A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2439/

Дээд хэмжээний тухай доодсын талцал буюу “энэрэнгүйн гүн ухаан”

Монгол Улс нэг удаа цаазлах ялаас татгалзсанаа дахин сэргээсэн удаатай

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2439/


Одоогоос яг жилийн өмнө дөө, онцгой гэх зарим нөхцөлөөр цаазын ялыг эргүүлэн сэргээх асуудлыг Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн тамгын газраас эрхлэн олон түмнээр өргөн хэлэлцүүлэг явуулж билээ. Хэлэлцүүлгээр ард олноос ирүүлсэн санал, үзэл бодлыг ЕТГ товчоолон дүгнэлт гаргасан нь эргэлзээгүй. Ерөнхийлөгчийн зүгээс тэр дор нь хуулийн төсөл боловсруулж, УИХ-д мэдүүлснийг тодорхой санаж байна. Харамсалтай нь УИХ ард түмний саналд үндэслэсэн тэр төслийг байнгийн хороогоороо ч авч хэлэлцэлгүй буцаасан. Түүнээс хойш юу болов. Hялх хүүхэд хүчирхийлсэн, эх хүнийг зодож алсан, хүүхэд тамласан, хүүхэд ор сураггүй алга болсон гээд урьд хожид дуулдаж байгаагүй зэрлэг, бүдүүлэг, соёл иргэншил төлөвшүүлж яваа шинэ Монголд багтаж шингэхийн аргагүй цагаандаа гарсан гэмт хэрэг дуу дуугаа авалцан гарлаа, арай дэндлээ. Цагаандаа гарсан алуурчид, садистууд УИХ-ын хамгаалалттай болчихсон юм шиг гаарав. Улсын Ерөнхийлөгч тайван хараад сууж тэвчсэнгүй  болтой, УИХ-ын эмэгтэй гишүүдтэй тусгайлан уулзаж дэмжихийг уриалав. Гэтэл тэд уулзалтнаас гараад л хэвлэлийн хурал хийж, Ерөнхийлөгчийн саналыг дэмжихгүй гэдгээ хатуу хэллээ. Эсрэгцүүлээд харин хууль эрх зүйн алфавит ч байхгүй хэдэн эмэгтэй бүх насаар нь гянданд хорих хуулийн төсөл санаачилна гэж амлав. Ийм тэнэглэл байж болох уу. Бүх насаар нь гянданд хорино гэж юу юм бэ. Тийм ял оноох боломж одоо ч байгаа шүү дээ. Бүх насаар нь гяндан гэдгийг хэдэн нас гэж ойлгоод байна вэ? Дунджаар 2-3 жил л амьд байна, сайн эрчүүд зургаан жил тэсдэг юм гэж архаг хуульч Ц.Нямдорж УИХ-ын индэр дээрээс хэлж  байсан даа. Мөнгөтэй зарим нь өршөөлийн хуульд хамрагдаад л жирийн дэглэмд шилжинэ, энэ бол бодит байдал.

Tуршлагатай хуульчид цаазын ялыг сэргээхгүй бол нийгэмд хүчирхийлэл улам газар авах болно гэдгийг хатуу анхааруулсаар байна. Цаазын ялыг эсэргүүцэгчид хэдэн зүйлийг үндэс болгодог юм.

Энэрэнгүй ёс, хүний эрхийн тунхаг, олон улсын конвенцид нэгдсэн.

Энэ үнэн, гэхдээ 2012 онд нэгдсэн конвенц юм шү үдээ. Түүнээс хойш Европт энэ чиглэлээр маш их өөрчлөлт гарсан. Европын соёл иргэншил бол дэлхийн соёл иргэншил. Тэгэхээр Европт гарч байгаа өөрчлөлтийг анхааралтай ажиглаж, хууль тогтоомждоо тусгаж явах нь зүйн хэрэг. Европт цагаачид хэдэн саяараа орж ирснээр хүчирхийллийн гэмт хэрэг хэмжээнээс хэтэрч, соёл иргэншлийн хол зөрүүтэй олон хүн нэг цэгт төвлөрөхийн зовлонг бүхэл тивээрээ амсаж, асуудлыг шийдвэрлэх боломжтой гэсэн бүх аргыг хайж байна. Европын Холбооны конгресс эл асуудлыг тусгайлан хэлэлцээд онцгой нөхцөл гэгчийг хүлээн зөвшөөрөхөөс аргагүйд хүрсэн. Насанд хүрээгүй хүүхдийг хүчиндсэн, биеэ үнэлэлт рүү уруу татсан хэргийг онцгой нөхцөлд тооцож, тухайн улс орон өөрсдийн үндэсний хуулиар шийдэж байх нь зүйтэй гэж үзсэн.

Цаазын ял гэхээр л цаазлаад цаазлаад явчихна гэсэн ойлголтын том зөрүү байна.

Цаазын ялын эрх зүйн орчинтой улс орнууд сүүлийн үед ял оноогоод цаазлахаа больчихсон. Цаазгүй цааз, гүйцэтгэлгүй ял гэх энэ аргын ард ганц энэрэнгүй ёс зогсоод байгаа юм биш, янз бүрийн л учир шалтгаан байдаг бололтой юм. Манайх цаазын ялыг дахин сэргээлээ гэхэд ялтанг хортой нөхцөлд ажиллуулж болно. Бас эмнэлэгт хагалгааны туршилтын объект болгож, шинэ эмийн туршилт хийж болно. Гүйцэтгэлгүй цаазтай орнуудаас туршлага авах ёстой л доо. Ямартай ч цаазын ялыг дахин сэргээхээс өөр гарц байхгүй боллоо.

Аливаа хуулийг ёс суртахууны хэм хэмжээ дагалдаж явдаг. Хуулийн дээд хэмжээ гэсэн заалт  Үндсэн хуулиараа үйлчилж байхад л алуурчдын сэтгэлгээнд чангаар нөлөөлөх жишээтэй л юм.

Одоогоос жилийн өмнө цаазын ялыг сэргээх нь зүйтэй гэдэг дээр санаа нэгдэж нийтлэл тэрлэж байснаа цаг үеийн шаардлагаар дахин толилуулж байна, болгоон соёрхоно уу!

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга ХЗДХЯ-нд дөрвөн сарын өмнө хүүхдийг хүчирхийлсэн тохиолдолд хэрэгтэнд ялын дээд хэмжээ болох цаазын ялыг сэргээх санал хүргүүлсэн ч одоог хүртэл тус яам хариу ирүүлээгүй, ямар нэг санаачилга гаргаагүй юм.

Тийм учраас Ерөнхийлөгч хууль санаачлах эрхийнхээ дагуу хуулийн төсөл санаачилж, хууль тогтоомжийн тухай хуулийн дагуу Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн тамгын газрын president.mn цахим хуудсаар иргэдийн саналыг сарын турш албан ёсоор авч, уг асуудлаар хэлэлцүүлэг зохион байгуулж, төсөл боловсруулан УИХ-ын энэ хаврын чуулганд өргөн барьж хэлэлцүүлэхээр боллоо. За ингээд нэг ээлжит талцал эхлэв.

Энэрэнгүй хүн болж харагдах ч гэсэн үү, эсвэл өөрөө согтуу галзуудаа тийм хэрэг хийчих магадлалтай ч санагдсан уу эс бөгөөс зүгээр л ямар нэг юмыг эсэргүүцэхгүй л бол ер болж өгдөггүй, ийм шуугианд заавал сөрж олны анхааралд өртөх хүсэлтнүүд ч юм уу бүү мэд, юутай ч хоёр тал болдгоороо болоод ширүүн хэрэлдэж эхэллээ.

Ерөнхийлөгч сайтаараа дамжуулан ард олны саналыг сарын хугацаанд аваад дараа нь УИХ-д өргөн барих боловч хууль зүйн яамны дэд сайдын гаргаж буй үндэслэлээр бол дэмжигдэхгүй нь шиг байна.

Ер нь ч тэгээд шинэ Ерөнхийлөгчийн тавьсан бүх хоригийг батлаагүй шиг ард олны хүсэлтийг хууль болгоод УИХ-д өргөн барих ч батлагдахгүй байх өндөр нигууртай. Социологич иш Цэрэн нүүр номондоо бичсэн “хуулийн төслийг олон нийтийн сүлжээгээр, олон түмнээр хэлэлцүүлж байгаа нь ард түмнээ сонсох эрмэлзэл, нөгөө талаас ард түмний төр түшилцэх талаар алдагдсан эрхийг сэргээх, энтуизиазм бий болгох гэсэн чармайлт гэж талархалтайгаар хүлээн авч байна” гэсэн өнцгөөр бол ард түмний төр түшилцэх эрхийг төлөөлж суугаа УИХ-ын гишүүд чухам хэний талд энэрэнгүй байгааг харах бас нэг шинэ шалгуур юм.

Цаазын ялтай асан хуучин эрүүгийн хуулийн үед дээд хэмжээ буюу цаазын ялыг долоон зүйл ангид хэрэглэдэг байсан боловч тэдний олонх нь Ерөнхийлөгчийн өршөөлөөр амь хэлтэрдэг байснаас үүдэлтэй “цаасан буу” гэх ойлголт хуульчид болон хэрэгтнүүдийн дунд байлаа. Мөн хэргээ яллагдагч этгээд өөрөө хүлээхгүй байхад тулгаж таслан шийтгэсэн тохиолдолд цаазын ялыг хэрэглэхийг хуулиар хорьсон байсан юм.

Эсэргүүцээд байгаа хүмүүсийн гол өнцөг бол гэмгүй хүнийг хилсээр цаазалчихвал яах билээ гэсэн асуудал зонхилох боловч яг ямар хилс хэргээр хэн гэдэг хүн хэдэн онд гүйцэтгүүлсэн тухай баримт ярих нь огт үгүй.

Харин Монгол Улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн, дуун хөрвүүлэгч, яруу найрагч, зохиолч, ахмад  дипломат Батун Жамсрангийн гэндэндарам өөрийн нүүр номд доорх зүйлийг бичсэн байхыг товчлон сийрүүлбэл; 

“1954 онд юм даа. Ганц хонины маргаанаас болж нэг айлын хоёр сар, хоёр настай хоёр охины  тархийг нь бяц дэвсэн алж, 10, 12 настай хоёр охины толгойг нь хага мөргөлдүүлэн егүүтгэж, 16- тай хүүгийнх нь хоолойг нь боон, аав ээж хоёрыг нь олон дахин буудан хөнөөж долоон хүнийг нохойтой нь хамт нэг дор алсан тийм аймшигт хэрцгий хэрэг тэр үеийн Завхан аймгийн улаагчин сумд гарч билээ.

Тэр хэргийг үйлдсэн этгээд цаазаар авах ял үгүй юм чинь энэ муусайныг бүгдийг алж хаяад хуулийн дээд хэмжээ болох 25 жил шоронд суугаад тавь хүрээгүй гарч ирэхэд түүнээс цааш сайхан амьдрах хугацаа зөндөө байна гэж мунхаглан бодсон нь шүүх хурал гадаа болж байх үед тэрбээр газраас чулуу аван өвдөг дээрээ тавин ийш тийш нь няслан харваж инээмсэглэн малилзаж, ер тоосон шинжгүй “Чи тэр хоёр охины толгойг няц дэвсч алсан гэл үү” гэж асуухад “тийм, тэгсэн. Ингэж дэвссэн” гээд газар дэвслэн инээж байж билээ.

Шүүх хурал тогтоол уншихын өмнө түр завсарлах хооронд Монгол Улсын ардын их хурлын тэргүүлэгчдийн цаазлах ялыг дахин сэргээж “хүний амийг санаатайгаар хэрцгийлэн хөнөөсөн этгээдэд цаазлах ял оноож байсугай” гэдэг хуулийг уншин танилцуулахад сайх гэмт  этгээд “өө ингэх байсан юм уу” гэж нэг дуу алдаад өнөө инээж малилзаж байсан ч хаа байх вэ тэр дороо шал бууж бараг үхсэн юм шиг таг болж байсныг би харж сууж билээ.

Тийм л харгис хэрцгий явдлаас болж Монголд нэг удаа цаазлах ялаас татгалзсанаа дахин сэргээсэн болно” гэсэн бичвэр байлаа.

“Хууль бол ёс суртахууны доод хязгаар юм”

Ийм нэгэн дорно дахины үг байдаг. Тэгэхээр “энэрэнгүй” зарчмыг барьж буй идэвхтэн бичигчид нялх хүүхэд хүчирхийлж тарчлаан алсан хүн дүрст араатныг энэрэн хайрлаж насаар нь тэжээх тухай ярьж, хөнөөхийг эсэргүүцээд байгаа нь өөрөө маш парадокс харагдана.

Монголын төрийн хууль зүйн бодлогыг тодорхойлдог ХЗДХЯ-ны дэд сайд Б.Энхбаяр Цаазын ялыг сэргээх боломжгүй тухай хийсэн тайлбартаа;

“Манай улсын хамгийн чанга ялтай таван гэмт хэргийн нэг нь бага насны хүүхдийг хүчирхийлэх, амь насыг нь хөнөөх хэрэг. Энэ хэрэгт бүх насаар нь хорих хүртэл ял оноодог. Өнгөрсөн хугацаанд бүх насаараа хорих ял эдлээд, амьд гарч ирсэн хүн байдаггүй. Нэг үгээр хэлбэл бага насны хүүхдийн эрүүл мэнд, амь насанд халдсан этгээдийг амьдын тамд “унагаж”, байж болох хамгийн хатуу цээрлэлийг оноодог ” хэмээн хэлж байх юм. Тэгэхээр бүр ч хачин “энэрэнгүй” бодлоготой болсон улс ажээ.

Мөн хуульч О.Алтангэрэл “хуульчийн хувьд миний бие хэлэлцүүлэгт дараах саналыг нэмэрлэж байна” гээд “дэлхийн олон оронд (Аргентин, Австрали, Солонгос, Польш г.м) хүчирхийлэгчдийн эсрэг хэрэглэж буй, XXI зууны трэнд гэж хэлж болохоор “хөнгөлөх” (castration penalty) ялыг Монгол улс эрүүгийн хуульд нэмэлт өөрчлөлтөөр оруулан хорих ялтай хослуулан хэрэглэх боломжтой.

Мэс заслын, эсвэл химийн аргаар хөнгөлүүлсэн этгээд бэлгийн ямар ч чадваргүй болохын зэрэгцээ ааш авир, зан байдлын хувьд ч ихээхэн өөрчлөлт ордог нь нотлогдсон. Олон жилийн хорих ялтай хослуулан хэрэглэхэд гэмт этгээдэд маш хатуу цээрлэл болно.

Зөвхөн цаазын ялыг эсэргүүцэж байна гээд олон нийтийн дунд маш хүчтэй яригдаж байгаа, жигшил зэвүүцлийг нь дээд цэгт нь төрүүлж байгаа бага насны хүүхдийг хүчирхийлэн алсан балмад асуудлыг үл тоон орхивол, сөрөг хүчнээс нэр дэвшиж сонгогдсон Ерөнхийлөгч санаачилсан болохоор элдвээр гутааж байгаад унагах ёстой гэж хандвал, Монгол төр, хууль цаазад итгэх иргэдийн итгэл улам л суларна…хэмээн бичсэн үзэгдэнэ.

Энэ нийтлэлд олон хүний санаа бодлыг оруулж буй тул энэ сэдвээр хамтран бичихээр нүүр номоор тохиролцсон иш Цэрэнгийн бичсэн зүйлийг доош үргэлжлүүлье.

Хамтран бичигч маань бага насны хүүхдийг хүчиндэж амийг нь хөнөөсөн хэрэг дээр хуулийн дээд хэмжээ сонсгож байхын чухлыг тайлбарлачихлаа.

Үндсэн хуулийн уг заалтыг сэргээхэд болгоомжлол байгаа тухай үнэн, худал юм бичээд байгаа албан тушаалтнуудын тайлбарт бас хариулт өгөх нь чухал гэж бодлоо.

Намчирхал, улстөржилтөөс бүрэн ангид байх ёстой “авлига”, “цаазын ял” гэсэн хоёр асуудалд дөрөөлөн улс орон даяар шуугилдаж, улс төрийн хонжоо хайгчид нь өөрөө тод харагдах өвчин нь хавраар сэдэрдгээрээ сэдэрч амаа билүүдэн орцгоолоо.

Нийтлэл бичиж суух яг энэ агшинд дахиад л дөрвөн настай хүүхэд хүчиндүүлсэн мэдээ сонсоод дотор улам бачуурав. Бас есөн настай хүүхэд хойд эцэг санаатай нэг муу мунхагт хүчиндүүлчихэж. Нийгэм бүхэлдээ бухимдаж, уурсаж байна.
Энэ санаачилгын үндсэн концепц юу байв. Концепц уг нь маш тодорхой юм билээ

Одоо хүчин төгөлдөр буй үндсэн хуулиар заачихсан ялын дээд хэмжээг хэрэглэхгүй болсноо тунхагласан долоон заалтаас ганцханыг нь сэргээе, бага насны хүүхэд хүчиндэж амийг нь бүрэлгэсэн нөхцөлд хуулийн дээд хэмжээ сонсгож байя л гэсэн санал.

Ялын дээд хэмжээ авна шүү дээ гэсэн бодол хүчирхийлэгчийн толгойд эрхбиш сууна

Ард түмэн дэмжиж байгаа гэж жигтэйхэн. Яахав зарим хүн цаазын ял сэргээснээр хүчирхийлэл багасах гэдэг дээр эргэлзэж байх шиг байна. Хуулийн дээд хэмжээ сонсгох нь УИХ-ын гишүүн асан Ц.Оюунгэрэлийн хэлснээр буудаад, буудаад явчихна гэсэн үг биш юм л даа, уг нь. Эрх зүйн орчин үүсгэх л тухай асуудал. Цаазын ялтай, түүнийгээ мэдээж зэрлэг харгис, онц ноцтойгоор үйлдсэн цөөн хүнд гүйцэтгэдэг олонход бол гүйцэтгэдэггүй хандлага зонхилчихоод байгааг харгалзах нь зөв юм.

Дэлхий дээр цаазын ялтай 58 улс байдгаас 22 нь ялын гүйцэтгэлээс татгалзчихаад байгаа. Үлдсэн 36 улс оронд жилдээ 2300 орчим ялтан цаазлуулж буйн дотор хятадад 1600, иранд 600 гаруй хүн цаазлагдаж байна. Цаазын ялтай хоригдлуудыг ОХУ-д тухайлбал, радио идэвхит бодисын гүний малталтад дөнгөтэй нь мөлхүүлдэг байна.

Энэтхэг ч цаазын ялтай. Шэхдээ хятад шиг олон хүнтэй ч ялыг нь бараг гүйцэтгэдэггүй юм байна. Цаазын ялтай хоригдлууд гяндан, яс цоожинд эрхэлж, овгордож суудаг үе өнгөрсөн байна. Энгийн хүн гүйцэтгэхэд арай л ахадсан хэцүү ажил аль ч улс оронд олддог л юм байна. Радио идэвхит бодисын гүний уурхайд мөлхсөн хамгийн чанга эр л гэхэд зургаан жилээс хэтэрдэггүй бололтой. Хүүхэд хүчинддэг мунагууд бол хариугүй сүгнүүд байдаг юм билээ, зургаан жил тэвчих нь юу л бол.

Ерөнхийлөгчийн саналд хуулийн дээд хэмжээ гэсэн 

Үндсэн хуулийн заалтын дор бага настай хүүхэд хүчирхийлсэн хэрэгт ялыг чангатгах концепц  байгаа нь илт ойлгомжтой байна. Мөнгөөр, эрх мэдэлтнүүдийн лүндэнгээр насаараа нь хорих  ялаас ч зувчуулан завшиж мултардаг арга бий гэсэн хардлага ч энд нөлөөлсөн биз ээ.

Ялын дээд хэмжээг тунхагласнаар Европын Холбооны хүний эрхийн конвенц зөрчигдөх үү

Хүний эрхийн түгээмэл тунхаг бичиг гараад 70 жил боллоо. Тэнд цаазын ялыг хориглосон заалт үнэхээр байхгүй. Хүний эрхийн талаар НҮБ-ын АЗ-өөс гаргасан 217 дугаар тунхаг гэж бий, тэнд ч байхгүй. Хүний амьд явах эрхийн тунхагт харин ...амьдралыг санаатайгаар таслах ёсгүй...гэсэн ганц заалт байна. Тийм учраас л улс орнууд цаазын ял оноогоод, түүнийгээ гүйцэтгэхгүй хандлагатай ч маш хатуу цээрлүүлэх логиктой болжээ.

“Цаазын ялыг сэргээх шийдвэр гарсан тэр даруйд Европын холбоо Монголоос зайгаа барина” гэж зарим нь хэлж байна. Ммаа мэдэж ярих ёстой л доо.

Европт цаазын ял хэрэгжүүлдэг нэжгээд улс бий. тэдний нэг нь беларусь. Беларусийн Ерөнхийлөгч Лукашенко Европын холбоонд хандан нялх хүүхдийг хүчиндэх, насанд хүрээгүй хүүхдүүдийг биеэ үнэлэлтэд татан оруулах гэмт хэргийн талаарх асуудлаар хуулиа чангатгах тухай удаа дараа хүчтэй шаардлага тавьсан байдаг юм.

Европын холбоо эцэст нь энэ асуудлыг тусгайлан хэлэлцэж, 44 дүгээр тунхаг гэдгээ гаргасан.  Тэнд “...насанд хүрээгүй хүүхдийг биеэ үнэлэлт рүү уруу татaх, хүчиндэхээс урьдчилан сэргийлэх үүргийг төр хариуцах ёстой” гэж заасан байдаг. Насанд хүрээгүй хүүхдийг хүчиндсэн хэргийг аливаа улсын төр өөрөө шийдэж байх нөхцөлийг ийн олгожээ.

Хуулийн дээд хэмжээг сэргээснээр хүчиндэлт буурах уу гэсэн асуулт байдаг юм. Ямартай ч дээд хэмжээ авна шүү дээ гэсэн бодол хүчирхийлэгчийн толгойд эрхбиш суух магадлал өндөр гэдгийг л сануулъя. “Дээд хэмжээ авсан гэнэ лээ” гэдэг яриа ямар хүчтэй сонсогддогийг хамгийн сайн мэдэх ард түмэн бол монголчууд билээ.

Төрийн эрхэмсэг чанар дээшилж, "бид чинь төртэй, төр нь шаардлагатай үед төмөр нүүрээ харуулдаг улс шүү дээ” гэсэн сэтгэлгээ нийгэмд дахин орж ирэх нь нэн чухал хэмээн иш Цэрэн бичжээ.

Эцэст хэлэхэд бид хэнд энэрэнгүй хандах гээд буйгаа нэг эргэцүүлж бодох хэрэгтэй гэсэн бодлоор үүнийг бичсэн бөгөөд нийтээр санал асууж буй энэ үед үзэл бодлоо хэлсэн нь энэ болой. Үнэхээр бид ирээдүй болсон үр хүүхдээ зэрлэг балмадуудын саварт алдсаар буй тул “энэрэнгүйн гүн ухаан”-ны тухай тогтож бодмоор асуудалд тулж ирлээ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Д.Эрдэнэбат: 2020 оны сонгууль руу чиглэсэн үйл ажиллагаа эхэлж байна

 0 сэтгэгдэл


УИХ-ын гишүүн Д.Эрдэнэбатыг прокуророос яллагдагчаар татах тогтоолыг АТГ-т ирүүлжээ. Уг тогтоолтой тэрбээр танилцсан талаараа хэвлэлийнхэнд мэдээлэл өгсөн юм.

“Эрдэнэт” үйлдвэрийн 49 хувийг ОХУ-ын “Ростех” компаниас худалдан авсантай холбогдуулан түүнийг яллагдагчаар татсан аж.

Тэрбээр хэлэхдээ “АТГ надаас гэрчийн мэдүүлэг авсан. Дараа нь маш шуурхай яллагдагчаар татах тухай прокурорын 75 тоот тогтоол гарсан. Иргэнийхээ хувьд энэ тогтоолтой хууль журмын дагуу танилцаж гарын үсэг зурлаа. Гэтэл өчигдөр мөрдөн байцаагчтай уулзаж тогтоолтой танилцсаны дараа хэвлэлээр ялын үндэслэл, яллагдагчаар татсан тухай эх сурвалж нь тодорхойгүй мэдээлэл тархсан. Эрүүгийн хуульд аливаа нэгэн мэдээллийг өгөхдөө прокурорын зөвшөөрөл өгөх ёстой. Би ч бас иргэнийхээ хувьд уг асуудлыг хуулийн дагуу, ямар нэг улс төргүйгээр, олон нийтэд дулиан дэлгэхгүйгээр асуудалд хандаж ирсэн. Гэтэл яагаад процесс хуулийн дагуу явж байхад эх сурвалжгүй, үндэслэлгүй мэдээллийг зорилготой тараах болов гэдэг нь анхаарал татаж байна. Яг тэр өдрийн болсон үйл явдлыг ажиглаад харж байхад Л.Оюун-Эрдэнэ сайд хөгжлийн банкны асуудлаар, мөн энэ хэрэгтэй холбоотой асуудлаар, Ч.Хүрэлбаатар сайд “Эрдэнэт”ийн 49 хувьтай холбоотой асуудлаар нийтэд мэдээлэл хийсэн. Энэ бүгдийг уялдуулаад харахад улстөржсөн шинж агуулагдаж байна гэх дүгнэлтэд хүрч байна. Тийм учраас би өнөөдөр АТГ-ын дарга, Ерөнхий прокурорын газарт хүсэлт хүргүүлж байгаагаа албан ёсоор мэдээлж байна” гэлээ.

Хүсэлтэд Эрүүгийн хянан шийдвэрлэх тухай хуульд хэрэг бүртгэл мөрдөн байцаалтын материалыг прокурорын зөвшөөрснөөр прокурорын мэдэгдэх бололцоотой гэсэн хэмжээгээр нийгэмд мэдээлж болно гэсэн заалтыг ноцтой зөрчсөн байна. Иймд Эрүүгийн хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг зөрчиж хэрэг бүртгэл мөрдөн байцаалтын шатанд байгаа хэргийн талаар олон нийтэд мэдээлсэн явдлыг хяналтдаа авч шалгаж өгнө үү хэмээжээ. Түүнээс гадна АТГ-ын дарга З.Дашдаваад “Яг энэ үндэслэлээр зөвшөөрөлгүйгээр хууль зөрчин олон нийтэд эх сурвалжгүй мэдээлэл дэлгэн улстөржсөн үйл ажиллагаа явуулсныг анхааралдаа авна уу” гэсэн хүсэлт дахин явуулж байгаа гэв.

Харин “Эрдэнэт” үйлдвэрийн 49 хувийг Монголын компани худалдан авсан тухайд тэрбээр “Эрдэнэт”-ийн 49 хувийн худалдан авалт Монгол Улсад ямар ч хохирол авчраагүй. Гэтэл онц ноцтой хохирол учруулсан мэт худал үндэслэл гаргаж байгаа нь буруу. Үүгээр “Эрдэнэт” үйлдвэрт өмнө нь гардаг байсан хулгай луйврын хэргийг хаацайлах оролдлого хийж байгаа мэт харагдаж байна. Өнөөдөр нийгэмд байгаа үнийн хөөрөгдөл, архидалт, гэмт хэрэг, өвчин зэрэг асуудлыг намжаах гэсэн арга болжээ” гэв.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Ерөнхийлөгч Х.Баттулга УИХ-ыг тарахыг дахин шаардлаа

УИХ-ын гишүүд ард түмний төлөөлөл байх ёс зүйн чадамжаа үндсэндээ алдаад байна

 0 сэтгэгдэл


УИХ-ын 49 гишүүн ЖДҮХС-гийн хөрөнгөөс жилийн гурван хувийн хүүтэй зээлийг нэн хөнгөлөлттэй нөхцөлөөр өөртөө авсан, өөрсдийн эрх ашигт нийцүүлэн өөрчлөх замаар гэмт этгээдүүдийг “хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссан” гэх нэрийдлээр хуулийн хариуцлагаас мулталсан, хүчин, хүн амины хэрэгт нэр холбогдох, авилгын гэмт хэрэгт сэрдэгдэх нь улам бүр даамжирч УИХ-ын гишүүд ард түмний төлөөлөл байх ёс зүйн чадамжаа үндсэндээ алдаад байна гэж үзээд УИХ-ыг өөрөө тарах саналыг Ерөнхийлөгч Х.Баттулга дахин гаргалаа.

Тэрбээр хагас жилийн өмнө мөн УИХ-ыг өөрөө тарах санал гаргаж байсан юм. харин энэ удаа “...Наад зах нь төрийн ордны тухай хуулийн заалтуудыг ноцтойгоор зөрчиж, албан тасалгаандаа согтууруулах ундаа хадгалах, хэрэглэх байдал даамжирснаас эрдэнэт хүний амь сүйдэх нөхцөл ч үүсжээ. Та бүхний батлан гаргасан татварын багц хуульд хүний эрх, эрх чөлөөг хясан боогдуулах зүйл, заалт өчнөөн олноор орсон. Сангийн сайд нь өөртөө шүүх эрх мэдлээс давсан олон боломж гаргасан, бизнес эрхлэгчдийн өмчлөх, чөлөөтэй зорчих эрхэд халдсан, иргэншлийн ололт болсон хязгаарлагдмал хариуцлагатай компанийн суурь зарчмыг эвдсэн олон заалтыг бусдын нөлөөлөлд автсан байдлаар оруулсныг УИХ асар хайхрамжгүйгээр, хянан үзэлгүйгээр баталлаа” гэв.

Тэрбээр хагас жилийн өмнө мөн УИХ-ыг өөрөө тарах санал гаргаж байсан юм

Тиймээс ёс зүйгүй явдал, увайгүй хандлагын үлгэр жишээ болсноос бус, ард олныг итгүүлэн үнэмшүүлэх, сайн сайханд манлайлан дагуулах чадваргүй болсон УИХ-ыг өөрөө тарахыг уриалж байна гэдгийг Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга онцоллоо.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Ардчилсан нам эрх баригчдын эсрэг жагсана гэв

10 сая ам.долларын авлигын дуулианы араас дахин нэг сайд 1.2 сая еврогийн хэрэгт холбогдсон гэв

 0 сэтгэгдэл


АН-ын удирдлагууд Засгийн газрыг огцруулахаар бүтэн сарын турш жагсаал, цуглаан зохион байгуулах болсон талаараа мэдэгдлээ.

Тус намын дарга С.Эрдэнэ Засгийн газрыг огцруулах болсон үндэслэлийг хэд хэдэн шалтгаанаар тайлбарлав. Тэрбээр “АН-ын зүгээс сарын өмнө жагсаал цуглаан хийж, эрх баригчдад шаардлага хүргүүлсэн. Шаардлагын хариуг өгч, арга хэмжээ авахгүй байсаар өнөөдрийг хүрлээ. Өнгөрсөн шөнө гэхэд шатахууны үнэ өслөө. Үнийн өсөлтийг хязгаарлахад төрийн бодлого үгүйлэгдэж байна. Мах болон хүнсний өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнэ өдрөөр биш, цагаар өсөж байна. Тиймээс хариуцлагагүй УИХ, Засгийн газарт хариуцлага тооцох хэрэгтэй.

Мөн нийгмийг хамарсан халдварт өвчин хэн хүнийг ялгахгүй нийгэмд аюул занал учруулж байна.

Сүүлийн үед сурагчдын дунд сүрьеэгийн өвчлөл нэмэгдэж байгаа нь эрүүл мэндийн салбарын бодлого алдагдсаны илрэл. Өнөөдөр хуульгүй, шүүхгүй юм шиг авирладаг асуудал хэрээс хэтэрлээ. 10 сая ам.долларын авлигатай холбогдсон сайдын асуудал дарагдаагүй байхад 1.2 сая еврогийн авлига авсан хэрэг асуудал сөхөгдөөд эхэллээ. ЖДҮХС-гаас олон зуун сая, тэрбумаар нь завшсан сайдуудын нэгэнд нь ч хариуцлага тооцсонгүй. шударга ёсны билэг тэмдэг болж томилогдсон хуулийн байгууллагын шинэ удирдлагууд арга хэмжээ авахгүй байна. Концессын 800 гаруй тэрбум төгрөгийн асуудал, хүчирхийлэгчийн асуудал, төрийн яаманд болсон аллагатай холбоотой асуудал гээд олон хэрэг шийдэгдсэнгүй. Тиймээс  үүний эсрэг нийтээрээ тэмцэх шаардлагатай гэж АН-ын гүйцэтгэх зөвлөлөөс үзэж байна” гэсэн юм.

Түүний хэлсэн үг, Засгийн газрыг огцруулах үндэслэл үүгээр зогссонгүй. АН-ын зүгээс “Эрдэнэт” үйлдвэрийн 51 хувийг барьцаалсан хэргийг эрх баригчид замхруулах чиглэлд явж байгаад шүүмжлэлтэй хандаж байна. Стандарт банкны өрийн эхний 40 сая ам.долларын төлбөрийг татвар төлөгчдийн мөнгөөр төлж, үлдэгдэлд нь 40 сая ам.долларын зэсийн баяжмалыг зуучлагч компанид өгөх тохироо хийсэн дуулдаж байгаа тухай АН-ын дарга мэдэгдсэн. Мөн тэрбээр “үүний цаана ямар луйвар нуугдаж байгааг татвар төлөгчид мэдэх эрхтэй. “Эрдэнэт”-ийг барьцаалсан “Жаст”-ын Ш.Батхүү нарын хэргийн хөөн хэлэлцэх хугацаа ирэх жил дуусна. үүнийг хэрэг хөөн хэлэлцэх хугацааны өөрчлөлтөөр аргалахаар хүлээж байна” гэж мэдэгдэв.

• Ирэх долоо хоногийн пүрэв гарагт АН-аас бүх нийтийн эсэргүүцлийн жагсаал зохион байгуулна. 

• 10 сая ам.долларын авлигатай холбогдсон сайдын асуудал дарагдаагүй байхад 1.2 сая еврогийн авлига авсан хэрэг сөхөгдөж эхэллээ. 

• “Эрдэнэт”-ийг барьцаалсан “Жаст”-ын Ш.Батхүү нарын хэргийн хөөн хэлэлцэх хугацаа ирэх жил дуусах тул хэрэг хөөн хэлэлцэх хугацааны өөрчлөлтөөр аргалахаар хүлээж байна” гэв.

Дээрх үндэслэлүүдийг нэгтгээд АН жагсаал зохион байгуулах шийдэлд хүрсэн аж. Тиймээс тавдугаар сарын 30-нд бүх ард түмний эсэргүүцлийн жагсаалыг зохион байгуулж, Засгийн газар бүрэлдэхүүнээрээ огцрохыг шаардах аж. Мөн УИХ дахь АН-ын зөвлөл Б.Пүрэвдорж гишүүний Монголбанкны ерөнхийлөгчийг огцруулах хүсэлтэд анхаарал хандуулахаа илэрхийлсэн. Ийнхүү мэдээлэл хийсний дараа сэтгүүлчдийн асуултад хариулт өглөө.

-АН-ын зөвлөлийн дарга Д.Эрдэнэбатыг яллагдагчаар татсан гэсэн мэдээлэл гарлаа. Энэ үнэн үү?

-Эрдэнэбат гишүүнийг яллагдагчаар татсан гэх мэдээлэл албан бус. Харин өчигдөр хууль хяналтын байгууллагаас дуудаж уулзсан гэсэн. Ямар учраас дуудсаныг мэдэхгүй байна. Өөрөө энэ тухай тодорхой тайлбараа өгөх байх.

-Хэнтий аймагт нэр дэвшигчийг энэ сарын 24-28-ны өдрүүдэд тодруулах ёстой. АН нэр дэвшигчээ хэзээ тодруулах вэ?

-Манай нам хуулийн хугацаанд нэр дэвшигчээ тодруулж, сонгуулийн хороонд бүртгүүлнэ. Энэ сарын 27-нд үндэсний бодлогын хороо хуралдаж, нэр дэвшигчийг тодруулна. Түүнээс гадна үндсэн хуулийн цэц дээр маргаан үүссэн байгаа. Үүнийг эрх баригч намын давхар мэх гэж харж байгаа. Нөхөн сонгуулийг эрх баригчид өөрсдөдөө ашигтайгаар эргүүлэх, үгүй бол Цэцийг ашиглаж нөхөн сонгуулийг хүчингүй болгох санаатай байна гэж харж байна.

-АН-ын дэд дарга Г.Батхүүгийн нас барсан хэсэгт камер байхгүй гэсэн. Гэхдээ Төрийн ордонд нууцын зэрэглэлтэй хэд хэдэн камер байгаа гэдгийг хэлэх хүмүүс байна. Танай намынхан камер байгаа эсэхийг шалгаж үзэв үү?

-Төрийн ордонд нууцын зэргэлэлтэй камер хаана байгааг мэдэхгүй байна. Төрийн ордны хамгаалалтын албан дарга “гишүүдийн халдашгүй байдалтай холбоотойгоор камер байрлуулах боломжгүй байдаг” гэж хэлсэн. Ардчилсан намын дэд дарга Г.Батхүү агсны хэрэг явддыг тохиолдлынх биш гэж үзэж, мэдэгдэл гаргасан. Үүнийг хуулийн байгууллагаас яаралтай шударгаар тогтоож, олон нийтэд мэдээлэхийг шаардсан. Тухайн үед зориудаар хэрэг гарсан оройноос талийгаачийг бие муутай байсан, зүрх нь өвдсөн гэх мэдээллийг маш шуурхай тарааж эхэлсэн. Энэ бол олон нийтийн анхаарлыг сарниулах гэсэн зорилготой мэдээлэл. Үүний цаана жинхэнэ сэдсэн, гүйцэтгэсэн, захиалсан хүмүүс байх магадлалтай гэж бид хардаж байгаа учраас хуулийн байгууллага энэ хэргийг шударгаар шийднэ гэдэгт итгэж байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

2020 онд “Ирээдүйн өв сан”-д нэг их наяд төгрөг хуримтлагдана

Аудитын албан тушаалтнууд цалингаа нэмүүлэх хүсэлт ирүүлжээ

 0 сэтгэгдэл


Ерөнхийлөгч Х.Баттулга татварын ерөнхий хууль, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хууль, Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хууль болон эдгээрийг дагалдаж батлагдсан хуулиудад бүхэлд нь тавьсан хоригийн хэлэлцэх хугацааг хойшлуулах хүсэлтийг төсвийн байнгын хороонд ирүүлжээ. Тиймээс ирэх даваа гарагт уг асуудлыг хэлэлцэнэ гэж тус байнгын хорооны дарга Б.Чойжилсүрэн мэдэгдсэн юм.

Үргэлжлүүлээд тус хуралдаанаар Монгол Улсыг 2020 онд хөгжүүлэх үндсэн чиглэлийг хэлэлцэв. Ирэх оны үндсэн чиглэлд тусгагдсан арга хэмжээнүүдийг хэрэгжүүлэхэд нийт 10 их наяд 216.3 тэрбум төгрөг шаардлагатай байгаа аж. Улсын төсвийн хөрөнгөөр нэг их наяд 325.5 тэрбум төгрөг, гадаад эх үүсвэрээс хоёр их наяд 111.9 тэрбум төгрөг болон төр, хувийн хэвшлийн түншлэл, хувийн хөрөнгө оруулалтаар зургаан их наяд 174.2 тэрбум төгрөг, бусад эх үүсвэрээс 604.7 тэрбум төгрөгийг тус тус санхүүжүүлэхээр Сангийн яам төлөвлөсөн байна. 

Ингэснээр эдийн засгийн бодит өсөлт зургаан хувь, инфляцын түвшин найман хувиас ихгүй, төсвийн алдагдлын ДНБ-д эзлэх хэмжээ 5.1 хувиас хэтрэхгүй, ажилгүйдлийн түвшин 6,5 хувиас бага байна гэж тооцоолжээ.

Мөн төсвийн тухай хуулийн дагуу тогтворжуулалтын сан, ирээдүй өв сангаар дамжиж хуримтлал бий болдог. Эдгээр сан 2019 оноос өргүй болж эхлэх аж. Ирээдүйн өв санд 2019 онд батлагдсан төсвөөр 553 тэрбум төгрөг, 2020 онд нэг их наяд гаруй төгрөг хуримтлагдахаар тооцсон байна.

Түүнчлэн зээлийн хүүг захиргааны аргаар бууруулахад хүндрэл үүсдэг гэж Сангийн сайд хэлэв. “2016 онтой харьцуулахад зээлийн хүү гурван пунктээр буусан. Улсын их Хурлаас баталсан татварын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгад гадны хөрөнгийн эх үүсвэрийг оруулж, гарахад 10 хувийн татвар авдаг байсныг хоёр дахин бууруулж таван хувь болгосон.

Ингэснээр зээлийн хүүг бууруулахад чухал нөлөө үзүүлнэ. Мөн УИХ-д өргөн мэдүүлсэн гадны банк оруулахад эрх зүйн орчныг зохицуулах хуулийг шуурхай баталбал зээлийн хүү буурах боломжтой” гэж Ч.Хүрэлбаатар сайд онцолсон.

Төсвийн байнгын хороогоор хэлэлцсэн дараагийн асуудал нь “Төрийн аудитын байгууллагын албан хаагчдын албан тушаалын цалингийн хэмжээг тогтоох тухай” төсөл байв.

Төрийн өндөр албан тушаалтны зэрэг зиндаа, түүнтэй адилтгах төрийн албан тушаалын зэрэглэлээр Монгол Улсын Ерөнхий аудиторын албан тушаалын зэрэг нь ТӨ-IVA-д заасан адилтгах албан тушаалын зэрэглэлд хамрагддаг.

Зээлийн хүүг захиргааны аргаар бууруулахад хүндрэл үүсдэг

Энэ нь Монгол улсын Ерөнхий прокурорын албан тушаалын ангилал зэрэглэлтэй адил аж.

Мөн саналд цалинг нэмэгдүүлэх санал болон судалгааг хавсаргасан байна. Энэ судалгаагаар үндэсний аудитын газрын нэг албан хаагчийн албан тушаалын дундаж цалин нь ерөнхий прокурор, АТГ, шүүхийн байгууллагын албан тушаалын дундаж цалингаас 14-54 хувь бага байгаа аж.

Аудитын байгууллагын албан хаагчид нь дээрх байгууллагын албан хаагчдын адил нотлох баримтад тулгуурлаж ажилладаг ба аудитын байгууллагаар илэрсэн зөрчлийн нотлох баримтад тулгуурлан хууль хүчнийхэн мөрдөн шалгах үйл ажиллагаа явуулдаг. Иймд цалинг тогтоохдоо аудитын байгуулагыг хараат бусаар, бие дааж ажиллах боломжийг хангах нь зөв юм гэжээ.

Өнөөдрийн байдлаар Ерөнхий аудиторын цалин 1.7 сая төгрөг байгаа аж. Харин Ерөнхий прокурорынх 2.2 сая байгаа юм. Тиймээс цалинг 1,879.350 төгрөг болгон нэмэгдүүлэх саналыг ирүүлжээ.

Түүнээс гадна Ерөнхий аудиторын орлогч, ҮАГ-ын тамгын газрын дарга, газрын захирал бөгөөд тэргүүлэх аудитор, газар, хэлтэс, албаны дарга…гэх мэт албан тушаалтан, шинжээч, менежерүүдийн цалинг нэмүүлэх хүсэлт ирүүлснийг төсвийн байнгын хорооны гишүүд дэмжлээ.