A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/786/

Зах зээлийн хөгжил 20 жилээр ухрах вий

Эдийн засгийн “эрүүл мэнд”-ээс зээлийн хүү шалтгаалдаг

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/786/


Зах зээлийн эдийн засагт нийтээрээ шилжсэн атлаа зээлийн хүүд дээд хязгаар хүчээр тогтоох гэж оролдож байгаа нь өөрөө ухралт юм. Чөлөөт эдийн засгаар замнасан байтлаа өнөөдөр үүнийхээ эсрэг хууль батлах гэж байгаа улс дэлхийд манайхаас өөр байхгүй биз ээ. Өнгөрсөн хаврын чуулганаар оруулж ирсэн Зээлийн хүүгийн дээд хязгаар тогтоох тухай хуулийн төсөл эдийн засагт гажуудал үүсгэх, улмаар зах зээлийн дэг жаягийг эвдэх хэмжээний сөрөг нөлөөтэй гэж шинжээчид анхааруулж буй. УИХ-ын Эдийн засгийн байнгын хорооноос дэмжлэг авалгүй бүдэрсэн хуулийн төсөл намрын чуулгантай золгож байна. Зээлийн хүүг нэг түвшинд хүлэх боломжгүй. Чухамдаа инфляц, төгрөгийн ханш, шатахууны үнэ, төсвийн алдагдал, төлбөрийн тэнцэл, гадаад худалдаа, өр гээд эдийн засгийн чухал үзүүлэлтүүд зээлийн хүүг тогтоодог. Тиймээс эдийн засгийн "барометр"-үүд байнга хувьсан өөрчлөгдөж, тэр хэрээр зээлийн хүүд ирэх дарамт харилцан адилгүй. Зээлийн хүүг төр биш зах зээл тодорхойлдгийг эдийн засгийн суурь мэдлэгтэй хэн ч түвэггүй ойлгоно. Дэлхий нийтийн жишиг ч ийм хойно бид урсгал сөрнө гэдэг эрсдэл. Манай улсын эдийн засаг сэргэж, эрүүлжих хэрээр зээлийн хүү буурах нөхцөл бүрдэнэ. Тухайлбал, зээлжих зэрэглэл ахиж, төгрөгийн ханш тогтвортой байснаар хүүгийн эрсдэл багасна.

Тэрчлэн иргэдийн санхүүгийн боловсрол, хариуцлага эргээд зээлийн хүүд хамаатай болж байгаа юм. Монгол улс төсвийн алдагдалгүй, өрийн дарамтгүй, эдийн засаг тогтвортой байснаар зээлийн бүтээгдэхүүн хямдрах боломжтой гэдэг. Ялангуяа, эдийн засгаа төрөлжүүлж, орлогын олон эх үүсвэртэй болсноор бид мөнгөний хомсдолоо шийдэж, зөв бүтэцтэй эдийн засагтай болох нь илүү чухал байгаа. Ингэснээр санхүүгийн салбар дахь эрсдэл багасаж, үүний цаана хүү буурах орон зай гарах юм. Үүнээс гадна хөрөнгийн зах зээлээ хөгжүүлж, хөрөнгө оруулагчдын эрх ашгийг хамгаалдаг болсноор гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт нэмэгдэж, эдийн засаг тэлж томрох учиртай. Банкууд зээлийн хүүгээ бууруулснаар зах зээлийн дундаж хүү 20 хувь руу ороод ирсэн. Монголбанкны бодлогын хүү 10 хувьтай тэнцэж байгаа нь хүүд нөлөөлж буй. Төв банкны зүгээс зээлийн хүүг бууруулах үндэсний стратегийг боловсруулсан. Энэхүү стратеги биеллээ олоход эдийн засгийн тогтвортой өсөлт жанжин шугам нь болж байна. “Зээлийн хүү өндөр байгаа нь манай эдийн засгийн эрсдэлийн түвшин ямар өндөр байгааг илэрхийлж байна” хэмээн төв банкны Мөнгөний бодлогын газрын захирал Б.Баярдаваа хэлж байсан. Тэрбээр “Зээлийн хүүд хязгаар тогтоогоод явах нь зохисгүй” гэж мэдэгдсэн юм. Зээлийн хүүд хязгаар тогтоосноор иргэд хадгаламжаа татах, улмаар банкууд зээлийн эх үүсвэрийн хомсдолд орох, санхүүгийн эх үүсвэр хумигдах зэрэг эрсдэл харагдаж байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл, хөрөнгө оруулалт шаардлагатай төслүүд санхүүгийн эх үүсвэр олж авч чадахгүй байдалд хүрнэ гэсэн үг. Тэрчлэн зээлийн хүүгийн хязгаар тогтоосноор санхүүгийн зуучлал хязгаарлагдаж хумигдах эрсдэлтэй. Дэлхий нийтээр санхүүгийн зуучлалыг хүн бүрт хэрхэн хүргэх тухай ярьж байхад бид үүний эсрэг алхам хийхээр завдаж сууна. Дэлхийд 76 орон зээлийн хүүд хязгаар тогтоож байсан туршлага бий.

Гэвч төсөөлж байснаас эсрэг үр дүн өгсөн нь олон. Хүүг хүчээр тогтоох захиргаадалтын арга нь зээлийн хугацаа богиносох, зээл олголт зөвхөн барьцаа хөрөнгө ихтэй, орлого сайтай хамгийн найдвартай зээлдэгч рүү чиглэх, далд хэлбэрийн өндөр хүүтэй зээлийн зах зээл бий болгох зэрэг сөрөг нөлөө ихтэй байсан нь өдгөө гашуун туршлага болсон. Эл буруу шийдвэрийн уршгаар орлого багатай иргэд хохирохоос гадна нийт эдийн засагтаа ч зээлийн нийлүүлэлт буурах, санхүүгийн хүртээмж багасах, эдийн засгийн тогтвортой хөгжилд сөргөөр нөлөөлсөн түүх олон. АНУ, Герман, Англи, Япон гээд өндөр хөгжилтэй орнуудад зээлийн хүүд хязгаар тогтоогоод бүтэлгүйтэж байсан билээ. Зах зээлийнхээ зарчимтай барилцаж авах нь одоо хүрсэн байгаа түвшнээсээ ухрахын нигуур. Гэтэл өнөөдрийн түвшинд хүрэх гэж бид 20 гаруй жил болсон. Зээлийн хүү зэмлэхээр буурдаг зүйл биш. Харин эдийн засгаа төрөлжүүлж, төсөв, мөнгөний бодлогын уялдаа холбоог хангах нь хүү буурахад бодит нөлөө үзүүлэх арга хэрэгсэл. Зээлийн хүүд хөдөлмөрийн бүтээмж, ажиллах хүч, авлига, хүнд суртал хүртэл нөлөөлдөг. дэлхийн улс орнуудыг сүүлийн 10 жилийн зээлийн нэрлэсэн хүүгийн дунджаар нь харьцуулахад манай улс эхний 15-д жагсдаг. Монголд зээлийн жигнэсэн дундаж хүү 1990-ээд оны эхэнд 300 хувь давж байсан үе бий. Тэгвэл 2000 оны эхээр 40 хувь болж, сүүлийн 10 жилд үргэлжлэн буурсаар байгаа. Зээлийн эх үүсвэрийн зардал өндөр байгаа нь банкны салбарт томоохон сорилт болж буй. Улсын эдийн засгаас, зээлжих зэрэглэлээс, гадаад өрөөс, улстөрчдийн соёл, хандлагаас хүртэл зээлийн хүү шалтгаалж байна.

Байр суурь

Хуультай зууралдах бус татвараа шударгаар хураах хэрэгтэй

Б.Найдалаа /Эдийн засагч/

-Зээлийн хүү бол төв банк ч юм уу, аль нэг арилжааны банк буулгачихдаг зүйл биш. Зах зээлийн жамаар тогтож байгаа бидний ажлын үр дүн. Хууль гаргаад зээлийн хүүг буурууллаа гэхэд сөрөг үр дүн гарна. Хүүг хүчээр тогтоовол өндөр хүүтэй ч зээл аваад бизнес хийгээд амьдралаа авч яваа иргэд, жижиг, дунд үйлдвэрүүдэд зээл олдох нь багасна. Банкууд зээлийн шалгуураа өндөрсгөх учраас “жижгүүдэд” зээл олдохгүй. Зээлийн хүүг бууруулахын тулд хуультай зууралдахын оронд Засгийн газраа тогтвортой ажиллуулах, татвараа шударгаар хураах, авлигыг таслан зогсоох, шүүх тогтолцоог шударга, хурдан болгох, банкуудын үр ашгийг сайжруулах гэх мэт цогц арга хэмжээ авах шаардлагатай. Маш олон муу зүйлийг цэгцэлж сайжруулж байж, зээлийн хүү буурна.

Илүү өндөр хүүтэй санхүүжилт олох шаардлагатай тулгарна

Ц.Батсүх /СЭЗИС-ийн багш/

-Зээлийн хүүг хүчээр тогтоолоо гэхэд зээлийн зах зээлийн хомсдол нь банкны системийн гадуур “илүү өндөр хүүтэй” өөр нэг далд зээлийн бизнес хөгжих үндсэн нөхцөлийг бүрдүүлэх болно. Тухайлбал, банк бус санхүүгийн байгууллагын хүү банкнаас бараг хоёр дахин өндөр тогтоохоор тусгасан нь банкны бизнес энэ төрөл рүү шилжих нь зайлшгүй алхам болно. Эсвэл хадгаламж зээлийн хоршооны төрөл рүү шилжинэ. Энэ тохиолдолд жижиг аж ахуйн нэгж, иргэд илүү өндөр хүүтэй зээлийн зах зээлээс санхүүжилт олох шаардлагатай тулгарна. Нөгөө талаас, өндөр хүүтэй хадгаламж татсан арилжааны банкууд үйл ажиллагаа явуулах орон зай хумигдана.

Эдийн засгийн нөхцөлөө сайжруулахаас өөр гарцгүй

Б.Түмэнцэнгэл /Монголбанкны Мөнгөний бодлогын Эдийн засгийн шинжилгээ, бодлогын хэлтсийн захирал/

-Ер нь хүүг хүчээр тогтоох захиргаадалтын арга нь зээлийн хугацаа богиносох, зээл олголт зөвхөн барьцаа хөрөнгө ихтэй, орлого сайтай хамгийн найдвартай зээлдэгч рүү чиглэх, далд хэлбэрийн өндөр хүүтэй зээлийн зах зээлийг бий болгох гэх зэрэг сөрөг нөлөө ихтэй. Зарим оронд хэт мөлжлөгийн шинж чанартай, төлж чадахааргүй өндөр хүү тулгахын эсрэг хэрэглэгчийн эрх ашгийг хамгаалах зорилгоор хүүгийн хязгаарыг хуульд тусгах тохиолдолд зах зээлийн хүүтэй зөрчилддөггүй. харин зах зээлийн хүүг бууруулъя гэвэл эдийн засгийн үндсэн нөхцөлүүдээ сайжруулахаас өөр гарцгүй, товчлох хялбар замгүй юм.


A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

АНУ бүх төрлийн онлайн мөрийтэй тоглоомыг хориглов

 0 сэтгэгдэл


Холбооны хууль бүх төрлийн интернэт мөрийг хориглосон талаар АНУ-ын Хууль Зүйн Яам мэдэгдсэн. Энэ нь 50 жилийн тэртээ баталсан, зөвхөн спортын тэмцээний мөрийг хориглосон хуультай холбоотой байр сууриа өөрчилж буйн нотолгоо болов.

Хуучин хуулийг халах саналыг АНУ-ын Хууль зүйн яамны харьяа, хууль бус мөрийтэй тоглоомтой тэмцэх салбар гаргасан юм. АНУ-д 1961 онд баталсан Wire Act нэртэй хуулиар спортын тэмцээний мөрийг хориглосон явдлыг ташаа ойлгож ирсэн тухай 23 хуудас тайлбарыг тус яамны Хуулийн зөвлөх оффисоос долоон жилийн өмнө гаргасныг даваа гарагт нийтэд ил болгожээ. Wire Act нь интернэт мөрийг бус, зөвхөн спортын тэмцээний мөрийг хориглосон утгатай хэмээн АНУ-ын Хууль Зүйн Яам тайлбарласан юм. Шинэ тайлбар нь хуулийн үйлчлэх хүрээтэй холбоотой засгийн газрын байр суурийг шүүгч нар хэрхэн авч үзэхтэй холбоотой шалгуур болно хэмээн тус яам үзэж байна. Долоон жилийн өмнө буюу 2011 онд гарсан тайлбараас хойш сугалааны тасалбарыг онлайн борлуулж, казино эрхлэгчид онлайнаар мөрий тавьдаг болсон нь ч шинэ тайлбартай уялдан өөрчлөгдөж болзошгүй.

Хууль Зүйн Яам 2011 онд гаргасан шийдвэрээ эргэн харж үзэх лоббиг казино эрхлэгч тэрбумтан Шелдон Аделсон тэргүүтэй эвсэл 2017 оноос өрнүүлж эхэлсэн юм. Тус яамнаас гаргасан шийдвэр нь АНу-ын муж улсууд онлайн мөрийтэй тоглоомыг зөвшөөрөх нөхцөл бүрдүүлжээ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Азийн хувьцаанд дарамт хэвээр

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Томуугийн дэгдэлт инфляц өсөхөд нөлөөлжээ

Эм, тариа улирлын шинжтэй үнийн өсөлтөд жин дарж байна

 0 сэтгэгдэл


Утааны улиралтай зэрэгцэн дэгддэг томуу, томуу төст өвчний тархалт эмч, эмнэлгүүдийн ачааллыг нэмэхээс гадна иргэдийн санхүүд ч дарамт болж байгаа нь статистикийн мэдээллээс харагдаж байна. Өнгөрсөн оны 12 дугаар сарын байдлаар эм, эмнэлгийн үйлчилгээний төлбөр иргэдийн хэтэвчинд мах, нүүрсний үнийн өсөлтөөс дутуугүй дарамт болжээ.

Эдгээр төрлийн бараа, үйлчилгээний үнийн өсөлт 12 дугаар сард инфляц 8.1 хувьтай гарахад жин дарсан аж. ҮСХ-ны мэдээлснээр инфляцад орон сууц, ус, цахилгаан түлшний үнэ өмнөх оны мөн үеэс 16.3 хувиар, харин эм, тариа, эмнэлгийн үйлчилгээний төлбөр 11.4 хувиар өсөхөд голлон нөлөөлсөн байна.

Үүнээс гадна шинэ жилийн баярын арга хэмжээтэй холбоотойгоор согтууруулах ундаа, тамхи, хүнсний бараа, ундаа хэрэглээний үнийн өсөлтөд нөлөөлсөн. Уг нь эм, тариа, эмнэлгийн үйлчилгээний үнэ иргэдийн хэрэглээний сагсанд 3.6 хувийг буюу маш бага жин дардаг.

Гэхдээ улирлын шинжтэй инфляцад мах, хүнсний ногоо, нүүрсний үнээс гадна эм, эмнэлгийн үйлчилгээний үнэ хүйтний эрч чангарч, томуугийн вирус дархлаа дарангуйлдаг үетэй зэрэгцэн өрхийн санхүүгийн дархлааг ч бууруулж байна. Харин өнгөрсөн сард өргөн хэрэглээний шатахууны үнийг литр тутамд нь 150 төгрөгөөр бууруулсан нь тээврийн бүлгийн үнэ өнгөрсөн оны 11 дүгээр сараас 0.6 нэгжээр буурахад нөлөөлжээ. Гэхдээ өнгөрсөн оны турш шатахууны үнэ хэд хэдэн удаа нэмэгдсэнээр нь тээврийн бүлгийн үнэ 2018 оны эхнээс 9.7 хувиар өссөн байгаа юм.

МАЛ АЖ АХУЙН САЛБАРЫН ӨСӨЛТ ИЛТ СААРЧЭЭ

Эдийн засгийн 12 дугаар сарын үзүүлэлтүүдийг харахад 2018 онд эдийн засгийн өсөлт мөн оны гуравдугаар улирлын түвшинд хадгалагдах болов уу хэмээн албаныхан таамаглаж байна. ҮСХ-ны мэргэжилтнүүдийн онцолж буйгаар эдийн засгийн голлох салбар болох уул уурхайн нөхцөл байдал тогтвортой байгаа ч хөдөө аж ахуйн салбарын өсөлт хүлээлтэд хүрээгүй аж. Өнгөрсөн жил нийт малын тоо толгой 240.3 мянга буюу 0.4 хувиар нэмэгдсэн нь өмнөх жилүүдтэй харьцуулахад бараг 10 дахин бага өсөлт болж байна. 2018 оны эхний дөрвөн сард өвөлжилт, хаваржилт хүндэрсэн, бэлчээрийн доройтол, халдварт өвчний дэгдэлт өндөр байсан зэрэг шалтгаанаар малын зүй бус хорогдол 2.6 сая буюу дөрвөн хувьтай байсан байна. Үүнээс гадна төллөх насны мал олноороо хээл хаясан нь цөөхөн төл авахад нөлөөлжээ.

• Өнгөрсөн оны 12 дугаар сарын байдлаар эм, эмнэлгийн үйлчилгээний төлбөр иргэдийн хэтэвчид мах, нүүрсний үнийн өсөлтөөс дутуугүй дарамт болжээ. 

• Малын тоо толгойн өсөлт дундаж өсөлтөөс 10 дахин бага, зүй бус хорогдол ихсэв. 

• Төсвийн урсгал зардал 304.8 тэрбум төгрөгөөр өссөн нь зарлага тэлэхэд хүргэжээ.

Хээл авсан нийт малын 90 орчим хувь нь төллөдөг байсан ч өнгөрсөн онд 60-70 хувь нь төллөсөн гэдгийг албаныхан хэллээ. Харин газар тариалангийн салбарт хэдийгээр тариалалтын талбайн хэмжээ багассан ч нэгж талбайгаас авах ургацын хэмжээ харьцангуй өндөр байсан байна.

ГАДААД ХУДАЛДААНЫ АШИГ 39 ХУВИАР БУУРАВ

12 дугаар сард гадаад худалдааны тэнцэл 27.2 сая ам.долларын ашигтай гарч, өмнөх оны мөн үеэс 53.9 сая ам.доллар буюу 66.2 хувиар өссөн. Харин жилийн дүнгээр нь авч үзвэл 1.1 тэрбум ам.долларын ашигтай гарсан нь 2017 оныхоос 726.5 сая ам.доллар буюу 39 хувиар буурсан үзүүлэлт. Үүнд импорт 35.5 хувиар, экспорт 13.1 хувиар тус тус өсчээ. Экспортод гарч байгаа эрдэс бүтээгдэхүүн 1.1 тэрбум, нэхмэл бүтээгдэхүүн 74.3 сая ам.доллараар голлон өссөн бол импортын өсөлтөд дизелийн түлш, машин тоног төхөөрөмж, тэдгээрийн сэлбэг хэрэгслийн худалдан авалт жин дарсан байна. Өнгөрсөн онд экспортод гарсан нүүрсний дундаж үнэ тонн нь 60 ам.доллар байсан бол зэсийн баяжмал биет хэмжээгээр 0.5 сая тонноор буурсан ч үнэ нь тонн тутамдаа 40 орчим хувиар нэмэгдсэн. Энэ нь экспортын орлого өсөхөд гол нөлөө үзүүлжээ.

Харин 2018 оны төсөв урьдчилсан гүйцэтгэлээр 11.9 тэрбум төгрөгийн ашигтай гарсан ч нэгдсэн төсвийн зарлага, эргэж төлөгдөх цэвэр зээлийн хэмжээ өмнөх оныхоос 205.6 тэрбум  төгрөг буюу 2.3 хувиар өссөн байна. Хэдийгээр хүүгийн болон хөрөнгийн зардал, татаас, эргэж төлөгдөх төлбөрийг хассан цэвэр зээл тус бүр буурсан ч урсгал зардал 304.8 тэрбум төгрөгөөр өссөн нь төсвийн зарлага тэлэхэд хүргэжээ.

ЗГМ: Тодруулга

Инфляцын 30 хувь импортоос хамаарч байна

Улирлын шинжтэй инфляцын өсөлтөд юу нөлөөлсөн талаар ҮСХ-ны Эдийн засгийн статистикийн хэлтсийн статистикч Д.Баасангаас тодрууллаа

-Шатахууны үнийг бууруулсан ч өргөн хэрэглээний барааны үнэ эргээд буурдаггүй. Энэ нь албан ёсны тоон мэдээлэлд хэрхэн тусаж байна вэ?

-Инфляцын 8.1 хувийн өсөлтийн 30 орчим хувь импортын бараа бүтээгдэхүүнээс хамаарч байна. Үүнд валютын ханш болон шатахууны үнийн өсөлт нөлөөлсөн гэсэн үг. Шатахууны үнэ гэхэд 2011 оноос хойш 21 удаа нэмэгдэж, 15 удаа буурсан. Өөрөөр хэлбэл, зургаан удаагийн өсөлт хадгалагдаж байгаагаас үнэ нь өссөн хэмжээгээрээ эргэж буурдаггүй гэсэн дүгнэлт хийж болно. Үүнээс гадна, манай улсын төлбөрийн чадвар муудаж байгаа нь төгрөгийн ханшийг сулруулж байна.

-Махны үнэд жилийн турш ямар өөрчлөлт ажиглагдав?

-Өнгөрсөн жил нэгдүгээр сараас хойш махны төрөл тус бүр кг тутамдаа 200-700 төгрөгрөөр нэмэгдэж, 7-8 дугаар сард эргээд буурсан байна. Харин өмнөх жилүүдийн хувьд 1-3 дугаар сард махны үнэ нэмэгддэг, 5-6 дугаар сард буурдаг зүй тогтол байсан бол 2018 онд үнэ буурах үе нэг сараар хойшилсон. Энэ нь малын тарга тэвээрэг сайтай байсан. Орон нутагт малын нядалгааны цэгтэй болж, худалдаачид махаа зөвхөн Улаанбаатарт бус зам дагуух худалдааны төвүүдэд өгдөг болсон гээд тээвэр ложистикийн өөрчлөлттэй холбоотой. Малчны хотноос шууд авсан малын махыг яг нийслэлд авчирч байгаа эсэх нь эргэлзээтэй байна. Яагаад гэвэл хомсдол бий болж байна шүү дээ. Махны үнэ өнгөрсөн оны 10-11 дүгээр сард буюу хүмүүсийн идшээ бэлтгэдэг үеэр эргээд өссөн. Үүнээс гадна иргэдийн хэрэглээний сагсанд өөрчлөлт орж байна. Тухайлбал, далайн байцайны болон лаазалж, нөөшилсөн бүтээгдэхүүний үнэ өсөж байгаа. Мөн гурил, гурилан бүтээгдэхүүний нэр төрөл нэмэгдэж, иргэдийн хүнсний уламжлалт хэрэглээ өөрчлөгдөж байгаатай холбоотойгоор хэрэглээний үнийн сагсан дахь хүнсний бараа бүтээгдэхүүний үнэд өөрчлөлт орж байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хятадын банкууд гибрид зах зээлд $22 тэрбумыг гаргана

 0 сэтгэгдэл