A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3521/

Зургаан мянга гаруй хүүхдэд биелгээ заасан

Зургаан мянга гаруй хүүхдэд биелгээ заасан
 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3521/
  • Орчлон хорвоо дээрх түм буман хөдөлгөөнөөс хүний махан биед хамгийн зохимжтой цогц хөдөлгөөний нийлэмж бол биелгээ
  • Барагцаалбал есөн дүүргийн зургаан мянга орчим хүүхдэд биелгээ заасан. Зарим сургууль зөвхөн биелэгээгээр урлагийн үзлэгээ хийж байна. Мөн хичээлийн завсарлагаанаар биелгээ хийж байгаа бол өөр нэг сургууль биеийн тамирын хичээлийн хөтөлбөрт оруулж байх жишээтэй. 

Монголын язгуур урлагийн гайхамшигт төрөл болох бий биелгээг олон нийтэд сурталчилж, өв соёлоо түгээж яваа залуу бүжигчин Ш.Номин-­Эрдэнийг зочноор урилаа. “Огторгуйн биелгээ” төвөөрөө дамжуулан монгол эрчисээ сэргээхийг уриалж яваа залуу бүсгүйн сонирхолтой ертөнцийг уншигчдадаа дэлгэе. 

-Танай гэр бүлийг бүжигчин хос гэдгээр нь эчнээ мэддэг байсан. Бий биелгээтэй хэрхэн холбогдов. Бүжгийн маш олон төрөл дундаас бий биелгээг онцлоход мэдээж шалтгаан бий байх? 

-Биелгээг зөвхөн мэргэжлийн бүжигчин эсвэл гоё биетэй ч юм уу эвсэлтэй хүмүүс хийдэг гэсэн хандлага байдаг. Биелгээ бол бидний ахуй амьдралаас үүссэн ард түмний өв. Тайзны хэлбэрт бус яг л язгуурын соёл. Гэхдээ сүүлийн жилүүдэд энэ өв соёл маань мартагдаж байна. Залуучууд дуу сонсоод мэдрэмжээ илэрхийлж бүжиглэдэг шүү дээ. Тэр мэдрэмжийн илэрхийлэл нь биелгээ байгаасай гэж хүсдэг. Тиймээс түгээн дэлгэрүүлэхийн төлөө ажиллаж байна. Өнгөрсөн жил Хуралдай хөгжмийн наадмын үеэр “Биелгээ Battle” тэмцээн болсон. Тэр тэмцээнд орсны дараа монгол бүжгээ бүжиглэхэд илүү анхаармаар санагдсан. Биелж байх явцдаа одоо зааж байгаа хичээлийнхээ мөн чанарыг мэдэрсэн гэж хэлж болно. Хуралдай фестивалиас хойш маш олон хүн холбогдож, сургалтад хамрагдах хүсэлт тавьсан. Сургалтаа хийгээд нэг жил гаруйн хугацаа өнгөрч байна.

-Сургалтад нь одоогийн байдлаар хэчнээн хүн хамрагдсан бэ. Бий биелгээг далд ертөнцтэй холбож хичээлээ заадаг гэсэн. Далд ертөнц гэхээр өвөрмөц санагдаж байна? 

-Одоогийн байдлаар 300-400 орчим хүн сургалтад хамрагдсан. Биелгээг хүмүүс зөвхөн бүжиг гэдэг талаас нь хардаг бол бид бясалгал, сүнслэг далд ертөнц талаас нь авч үзсэн. Сургалтаа хоёр түвшинд явуулж байна. Эхний шатанд зөвхөн биелгээ буюу хөдөлгөөний түвшинд заадаг. Харин хоёр дугаар шатанд сүнсээр биелэх буюу биелгээг энергийн хичээлтэй холбож заадаг. 

-Сүнсээр биелнэ гэдгийг дэлгэрэнгүй тайлбарлахгүй юу?

-Хүмүүс хөгжим сонсмогцоо сэдэл авч, толгойгоо хөдөлгөх ч юм уу ямар нэг хөдөлгөөн хийн мэдрэмжээ илэрхийлдэг. Яг түүнтэй адил бясалгал хийж бие, сэтгэл, оюун санаагаа төвлөрүүлэн тэр мэдрэмжийг мэдэрнэ гэсэн үг. Хоёр дугаар шатанд мэргэжлийн багшийн заавраар хичээл ордог болохоор тайлбарлахад бага зэрэг түвэгтэй.

-Сургалтын төв нь их содон нэртэй юм билээ. Огторгуйн биелгээ гэж ямар утгатай нэр вэ?

-Огторгуй гэдэг нь өөрөө огт ор үгүй буюу хоосон чанар, дотоод ертөнц гэсэн утгыг илэрхийлнэ. Хүн бүрийн юу санасан есөн цагаан хүсэл нь биелэг ээ гэж бид ярьдаг. Биелгээ гэдэг нь хоосон зүйл биеэ олж биелэхийн нэр буюу таны дотоод ертөнцийг биеэр илэрхийлнэ гэсэн утгатай. 

-Өв соёлоо түгээхээс гадна биелэх нь ямар ач холбогдолтой вэ? 

-Биелгээ өнөөдөр зөвхөн нүдний хэмжээнд ирчихсэн байна. Хүний нүд баясгах аль эсвэл бид үзэж харах ёстой л гэж ханддаг болж. Гэтэл биелгээ бол бидний язгуурын соёл. Манайх язгуур гэдгийг монгол хүн бүрийн яс, цусанд байдаг генетикийн өв гэж тайлж байгаа. Гадаад хүнд биелгээ нь ийм ач холбогдолтой гэж заана. Харин монгол хүний хувьд бид төрөлх зүйлийг нь л сэргээж байна гэсэн үг. Биелгээний хөдөлгөөн бүр маш нарийн учиртай. Энергийг урсгаж, долоон хүрдээ засан, таван цулаа домнож байдаг. Хөдөлгөөний дутагдлаас ч давхар сэргийлнэ. Хүний бие хөдөлгөөний дутагдалд ороод, хөшөөд ирэхээр блоклогдож байдаг. Бие блоклогдохоор тархи дагаад блоклогддог. Биелгээгээр дамжуулан биеийнхээ бүх блокийг тайлахаар хүний сэтгэлийн блок тайлагдаж, түүнийгээ дагаад энергээ засаж эхэлдэг. Хүмүүс аурагаа үзүүллээ, хүрдээ засууллаа гэж ярьдаг шүү дээ. Биелээд ирэхээр долоон хүрдийг тэнцвэржүүлж, эрчтэй байгаа чакраг сааруулж, удаан байгааг нь эрчимжүүлнэ. Нэг ёсондоо биелгээ бол хүний махан биений баланс гэсэн үг.

-Биелэх хөдөлгөөний ач холбогдлыг тодорхой жишээгээр тайлбарлахгүй юу. Сүүлийн жилүүдэд хөдөлгөөний дутагдал, таргалалт тулгамдсан асуудал болоод байна?

-Энэ бол сургалтын маань нууц л даа. Гэхдээ нэгийг нь задлая /инээв/. Жишээлбэл, мөрөө дээш доош нь хөдөлгөх буюу дал цохилго гэж хөдөлгөөн бий. Дээр үед хуян хөөрөх гэдэг зүйл огт байгаагүй гэдэг. Бид хөдөлгөөн хийхгүй, язгуур зүйлсээсээ холдсоор байгаад хөөрдөг, хөшдөг өвчтэй болж байна. Манай ард түмэн далыг далуулаа гэж ярьдаг. Энэ нь далыг 70 хүн идэж тэр амьтны зовлонг нимгэлнэ гэсэн утгатай. Яг үүнтэй адилхан хүний бүх л өвчин зовлон, ядаргаа далан дээр хуримтлагдаж байдаг. Далны цохилго хийж хураасан хуянгаа суллахаас гадна муу энергээ биеэсээ холдуулж цацаж байгаа юм. Манайд янз бүрийн л ажил мэргэжилтэй хүмүүс суралцдаг. Жишээлбэл, манай нэг суралцагч хүүхдүүдэд багшилдаг юм. Хүүхдүүд нь хичээлийн үеэр нозооронгуут завсарлагааны цагаараа биелгээ хийлгэж, дадал болгосон байсан. Биелгээ хийсний дараа хичээлээ үргэлжлүүлэхэд хүүхдүүдийн хүлээж авах чадвар сайжирч, сургалтын үр дүн нь ч эрс өссөн. Баруун зүүн гараа зэрэг хөдөлгөж чадахгүй, аль эсвэл мөрөө тойрог хөдөлгөж чадахгүй хүмүүс ч манайд ирдэг. Харин биелгээ хүний зүүн, баруун тархины хөгжилд нөлөөлж, биеийн блокийг нь гаргаж байгаа юм. Баруун зүүн тархийг хөгжүүлэх хөдөлгөөн биелгээнд маш олон бий. Дээр дурдсанчлан биеийн блок гарснаар тархинд нөлөөлж, тархины блок ч бас давхар гардаг. Энэ мэтчилэн эерэг үр дүн хүүхдүүд дээр хамгийн хурдан ажиглагддаг.

-Биелгээг бүх насны хүн сурах боломжтой юу. Монголчууд “Хөгширч биш хөшиж үхнэ” гэж ярьдаг?

-Тэгэлгүй яахав. Хүмүүс “Би одоо хөгширчихсөн, сурах болов уу. Эсвэл эвсэлгүй юм чинь сурахгүй байх” гэсэн бодолтой байдаг. Манай төвд 60 гарсан хүмүүс ч хичээллэдэг. Сургалтын явцад мөр, дал, сарвуу, бугалга гээд эрхтэн тус бүрээ хөдөлгөж сураад, дараа нь хөдөлгөөнүүдээ холбож биелэж эхэлдэг. Эрхтэн тус бүрээр хөдөлгөөнийг нь нарийвчлан заадаг учраас эвсэлгүй, эсвэл миний нас оройтсон гэх зэргээр санаа зовох зүйлгүй. Бүх л хүн сурах боломжтой.-Биелгээ бол бүжгийн урлагийн нэг төрөл. Хариг бүжгийн урлаг өөрөө нэг төрлийн спорт шүү дээ. 

-Биелгээ бүжгийн бусад төрлөөс яг юугаараа онцлог вэ?

-Фитнесс, иога, спиннинг, аэробик магадгүй балет ч гэх юм уу энэ бүх зүйлсийг биелгээ цогцоор нь агуулдаг. Нэг өгүүлбэрээр хэлбэл биелгээ бол орчлон хорвоо дээрх түм буман хөдөлгөөнөөс хүний махан биед хамгийн зохимжтой цогц хөдөлгөөний нийлэмж. Жишээ нь, язгуур суулт бол фитнесстэй адил үр нөлөө үзүүлнэ. Ташаа хэсгээрээ хөдлөхгүй суугаад биелэхэд гуяны булчин ажиллана. Иога хийхэд амьсгалын дасгал хийж, зөв амьсгалах хэрэгтэй болдог бол яг тэр тайвшралыг биелэх явцдаа авч, зөв техникээр биелэх юм бол өөрийн мэдэлгүй амьсгалын хэмнэл ч зөв болоод ирдэг. Спиннинг гэхэд биелгээний жороо орж ирнэ. Балет дээр бол хатан намба буюу хэрхэн зөв суухаас эхлээд гараа яаж барих, хөлөө хэрхэн нээх гэхчлэн ёс дэг хүртэл орж ирнэ. Энэ булчингаа ингэж хөгжүүлэх эсвэл энэ төрөл нь ийм давуу талтай гэхгүйгээр өвөг дээдэс маань энэ бүхнийг нэгтгэж цогц болгосон байгаа юм. Гадаадад энэ бүхнийг нэг нэгээр нь л судалж гаргаж ирсэн байна. Өвөг дээдсээс маань уламжлуулсан ийм гайхамшигт өвийг тоохгүй байна гэдэг харамсалтай шүү дээ.

-Зөвхөн сургалтын үйл ажиллагаа явуулаад зогсохгүй биелгээг олон нийтэд түгээх, сурталчлах чиглэлээр төсөл хэрэгжүүлж байгаа юм билээ. Энэ төслийнхөө тухай танилцуулахгүй юу. 700 гаруй хүүхэд биелж байгаа бичлэг үзээд сайхан санагдсан шүү?

-Огторгуйн биелгээ төв, Монголын ураг удам, уламжлал эмэгтэйчүүдийн холбоо, Монголын залуу багш нарын холбоо гэсэн гурван байгууллага хамтраад Дээдсийн өв төслийг хэрэгжүүлж байна. Одоогийн байдлаар Сонгинохайрхан дүүргийн Баянхайрхан бүс дуусаад Толгойт бүс рүү орж байгаа. Нийт есөн сургуулийн сурагчдад сургалт орсон байна. 1-12 дугаар ангийн бүх хүүхэд бүжиглэсэн. 121дүгээр сургууль гэхэд гадаа талбайгаас гадна сагсны шийт гээд бүх л талбай нь дүүрээд тэр олон хүүхэд язгуур суултаараа суугаад биелнэ гэдэг үнэхээр огшихгүй байхын аргагүй санагдсан. Онцлог нь гэвэл есөн сургууль бүгд өөр өөрийн гэсэн бүжигтэй болсон. Аль нэг сургуулийн биелгээ өөр сургуулийнхтай давхцахгүй гэсэн үг. Мөн өв соёлоо орчин үетэйгээ холбоод Биелгээ night арга хэмжээг тогтмол зохион байгуулж байна. Салса night, бачата night гэх мэт олон эвент болж байна. Яг үүнтэй адил бид яагаад Монголынхоо өв соёлыг орчин үетэй хослуулж болохгүй гэж. Залуучууд маань биелгээ гэнгүүт “Өө нөгөө монгол бүжиг үү, нөгөө дээр үеийн зүйл үү” гэх зэргээр хүлээж авдаг. Бид биелгээг язгуураас нь сурч байгаа боловч энэ цаг үед амьдарч байгаа хүмүүс. Энэ цаг үед төрсөн маань бас л нэг шалтгаантай. Бүх хүн дуртай дуугаа сонсог, орчин үеийн хөгжмүүдээсээ таашаал аваг. Харин тэрхүү мэдрэмжээ илэрхийлж байгаа хөдөлгөөн нь биелгээ байг гэдэг үүднээс цаг үетэйгээ нийцүүлэн энэ арга хэмжээг зохион байгуулж байна. 

-Төслийн тухай дэлгэрэнгүй сонсмоор санагдлаа. Нийт хэчнээн хүүхэд биелж сурсан бэ. Биелгээ заалгасан сургуулиудад ямар үр дүн гарсан бол?

-Нарийн сайн тоолоогүй юм байна. Сургууль бүрийн сурагчийн тоо өөр өөр байсан. Зарим сургууль гурван мянга гаруй сурагчтай байхад зарим нь 700-800 гэх мэт. Барагцаалбал 5-6 мянга орчим хүүхдэд заасан байх. Зарим сургууль зөвхөн биелгээгээр урлагийн үзлэгээ хийж байна. Мөн хичээлийн завсарлагаанаар биелгээ хийж байгаа бол өөр нэг сургууль биеийн тамирын хичээлийн хөтөлбөрт оруулж байх жишээтэй. Энэ мэтчилэн олон үр дүн гарсан.

-Цаашид ямар ажил төлөвлөж байна. Ер нь ирээдүйгээ хэрхэн харж байна. Хүсэл эрмэлзлээсээ хуваалцахгүй юу?

-Энэ төсөл маань цаашдаа олон сургууль дээр хэрэгжинэ. Биелгээгээ заахаас гадна сургууль бүр хоорондоо өрсөлдөж, бүс дундаа, дараа нь дүүрэг цаашилбал улсын хэмжээнд гэх мэтээр тэмцээн зохион байгуулж, тасралтгүй үргэлжлүүлэх төлөвлөгөөтэй байна. Сонгинохайрхан дүүргийн хэмжээнд 25 сургуульд заана. Сургууль бүр завсарлагаараа биелдэг байгаасай. Биелгээ бол зөвхөн бүжиг биш, цаана нь маш том монгол ухаан явж байгаа гэдгийг хүн бүр таньж мэдээсэй гэж хүсэж байна. 

-Та нөхөртэйгөө хамт сургалтаа хийдэг. Ажил хэргийн хувьд хэрхэн хамтарч байна. Хамт ажиллах ямар байдаг вэ? 

-Энэ ажил бол бид хоёрын хамтын хөдөлмөр. Би мэргэжлийн бүжигчин хүн учраас бүжигтэй холбоотой хичээлүүдээ заадаг. Нөхөр маань сэтгэл зүйч мэргэжилтэй, бясалгалын багш. Хоёрдугаар шатны энергийн хичээлүүдээ ордог. Энэ ажлыг хийх саналыг анх нөхөр маань тавьсан. Биелгээний талаар судлаад, өөрөө биелж сурсныхаа дараа надад хэлсэн юм. “Биелгээ хийсний дараа хүний биед ийм өөрчлөлт гарч байна, энергид ингэж мэдрэгдэж байна” гээд. Сая бид хоёр бүл нэмээд ажил маань хэсэгхэн завсарласан. Энэ бүх хугацаанд нөхөр маань хамгийн том түшиг тулгуур болж, урам зориг өгч байсан. Ажил маань эхлээд нэлээн эрчтэй явж байсан учраас би төрөн төртлөө биелсэн. Жирэмсэн байх хугацаандаа энергиэ засаад, дандаа зөв хөдөлгөөн хийж байсан болохоор хүүхэд маань ч эрүүл саруул төрсөн байх. Эхний гурван сар хүүхэд тогтох үе байсан учраас хөдөлгөөн хорьсон. Түүнээс хойш тасралтгүй биелсэн. Төрөөд нэг сар болоод л ажилдаа орсон. Нөхөртэйгээ хамт ажилладаггүй байсан бол ингэж ажиллахад хэцүү шүү дээ. 

-Охин нь одоо хэдэн сартай вэ. Гэр бүлийнхээ хүнийг танилцуулахгүй юу?

-Охин маань сартай. Миний ханийг У.Мөнхгайхамшиг гэдэг.

-Анх бүжгийн урлагтай хэрхэн холбогдов. Ураг удамд нь урлагийн салбарын олон хүн байдаг юм билээ?

-Тийм ээ, удам угсаа маань нөлөөлөлгүй яахав. МУГЖ, бүжигчин Б.Цэрэннадмид ээжийн маань эгч. Харин Хар сарнай хамтлагийн Амараа ах бид хоёр үеэлүүд. Би зургаан настайгаасаа хойш монгол бүжиг бүжиглэсэн. Аав, ээж хоёр маань бүх тэмцээнд дагуулж орж, гараасаа хөтөлсөөр л бүжигчин болгосон доо. Монгол бүжиг бүжиглэдэг байсан хэрнээ Хөгжим бүжгийн коллежид орохдоо сэтгэл хувираад балетын ангид орчихсон /инээв/. Сургуулиа төгсөөд СУИС-д бүжгийн найруулагчаар сурч, тэр хугацаанд биелгээний сууриа маш сайн эзэмшсэн.

-Залуу хүний хувьд биелгээнээс гадна мэргэжлийнхээ чиглэлээр хийхээр төлөвлөсөн ямар ажлууд байна. Бүжгийн найруулагч мэргэжлээрээ ажиллах бодол бий юу?

-Нийслэлийн бүх дүүргийг биелгээний заалтай болгох зорилготой байгаа. Дахиад л биелгээ ярьчихлаа /инээв/. Би төгсөлтийн ажлаараа Самгалдай бэсрэг бүжгэн жүжгийг тавьсан. Уг бүжгэн жүжиг маань Самгалдай хэмээх уулын домгоос сэдэвлэсэн бүтээл. Миний хувьд өөрөө судалгааг нь хийж, зохиолоо бичсэн. Одоо оюуны өмчийн эрхээ баталгаажуулахаар ажиллаж байна. Орос, Монголын хилтэй холбоотой сонирхолтой домог бий. Цаашид үүнийгээ тайзны томоохон бүтээл болгон өргөжүүлэх хүсэлтэй. Судалгааны түвшинд ч мөн адил.

-Нийгэмдээ үлгэр дуурайл болсон, өөрийн гэсэн орон зайг бүтээж яваа залуу хүний хувьд залууст хандаж юу гэж хэлэх вэ?

-Монгол хүн байгаасай гэж хүсдэг. Монгол хүн, харь хүн хоёр юугаараа ялгаатай вэ гэхээр яс цусаараа, яс цусанд байгаа өв соёл, сэтгэлгээгээрээ ялгаатай. Зөвхөн бүжиг гэж туйлширч байгаа юм биш. Морин хуур, уртын дуунаас эхлээд бидэнд хайрлаж дээдлэх ёстой, түгээх ёстой маш олон өв соёл байна. Эзэнгүй эх нутаг байгаад үнэ цэнгүй шүү дээ. Монголын үнэ цэн нь өөрөө монгол хүн гэж боддог. Эх орныхоо төлөө энд тэнд очиж жагсахаас илүү жинхэнэ монгол хүнд оршиж байдаг тэр бүх зүйлсийг сурч, өөрийгөө хөгжүүлээсэй гэж хүсэх байна.



















A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

А.Ананд дэлхийн шилдгээр нэрлэгдэв

 0 сэтгэгдэл

Өчигдөр 3х3 Олон улсын сагсан бөмбөгийн холбооноос 2019 оны “Шилдэг шинэ залуу” тоглогчдыг зарласан бөгөөд тус жагсаалтад манай улсын “Улаанбаатар ММС энержи” багийн тоглогч А.Ананд багтсан юм. Олон улсын холбооны сайтад “Дэлхийн цомын тэмцээнээр төдийлөн амжилт үзүүлж чадаагүй ч Монголын сор болсон энэ тамирчин биднийг гайхшруулж чадсан. U23 насны дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний үеэр тэр яг л араатан шиг байж, амжилттай тоглосон. Цаашдаа Дэлхийн цомд амжилт үзүүлэх нь түүний хувьд цаг хугацааны л асуудал” хэмээн бичжээ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Нийгмийн амьдралыг донсолгосон 10 үйл явдал

 0 сэтгэгдэл

PM2.5, PM10 тоосонцрын хэмжээг 40 гаруй хувиар буурууллаа 


Засгийн газар түүхий нүүрс хэрэглэхийг хориглож, гэр хорооллын өрхүүдийг зөвхөн “Тавантолгой түлш” ХХК-ийн үйлдвэрт хийсэн шахмал түлш түлэх шийдвэр гаргасан. Энэ оны тавдугаар сараас эхэлж нийслэлд түүхий нүүрс оруулахыг хориглосон бөгөөд намраас хэрэглэж эхэлсэн шахмал түлш агаар дахь PM2.5,PM10 тоосонцрын хэмжээг 40 гаруй хувиар бууруулж, хүлцэх хэмжээнд хамгийн ихээр ойртуулж чадлаа. Өмнөх жилүүдэд эдгээр тоосонцор хүлцэх хэмжээнээс 3-4 дахин их болж, таван метрт үзэгдэхгүйд хүрсэн. Утаанаас үүдэлтэй ханиад ихсэж, ураг эндэх, нас баралтын шалтгаанд уушгины өвчлөлийн эзлэх хувь ихсэх зэрэг хөнөөл учруулж байв. Тэгвэл агаарын чанарыг хэмжих бага жийн мэдээлэл СХД, Баянхошуунаас бусад байршилд ихэвчлэн “бага бохирдолтой”-г зааж, өглөө, оройд хотын төвд хөшиглөдөг их утаа үзэгдэхгүй боллоо. Нүдэнд үзэгдэх тоосонцрын хэмжээг бууруулж чадсан Ерөнхий сайд энэ зоримог шийдвэрийнхээ дүнг ирэх хавар тавиулах юм. 

Сүрьеэгийн халдвар дунд сургуулийг бүрхсэн нь илрэв


Хан-Уул дүүргийн 15-р сургуулийн 1710 сурагчийн 529 нь далд хэлбэрийн сүрьеэгийн халдвартай, тэдний 38 нь сүрьегээр өвчилсөн болох нь илэрсэн хэрэг олон эцэг эхийг айдаст автуулав. Сүрьеэтэй байсан биеийн тамирын багшаас халдвар тархсан гэх хардлага бий. Эх сурвалжуудын хэлснээр халдвар 2016 онд анх илэрсэн бөгөөд сургуулийн удирдлагууд эрүүл мэндийн байгууллагынхан хэргийг нуун дарагдуулсан нь илүү олон хүүхэд халдварт өртөх үндэс болжээ. Гэтэл удалгүй 97-р сургуулийн 70 сурагч, Төв аймгийн Сүмбэр сумын 200 хүүхэд сүрьеэгийн халдвар авсан нь тогтоогдож, энэ өвчин ерөнхий боловсролын сургуулиудад гүн гүнзгий бугшсаныг харууллаа. Манайхан л болсон хойно ниргэсэн хойно нь хашхирдаг зангаараа бүх зүйл болоод өнгөрсөн хойно арга хэмжээ авч байна гэж баахан сүржигнэсэн. Ерөнхий боловсролын бүх сургуульд сүрьеэгийн тандалт судалгаа хийж нэлээд давхив. Харин энэ ажлын үр дүн ямар гарсан нь одоогоор тодорхойгүй. Харин сүрьеэ өвчнийг тойрсон дуулиан Эрүүл мэндийн сайдын суудлыг сүрхий ганхуулаад авлаа. 

Наадмын түрүү бөхөөс допинг илэрсэн дуулианы цаана


Өмнө нь улсын наадамд шөвгөрсөн бөхчүүдээс допинг илрэх тохиолдол зөндөө л гарч байсан. Харин энэ удаа наадмын түрүү бөх допингийн шинжилгээнд бүдэрсэн нь үндэсний бөхийн түүхэнд бичигдэн үлдэх хар толбо болов. Тухайн үед хүн бүр Э.Оюунболдыг газар доор ортол муулж, хэлэх хэлэхгүйгээр хараасан. Харин одоо нөхцөл байдал арай өөрчлөгдөж байх шиг. АТГ-аас спортын анагаах ухааны албаны хоёр ч эмчийг шинжилгээний дээж сольж явуулдаг гэх хэрэгт сэжиглэн шалгаж эхэлсэн гэх мэдээлэл байна. Үүний дараа Э.Оюунболд үнэхээр хэлмэгдсэн юм болов уу гэх бодол зарим нэгэнд нь төрсөн байх. Түүний хүсэлтээр 2009-2019 оны наадамд шөвгөрсөн бөхчүүдийн шинжилгээний хариуг дахин нягталж байгаа. Хэрэв эндээс ямар нэг “но” илэрвэл шинжилгээний хариуг үнэхээр сольдог юм байна гэдэг нь батлагдана. Харин үгүй бол отгон аварга яаж ч гүрийгээд нэмэргүй болох биз ээ. Энэ зуур Э.Оюунболд нутгийнхаа оны шилдгээр тодорч, ганц нэг барилдаанд зодоглосон шигээ явна. 

ХАБ алдагдаж, олон хүний амь үрэгдэв


Төрийн болон хувийн байгууллагад хөдөлмөрийн аюулгүй байдлыг хангаагүйгээс олон хүн амь насаа алдсан харамсалтай тохиолдол олон гарлаа. Барилгын явцад ХАБ мөрдөөгүйгээс хүний алтан амь үрэгддэг байсан бол өнгөрсөн хоёрдугаар сард Төв аймгийн Заамар суманд байрлах “Эко Алтан Заамар” компанийн уурхайд дөрвөн хүн нурангид дарагдаж амиа алдсан бол долоохон хоногийн дараа дахин нэг ажилтан техникт даруулж нас барлаа. Хөдөлмөрийн аюулгүй байдлаас үүдэлтэй гэмт хэргийн шинжтэй осол ч мөн гарсан. Долдугаар сард ХНХЯ-ны мэргэжилтэн Б.Болороогийн нөхөр “Хишиг арвин индустриал” компанид харуул хийж байхдаа лифтний хонгилд унаж нас барсан байдалтай олдсон хэргийг цагдаагийнхан шалгаж, ХАБ мөрдөөгүйгээс үүдсэн осол, эсвэл эрүүгийн гэмт хэргийн аль нь болохыг тогтоохоор ажиллаж байна. Түүнчлэн төрийн байгууллагад ч ХАБ алдагдлаа. Дөрөвдүгээр сард Төв цэвэрлэх байгууламжид хорт хийнд хордсон дөрвөн хүн амь насаа алдаж, таван хүн хордлогын төвд эмчлүүлсэн эмгэнэлт хэрэг гарсан юм. 

Археологичид ганзага дүүрэн байв
2019 он Монголын археологийн түүхэнд тодоор дурсагдаж үлдэх нь. Дархадын хотгорт хийсэн судалгаагаар XIII зууны үед хамаарах булшнаас вааранд хадгалагдсан өрөм, шар тос олдсон нь нэн ховор олдворт тооцогдоно. Мөн оросуудтай хамтарсан судалгааны баг XIV зууны үеийн дайчин эмэгтэйн булш олсон нь анхаарал татлаа. Бүсгүйчүүдтэй харьцуулахад хавьгүй том буюу 180 см орчим өндөр эмэгтэй дайчны шарилыг зэр зэвсэгтэй нь хамт оршуулсан байв. Улмаар оны төгсгөлд АНУ-ын Археологийн институтээс эрхлэн гаргадаг Archeology сэтгүүл 2019 оны “Дэлхийн шилдэг 10 археологийн нээлт”-ийг зарлахад археологич Д.Эрдэнэбаатараар удирдуулсан багийн Гол мод-II гэх газраас олдсон Хүннүгийн язгууртны булшны судалгааны ажил багтлаа. Тус дурсгал нь нийт 200 гаруй булштай бөгөөд эндээс эртний Хүннүгийн цэрэг эрсийн, аж ахуйн, эд өлгийн зүйлс, эртний Ромын шилэн аяга, 18 ширхэг сүйх тэрэг, хаш чимэглэлт илд, мөнгөн лууны баримал гэх мэт маш олон олдворууд олдсон юм. 

The Hu хамтлагаар бахархсан жил
Өвөрмөц хэв маяг, өнгө төрхөөрөө бусдаас ялгарч чадсан The Hu хамтлаг дэлхийг байлдан дагуулсаар байна. Тус хамтлагийн анхны бие даасан цомог Gerege нээлтээ хийсэн даруйдаа Billboard-ын World Albums жагсаалтыг тэргүүлж, Монголын хөгжмийн түүхэнд шинэ хуудас нээлээ. The Hu хамтлагийн энэ амжилт Монголын нэрийг сайнаар гаргаж, жуулчдыг татах зэргээр улсын эдийн засагт дэм болох ач холбогдолтой. Тухайлбал, Wolf Totem дууны клипийг 17 сая хүн үзэж, үүний араас 50 мянган сэтгэгдэл дагалджээ. Эдгээр сэтгэгдлийн зургаан мянга гаруй нь “Монголд очиж үзнэ ээ” гэсэн агуулгатай байгаа нь жирийн нэг монгол хамтлаг аялал жуучлалын хөгжилд хувь нэмрээ оруулаад эхэлсний баталгаа юм. Улмаар оны төгсгөлд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга нэр хүндтэй “Чингис хаан” одонг тус хамтлагт гардуулах шийдвэр гаргав. Товчхондоо бол 2019 он The Hu хамтлагийн ололт амжилтаар бахархсан жил байлаа. Б.Дашдондогийн “хүүхдүүд” цаашид олон жил хөгжмийн ертөнцийг байлдан дагуулах биз ээ.

Олимпын сагсчдынхаа дээлийн захыг мушгия

Монголчууд сагсан бөмбөгөөр олимпын наадамд өрсөлдөнө гэж хэдэн жилийн өмнө ярьсан бол тэр хүнийг шоолон инээх байсан биз. Тэгвэл мөрөөдөл төдий байсан зүйл өдгөө биеллээ олж, 3х3 төрлийн эмэгтэй сагсчид ирэх жил Токиогийн олимпод хүч сорих нь нэгэнт тодорхой болоод байна. Наймхан баг олимпод өрсөлдөх ёстой атал тэдний тоонд багтана гэдэг зүүдэнд оромгүй явдал мэт санагдаж байгаа биз. Ердөө гуравхан жилийн өмнөөс нэг баг болж, бэлтгэл хийж эхэлсэн гэхэд манай охид тун хурдан өндөрлөгт гарч чаджээ. Сагсан бөмбөгийн шинжээчид Токиод өрсөлдөх эмэгтэй найман багаас манайхыг хамгийн сул нь гэж дүгнэсэн байна лээ. Гэхдээ бэлтгэлээ сайн базаавал гэнэтийн сюрприз барьж мэднэ. Уг нь манай эрэгтэй баг ч олимпын эрхийн болзлоо хангаад байлаа. Гэвч олимп зохион байгуулагч Япон улс эрэгтэй багаа цагаан хуудсаар оруулахаар шийдсэн нь бидний боломжийг үгүй хийжээ. Гэхдээ эрчүүд ирэх онд зохиогдох хоёр тэмцээнээс эрхээ авах боломжтой.


Бэлгийн дарамтын эсрэг тэмцэж эхлэв

Энэ онд спортын салбарт далд байдлаар оршиж байсан бэлгийн дарамтын асуудал “Эмэгтэй удирдагч” сангаас хийсэн судалгааны үр дүнд ил боллоо. Улмаар спортын холбоод болон тамирчид бэлгийн дарамтын эсрэг идэвхтэй тэмцэх болж, байр сууриа илэрхийлж эхлэв. Спортын салбар дахь бэлгийн дарамтын дуулиантай зэрэгцэн болон Эрүүгийн хуульд өөрчлөлт оруулахаар ажлын хэсэг ажиллаж буй. Зөвхөн спорт төдийгүй гудамж талбай, их сургуулийн орчинд ч ажлын байрны бэлгийн дарамтад өртдөг талаараа олон эмэгтэй байр сууриа илэрхийлсэн бөгөөд Хүний эрхийн үндэсний комисст энэ төрлийн хэрэгтэй холбоотой хохирогчдын гомдол эрс өсөөд байна. 

Дэлхийн энтэй тамирчин Монголын саналыг хүлээн зөвшөөрлөө
Өмнө нь бид сайн тамирчдаа харь улсад алддаг байлаа. Японы иргэн болсон сүмочид, Германы нэр дээрээс олимпод өрсөлддөг Д.Мөнхбаяраас авахуулаад хамгийн сүүлд жүдоч бүсгүй Г.Отгонцэцэг Казахстаны нэрийг дэлхийд гаргаж явна. Харин гаднын тамирчид Монголын нэр дээрээс тэмцээн уралдаанд орсон түүх бараг үгүй. Риогийн олимпын мөчлөгт буриад бүсгүй Монголын байт харвааны шигшээд багтаж, цэц сорьж байсан тохиолдол бий. Гэвч олимпын эрхээ авч чадаагүй. Тэгвэл Ираны алдарт бөх, дэлхийн аварга Сайед Моллайе улстайгаа түнжин хагараад байсныг манайхан тун овжин ашиглаж, Монголын иргэн болгож дөнгөлөө. Олимп, дэлхийгээс медаль авч үзээгүй 81 кг-д дэлхийн хэмжээний нэгэн сайн бөхтэй болсон нь бидэнд тун ашигтай байв. Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын нөлөө үүнд багагүй байсан биз. Сайед Моллайе өнөөдөр Монголын төлөөх анхны барилдаанаа Мастерсын дэвжээнд хийнэ. 27 настай, ир бяр нь ид жагсаж яваа энэ залуу айсуй олимпоос медаль авчихвал монголчуудын хайр талархлыг дорхноо хүлээх нь гарцаагүй. 

Шүүхээр эцэслээгүй байхад Байгалийн түүхийн музейг нураав


2019 оны долдугаар сарын 3-ны ЗГ-ын хуралдаанаар Чингис хааны музей байгуулах, Байгалийн түүхийн музейг нураах тогтоол батлав. Уг музейн барилгын ашиглалтын хугацаа дууссан тул нурааж, оронд нь орчин үеийн стандартад нийцсэн Чингис хааны музей барих уг шийдвэрийг зарим иргэн, ТББ эсэргүүцэж шүүхэд хандсан юм. 10 дугаар сард анхан шатны шүүхээс Засгийн газрын 280, 281 дүгээр тогтоолыг түдгэлзүүлсэн. Гэвч БСШУСЯ давж заалдсанаар нийслэлийн шүүх яамны хүсэлтийг хангаж, шийдвэр өөрчлөгдсөн юм. Тэр даруй буюу 11 дүгээр сарын 22-ноос эхлэн музейн барилгын дээврээс “сэмхэн” нурааж эхэлснийг эсэргүүцэн жагссан иргэдийн зарим нь хуулийн байгууллагад саатуулагдаж байлаа. Эсэргүүцэл үргэлжилсээр байсан ч 12 дугаар сарын 5-ны шөнө барилгыг бүхэлд нь нураав. Нийслэлийн шүүхийн шийдвэрийг эсэргүүцсэн иргэд Дээд шүүхэд гомдол гаргасан ч эцсийн шатны шүүхийн шийдвэрээс урьтаж барилгыг нураасан нь гүйцэтгэх засаглал шүүхээ “атгадаг” болсны илрэл хэмээх шүүмжлэл дагуулаад байгаа билээ. 











 




















































A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Эрчим хүчний 30 хувийг сэргээгдэх эх үүсвэрээс хангах зорилт тавьсан

 0 сэтгэгдэл
  • Сэргээгдэх эрчим хүчний салбарт хөрөнгө оруулалтын таатай нөхцөл бүрдүүлж чадвал цаашид хувь хэмжээ нь өсөх боломж бүрдэнэ
  • Одоогоор Монгол улсад нарны тав, салхины гурван станц ажиллаж байна. Нийт хүчин чадал 236 мегаватт байгаа. 2016-2018 оны хооронд 360 сая орчим ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийсэн

Манай улс сэргээгдэх эрчим хүчний олон станц байгуулах боломж бий. Сэргээгдэх эрчим хүчний ашиглалтыг нэмэгдүүлэхэд ямар саад бэрхшээл учирч буй болон бусад асуудлаар Сэргээгдэх эрчим хүч үйлдвэрлэгчдийн холбооны тэргүүн Ж.Осгонбаатартай ярилцлаа.

-2020 он гэхэд сэргээгдэх эрчим хүчний хэрэглээг 20 хувьд хүргэх зорилт тавьсан. Энэ онд сэргээгдэх эрчим хүчний чиглэлээр хэрэгжүүлж буй төслүүдийн явц ямар байна вэ? 

-Бид өөрийн гэсэн сэргээгдэх эрчим хүчний хуультай, хөтөлбөртэй. Одоогоор нарны тав, салхины гурван станц ажиллаж байна. Нийт хүчин чадал 236 мегаватт байгаа. 2016- 2018 оны хооронд 360 орчим сая ам.долларын хөрөнгө оруулалтыг энэ чиглэлд хийсэн. Манай эрчим хүчний салбарын 17.4 хувийг хувийн хэвшлийн аж ахуйн нэгж эзэлж байна. Цаашдаа зорьсон хувь хэмжээнд хүргэх боломж бий. Мэдээж саад бэрхшээл бий. 2018 онд хэрэгжүүлсэн төслийн хүрээнд нарны хоёр шинэ станц ашиглалтад оруулсан. Дархан- Уул аймаг Хөшигийн хөндий, Чойр орчимд, Замын-Үүдэд нарны станц ажиллуулж байгаа. Өмнөговийн Цогт-Цэцийд, Салхитын салхин парк, Сайншандад 50-55 мегаваттын хүчин чадалтай салхин станц бий.

-Технологийн хөгжлөө дагаад сэргээгдэх эрчим хүчний зардал буурч байна. Ялангуяа урд хөршид нэлээн хямдарч байгаа юм билээ. Тиймээс нөөцлүүрийн шийдэл хайх хэрэгтэй болох байх. Цаашид хувь хэмжээг нь тогтвортой байлгах талаар судалж байгаа юу?

-Сэргээгдэх эрчим хүчний үнэ буурч байна гэсэн мэдээлэл дэлхий нийтэд цацагддаг. Тэгэхээр манай улсад ямар байх ёстой вэ гэсэн асуудал бий. Монголд оруулж ирж буй технологи өөрийн гэсэн өртөгтэй. Энэ өртөг нь өндөр чадалтай, овортой, байгаль орчноо хамгаалах хөнгөлөлт үзүүлсэн төслийг бодоход маш бага. Гэхдээ үнийн хувьд буурна. Цаашдаа сэргээгдэх эрчим хүчнийхээ хувь хэмжээг өсгөхийн тулд нөөцлүүрт анхаарах хэрэгтэй. Эсвэл усан цахилгаан станц байгуулах нь чухал. Ийм байдлаар олон талын боломжийг ашиглаж чадвал сэргээгдэх эрчим хүчний хувь хэмжээ өснө. 

-Сүүлийн жилүүдэд сэргээгдэх эрчим хүчийг дэмжихэд төрөөс анхаарч тарифын арга хэмжээ авч байна. Үүнд та ямар байр суурьтай байдаг вэ? 

-Төрөөс дэмжиж тариф нэмсэн зүйл байхгүй. Энэ жил сэргээгдэх эрчим хүчний тухай хуулийг өөрчилсөн. Нарны станц хэрвээ сүлжээнд холбогдсон бол 12,5 цент, салхин станц 8,5 цент байна гэж хуульд дээд хязгаарыг нь тогтоож өгсөн. Хуулиар үнийг нь уян хатан болголоо. Энэ нь цаашид өрсөлдөөн бий болгох нөхцөл бүрдүүлж байгаа юм. 

-Бүсийн хэмжээнд нэгдсэн сүлжээнд холбогдох, том төслүүдийг хэрэгжүүлэх боломж ямар байна. Жишээлбэл, Азийн супер сүлжээ гэж гарч ирлээ. Энэ бүхэн биеллээ олох боломжийг та хэрхэн харж байна вэ? 

-2011 онд Японд хүчтэй газар хөдлөлт болсноос хойш Азийн супер сүлжээг ярьж эхэлсэн. Тэр үеэс бид оролцож эхэлсэн. Сүүлийн үед Зүүн хойд Азийн эрчим хүчний хамтын ажиллагааны чиглэлээр санал санаачилгууд гарч байна. ОХУ, БНХАУ, БНСУ, Япон, Монгол зэрэг орны хамтын ажиллагааны санал санаачилга гарч, судалгаанууд хийж байгаа. Хэрэгжүүлж чадвал Монголд ихээхэн ач холбогдолтой төсөл болох юм. Манай улс сэргээгдэх эрчим хүчний арвин нөөцтэй. 2,6 тВт гэх аварга том тоо хэлдэг. Үүнийг биелүүлбэл манай улсад эрчим хүчний том үйлдвэрлэл явагдаж, бидэнд эдийн засгийн ач тусаа өгөх боломж бүрдэнэ. 

-2020 онд хэрэглээг 20 хувьд хүргэх байх. Харин 30 хувьд хүрэхэд тулгамдаж буй асуудал юу байна вэ? 

-2030 онд салбарын хувьд 30 хувь гэдэг том зорилт биш. Европын орнууд 2030 он гэхэд дийлэнхийг нь сэргээгдэх эрчим хүчээр хангана гэсэн зорилт тавьж байгаа. Гэхдээ хөгжилтэй орнуудын эрчим хүчний бүтэц, хэмжээ, үйлдвэрлэл нь Монголоос өөр. Тиймээс бид том зорилт тавьсан. Гэсэн хэдий ч 2030 он гэхэд хувь хэмжээгээ өсгөж байж дэлхийн дулаарлын эсрэг Монгол Улс хөл нийлүүлэн алхана гэж харж байна. 

-Хөрөнгө оруулалт татахад хэр боломж байна вэ? 

-Оруулсан хөрөнгөө хэдий хугацаанд нөхөх нь вэ, хөрөнгө оруулалт татах таатай нөхцөлийг төр засгийн түвшинд хэр бүрдүүлж өгч вэ гэдгийг маш сайн судалсан төслүүд орж ирдэг. Тиймээс сэргээгдэх эрчим хүчний салбарт хөрөнгө оруулалтын таатай нөхцөлийг бүрдүүлж чадвал цаашид хувь хэмжээ нь өсөх боломж бүрдэнэ. Өнөөдөр хөрөнгө оруулагчид жийрхээд хөрөнгөө татчихаад байна.

Б.Батманлай /Шинжээч/


A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Зөвшөөрөлгүй барилгуудын талаар “хов” хүргээрэй

 0 сэтгэгдэл
  • Таны гомдлын дагуу мэргэжлийн байгууллагууд арга хэмжээ авна
  • Иргэд www. uda.ub.gov.mn сайт руу орж, 512 мянган обьектийн мэдээллийг цахимаар авах боломжтой

Нийслэлийн Хот байгуулалт хөгжлийн газарт гомдол санал гаргадаг иргэдийн дийлэнх нь оршин суугаа байршилдаа баригдаж буй барилгуудын зөвшөөрөлтэй эсэхийг лавладаг байна. Тиймээс иргэдэд холбогдох мэдээллийг шуурхай хүргэх зорилгоор тус байгууллага албан ёсны сайтаа өргөжүүлж, цахимаар мэдээлэл авах боломж бүрдүүлжээ. Энэ талаар нийслэлийн Хот байгуулалт, хөгжлийн газрын хэлтсийн дарга А.Амарсанаа “Манай байгууллага сайтынхаа мэдээллийн санг шинэчилж, иргэдэд цахимаар мэдээлэл авах боломжийг ханган ажиллаж байна. Энэ хүрээнд олон нийтийн зүгээс хамгийн их лавладаг 1946 барилга, байгууламжийн мэдээллийг цахим хуудсандаа байршуулсан. Иргэд www.uda.ub.gov.mn сайтад хандан 512 мянган обьектийн мэдээллийг цахимаар авахын зэрэгцээ зөрчилтэй барилгын мэдээллийг лавлах боломжтой. Таны ойр орчимд баригдаж буй барилга зөвшөөрөлтэй эсэхийг цахимаар шалгаж зөвшөөрөлгүй байвал “хов” хүргэж болно” гэв. Түүний тайлбарлаж буйгаар иргэд нийслэлийн Хот байгуулалт, хөгжлийн газрын цахим хаягийн “мэдээ” цэснээс “ерөнхий төвлөгөө” хэсгийг сонгосноор Баянзүрх, Багахангай, Налайх зэрэг нийслэлийн зургаан дүүрэгт зөвшөөрөлтэй баригдаж буй барилгын мэдээлэл дэлгэрэнгүй харах бөгөөд зөрчилтэй барилгын талаар мэдээлэл өгөх аж. Мөн таны өгсөн зөвшөөрөлгүй барилгуудын талаарх санал гомдлыг Хот байгуулалт, хөгжлийн газар, мэргэжлийн хяналтын байгууллага хүлээн авч, хуулийн дагуу арга хэмжээ авах юм. Тус байгуулагад 2013 оноос хойш барилга барих зөвшөөрөл авсан 2000 орчим иргэн, аж ахуйн нэгж бүртгэлтэй байдаг бөгөөд тэдний зарим нь барилгаа барьж эхэлсэн тухай мэдээллийг нийслэлийн захиргаа болон мэргэжлийн хяналтын байгууллагад бүртгүүлсэн бол зарим нь зураг төслийн хэмжээнд байгаа аж. Мөн орон сууцны бүсэд барилга эхлүүлэх бол тухайн компани, иргэн, олон нийтэд харагдахаар самбар байршуулна гэсэн заалтыг мөрдлөгө болгох учиртайг А.Амарсанаа онцлов. Тус байгууллага барилга барих зөвшөөрөл, техникийн нөхцөл авсан барилгуудыг цаг алдалгүй цахим сайтдаа нэмж бүртгэх учраас Мэдээллийн ил тод байдлын тухай хуулийн хэрэгжилтийг давхар хангаад явах боломжтой гэж үзэж байгаа аж.