A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2150/

Дэлхийн дулаарлаас сэргийлэхэд нэгэнт оройтжээ

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2150/


Энэ сарын эхээр НҮБ-ын шинжээчид дэлхийн ирээдүйн талаар бараан боловч онц чухал тайлан танилцуулсан. Энэ илтгэл дэлхийн дулаарлын сөрөг үр дагаврыг арилгах хүн төрөлхтний найдвар хөсөрдсөнийг харууллаа. 2015 оны Парисын гэрээг нэн даруй хэрэгжүүлж, агаарт цацагдах хорт хийг огцом буурууллаа ч (үнэн хэрэгтээ бодитой бус) дэлхийн дулаан 1.5 хэмээр нэмэгдэхээс сэргийлж чадахгүй. Үүнээс гадна хоёр хэмээр нэмэгдэх өндөр магадлалтай.

Иймээс хүмүүс ойрын ирээдүйд халж буй дэлхий ертөнцдөө дасан зохицох шаардлага тулгарав. Үүнийг дэлхийн хэмжээний экологийн сүйрэл гэж нэрлэхээс өөр аргагүй. Хамгийн эмзэг цэг бол Арктик хэдий ч бөмбөрцгийн хойд хагаст бүхэлд нь нөлөөлнө. Шинжээчид энэ бүсэд өвлийн улирал 2050 он гэхэд 3-5 хэм, 2080 онд 5-9 хэм дулаарна гэж тооцжээ. Ингэснээр Хойд мөсөн далай хайлж, далайн түвшин дээшлэх аж. Гайхамшиг тохиолдож, машин, үйлдвэр, дулааны станцууд нэгэн зэрэг хүлэмжийн хий ялгаруулахаа зогсоолоо гэж бодъё.

Тэглээ ч 2100 онд дэлхийн температур 4-5 хэмээр нэмэгдэх бөгөөд агаар мандалд нэгэнт тархсан нүүрстөрөгч үүний шалтгаан болно. Тайланд дурдсанаар 70 хувь ОХУ-д амьдардаг хойд нутгийн ард түмнүүд хэдийн хүнсний дутагдал амсаж эхлэв. Гол нь амьтан, ургамлын аймаг ба экосистемд дулаарал нөлөөлснөөс шалтгаалсан байна. 1979 оноос хойш Арктикийн мөсөн бүрхүүл 40 хувиар багассан. Нүүрстөрөгчийн давхар ислийн өнөөгийн хурдацтай ялгаруулалт үргэлжилбэл 2030 он гэхэд Арктикийн зун мөсгүй болох аж.

Тухайлбал Гринландын мөсөн хучлага хайлж буй нь далайн түвшин дээшлэхэд том түлхэц өгч буй. Гэвч ялгаруулалтыг зогсоолоо ч байдал дээрдэхгүй. Өнөөдөртэй харьцуулахад мөнх цэвдэг 45 хувиар багасна. Энэ бол асар том экологийн бөмбөг агаад дэлхийд хуримтлагдсан 1672 тэрбум тонн нүүрстөрөгчийн үр дагавар юм. Түүнчлэн аж үйлдвэрийн хувьсгалаас хойш далайн усны шүлтлэг 30 хувиар нэмэгдсэн. Үүний уршгаар далайн ургамал, амьтан сүйдэж буй. Эрдэмтдийн 90 хувь хүний үйл ажиллагаанаас үүдсэн дэлхийн дулаарал зайлшгүй гэсэн дүгнэлтэд хүрчээ. Гэтэл шийдвэр гаргагчид хөдөлж өгөхгүй байгаа юм.

НОТОЛГОО НЬ ЮУ ВЭ?

Олборлодог түлшийг шатааснаар жил бүр найман тэрбум тонн нүүрстөрөгчийн хий агаар мандалд цацагддаг гэсэн тооцоо бий. Энэ нь жилдээ галт уулын дэлбэрэлтээс ялгардаг хүлэмжийн хийн нийт хэмжээнээс 100 дахин илүү тоо. Үүний сацуу нүүрстөрөгчийн исэлдлийн улмаас агаар дахь хүчилтөрөгчийн агууламж багасаж байгааг АНУ-ын Скриппс дэх Далай судлалын хүрээлэнгийн судлаачид нотолсон. Гэхдээ агаарт зөвхөн эрдсийн гаралтай нүүрстөрөгчийн агууламж нэмэгдэж байгаа аж.

Хиймэл дагуулын зургаас үзэхэд 1970-1996 оны хооронд дэлхийн агаар мандлын дээд давхаргаас дулааны долгион цацрах нь багассан бөгөөд уг долгионыг нүүрсний давхар исэл уусган авдаг байна. Ийнхүү алдагдсан дулаан буцаад газрын гадарга руу төөнөж, халаадгийг хэмжилтээр тогтоожээ. Гэтэл зарим эрдэмтэн нүүрсний давхар ислийн бөөгнөрөл ба дэлхийн дулаарлын хооронд уялдаа байхгүй хэмээн маргалддаг боловч нотолгоо гаргаж чадаагүй. Үүнээс үзэхэд аж үйлдвэрийн нүүрстөрөгчийн ялгаруулалт агаар мандал дахь нүүрсний давхар ислийг нэмэгдүүлж, хүлэмжийн хийн үйлчлэлд түлхэц өгдөг аж.

ИРЭЭДҮЙ БА ЭХНИЙ ХОХИРОГЧИД

Ирээдүйг харахын тулд эрдэмтэд агаар мандал, далай, газрын гадаргуугийн харилцан үйлчлэлийг тооцсон математик загвар гаргажээ. Эндээс хэдэн арав, зуун жилийн хандлагыг харах боломжтой. Уур амьсгалын өнгөрсөн үеийн чиг хандлагыг уг загварт оруулж шалгаснаар түүний найдвартай байдлыг тодорхойлдог байна. Гэхдээ хүний үйлдлийн нөлөөг тооцсон загвар бодит байдалд илүү ойр байдаг гэж үздэг. Тухайлбал, сүүлийн үеийн аргаар хийсэн судалгаанаас үзэхэд далайн түвшний дээшлэлт таамгаас илүү түргэн явагдаж байгаа аж. Мөн мөсөн бүрхүүлийн 40 хувь хайлсан явдал загвараар тооцоолсноос илүү байгаа аж. Дэлхийн дулаарлын анхны бодит хохирогчид, алдагдал гарч эхэллээ.

Нарны дулаан дэлхийн агаарын бүрхүүлд саатсанаас агаар мандлын энерги нэмэгдсэн. Энэ нь байгалийн гамшиг, тухайлбал салхи шуурга, үе, ган ба хэт халалтын хүчийг нэмэгдүүлдэг байна. Австралийн эрдэмтэд болон бодлого боловсруулагчид Melomys rubicola хэмээх хулгана уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас устсан анхны төрөл зүйл болохыг хүлээн зөвшөөрөв. 1901-2010 оны хооронд дэлхий далай түвшин 20 см-ээр дээшилсэн боловч уг хулгана амьдардаг Торресын хоолойн эрэгт усны түвшин огцом өгсөж, усанд автсанаас амьдрах орчингүй болсон аж.

Зөвхөн амьтан, ургамал дэлхийн дулааралд хохироод зогсохгүй олон мянган хүн амь насаа алдаж, хэдэн тэрбумаар хэмжигдэх эдийн засгийн сүйрэл авчирсан. Жишээ нь, АНУ-ын зүүн эргийг хамарсан Флоренс хар салхи хэвийн хэмжээнээс 50 хувь хүчтэй байв. Жил бүр хэт халалтаас хэдэн арван хүн нас бардаг. 2018 онд АНУ-ын Калифорнид гарсан түймэр 104 хүний аминд хүрч, 3.5 тэрбум ам.долларын хохирол учруулжээ. Шинжээчид хүчтэй түймрийн гол хүчин зүйл нь дэлхийн дулаарал гэдгийг хүлээн зөвшөөрсөн. Энэ сарын 15-нд дэлхий даяар олон мянган оюутан дэлхийн дулаарлыг сэрэмжлүүлэн жагссан боловч бодлого боловсруулагчдын чихэнд хүрсэн шинжгүй байгааг шинжээчид анхааруулсаар байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Ирэх зуун жижиг амьтад, жижиг шувуудынх

 0 сэтгэгдэл


Ирэх зууны амьтны ертөнцөд жижиг хөхтөн, бяцхан шувууд зонхилно гэсэн дүгнэлтийг Саутхэмптоны их сургуулийн судлаачид гаргалаа.

Эрдэмтдийн судалгаагаар, нас богино, үржих чадвар сайтай, шавжаар хооллодог, жижиг биетэй амьтад цаашид илүү тархах төлөвтэй. Ирээдүйн амьдралд “ялагч”-ийн эгнээнд элсний  огдой зэрэг жижиг мэрэгч, цагаан хөмсөгт болжмор зэрэг бяцхан дууч шувууд зонхилж байна. Дасан зохицох чадвар сул, нас харьцангуй урт, амьдралын тусгай орчин нөхцөл шаарддаг амьтад оршин тогтнох аргагүйд хүрнэ. “Ялагдагч”-ийн тоонд элсний шаргал бүргэд, хар хирс зэрэг том амьтад голчлон оржээ. 

Дэлхийн хөхтөн амьтдын нийт жингийн дундаж үзүүлэлт ирэх зуунд 25 хувиар буурна гэсэн тооцоог судлаачид гаргаад байна. Сүүлчийн их мөстлөгөөс өмнөх 130 мянган жилд энэхүү үзүүлэлт 14 хувиар буурсантай харьцуулах юм бол энэ нь ноцтой, эрс хурдассан өөрчлөлт болж байх юм.

Эрдэмтдийн судалгааны тайланг Nature Communcations сэтгүүлд нийтэлжээ. “Шувууд, хөхтөн амьтдын гол аюул нь хүн төрөлхтөн. Ой мод огтлох, ан агнуур, хөдөө аж ахуй газар тариалан, хотжилт, дэлхийн дулаарлын улмаас манай гарагт учирч буй сөрөг нөлөө нь амьтдын оршин тогтнох нөхцөлийг үгүй хийж байна” хэмээн судалгааг удирдагч, Саутхэмптоны их сургуулийн судлаач роб Күк тайлбарлав. 

Судалгааны баг нийт 15,484 төрөл зүйлийн хөхтөн, шувуунд судалгаа явуулж, төрөл зүйл тус бүрийн байгальд гүйцэтгэх үүрэг, биеийн масс, орших орчин, хооллолт, үе хоорондын амьдралын хугацааг нь харьцуулан судалсан байна. Ирэх зуунд сөнөж болзошгүй амьтдыг тодорхойлох үүднээс судалгаагаа Байгаль хамгаалах олон улсын холбоо (IUCN), Сөнөх гэж Буй төрөл Зүйлийн улаан Номын өгөгдөлтэй харьцуулж, орчин үеийн статистик хэрэгслийн тусламжтай тооцоолжээ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хууль зөрчиж ойн санд газар олгосноос байгаль орчин сүйдэж байна

Дүүргийн удирдлага, газрын албаныхан ойн бүсэд хууль зөрчиж газар олгосон 10000 зөрчил бий

 0 сэтгэгдэл


Нийслэлийн нутаг дэвсгэрийн дөрөвний нэг буюу 116.2 мянган га газрыг ойн санд хамааруулж буй. Үүний 82.6 га талбай ой модоор бүрхэгдсэн байдаг. Хэдийгээр нутаг дэвсгэрийн хувьд нийслэлд хамаатай боловч тусгай хамгаалалттай газар нутаг гэдгээрээ Богдхан уул, Горхи тэрэлжийн сав газрын ой мод нийслэлийн ногоон бүсэд харяалагддаггүй. Тэгэхээр Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй, Сонгинохайрхан дүүргийн нутаг дэвсгэрийн ой мод нийслэлийн мэдлийнх юм. Өөрөөр хэлбэл, нийслэлийг тойрсон зуслангийн эргэн тойрны ой мод нийслэлийн өмч гэсэн үг. Гэвч нийслэлийн өмчийг хууль зөрчин үрэн таран хийж байгааг бид зүгээр харсаар сууна. Мод огтолж, самар жимс түүх зорилгоор сүйтгэж буй олиггүй олон тохиолыг үл нуршин, ойг сүйтгэж буй тодорхой жишээг энд өгүүлье.

Анзаарч үзээгүй, анхааруулга гаргаагүй орхисон энэ сэдэв бол ойн бүсэд зуслангийн зориулалтаар газар эзэмшүүлж, сүйтгэх боломж олгож буй явдал. Үүний гол буруутан нь дүүргийн Засаг дарга, газрын албаны эрх бүхий албан тушаалтнууд гээд шууд хэлчихье. Мөн өөрийн өчүүхэн тав тухыг бодож байгаль сүйтгэж буй иргэдийн нөлөөлөл их байгааг дурдах нь зүйн хэрэг. Зуслан тийш хараа бэлчээвэл ойн гүнд том байшин сүндэрлүүлж, ойр орчмын мод бутыг сүйтгэсэн дүр зураг хаа сайгүй бий. Энэ нь байгаль хамгаалах тухай хуулиудыг ноцтой зөрчсөн төдийгүй ойн тухай хуулийг уландаа гишгэсний тод илрэл юм. Ойн тухай хуулийн 4.4.2-т “Сум, дүүргийн ИТХ, баг, хорооны иргэдийн нийтийн хурлын саналыг үндэслэн ойн сангийн тодорхой хэсгийг тогтоосон хугацаа, нөхцөл, болзолтойгоор гэрээний дагуу ойн нөхөрлөл, аж ахуйн нэгж, байгууллагад эзэмшүүлж болно” гэж заасан. Тэнд ойн сангаас иргэдэд зуслангийн зориулалтаар газар эзэмшүүлэх заалт огт байхгүй. Харин ч ойн сан, хамгаалах бүсээс 100 метр зайтай газар эзэмшүүлэх тухай тодорхой заагаад өгчихсөн байна. Энэ нь ойг тэлэн ургах нөхцөлийг бий болгохоор хуульд тусгайлан оруулсан чухал заалт. Ийм илэрхий хуулийн заалтуудыг зөрчиж, ой дотор газар олголт хийж байгаа дүүргүүдийн газрын албаныхныг юу гэж тодорхойлох вэ. Ядахдаа тэд эзэмших зөвшөөрөл олгохын өмнө тухайн газрыг кадастрын зургийн дагуу байгаа эсэхийг нягталж, газар дээр нь очиж тулгах ёстой. Тэр тулгалт, шалгалтаар ойн бүсийн хил хязгаарыг давсан эсэх нь ч тодорхой болох байв. Гэтэл наад захын өөрсдийн үүрэгт заасан ажлаа хийдэггүйгээс уулын орой хүртэл модон дунд газар олгосоор нийслэл орчмын ойд зуслангийн зориулалтаар газар эзэмшиж буй иргэн, аж ахуй нэгж олон мянгаар хэмжигдэх болжээ. Нөгөөтэйгүүр, газрын зөвшөөрлийг хэдэн арван хуудсаар нь захирамжилдаг дүүргийн “засаг ноёд”-ын ой тойнд ойн талаарх мэдлэг, мэдээлэл огт алга. Хэрэв ойлголттой, хуулийн мэдлэгтэйсэн бол ойн санд газар олгоход гарын үсэг зураад суухгүй байсан биз ээ.

Хууль зөрчсөн энэ үйлдэлд хувийн ашиг сонирхол байгааг АТГ шалгачихад илүүдэхгүй

Өнөөдрийн байдлаар Нийслэлийн байгаль орчны газарт ойн бүсэд хууль зөрчиж газар олгосон 10 мянга гаруй зөрчил бүртгэлтэй байна. Нийслэлийн байгаль орчны газраас энэ талаар лавлахад ойн хэлтсийн ахлах мэргэжилтэн О.Тэмүүжин “Ойн санд газар эзэмшсэн иргэд мод, бут, сөөгийг огтолж байгаль орчныг сүйтгэж байгаа тохиолдол их бий. Бид ойн тухай хууль зөрчиж олгосон 10 мянга орчим газрын эзэмших эрхийг цуцлуулахаар холбогдох шатны Засаг дарга, газрын албанд шаардлага, хүсэлт хүргүүлсээр байгаа. Ойн санд хууль зөрчиж зуслангийн газар олгосныг судлах, зөрчлийг арилгуулах тусгай ажлын хэсэг ч байгуулсан. Тэндээс ойд газар олгосон дүүргийн Засаг дарга нарын захирамжуудыг цуцлах, газар олголтыг зогсоох тодорхой шийдвэрүүд гарна гэдэгт найдаж байна” хэмээсэн юм. Мөн тэрбээр Нийслэлийн байгаль орчны газар ойг хамгаалах үүргийнхээ хүрээнд ажиллаж буй ч нэгэнт төрийн захиргааны байгууллага нь зөвшөөрөөд, иргэд мөнгөө зарж үл хөдлөх хөрөнгө барьчихсан учраас зуслангийн газар эзэмшигчдийг буруутгах аргагүй байдалд орсон тухай учирлаж байв.

Байгал орчинд нөлөөлөх байдлын тухай хуулиар хэрвээ ойн сан бүхий газарт газар эзэмших, ашиглах зөвшөөрөл олгох бол байгаль орчны дүгнэлтийг үндэслэн газрын зөвшөөрөл олгох ёстой. Гэвч хуулийн энэ заалт байгаль хамгаалагч, малчин, ойн ажил хийж буй нөхөрлөл, компани гэсэн цөөн хэдхэн тохиолдолд зориулсан заалт. Хэрэв дүүргийн газрын албаныхан хууль, журмаа мэдэж байсан бол эл заалтыг далимдуулж 10 мянга гаруй иргэн, аж ахуй нэгжид газар олгосон болж таарлаа. Ийм тохиолдолд тэд хуулийн дагуу дүгнэлт шаардаж газрын гэрчилгээ олгох үүргээ зориуд “мартсан” байна.  Тиймээс ойн бүс дэх газар олголт цаашид ч нэмэгдэхээр байгаа юм. Ийм байдалд хүргэсэн нийслэл, дүүргийн газрын албаны ажилтнуудыг хариуцлагад татаж ойн санд учруулсан хохирлыг төлүүлэх учиртайг ч холбогдох албаныхан хэлж байсан. Зөвхөн хохирлыг төлүүлээд зогсохгүй хууль, журмыг үл тоомсорлон санаатайгаар газар олголт хийсэн албан тушаалтанд эрүүгийн хариуцлага тооцох асуудал ч сөхөгдөхийг үгүйсгэхгүй. Хууль зөрчсөн шийдвэрийн ард ашиг сонирхлын зөрчил байсан эсэхийг нягтлахад ч буруудахгүй. Нийслэлийн байгаль орчны газар гэлтгүй АТГ-ын холбогдох албаныхан зуслангийн газар олголтын үйл ажиллагааг мөшгөн төрийн өмчийг сүйтгэх боломж олгосон буруутнаар байгаль орчинд учруулсан хохирлыг нөхөн төлүүлэх ёстой. Хамгийн чухал нь дүүргийн Засаг дарга, газрын албаныхны мэдэн будилсан, хууль зөрчсөн үйлдлийг даруй таслах хэрэгтэй. ингэж байж ойн санг нэмэгдүүлэх боломж нээгдэнэ.

Эрх мэдэлтнүүд нь далимдуулж, иргэд нь сүйтгэж буй нийслэлийн ойн санг сэргээх гол ажил нөхөн сэргээлт, ойн цэвэрлэгээгээр хийгдэх учиртай. Нийслэлийн ойн санд цэвэрлэгээ хийх шаардлагатай их хэмжээний талбай бий. Зөвхөн Баянзүрх дүүрэгт гэхэд л 13.5 мянган га ойг цэвэрлэх шаардлага тулгараад буй. Нийслэлийн ойн санд цэвэрлэгээ хийх зориулалтаар хэрэглээний болон түлээний мод бэлтгэх хэмжээг БОАЖ-ын сайд жил бүр баталдаг. 2019 оны хувьд дөрвөн дүүргийн ойн 405 га-д цэвэрлэгээ хийж, 8900 шоо метр мод бэлтгэхээр болжээ. Үүнийг зөв зохион байгуулвал иргэдийн сүйтгэсэн ойг “орлуулах” боломж байгаа.

Мөн ойн санг тэлэх бас нэг ажил сайн дурын ойжуулах хөтөлбөр юм. Гаднын олон оронд иргэд, том компанийн санаачилгаар бий болсон ой олон бий. Ялангуяа Солонгос, Японд сайн дурын мод тарих хөдөлгөөн нийтийн ухамсар болж тогтсон. Манай улс энэ чиглэлд уриалга гаргаад, нийслэлийн удирдлагууд томоохон компаниудаа урамшуулаад эхэлбэл болохгүй зүйл үгүй. Одоогоор Нийслэлийн байгаль орчны газарт ойн санд хувь нэмрээ өргөх санаачилга гаргасан дотоодын ганцхан компани байна. Мөн БНСУ-ын Инчон хотоос санаачлан Сонгинохайрхан дүүргийн 21-р хороо, хуучин хогийн цэг байсан 100 га газарт мод тарьж эхэлсэн. Гаднын улс, харь хотынхон хүртэл улаанбаатар хотын ойн санд санаа тавьж, сэтгэлээ зориулж байхад нийслэлчүүд “та нар сайныг бүтээ, бид нар сайхныг сөнөөнө” гэх мэт хандсаар байх нь арай л гутамшигтай.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Жаргалант тосгонд “Мөрөөдлийн ой” төгөл бий болно

Төслийн хүрээнд 2027 он хүртэл нийт 100 га талбайг ойжуулна

 0 сэтгэгдэл


Нийслэлийн Сонгинохайрхан дүүргийн 21 дүгээр хороо, Жаргалант тосгоны хогийн цэг байсан талбайг өнгөрсөн оноос ойжуулж эхэлсэн. Уг ажил 2027 он хүртэл арван жилийн хугацаатай хэрэгжих бөгөөд нийт 100 га талбайг ойжуулахаар зорьж байгаа юм. 2018 онд Улаанбаатар хот, БНСУ-ын Инчёон хотын хамтын ажиллагааны хүрээнд хоёр хотын Байгаль орчны газрууд хамтран “Мөрөөдлийн ой” төсөл хэрэгжүүлэх болсноор дээрх ажил эхэлсэн байна. Өнгөрсөн бямба гарагт тохиосон мод тарих үндэсний өдрийн хүрээнд НИТХ-ын дарга Р.Дагва тэргүүтэй тус хурлын ажлын алба, нийслэлийн Байгаль орчны газрынхан, БХБЯ-ны төлөөлөл, Жаргалант тосгоны иргэд болон Ерөнхий боловсролын 74 дүгээр сургуулийн сурагчид зэрэг 200 гаруй хүн “Мөрөөдлийн ой” төгөлд мод тарилаа. Тус газар өнгөрсөн онд 10 мянган улиас суулгасан бол энэ жил 10 га газарт, 8000 хуайс тарьж байгаа юм. Жил бүр 10 га газрыг ойжуулах аж.

“Улаанбаатар хотыг чиглэх салхи нь гол төлөв баруун хойноосоо тул уг чиглэлийн дээд хэсгийг ойжуулах нь тоосжилт бууруулах, хүчилтөрөгчийн хангамж нэмэгдүүлэх, ойг дагасан экосистем бүрэлдэнэ” гэж НИТХ-ын дарга Р.Дагва ойн төгөл байгуулахын ач холбогдлыг тодорхойлов. Нэг га талбайг ойжуулахад 18 сая шоо метр талбайг цэвэршүүлж байдаг аж. Тиймээс ногоон байгууламж нь орчны бохирдлыг 75, дуу чимээг 25 хувиар бууруулж байдаг. 2018 оны тооллогоор нийслэлд 1,381,278 метр/кв зүлэгт талбай байгаа юм. Харин шилмүүст мод 24011, навчит мод 35190, бут сөөг 1,323,229 ширхэг байгааг албаныхан хэлж байна.

“Мөрөөдлийн ой” төгөлд суулгасан модыг органик бордоогоор бордож буй нь энэ жилийн мод тарих үйл ажиллагааны онцлог гэдгийг төлөөлөгчид хэлж байлаа. Тус бордоо нь химийн нэмэлт бодисгүй, эрдсээр баялаг. Мөн ойн хөрсний үнэртэй, ашигтай амьд бактери агуулсан тул хөрсний амьсгалах чадварыг дээшлүүлэхийн зэрэгцээ ус хуримтлуулах чадварыг нь нэмэгдүүлэх ач холбогдолтой хэмээн албаныхан тайлбарлаж байна. Бордоо гарган авах энэхүү технологийг “Эко тайхи” болон “Ховд тул” компаниуд хэрэгжүүлжээ.

“Төв цэвэрлэх байгууламжид олон жилийн турш нийт 700 гаруй мянган метр куб лаг хуримтлагдсан. Энэ лагийг хоёр байдлаар ашиглаж болно гэж үзээд төсөл хэрэгжүүлсэн.

Жил бүр 10 га газрыг ойжуулахаар төлөвлөжээ

Нэг хэсгийг нь бордоо, нөгөө хэсгийг нь хар шороон хөрс болгож байгаа” хэмээн БХБЯ-ны төрийн нарийн бичгийн дарга С.Магнайсүрэн ярилаа. БХБЯ-наас 500 мод бордох хэмжээний бордоо авч ирж, бүх нийтээрээ мод тарих аянд нэгдсэн юм. Цаашид 745 мянган тонн бордоог  нийлүүлэх боломжтой талаар ч дурдаж байлаа. Харин хар шороон хөрсийг хаврын хот тохижилтын ажилд нийлүүлэхээр төлөвлөжээ. Нийслэлд жилд 15 мянга орчим тонн хар шороон хөрс хэрэг болдог бол “Эко тайхи” ХХК нь 30 мянган тонныг хангалттай нийлүүлэх аж. Нийслэлийн хэмжээнд мод тарих үндэсний өдрийг тэмдэглэн өнгөрүүлэх болсноор ес дэх жилтэйгээ золгож байгаа бөгөөд энэ хугацаанд нийт 2.2 сая мод тарьжээ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Яаманд “гологдсон” түймэр унтраах хэрэгсэл яг одоо хэрэгтэй байна

“Оюутолгой” компанийн бэлэглэсэн үнэтэй төхөөрөмж агуулахад шороонд дарагдан хэвтсээр

 0 сэтгэгдэл


Өнгөрсөн баасан гарагийн УИХ-ын хуралдаанд Шадар сайд Ө.Энхтүвшин ой хээрийн түймрийн нөхцөл байдлын талаар мэдээлэл хийв. Зөвхөн энэ он гарснаас хойш Улаанбаатар хот болон 10 аймгийн 33 суманд нийт 48 удаагийн түймэр гарч, урьдчилсан байдлаар 21.9 мянга га ой, 217.2 мянган га хээрийн талбай өртжээ. Тэгвэл өнгөрсөн таван жилийн хугацаанд улсын хэмжээнд ой хээрийн түймэр 1075 удаа гарч, экологи болон эд материалд 203.2 тэрбум төгрөгийн асар их хэмжээний хохирол учирсан байна.

Ер нь жил бүрийн өдийд түймэр ёс мэт дэгдэж, онцгой байдлын хэдэн аврагч улаан халз нүүр тулдаг байдал энгийн үзэгдэл болжээ. Хэдэн аврагчдынх нь техник хэрэгсэл ч өрөвдөлтэй. Хэдэн жилийн өмнө түймрийг саваагаар цохиж унтраадаг байсан бол одоо арай сайжирч, зориулалтын үлээдэг хэдэн багажтай болсон. Энийгээ цэнэглэж аваад л үзэж тарж байгаа харагддаг. Харин кинон дээр гардаг, гадаадын орнуудад хэрэглэдэг түймэр унтраах хэрэгсэл манайхны хувьд мөрөөдөл төдий зүйл л гэсэн үг.

Уг нь өнгөрсөн жилийн өдийд “Оюутолгой” компанийн зүгээс манай онцгой байдлынханд нисдэг тэргээр гал унтраах зориулалттай төхөөрөмж бэлэглэж байв. Нисдэг тэрэгнээс ус болон хөөс цацах зориулалттай гурван том хөнөгийг зориулалтын тоног төхөөрөмжийн хамт бэлэглэх ёслолд тус компанийн удирдлагууд болон онцгой байдлын газрын дарга нар оролцсон тухай мэдээ зураг хөрөгтэйгөө дурайж байна. гурав хүртэлх тоннын багтаамжтай уг төхөөрөмжийг нисдэг тэрэгнээсээ дүүжилж, гол болон гүний худгаас шууд ус соруулан очоод улалзаж буй галын дээрээс асгана гэсэн үг. Нийт өртөг нь 118 мянган ам.доллар буюу бараг 300 сая төгрөгийн үнэтэй орчин үеийн хэрэгсэл аж. Ашгүй онцгойгийнхон овоо дориун хэрэгсэлтэй боллоо, одоо түймрийг агаараас унтраагаад байж дээ гэж тухайн үед бодсон хүн олон байх.

Гэвч олон зуун саяын үнэтэй өнөөх техник хэрэгслийг манай улс нэг ч удаа ашигласангүй, одоо болтол агуулахад тоосонд дарагдан хэвтэж байгаа нь арчаагүй гэж хэлмээр. Хувийн компани нийгмийн хариуцлагын хүрээнд гал унтраахад шаардлагатай хэрэгсэл бэлэглэсэнд талархаад баршгүй. Гэтэл бид үүнийг нь яагаад ашиглахгүй байна вэ. Агуулахад хав дарахын тулд аваагүй л байлтай.

“Энэ төхөөрөмжийг Монголд ашиглаж чадахгүй” хэмээн онцгой байдлын эх сурвалж өгүүлэв. Гэхдээ ашиглаж, ид шидийг нь үзэхгүй байгаа хамаг учир шалтгаан Батлан хамгаалах яаманд байгаа бололтой.

• Балгахан усыг хэд дахин зөөж, уулын орой дээр гарсан түймрийг унтраана гэдэг харганы ноос түүж эсгий хийхтэй адил өрөвдөлтэй зүйл.

• Нисдэг тэрэгнээс ус цацаж түймэр унтраах төхөөрөмжийн нийт өртөг нь 118 мянган ам.доллар буюу бараг 300 сая төгрөг.

• Харамсалтай нь олон саяын үнэтэй тэрхүү техник хэрэгслийг манай улс нэг ч удаа ашигласангүй.

Мэдээж онцгой байдлынхан төхөөрөмжөөр түймэр унтраахад нисдэг тэрэг болон нисгэгч шаардлагатай. Гэтэл БХЯ-ны нислэгийг удирдах албаныхан болохоор “Ийм хүнд юм дүүжилчихээд нисэж чадахгүй. МИ-8-ын нисгэгчдээ зориулалтын сургалтад суулгах шаардлагатай. Оросоос сургалт авмаар байна” гээд хөдлөхгүй гүрийсээр өдийг хүргэсэн гэх. Гэтэл оросууд нь сургалт хийх боломжгүй гэдгээ мэдэгдсэнээр өнөөх үнэтэй төхөөрөмж агуулахад хаягдах эхлэл тавигджээ. Үүнээс хойш жил гаруй болсон ч асуудлыг хэрхэн шийдэх, бусдын бэлэглэсэн тоног төхөөрөмжийг яаж ашиглах нь тодорхойгүй байсаар өнөөдөртэй золголоо. Энэ янзаараа бол сайн санаа гаргаж хандив өгсөн “Оюутолгой” компанийн буруу болоод өнгөрөх нь.

“Манай цэргийнхэн хилийн том том багануудыг зөндөө л зөөж нисдэг. Энэ зэргийн ачаа зөөж байгаа юм чинь гурван тоннын устай сав аваад нисэхэд ямар ч асуудалгүй л баймаар. Ганц сургалт ярьсаар байгаад бүтэн жил тойрлоо. Үнэндээ төрийн албаныхны байгаа байдал л энэ. Гадаадын өндөр хөгжилтэй оронд хэрэглэдэг хамгийн сүүлийн үеийн тоног төхөөрөмж бэлэглэж байхад ашиглаж чадахгүй байгаа нь бидний л арчаагүйгийнх. Үнэндээ яамныхан өөрт нь төсөвлөсөн мөнгийг онцгой байдлынхны гал унтраах шатахуунд зарцуулах нь харамсмаар бөгөөд харамламаар болохыг үгүйсгэхгүй. Манайд агаараас гал унтраах хэрэгсэл ямар их хэрэгтэйг хүн бүр мэдэж байгаа. Хүний хөл хүрэхийн аргагүй өндөр ой тайгад гарсан түймрийг манай онцгойгийнхон унтраах гэж яаж үйлээ үздэг билээ. Уулын бэлээс 20 литрийн шар саваар ус зөөж байгаа дүр зургийг бид зөндөө л харсан. Балгахан усыг хэд дахин зөөж, уулын орой дээр гарсан түймрийг унтраана гэдэг харганы ноос түүж эсгий хийхтэй адил өрөвдөлтэй зүйл. Хээрийн түймрийг бол хүний олноор л унтраадаг. Түүнчлэн түймэр унтраахаар дайчлагдсан хүмүүс дунд нь зориулалтын багаж төхөөрөмжтэй хүн ховорхон. Ихэнхэд нь урдаа резин хадсан мод бариулаад “Эх орон чинь шатаж байна. Түймрийг унтраах нь үүрэг” гэж хөөгөөд илгээдэг. Ингээд хөө тортогтой холилдсон хэдэн нөхөр өдөржин шөнөжин балбасаар байгаад түймрийг арайхийн цурманд оруулна. Ингэж бичихэд харамсалтай хэдий ч гал түймэртэй тэмцэж буй бидний өнөөгийн байдал ийм л байна. Гэсэн хэрнээ гуймхай мөртлөө голомтгой гэдэг шиг бусдын бэлэглэсэн төхөөрөмжийг яаж ийгээд ашиглачихгүй, элдэв шалтаг тоочоод сууж байдаг. Үнэхээр сургалт авах шаардлагатай юм бол ийм төхөөрөмж ашигладаг бусад оронд хандаж болдоггүй юм уу.

МИ-8 нисдэг тэргүүдээ Оросоос авсан. Гэвч Орос энэ төхөөрөмжийг ашигладаггүй байж хэнд, юугаа заах билээ. Оросууд боломжгүй гэнгүүт л өөр хувилбар байхгүй мэт таг дуугүй болох нь тэгээд зөв зүйл үү. Энэ асуудалд Ерөнхий сайд, Шадар сайд анхаарлаа хандуулж, хав дарж гацаагаад байгаа нөхдөөс хариуцлага нэхэх болсон юм биш үү. Яамны нөхдийг элдэв шалтаг тоочиж суух хооронд энэ улс орон чинь шатаж дууслаа. Хэдхэн жилийн өмнө 15 зоригт эр амиа алдсаныг мартаагүй буй за.