A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3512/

Д.Алтжин: Дэлхийн загварын чиг хандлагыг монгол ноолууртай хослуулан урлаж байна

Д.Алтжин: Дэлхийн загварын чиг хандлагыг монгол ноолууртай хослуулан урлаж байна

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3512/
  • Anna Cashmere брэндээ бий болгохоос өмнө зургаан жилийн турш олон улсын ноолуурын зах зээлийн хэрэглээг судалсан



Монгол ноолуурыг дэлхийд таниулан, олон улсын ноолууран бүтээгдэхүүний зах зээлд танигдаад буй Anna Cashmere брэндийн кретив дизайнер Д.Алтжинтай ярилцлаа. Тус компани нь АНУ, БНХАУ, Энэтхэг, Итали, БНСУ зэрэг улсад бүтээгдэхүүнээ гаргаж, захиалга авах болон сурталчилгаа борлуулалт хариуцсан төвүүдээ нээн ажиллуулж байгаа юм. Олон улсад нээлтээ хийсэн хамгийн сүүлийн салбар дэлгүүр нь Сөүлийн Lotte сүлжээ дэлгүүрт байрладаг аж. Харин Монгол Улсад албан ёсны худалдааны төвөө Romana residence-д өнөөдрөөс нээж буй юм. Тус компанийн зорилго нь монгол ноолуурын чанар, үнэ цэнийг дэлхийд таниулж, хамгийн сүүлийн үеийн загварлаг хувцсаар эх орны хэрэглэгчдээ хангах аж. Мөн мал, амьтны эрхийг зөрчихгүй, байгальд ээлтэй технологиор үйлдвэрлэл эрхэлж буйгаараа онцлог.


-Anna Cashmere брэнд Монгол дахь албан ёсны showroom-ээ нээж байна. Өмнө нь олон улсын зах зээлд танигдаж, гадаадын орнуудад бүтээгдэхүүнээ экспортолсон. Ихэнх бизнес эрхлэгчид эх орондоо танигдаж, боловсруулалт хийгээд, дараа нь олон улсын зах зээлд хөл тавьдаг. Харин танайх бизнесийн гараагаа гадны зах зээлээс эхэлсэн нь сонирхол татаж байна. Энэ талаар яриагаа эхэлье? 

-Манай компани үйл ажиллагаагаа эхлүүлээд жил орчим болж байна. Гэхдээ Anna Cashmere брэндээ бий болгохоос өмнө зургаан жилийн турш олон улсын ноолуурын зах зээлийн хэрэглээг судалсан. Улмаар малчны гар дээрээс өндөр чанартай ноолуур авах, ширхэг утас ээрэх зэргээс эхлээд жижиг элементийг ч нарийвчлан авч үзэн, дамжлага бүр дээр анхаарал хандуулан, багагүй цаг хугацаа, хөрөнгө мөнгө зарцуулсан. Мөн монгол ноолуурын чанар сайн ч загвар зохион бүтээгчийн шийдэл, хувцасны загвараараа тэр бүр шинэлэг байж чаддаггүй. Ер нь улс орнуудын загварын чиг хандлага, хүмүүсийн сонирхол харилцан адилгүй байдаг. Тухайлбал, зарим улсын иргэд ганган, хээнцэр зүйл сонирхдог бол зарим нь энгийн загварт дуртай байдаг. Тиймээс олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн бүтээгдэхүүн бий болгохын тулд маш их туршлага, мэдээлэл шаардлагатай болдог. Мөн тухайн улсын онцлогт тохирсон хувцас үйлдвэрлэхийн тулд загварын чиг хандлагыг нь анхаарах хэрэгтэй. Үүний тулд бид гадаадын загвар зохион бүтээгчдийг ажиллуулан, улс орон бүрээс туршлага хуримтлуулж байна. Anna Cash-mere брэнд хамгийн анх АНУ-д бүтээгдэхүүнээ гаргасан. Манай бүтээгдэхүүн бидний хүлээлтээс ч өндөр үнэлэгдэж, дэлхийн том брэндүүдтэй өрсөлдөхүйц чанар, дизайнтай байж чадсан. Энэ нь брэндийнхээ үнэ цэнийг таньж, чанар стандартаа улам сайжруулахад том түлхэц боллоо. Харин одоогийн байдлаар АНУ, БНХАУ, Энэтхэг, Итали, БНСУ-д захиалга авах болон сурталчилгаа борлуулалт хариуцсан төвүүдээ нээн ажиллуулж байна. Мөн сүүлд Сөүл дэх Lotte сүлжээ дэлгүүрт нэрийн дэлгүүрээ нээсэн. Харин өнөөдөр эх орондоо анхны албан ёсны нэрийн дэлгүүрээ Romana residence-д нээж байна. Ийнхүү дэлхийд хүлээн зөвшөөрөгдөж, хамгийн сүүлийн үеийн загварын чиг хандлагаар хийгдсэн бүтээгдэхүүнийг монголчууддаа хэрэглүүлэхээр дотоодын зах зээлд хөл тавьлаа.

-Сүүлийн үед дэлхий дахинд амьтны эрхийг зөрчиж, үйлдвэрлэл явуулахаас татгалзах хандлага бий болж байна. Түүнчлэн дэлхийн томоохон хувцас үйлвэрлэлийн компаниуд мал, амьтны гаралтай бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэлдээ ашиглахгүй байхаа мэдэгдээд буй. Олон улсын амьтны эрхийг хамгаалах байгууллагаас монгол ноолуурыг самнаж буй видео гаргасан нь ноолууран бүтээгдэхүүний зах зээлд сөрөг нөлөө үзүүлсэн гэх хүн олон. Энэ талаар та ямар бодолтой байна вэ? 

-Бид амьтны эрхийг зөрчиж, үйлдвэрлэл хийхийн эсрэг байр суурьтай байдаг. Гэхдээ ямааны ноолуур самнах нь амьтныг зовоож буй хэрэг биш. Таван хошуу малаас хамгийн эмзэг, мэдрэмтгий нь ямаа байх. Тиймээс л ноолуурыг нь самнах үед элдэв аяг гаргадаг болов уу /инээв/ Ноолуур нь хүйтэнд ургаж, халуунд гууждаг онцлогтой. Хэрэв дулааны улиралд ноолуурыг нь авахгүй бол хачиг, хуурсанд баригдаж, хүндрэл үүснэ. Хонь ч ялгаагүй, ноосноос нь салгахгүй бол асуудал тулгардаг шүү дээ. Бид ч гэсэн халуун байхад зузаан хувцас өмсөөд байвал хэцүү. Яг л түүнтэй ижил асуудал. Ноолуур үнэ цэнд хүрээгүй байх үед ч монголчууд урин, дулааны улиралд ямааныхаа ноолуурыг самнадаг л байсан. Хүмүүс ноолуур үнэтэй болчихоор самнаж, бизнес хийдэг гэж боддог бол өрөөсгөл ойлголт. Харин амьтны эрх зөрчинө гэдэг өөр ойлголт. Тухайлбал, зарим улсад жилийн дөрвөн улиралд амьтдыг тусгай хашаанд хашиж, малладаг. Энэ бол жинхэнэ эрхийг нь зөрчиж байгаа бүдүүлэг үйлдэл юм. Сонирхуулахад, манай компанийн бас нэг гол онцлог нь хүний хөдөлмөр мөлжөөгүй, байгаль дэлхийд ээлтэй, амьтны эрхэнд халдаагүй болохоо олон улсын байгууллагаар батлуулж, сертификат авсан. Ингэснээрээ дэлхийн брэндүүдтэй хамтарч ажиллах боломж бүрдэж, олон улсын зах зээлд танигдахад том түлхэц болох юм.

-Манай улсын уур амьсгалын онцлогоос хамаарч ноолуурын чанар сайн байдаг. Мөн Монгол ноолуур үндсэн дөрвөн өнгөтэй тул будаг ашиглахгүйгээр органик бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх боломжтой. Тиймээс дэлхийн зах зээлд Монгол ноолууран бүтээгдэхүүн ноёлох боломж бий байх?

-Тийм шүү. Манай улс эрс тэс уур амьсгалтай, өвөл их хүйтэрдэг тул ноолуур шигүү, чанар сайтай ургадаг. Түүнчлэн аймаг бүрийн ноолуур харилцан адилгүй. Өвөл 30-40 хэм хүртэл хүйтэрч, цас их ордог аймгийн ноолуур өндөр чанартай гардаг. Мөн өвөл хүйтэрч, цас, зудтай байх тусам л тухайн жилийн ноолуурын чанар сайжирсан нь анзаарагддаг. Дулаан өвөл чанар муу, шороо ихтэй байдаг. Өнгөний тухайд, үндсэн дөрвөн өнгийн ноолуур гардаг нь үйлдвэрлэгчдэд үнэхээр том давуу тал болдог. Тухайлбал 57 номерын бор өнгийн ноолуураар хийсэн хувцас дэлхийд маш их эрэлттэй байдаг. Итали улсад хамгийн их борлуулалттай, ноолууран бүтээгдэхүүний тоонд энэ өнгийн хувцас дээгүүрт ордог. Учир нь ийм төрлийн ноолуур БНХАУ-д байдаггүй юм. Түүнчлэн монгол ямаа тал дээр дураараа бэлчиж, хамгийн шимтэй ногоогоор хооллож, хамгийн өндөрлөг газар бэлчдэг. Энэ нь ноолуурын чанар сайн, шигүү, үзэмжтэй гарах хамгийн чухал хүчин зүйл болдог. Хүнээр төлөөлж бодоход стрессгүй, тайван байвал үс сайхан ургадагтай л ижил ойлголт. Харин гаднын орнууд малаа хашиж, эрх чөлөөгүй байлгадаг нь ноолуурын чанар муу гарахад хүргэдэг юм.

-Манай улс нийт ноолуурынхаа 80 орчим хувийг Хятад улсад хагас боловсруулан гаргаж, үлдсэн 20 хувиар нь л эцсийн бүтээгдэхүүн хийдэг гэсэн статистик гарсан байна. Танайх түүхий эд нийлүүлдэг компанийн хувьд энэ тал дээр ямар бодолтой байдаг вэ?

-Энэ онд монголын ноолууран болон сүлжмэл эдлэлийг АНУ-руу татваргүйгээр экспортлох талаар хэлэлцсэн. Бид өнгөрсөн сард энэ талаар АНУ-ын конгрессын гишүүнтэй уулзаж, нөхцөл байдлыг асууж, тодруулсан юм. Одоогоор парламент дэмжсэн, ажлын хэрэгжилт 90 хувьтай байна гэсэн мэдээлэл өгсөн. Энэ шийдэл ажил хэрэг болж хэрэгжих юм бол монголчууд ноолууран хувцсаараа АНУ-ын 430 сая хүн амын хэрэгцээг хангах зах зээл нээлттэй болох юм. Ингэснээр манай улсын гурван сая иргэн бүгд кашмер үйлдвэрлэсэн ч болохоор асар том боломж бий болно. Улмаар улсын эдийн засгийн байдал ч сайжирна. Манай компанийн хувьд одоогоор тав орчим улсад түүхий эд нийлүүлж байна. Жилд дунджаар 600 тонн түүхий эд арилжаалдаг. Экспорт хийдэг улсуудын хамгийн том төлөөлөгч нь БНХАУ. Тус улс манай орны ноолуураар бизнес хийж, асар их орлого олж байна. Тухайлбал, тус улсын зарим компанид муу түүхий эдээр хийсэн бүтээгдэхүүнийг монгол ноолуур хэмээн, өндөр үнээр зарж байна. Монгол ноолуурын өнгө, чанар нь онцгой болохыг дэлхийд таниулах хэрэгтэй. Сүүлийн үед ноолууран бүтээгдэхүүнийг халуун орны хүмүүс ч их сонирхох болсон. Учир нь халуун орон дотоод орчны агааржуулалтын хэрэглээ өндөр тул эрүүл мэндээ хамгаалах зорилгоор ноолууран бүтээгдэхүүн түлхүү хэрэглэх болсон. Бид энэ хэрэгцээнд нийцүүлж, хөнгөн, нимгэн бүтээгдэхүүнийг сонголттойгоор үйлдвэрлэн, худалдаалж байна. 

-Монгол Улсад ноолуурын чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг 600 орчим аж ахуй нэгж байдаг гэх судалгаа бий. Тансаг зэрэглэлийн энэ зах зээлд өрсөлдөөн их буй нь үүнээс харагдаж байна. Танай компани эл өрсөлдөөнд ялгарч буй гол хүчин зүйл нь юу вэ?

-Бид 21 аймагт бэлтгэн нийлүүлэгчийн сүлжээтэй. Тиймээс чанар, стандартад нийцсэн, сайн ноолуурыг малчдын гар дээрээс авдаг. Мөн малчдад хэрхэн ямаа самнаж, ноолуураа яаж хадгалах талаар сургалт, зөвлөмж өгж байсан удаа бий. Улмаар нийлүүлсэн ноолуурынаа ширхэг бүрийг маш нарийн судалдаг. Тиймээс 21 аймгаас авсан ноолуурынхаа хамгийн сайн чанартайгаар нь Anna Cashmere брэндийнхээ бүтээгдэхүүнийг гаргадаг. Ноолуураа сонгож авахаас эхлээд эцсийн бүтээгдэхүүн болох хүртэлх бүх зүйлийг нь өөрсдөө хийдэг болохоор манай брэндийн хувцас дэлхийд үнэлэгдэж байгаа байх. Мөн онцлох нэг зүйл нь бид дэлхийн загварын хамгийн сүүлийн үеийн чиг хандлагыг судалж, маш хурдтай ажиллан, шинэлэг загвараар хувцсаа үйлдвэрлэдэг. Монгол улсын хувьд дэлхийд трэнд болж буй хувцсыг хурдан хугацаанд авч, хэрэглэхэд хүндрэлтэй. Тиймээс дэлхийн хамгийн сүүлийн үеийн загвараар хийсэн хувцсыг хэрэглэгчдэд зориулан, эх орныхоо бүтээгдэхүүнээр үйлдвэрлэн, нийлүүлж буйгаараа онцлог. Мөн олон улсын загвар зохион бүтээгчид зөвлөлдөж хувцасны загварыг гаргадаг тул бүтээгдэхүүний загвар дахин давтагдашгүй, хамгийн өвөрмөц, шинэлэг байдаг. Үүнээс гадна бид хувцсыг зөвхөн үйлдвэрлэж, худалдаалаад зогсохгүй хэрхэн өмсөж, ямар үед, юутай зохицуулан хэрэглэх талаарх зөвлөгөө хүргэж ажилладаг. Өөрөөр хэлбэл, хэрэглэгчидтэйгээ ойр байж, нэг хувцсаар хэрхэн олон төрлийн дүр төрхийг бүтээх тал дээр нь анхаарч ажилладаг. Монголд ноо лууран хувцасны стилисттэй анхны компани гэж хэлж болно.
















A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хөл хорио хавдартай өвчтөнүүдийг бухимдуулж байна

  • Таван хүн тутмын нэг нь Улсын онцгой комиссын хөл хорио эмчилгээнд нөлөөлсөн хэмээн хариулжээ
  • Орон нутагт химийн тариа тасарснаас болж хотод ирэх шаардлага гарсан гэж хариулсан байна

Энэ цагийн хамгийн хэцүү өвчин бол хорт хавдар. Манай улсад жил ирэх тусам хорт хавдрын өвчлөл нэмэгдэж, залуужиж байна

2018 онд гэхэд 6073 хүн хавдартай болох нь оношлогдож, 4412 хүн хорт хавдрын улмаас нас барсан гэсэн статистик гарчээ. Харин 2019 онд 6045 хүн хавдраар өвчилж эмнэлэгт ханджээ. Дэлхий даяар тархсан цар тахал зарим хавдартай өвчтөнийг сэтгэл зүйн дарамтад өртүүлж байна. Энэ талаар Хавдрын үндэсний зөвлөлөөс судалгаа хийжээ. Тус байгууллага хавдартай өвчтөн, тэдний асран хамгаалагч нараар COVID-19-тэй холбоотой нөхцөл байдлыг үнэлэх тест бөглүүлсэн байна. Үүнд 179 хүн хамрагдсан бөгөөд тэдний 39.1 хувь нь хорт хавдартай өвчтөн, 60.9 нь өвчтөний асран хамгаалагч байжээ. COVID-19-ын үеийн хөл хорио, хязгаарлалтын арга хэмжээ нь хавдартай өвчтөн ба тэдгээрийн асран хамгаалагч нарын 31 хувийнх нь сэтгэл санааны байдалд нөлөөлсөн нь судалгаанаас харагджээ. Мөн дөрвөн хүн тутмын нэг нь хэдэн өдрийн турш, 10 хүн тутмын нэг нь бараг өдөр бүр бухимдаж, сэтгэл санаа тогтворгүй байдаг хэмээн хариулсан байна. Түүнчлэн таван хүн тутмын нэг нь Улсын онцгой комиссын хөл хорио эмчилгээнд нөлөөлсөн хэмээн хариулжээ. Зарим хүний эмчилгээний цаг хойшилсон, эмнэлэгт оруулахгүй болсноор эмчтэйгээ уулзаж чадахаа байсан, орон нутагт химийн тариа тасарснаас болж хотод ирэх шаардлага гарсан гэж хариулсан байна. Судалгаанд оролцсон иргэний 63.1 хувь нь санхүүгийн хямралд өртжээ. Цаашид хэрхэх нь ойлгомжгүй байгаа болохоор сэтгэлийн түгшүүртэй байгаагаа 45.3 хувь нь илэрхийлсэн байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Үндсэн хууль, парламентын эрхийн дээгүүр гишгэлсэн шийдвэрт ямар хариу барих вэ

  • Халдашгүй байдлыг үл тоон хорьдог буруу жишиг Ж.Эрдэнэбатаар дуусгавар болоосой
  • Энд Ж.Эрдэнэбат аль нам, ямар фракцын гишүүн гэдэг хамаагүй. Хэрэг хийсэн, эсэх нь ч дараагийн асуудал. Харин парламентын гишүүнийг баривчлах, цагдан хорих хязгаарыг давсанд л гол учир бий

УИХ-д сонгогдсон эрхмүүд өчигдөр Төрийн ордонд гишүүний түр үнэмлэхээ ёслол төгөлдөр гардаж авлаа. Уг нь 76 гишүүн үнэмлэхээ авах ёстой байсан ч нэг нь ирж чадсангүй. Тэр бол хорих 461 дүгээр ангид саатуулагдаж буй Ж.Эрдэнэбат гишүүн. Сонгуулийн өмнөхөн, бүр тодруулбал зургадугаар сарын 12-нд түүнийг Ерөнхий сайд байхдаа үйлдсэн гэх хэрэгт нь холбогдуулан цагдан хорьсныг бид мэднэ. СЕХ-ны даргын тайлбарласнаар бол гишүүний үнэмлэхийг заавал өөрт нь гардуулж өгөх ёстой тул хэн нэгэнд дайх боломжгүй гэнэ. Тэгэхээр СЕХ-ны төлөөлөл хорих ангид очих уу, эсвэл Ж.Эрдэнэбат гишүүнийг суллах уу гэдэг нь сонирхол татаж байна. Нэгэнт гишүүнээр сонгогдсон юм чинь яаж ийж байгаад үнэмлэхийг нь өгөх байлгүй дээ. Ер нь энэ жилийн сонгууль хорих ангиас зургаан хүн нэр дэвшин өрсөлдөж, нэг нь ялалт байгуулсан гэдгээрээ түүхэнд үлдэх байх. 

Уг нь сонгуульд нэр дэвшигчийг баривчлах, хорих тохиолдолд заавал СЕХ-ноос зөвшөөрөл авна гэх хуулийн өөрчлөлтийг парламент өнгөрсөн жил УИХ-ын сонгуулийн тухай хууль батлахдаа оруулсан. Харин шүүх өөрийн шийдвэрээ “Нэр дэвшихээс өмнө мөрдөн байцаалт, прокурорын шатанд эрүүгийн хэрэг үүсгэж, түүнтэй холбоотой мөрдөн байцаалтын ажиллагаа нэгэнт явагдаж дууссан, шүүхэд хэрэг нь шилжиж ирсэн, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа үргэлжлэн явагдаж байгаа нэр дэвшигчийн хувьд хууль хэрэгжүүлэгчид урьд эхэлсэн ажиллагаандаа зөвшөөрөл авах асуудлыг зохицуулаагүй” хэмээн тайлбарласан. Ийм тайлбараар таван нэр дэвшигчдийг хорьсон шалтгаанаа зөвтгөдөг юм байж. Тэгвэл бүрэн эрх нь хэвээр байгаа УИХ-ын гишүүнийг хорьсон нь хуулийг жинхэнэ утгаар нь уландаа гишгэсэн үйлдэл болсон. Энд Ж.Эрдэнэбат аль нам, ямар фракцын гишүүн гэдэг хамаагүй. Хэрэг хийсэн, эсэх нь ч дараагийн асуудал. Харин Монгол Улсын Үндсэн хууль болон УИХ-ын тухай хуулийн дээгүүр гишгэж, парламентын гишүүнийг баривчлах, цагдан хорих хязгаарыг давсанд л гол учир бий.

Тухайлбал, Үндсэн хуулийн 29-р зүйлийн 2-т “Улсын Их Хурлын гишүүний халдашгүй байдлыг хуулиар хамгаална” хэмээн заажээ. Мөн УИХ-ын тухай хуульд “Гэмт үйлдлийнх нь явцад, эсхүл гэмт хэргийн газарт нотлох баримттай нь баривчилж, улмаар бүрэн эрхийг нь түдгэлзүүлэх тухай саналыг Улсын ерөнхий прокурор УИХ-д оруулсан, гишүүнд холбогдуулан эрүүгийн хэрэг үүсгэсэн бөгөөд Улсын ерөнхий прокурор түүний бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэх тухай саналыг УИХ-д оруулсан тохиолдолд бүрэн эрхийг нь түдгэлзүүлнэ” хэмээсэн байна. Ийм тодорхой заалтууд байсаар атал УИХ-ын гишүүнийг баривчилж байгаа нь шүүх төрийн эрх барих дээд байгууллагын эрхэнд халдаж буйг тодорхойлчихож байгаа хэрэг биш үү. Цаашилбал хуулиар хамгаалагдсан хүн, дархлагдсан бүрэн эрхт этгээдийг чингэж “элэг барьж” чадаж байгаа юм чинь жирийн иргэдийг яадаг бол гэсэн айдсыг ч төрүүлэх нь лавтай. Нөгөөтэйгүүр гишүүнээ өмгөөлж, бүрэн эрхийг нь хамгаалах ёстой УИХ, СЕХ таг чиг өнгөрсөн нь тун ч буруу жишиг тогтох үндэс болчихлоо. Энэ янзаараа бол дургүй хүргэсэн гишүүнээ барьж аваачаад хорьчихвол хэн ч өмгөөлж хамгаалдаггүй тийм тогтолцоо бүрдэхэд гайхах зүйл алга. Хэрэв хууль, шүүхийнхэн тийм л эрхтэй юм бол УИХ-ын гишүүний халдашгүй байдал гэдэг хамгаалалтаа авч хаявал таарна.

Энэ талаар МУИС-ийн Хууль зүйн сургуулийн профессор, хууль зүйн доктор О.Мөнхсайхан маш ойлгомжтой тайлбарласан. Тэрбээр “ Шүүх нь хараат бусаар ажиллах боломж хязгаарлагдмал өнөөгийн нөхцөлд УИХ-ын гишүүний халдашгүй байдлыг сулруулчихвал түүнийг улс төрийн явцуу сонирхлоор ашиглаж, парламентыг тогтворгүй байдалд оруулах магадлалтай. УИХ-ын гишүүний халдашгүй байдлыг өндрөөр хамгаалсан хууль нь өөрчлөгдөөгүй байхад шүүх түүнийг үл тооно гэдэг бол байж боломгүй” хэмээн ярилцлагадаа өгүүлжээ. Үүнийг бичихдээ Ж.Эрдэнэбат гишүүнийг онцгойлон үзэж, өмгөөлж, хамгаалах гэсэнгүй ээ. Аль намын гишүүн байх нь ч чухал биш гэдгийг дээр өгүүлсэн. Түүний оронд Дорж, Дондогийн хэн ч байлаа гэсэн асуудлыг хуулийн дагуу л шийдэх ёстой гэсэн санаа юм. Хэрэв ийм л үед бурууг эсэргүүцэж, дуугарахгүй бол цаашид хэн дуртайгаа барьж хорьдог буруу жишиг тогтчих гээд байна. Санаачилсан хуулийг нь дэмжихгүй бол “барьж хорьчиход ядах юм байхгүй шүү” гэж шантаажлаад л хэргээ бүтээдэг болно гэсэн үг. Уг нь ийм эрсдэл бий болгохгүйн тулд л УИХ-ын гишүүний халдашгүй байдал гээчийг гаргаж ирсэн гэж боддог юм.

Харин одоо шүүхийнхэн энэ бүх бантангаа яаж цэвэрлэх гэж байгаа юм бол. Нэгэнт УИХ-ын гишүүнээр дахин сонгогдчихсон юм болохоор үргэлжлүүлэн хориод байж чадахгүй байх. Тэгэхээр шинэ парламент бүрдсэний дараа бүрэн эрхийг нь түдгэлзүүлэх санал оруулах биз. Хэрэв тэр үед УИХ хүсэлтийг нь хүлээн авбал бүх зүйл зөв голдрилдоо орох учиртай. Хууль тогтоох дээд байгууллагаас ч дээгүүр эрх мэдэл эдэлж, дуртай хүнээ барьж хорьдог буруу жишиг Ж.Эрдэнэбатаар дуусгавар болоосой билээ. Мөн Үндсэн хууль, парламентын дээгүүр гишгэлсэн хуулийнхан энэ үйлдэлдээ хариуцлага хүлээх нь зүйд нийцнэ. Харин хамгийн түрүүнд дуугарах ёстой, гишүүнийхээ эрхийг хамгаалах учиртай УИХ-ын дарга Г.Занданшатар болоод гишүүд нь бүлх залгисан мэт чимээгүй өнгөрөв. Ангийнх нь нэгэн баригдахад дуугүй өнгөрсөн УИХ-ын гишүүд өөрсдийнх нь ээлж ирэхэд яах бол. Хаа очиж түүнтэй нэг тойрогт өрсөлдсөн эсрэг намынх нь нэр дэвшигч С.Баярцогт баривчилгааг буруушааж, өрсөлдөгчөө өмөөрч харагдана лээ. Эр хүн гэж магтъя.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Газрын төлбөр их хэмжээгээр нэмэгдсэнийг иргэд мэдээгүй байна

  • Нийслэлд газрын төлбөрийн орлого 2017 оныхоос хоёр дахин нэмэгдэж 64.4 тэрбумд хүрчээ
  • Эдийн засгийн хүндрэл намжтал хувийн хэвшлийн эзэмшиж буй газрын төлбөрийг хөнгөлөлт чөлөөлөлтөд хамруулбал нүдээ олсон алхам болно
  • Нийслэлд эзэмшүүлсэн газраас 48 тэрбум төгрөг төвлөрүүлэхээр төсөвлөжээ

УИХ, Засгийн газар коронавирусийн цар тахлын улмаас орлого нь буурсан аж ахуй нэгж, иргэний орлогын татвар болон Нийгмийн даатгалын шимтгэлийг зургаан сараар тэглэсэн. Энэ “өршөөл” үр дүнгээ өгч хувийн хэвшил, түүнд ажиллагсдын орлого тодорхой хэмжээгээр нэмэгдсэн нь сайшаалтай. Харин аж ахуй нэгжүүдэд газрын төлбөр төвөг учруулж мэдэхээр байна. Энэ нь Засгийн газраас баталсан газрын үнэлгээний тойрог, бүс, төлбөрийн хэмжээг шинэчлэн тогтоох тогтоолтой холбоотой. Засгийн газар 21 жилийн дараа төрийн, нийтийн өмчид хамаарах газрын төлбөрийг нэмсэн нь энэ бөгөөд улсын төсвийн орлогыг үлэмж хэмжээгээр нэмэгдүүлэх зорилготой юм. Засгийн газраас 2018 онд баталсан тус тогтоолоор аймаг, нийслэлийн төвийн болон бэлчээрийн газрыг үнэлж төлбөрийг нэмж тогтоосноос гадна уул уурхай, аялал жуулчлал гээд бүхий л салбарын бизнест хамаарах газрын төлбөрийг нэмсэн. Тухайлбал, 1997 оноос нийслэлийн газрыг таван бүс, 10 төрлөөр тогтоож нэг ам метр газарт 440 төгрөгийн төлбөр авч байсан бол 2018 оноос эхлэн бүс, төрлийн тоог нэмсэн юм. Үүний дагуу аймаг, дүүргүүдийн ИТХ тогтоол гаргаж, газрын албадаас газрын төлбөр тооцох итгэлцүүрийн тоон утга, бүсийн хил хязгаарыг баталжээ. Нийслэлд л гэхэд төвийн зургаан дүүргийг 16 бүс, Налайх дүүргийг 12, Багануурыг ес, Багахангайг хоёр бүстэй байхаар тогтоож, газар эзэмшигч, ашиглагч нийт 21 мянга орчим иргэн, хуулийн этгээдийн гэрээг шинэчилж, газрын төлбөрийг нэмэгдсэн дүнгээр авч байгаа юм. 

УИХ-аас 2020 оны төсвийн тухай хуулийг батлахдаа Засгийн газраас өргөн барьсан газар эзэмшиж, ашиглаж байгаа иргэн, ААН-ийн газрын төлбөрийн орлогыг бүрэн хураадаг болох зорилтыг дэмжсэн. Энэ хүрээнд газрын төлбөрийн орлогоор 107.5 тэрбум төгрөгийг улсын төсөвт төвлөрүүлэх учиртай. Тэр дундаа нийслэлийн бүсээс нийт орлогын хагасыг буюу 48.5 тэрбум төгрөг хуримтлуулахаар хуульчилсан юм. Тухайлбал, Нийслэлийн Өмчийн ашиглалт удирдлагын газар 77.6 тэрбум төгрөг төвлөрүүлэхээс газрын төлбөрөөр 48.5 тэрбум, үлдсэнийг нь газрын дуудлага худалдаанаас олохоор төсөвлөжээ. Газрын төлбөрийг нэмэгдүүлсэн дүнгээр авах болсноор хувийн хэвшил, иргэдийн орлогоос тодорхой хэмжээгээр хасагдах нь ойлгомжтой. Харин энэ талаар олон нийт бага мэдээлэлтэй байсан нь хүнд рэлийн энэ үед мэдрэгдэж эхэлжээ. Тэр дундаа нийслэлд газар эзэмшиж, ашиглаж байгаа иргэд, аж ахуй нэгжийн эздэд илүүтэй мэдрэгдэж байгаа аж. Мөн зуслангийн газар эзэмшигч иргэд төлбөр яагаад нэмэгдсэн талаар газрын албаныхныг байцаах болжээ. Засгийн газраас баталсан тогтоолоор нийслэлийн төвийн зургаан дүүргийн газрын бүсчлэл, үнэлгээг тогтоохдоо иргэдийн эзэмшиж буй зуслангийн газрыг бүсээс хамаарч 18-818 сая төгрөг, ААН-ийн эзэмшиж, ашиглаж буй газрын төлбөрийг бүс болон төрлөөс хамаарч 192 саяас 1.4 тэрбум төгрөгөөр үнэлсэн байгаа. ААН-ээс авах газрын төлбөрийг аймаг дүүргийн ИТХ-аас баталдаг учир харилцан адилгүй. Харин иргэний эзэмшиж буй зуслангийн газарт төлбөр ноогдуулахдаа 90 хувийг нь хөнгөлж 10 хувьд нь татвар авч байгаа аж. 

(Нийслэлийн газрын бүсийн үнэлгээ)

Зуслангийн газар эзэмшиж буй иргэн бүсийн үнэлгээний дагуу 10 хувийнтөлбөрийг жил бүр төлнө. Энэ нь 15 жилээр үржвэл чамгүй мөнгө болох юм. Мөн хүснэгтээс харвал нийслэлд газар эзэмшиж буй үйлдвэрлэл үйлчилгээ эрхлэгч аж ахуй нэгж газрын төлбөр өндөр дүнтэй төлөхөөр байна. Үүний цаана хувийн хэвшлийн орлогоос чамгүй мөнгө зулгаах нь тодорхой байгаа юм. Жишээлбэл, нийслэлийн нэгдүгээр бүс буюу хотын төвд худалдаа, үйлчилгээ эрхэлдэг аж ахуй нэгж эзэмшиж, ашиглаж буй газартаа нэг метр тутамд 1096 төгрөг төлнө. 100 метр квадрат буюу 10 мянган метр газрын төлбөрт 10 сая төгрөг төлөх юм. Бизнесийн орлого нь буурсан, ажилчдынхаа цалинг арай ядан төлж байгаа аж ахуй нэгжид энэ хэмжээний мөнгө газрын төлбөрт өгнө гэдэг хүндрэлтэй. Газар эзэмших нийт хугацаагаар тооцвол дунджаар 200 гаруй сая төгрөгийг төлөх нь бизнесийн үр ашигт ч муугаар нөлөөлж мэдэх юм. Хэдийгээр татварын байгууллага газрын төлбөрөө төлөхийг шаналгаж эхлээгүй боловч төсвийн орлогоо биелүүлэхийн тулд шаардах нь тодорхой. Өмнөх онуудад газрын төлбөрийг тухайн орон нутгийн газрын алба төвлөрүүлдэг байсан боловч өнөө жилээс татварын байгууллага авахаар болжээ. Энэ нь иргэн, ААН-ийг улсад өр төлбөртэй гэдгийг тодорхойлох хэмжүүр болох юм. Цаашилбал иргэн, аж ахуй нэгжид бас нэг дарамт болох нь ойлгомжтой байна. 

Тиймээс коронавирусийн эдийн засагт үзүүлж буй хүндрэл, иргэн, аж ахуй нэгжийн орлогын бууралт зэргийг харгалзан эдийн засаг сайжирч хүндрэлээс гартал газрын төлбөрийг хөнгөлөх, чөлөөлөх шийдвэр гаргавал нүдээ олсон шийдвэр болохыг хэн хүнгүй хэлж байгаа юм. Тэгээд ч сая МАН-ын сонгуулиар дэвшүүлсэн мөрийн хөтөлбөрт орсон заалтуудтай уялдах учраас хэрэгжүүлэх боломжтой. Тухайлбал, “Үндэсний аж үйлдвэрийн салбараа хөгжүүлж, 150,000 ажлын байр шинээр бий болгоно”, “COVID-19 цар тахлаас үүдсэн нийгэм, эдийн засгийн хүндрэлийг арилгах, үйлдвэрлэл, үйлчилгээний үйл ажиллагааг сэргээх тусгай төлөвлөгөө гарган хэрэгжүүлж, орлогын хомсдолд орсон аж ахуйн нэгж, байгууллага, ард иргэдийн амьжиргааны орлогыг нөхөх арга хэмжээ авна” гэсэн заалтуудтай бүрнээ нийцнэ. Мөн хөнгөлөлт чөлөөлөлтөд хамруулдаггүй юм гэхэд ажил үйлчилгээгээр солих боломж ч байгаа. МАН 2020 оны мөрийн хөтөлбөртөө нийслэлийн Богд хан уул, Баянзүрх, Сонгино, Чингэлтэй, Дамбадаржаа хайрхан, тахилга шүтээнт уул толгодын орчныг иргэд, төр хувийн хэвшлийн түншлэлээр ойжуулахаар тусгасан. Энэ ажлын хүрээнд иргэн, аж ахуй нэгжийг газрын төлбөрөөс чөлөөлж, ойжуулах ажлыг орлуулж болох юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Малайзад хүний наймааны золиос болсон монгол охид эсэн мэнд олджээ

  • Малайзад барьцаалагдсан монгол эмэгтэйг зодож, хүнд гэмтэл учруулжээ
  • Манай улсын иргэн хоёр монгол эмэгтэй ор сураггүй алга болж, ар гэрийнхэн нь олон сарын турш хайж байв. Тэгвэл ор сураггүй алга болсон дээрх хоёр эмэгтэйг эсэн мэнд олсон бөгөөд бусдад барьцаалагдаж, дарамтлуулж байсан нь тодорхой болжээ

Малайз улсад хүний наймаа, хүчин зэрэг онц аюултай гэмт хэргийн золиос болж байсан монгол охидын нөхцөл байдлын талаар манай сонин мэдээлж байсан билээ. Тус улсын хамгаалах байранд 11 монгол хүн байгаагаас Малайзын цагдаад хүчир-хийлүүлсэн гэх хоёр эмэгтэй болон хүний наймаанд өртсөн байж болзошгүй зургаан эмэгтэй байсан юм. Мөн манай улсын иргэн хоёр монгол эмэгтэй ор сураггүй алга болж, ар гэрийнхэн нь олон сарын турш хайж байв. Тэгвэл ор сураггүй алга болсон дээрх хоёр эмэгтэйг эсэн мэнд олсон бөгөөд бусдад барьцаалагдаж, дарамтлуулж байсан нь тодорхой болжээ. Одоогоор нэгнийх нь биеийн байдал хүндэвтэр байгаа бөгөөд тус улсын эмнэлэгт хэвтэн эмчлүүлж байна. Удаан хугацаанд барьцаалагдаж байсан хоёр эмэгтэйн нэг нь тус улсад нуугдаж, аюулгүй байдлаа хангахын тулд хүнд нөхцөлд амьдарч байсан бөгөөд удаа дараа хүсэлт илгээж, чартер нислэгт багтсан боловч консулын ажилтан хохирогчийн ар гэрийнхэнд “Тусгай нислэгийн зардлыг яамнаас төлнө” хэмээн ташаа мэдээлэл өгч онгоцноос нь хоцроосон аж. Харин хамгаалах байранд байсан 11 монгол иргэний гурав нь чартер нислэгт багтан эх орондоо ирсэн бөгөөд тэд хүний наймааны золиос болж байжээ. Тэднийг Монгол дахь ТББ болон Малайзын өргөмжит консулын тусламжтай хамгаалах байранд хүргэж байв. Одоогоор Малайз улсын цагдаад хүчирхийлүүлсэн хоёр монгол эмэгтэй хамгаалах байранд амьдарч буй бөгөөд ирэх сарын 8-нд болох шүүх хурлаа хүлээж буй.