуут голын агнуурын төрөл зүйлийн загаснууд байгалийн жамаар нөхөн үржиж, сэргэх боломжгүй болсон байх магадлал нэн өндөр” хэмээн уг судалгаанд дурджээ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Тарваганы тархацыг судална

 0 сэтгэгдэл

Монгол Улсын ШУА-ийн Биологийн хүрээлэнгээс Дэлхийн байгаль хамгаалах сан (WWF)-тай хамтран Говь-Алтай аймгийн зорилтот бүс нутаг болох Хасагт хайрхан, Дарвийн нуруунд тарваганы нөөц тогтоох судалгаа хийжээ. Судалгааны хүрээнд тарваганы нүх, дош, ичээ зэргийн дэргэд автомат камер байрлуулж, droneDeploy буюу нисгэгчгүй төхөөрөмжөөр өндрөөс  тооллоо. Мөн бусад амьтдыг бүртгэн тэмдэглэжээ. Уг ажилд нутгийн малчдыг дайчилсан байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

А.Баясгалан: Говийн экосистемийг тогтвортой байлгаж чадвал мазаалай өснө

 0 сэтгэгдэл
  • Алтайн цаад говийн хур тунадасын хэмжээ жилд 50мл болохоор хөхтөн амьтдын идэш тэжээл ядмаг байдаг
  • Одоогоор 2005-2019  оны хооронд нийт 26 мазаалайд сансрын дохиолол бүхий хүзүүвч зүүжээ. Хөрөнгө санхүүжилтээс шалтгаалан жилд 1-2 мазаалайд сансрын дохиололт хүзүүвч зүүдэг

(Үсний дээжинд хийсэн генетик судалгааны үр дүнд 50 мазаалай байна гэсэн тоо гаргасан)

Дэлхийн нэн ховор амьтны ангилалд орж, устах аюул нүүрлээд байгаа мазаалайн талаар “Мазаалай хамгаалах сан”-ийн судлаач А.Баясгалантай ярилцлаа.

-Мазаалай хамгаалах ажил хэр үр дүнтэй байна вэ?

-Мазаалай баавгайг 1953 оноос агнах устгахыг цаазлан хориглож, 1975 оноос амьдрах нутгийг нь хамгаалалтанд авч Говийн их дархан цаазат газрыг байгуулсаны зэрэгцээ үндэсний хэмжээнд “Улаан ном”-д оруулж, Амьтны тухай хуулиар нэн ховор амьтан болгосон байдаг. 1960-1970 онд Монголын ШУА-ийн Биологийн хүрээлэнгийн эрдэмтэн судлаачид судалгаа хийж 20 орчим мазаалай байна гэсэн анхны эрдэм шижилгээний өгүүллэгийг гаргасан. Байгаль орчны яам (тухайн үеийн нэрээр), НҮБ-ын Хөгжлийн хөтөлбөрийн хамтран хэрэгжүүлсэн “Их говийн экосистем, түүний шүхэр зүйлийг хамгаалах төсөл”-ийн хүрээнд мазаалай баавгайн судалгаа, хамгааллын ажлууд эрчимжиж эхэлсэн. Тухайлбал 2005 оноос Олон улсын баавгай судлалын нийгэмлэгтэй хамтран мазаалай баавгайд сансрын дохиолол бүхий хүзүүвч зүүж эхэлсэн байна. 2005-2019 оны хооронд нийт 26 мазаалайд сансрын дохиолол бүхий хүзүүвч зүүжээ. Энэхүү судалгааны ажлыг “Мазаалай хамгаалах сан” ТББ, АНУ-ын “Говийн баавгай” ТББ-ын судлаачид хамтран гүйцэтгэж байна. Хөрөнгө санхүүжилтээс шалтгаалан жилд 1-2 мазаалайд сансрын дохиололт хүзүүвч зүүдэг. Хамгийн сүүлд 2019 оны тавдугаар сард хүзүүвч зүүсэн эр баавгай гуравдугаар сарын 1-нд ичээнээс гарсан. 2014 онд БОАЖЯ-наас баталсан Мазаалай хамгаалах үндэсний хөтөлбөр 2030 он хүртэл хэрэгжинэ. Үүний хүрээнд Говийн их дархан цаазат газрын А хэсгийн хамгаалалтын захиргаа илүүтэй анхааран ажилладаг бөгөөд хавар, намрын улиралд, гантай үед мазаалайн бэлчээрт идэш тэжээл тавьж өгдөг.

-Энэ жил мазаалайн тоо толгой хэр зэрэг нэмэгдсэн бэ? 

-Мазаалай баавгайг 2005 оноос хойш албан ёсоор тоолоогүй. Үсний дээжинд хийсэн генетик судалгааны үр дүнд 50 мазаалай байна гэсэн тоо гаргасан. Мазаалай судалгааны хүрээнд үсний дээжийг цуглуулан АНУ-ын Айдахогийн Их сургуульд судлан шинжилж байна.

-Тархац нутаг нь ямар байна, мөн хоол тэжээл нь хэр элбэг байгаа вэ?

-Говийн их дархан цаазат газрын А хэсэгт буюу Алтайн өвөр говьд амьдардаг ба дэлхий дээр цор ганц хэт гандуу цөлд амьдардаг хүрэн баавгайн нэг зүйл амьтан л даа. Энэ хэсэг нь 4.6 сая га бөгөөд мазаалайн амьдардаг цөм нутаг нь Атас Ингэс, Шар хулсны нуруу, Цагаан Богд зэрэг томоохон баянбүрд, уст цэгийг түшиглэн нийт 16000 ам. метр нутагт байршин амьдарч байна. Сансрын дохиолол бүхий хүзүүвч зүүсний үр дүнд голлон байрших нутаг, нийт тархац, ичээ зэргийг тодорхойлоод байна. Алтайн цаад говийн хур тунадасын хэмжээ жилд 50мл гэж бодохоор мазаалай төдийгүй бусад нэн ховор, ховор хөхтөн амьтад ч идэш тэжээлийн хувьд ядмаг байдаг байх. Уур амьсгалын өөрчлөлт, цаг уур, хөрс, ус, ургамал гээд экосистемийн цогц судалгааг энэхүү эмзэг, өвөрмөц зүй тогтолтой говьд хийх шаардлагатай байна.

-Дэлхий дахинд мазаалай хамгаалах ажил ямар байна вэ? 

-Дэлхий дээр говь, цөлд амьдардаг цор ганц баавгайн зүйл гэдгээрээ судлаачдын анхаарлыг маш их татдаг амьтан бол мэдээж мазаалай. Энэ утгаараа дэлхийн баавгай судлалын хүрээнд ажилладаг судлаачдын хурлыг Монголд зохион байгуулах талаар “Мазаалай хамгаалах сан” ТББ санаачлан ажиллаж байна. Ингэснээр баавгай судлаачдын анхаарлыг Монголын мазаалай руу хандуулах юм.

-Хятад мазаалайн тоо толгойг өсгөхөд тодорхой хэмжээний дэмжлэг үзүүлж байгаа талаар мэдээлэл өгнө үү? 

-БНХАУ-н буцалтгүй тусламжийн хүүрэнд “Мазаалай хамгаалах, техникийн тусламж үзүүлэх” төсөл хэрэгжүүлсэн. Төслийн хүрээнд хамгаалалтын захиргаанд автомашин, мотоцикл, компьютер, сансрын утас, цаг уурын станц, автомат камерууд хүлээлгэн өгч техникийн асуудлыг нь бүрэн шийдвэрлэсэн.

-Цаашдаа мазаалайг хамгаалж үлдэж чадах болов уу, хүмүүс хэрхэн анхаарах ёстой вэ?

-Мазаалайн амьдардаг нутагт гүний худгууд гаргах шаардлагатай байна. Гол нь амьдрах орчныг нь экосистемийн доройтолд өртүүлэхгүй байвал өсөх хандлага ажиглагдсан. Хөрөнгө санхүүг нь шийдэж чадвал бүх мазаалайд сансрын дохиололтой хүзүүвч зүүж нарийн ажиглах боломжтой болно. Ингэснээр цаашид авах хамгааллын арга хэмжээнүүд ч тодорхой болох юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Загасны үржлийн үед хууль бус ан хийсээр байна

 0 сэтгэгдэл

Хаврын саруудад загасны үржлийн үе эхэлдэг бөгөөд энэ үед нь агнавал тухайн төрөл зүйл устах, тоо толгой нь цөөрөх аюултай тул “Амьтны тухай хууль”-ийн дагуу дөрөвдүгээр сарын 1-нээс зургаадугаар сарын 15-ныг хүртэл загасчлалд хорио тогтоосон. Гэвч хууль бусаар загас агнасан зөрчил илэрсээр байна. Тодруулбал, Дорнод аймгийн Матад сумын зургадугаар багт түр оршин суух эрхтэй БНХАУ-ын иргэн А нь тавдугаар сарын 1-ний өдөр 74 ширхэг сазан нэртэй загас худалдан авсан зөрчлийг Экологийн цагдаагийн албаныхан илрүүлжээ.