A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/167/

Иргэний нисэхийн либералчлалын алдааг хэтдээ засах боломжгүй

Жижиг улс протекционист бодлого баримтлах шаардлагатай

Иргэний нисэхийн либералчлалын алдааг хэтдээ засах боломжгүй
 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/167/


Манай улсын аялал жуулчлал хөгжихгүй, жуулчид ирэхгүй байгаа шалтгааныг “МИАТ” компанийн билетийн үнээс үүдэлтэй мэтээр шууд буруутгадаг. Гэтэл жуулчдын нүд баясгаж, үзэж харах зүйл манайд ховроос гадна үйлчилгээ, соёлын талаар яриад ч хэрэггүй. Дэлхийг эзэгнэж явсан Чингисийн удамт монголчууд гэж цээжээ дэлдэхээс өөрцгүй бид ядаж л Ордосын бүтээн байгуулсан Чингисийн цогцолбор байтугай тэндхийн уран гоёмсог баримлыг ч Монголоос хайгаад олохгүй. Гэсэн атлаа дэлхийн хамгийн гайхамшигтай орон мэт өөрсдийгөө хоосон дөвийлгөж, доодос нь том ярьж, дээдэс нь том “идэх”-ээс өөр чадах зүйл байхгүй болжээ. 60 жил төрийн өмч явсан “МИАТ” компанийг өөд нь татах нь байтугай сүүлийн 20-иод жил улс төрийн тоглоом болгон мэргэжлийн чиг баримжааг нь алдагдуулж, бусад салбартай адил хөгжүүлээгүй буруутан нь Монголын төр өөрөө. Төр хамгийн муу менежер болохоор улстөрчид төрийн компаниудаар хөлжиж, тоглодог нь нууц биш.
Харин ч “МИАТ” компани сүүлийн 20 гаруй жил олон улсын иргэний нисэхийн салбарт нислэгийн аюулгүй байдал, байр суурь болон үйлчилгээгээрээ Монгол Улсын нэрийг өндөрт хадгалан, Монгол төрийн далбааг хөх тэнгэрт нисгэж яваа үндэсний ганц авиа компани гэдэгтэй маргах хүн байхгүй биз ээ. Гурван сая хүн амтай улсын зургаахан нисэх онгоцтой энэ компаниас хэдэн зуун нисэх онгоцтой том компаниудтай адил үйлчилгээ, үнэ шаардаж, ам уралдан муулах нь өрөөсгөл. Монголын төр өнөөг хүртэл үйл ажиллагааг нь сайжруулах, үр ашигтай ажиллуулах ямар ч арга хэмжээ аваагүй. Зөвхөн үе үеийн улстөрчид хоосон пиар хийж, хувийн секторын “үнэр” оруулах нэрээр өнгөтэй өөдтэй, ашигтай бизнесүүдийг нь хувьчилж, зуучилж дундаас нь завших арга сэдхээс хэтрээгүй. Гэтэл өндийж дэвжих гараан дээрээ дөнгөж ирмэгц нь либералчлал нэрээр амийг нь таслахаар улайрч эхэллээ. Гаднынхны амласан хэдхэн сая ам.долларын урхинд орж, хөл дүүжилдэг ганц авиа компаниасаа салах цаг мөдхөн ирэх вий.

ОPEN SKY ЗАРЧИМ ЖИЖГҮҮДИЙГ ЗАЛГИДАГ

Өнөөдрийн туйлдсан эдийн засагт гаднынхны амласан мөнгө их мэт харагдаж болох ч нэжгээд жилийн дараа олон улсын нислэгтэй ганц компаниа өчүүхэн мөнгөөр үрэн таран хийж, 1990-ээд онд хувьчлал нэрээр аж үйлдвэрийн салбаруудаа өөрсдийн гараар сөнөөсөнтэй адил харамсмаар түүх давтагдах нь. Зөвхөн ганц жишээ дурдахад л, Улаанбаатар- Сөүлийн чиглэлд Korean Аir компанитай өмнө нь ижил тооны суудлаар нисэж байсан гэрээгээ 2004 онд өөрчилж долоо хоногт ижил тооны нислэг үйлдэхээр либералчлал нэрийн дор хийсэн эл сохор алхмын улмаас жил бүр 30 гаруй сая ам.долларын орлогоо алдсаар ирсэн. Нийт 15 жил шахам ингэж ниссэн гээд бодвол 400 гаруй сая ам.доллар алдсан нь ойлгомжтой. Энэ гэрээг өөрчлөхөөр олон жил зүтгэж буй ч өнөөг хүртэл гарцыг олоогүй л байна. Энэ бол мөн л эрх мэдэлтнүүдийн буруу шийдвэрийн уршиг. Угтаа олон улсын гэрээ, хэлэлцээрүүд нь олон жилээр тогтвортой хийгддэг онцлогтой энэ салбарын бизнесийг бусдын эрхшээлд автан сэтгэлийн хөөрлөөр шийдэж болохгүй юм.

Гаднынхны хяламхийлгэсэн өчүүхэн төдий мөнгөний сургаас болж Монгол Улс иргэний нисэхийн зах зээлээ алдвал асар том гарз, бас маш том аюулыг ардаа дагуулна гэдгийг эрх дархтнууд мэдэхгүй биш мэдэж л байгаа. Хэдийгээр дэлхий нийтээрээ либералчлагдаж, АНУ-ын анх санаачилсан open sky зарчмаар бие бие рүүгээ чөлөөтэй нисдэг болж байгаа ч байр сууриа олсон тэр том зах зээлээс манайх шиг жижиг улс зорчигч “хулгайлж” ашиг хийнэ гэж хэзээ ч байхгүй. Тэд техникийн асар өндөр шаардлагаар өөрсдийн зах зээлээ бүрэн хамгаалсан. Бас зорчигчид нь амь насыг нь 100 мянган ам.доллар гэх мэт өндрөөр үнэлсэн компаниудаар зорчихыг эрхэмлэдэг. Тиймээс манай улсын яаран хийхээр улайрч байгаа либералчлалын алдааг хэтдээ засах эрх зүйн боломжгүй нөхцөл байдал угтах нь ойлгомжтой. Европын хуучин социалист зарим улс яг ийм зам туулсан. Балкан, ЛОТ, Малев зэрэг үндэсний агаарын тээвэрлэгчээ намнасан Болгар, Латви, Литва, Чех, Польш, Унгар гээд олон орны харамсалтай туршлага үүний тод жишээ болдог. Азаар Европын эдгээр улс газар нутаг жижигтэй бөгөөд авто болон төмөр зам, усан тээврийн харилцаа сайн хөгжсөн учраас устаж үгүй болсон агаарын тээврийн орон зайгаа тодорхой хэмжээгээр нөхөж дөнгөдөг. Жижиг орнуудын хувьд, либералчлалын үндсэн зарчим бол өөрийн зах зээлийг хамгаалан аль болох орохгүй байх, хүч мөхөсдөн орсон ч маш аажим болгоомжтой орох хэрэгтэйг анхааруулсан байх юм.

Тухайлбал, 2010 оны байдлаар дэлхийн агаарын тээврийн нийт зорчигчийн 75 хувьд нийт авиа компаниудын ердөө 10-хан хувь буюу дөрвөн консорциум үйлчилж, үлдсэн компаниудад 25 хувь нь ногдсон байдаг. Тиймээс бид ямар ч бэлтгэл базаагаагүй байж яаран либералчлахаасаа өмнө зах зээлд өрсөлдөх чадварыг нь сайжруулж, авиа компаниудаа нэгтгэж томруулахаас гадна үйл ажиллагааны зардлыг бууруулах урт хугацааны шат дараалсан ажил хийх ёстой тул Иргэний нисэхийн салбарт баримтлах 2020 он хүртэлх бодлогын баримт бичигтээ өөрчлөлт оруулах нь хамгийн зөв алхам. “МИАТ” бол жил бүр улсад олон тэрбум төгрөг татварт төлж, 800 гаруй иргэнийг тогтвортой ажлын байраар хангаж, ар гэрийнх нь 4000 орчим хүний амьдралын баталгаа болсон компани. 2016 онд 1.2 тэрбум төгрөгийн алдагдалтай ажиллайсан ч өнгөрсөн онд 52 тэрбум төгрөгийн ашигтай ажилласан нь зөв менежменттэй явж байгаагийнх. Үнэ тарифаа ч огт нэмээгүй, тасалбарын дундаж үнэ 2011 онд 500 ам.доллар байсан, одоо ч хэвээрээ. Харин долларын ханшаас болж тухайн үед 1.3 сая төгрөг байсан билет 2.4 сая төгрөг болж өөрчлөгдсөн. Нэлээд хэдэн жилийн өмнө Монголын иргэний нисэхийн салбарт дотоод либералчлал гэгчийг хийж, орон нутгийн нислэгийг Засгийн газрын шийдвэрээр хувийн секторт шилжүүлэн, Ан-24-үүдийг нь Оросын найдваргүй нисэх онгоц хэмээн адлан зогсоож, хориглосон.

Тиймээс сүүлчийн хэдэн онгоцоо хөнгөн цагааны хаягдалд цавчин өгч, нисгэгчид нь гудманд гарсан гашуун түүх бий. Тэр үед мөн л “сайхан” юм мөрөөдөн үнэ буурч, хямдхан нислэгтэй болно хэмээж байсныг монголчууд мэднэ. Гэтэл яав, хувийн компаниуд амандаа орсон тоогоор үнэ тогтоож, бүр олон дахин нэмснээс зорчигчдын тоо 1990 онд нэг сая гаруй байсан бол өдгөө хоёр зуун мянга ч хүрэхээ болив. Үнэтэй, эрсдэлтэй үйлчилгээнээс залхсан иргэд Улаанбаатарт төвлөрөн суурьшиж өнөөгийн утаа, хөрсний бохирдол, замын түгжрэл, сургууль цэцэрлэгийн хүрэлцээгүй байдал болон гэмт хэрэг өсөх үндсэн шалтгаан болсон нь үнэн. Либералчлал нь их гүрнүүдийн санаачилга бөгөөд тэд өөрсдийн бизнесээ томруулахын тулд жижиг орнуудын зах зээлийг булаахыг санаархдаг. Харин жижгүүд нь протекционист бодлогоор зах зээлээ хамгаалах шаардлага тулгардаг. Нэгэнт дэлхий хэдий либералчлал руу явж байгаа ч бид мөн чанар, сул талыг нь мэдэхгүйгээр бусдын хатгалга шахалтаар ямар ч бэлтгэлгүйгээр шууд орох бус харин маш болгоомжтой, ул суурьтай хандах шаардлагатай цаг үе ирлээ. Эхлээд бид дотоод либералчлалыг ухаантай хийж, үйл ажиллагаагаа сайжруулах, зардал бууруулах зэрэг ажлыг системтэй хийж, ирээдүйд хийгдэх олон улсын либералчлалд гарааны ижил нөхцөлтэй, үр дүнтэй оролцох нөхцөл бүрдүүлтлээ өөрийн дотоод зах зээлээ хамгаалах ёстой. Хөрш зэргэлдээ улсуудын бэлтгэл ажлаас сонирхъё л доо.

Саяхан ОХУ-ын “Аэрофлот” 400 гаруй жижиг компани болон задран унасан ч одоо эргээд нэгтгэх бодлогыг эрчимтэй хэрэгжүүлж, 130 гаруй нисэх онгоц дээрээ дахин 100-гаар нэмэгдүүлэх гэж буй хүчирхэг компани боллоо. БНХАУ ч ялгаагүй олон зуун жижиг компаниа том зургаан компани болгожээ. Тэдний нэг Аir China гэхэд л 500-гаад нисэх онгоцтой хүчирхэг компани болсон. БНСУ мөн адил Korean Air компанийг 60 нисэх онгоцтой компани болтол нь 20 жил дотоодын өрсөлдөгчгүй байх бодлогоор хөгжүүлж, хоёр дахь компани Asaina-г 1990 онд анх байгуулж билээ. Үүний үр дүнд Korean Air одоо 200-гаад нисэх онгоцтой том компани болж чадсан. Харин Монгол Улсын 60 жилийн түүхтэй “МИАТ” компани дэлхийн хэмжээний зургаахан нисэх онгоцтой гээд харьцуулбал асар хүчирхэг компаниудтай хүч тэнцвэргүй өрсөлдөж байгааг ойлгоно биз. 2000-аад оны эхээр Монгол Улсад ирж байгаа зорчигчдын 75 хувийг МИАТ, 25 хувийг нь КAL, Air China болон “Aэрофлот” гээд гадаадынхан зөөдөг байсан бол Засгийн газрын байгуулсан ашиггүй баахан гэрээний улмаас өнөөдөр “МИАТ” бараг алдах талдаа орчихсон явна.

АГААРЫН ТЭЭВЭР, АЯЛАЛ ЖУУЛЧЛАЛ ХӨГЖӨӨГҮЙ БУРУУГ ТӨР ҮҮРЭХ ЁСТОЙ

Хөшигийн хөндийн шинэ нисэх буудал ашиглалтад орохоор гаднын нислэгүүдийн хязгаарлалт улам нээлттэй болох гэж байна. Учир нь Korean Air компанийн хийсэн судалгаагаар дэлхийн хамгийн аюултай дөрвөн нисэх буудлын нэгийг “Чингис хаан” буудал гэж тодорхойлсон байдаг юм. Зөвхөн нэг талаасаа бууж хөөрдөг ба юу ч харагддаггүй утаатай, ихэвчлэн хойноосоо салхилдаг нь нислэгт аюултай тул тусгай бэлтгэгдсэн нисгэх бүрэлдэхүүн Улаанбаатар руу нисдэг нь тодорхой хэмжээний хамгаалалт болдог байлаа. Харин одоо Хөшигтийн хөндийн буудлын задгай зурвас ашиглалтад орохоор том том нисэх онгоцтой хэн ч нисэж, буух бололцоотой болно. Иймээс либералчлах бус агаарын харилцааны гэрээтэй 37 улстайгаа эрх тэгш хамтран ажиллаж, өөрийн зах зээлээ хөгжүүлэн ялангуяа, газар зүйн байрлалаа ашиглан хөрш хоёр улсынхаа агаарын тээврийн асар том зах зээлд идэвхтэй давшин орох хэрэгтэй байна. Нөгөөтэйгүүр, бид Олон улсын иргэний агаарын тээврийн байгууллага гэж даган шүтдэг боловч тэдний далд санаа нь нөгөө л хамгийн их санхүүжилт хийдэг улс орны том компаниудын эрх ашгийг урьтал болгон тэдний бизнесийг томруулж, жижгүүдийг нь хаахыг санаархдаг гэх яриа бий. Тиймээс олон улсын байгууллагуудын зөвлөмж зөвлөгөөг туйлын үнэн мэт хүлээж авах нь буруу.

Тэдний ихэнхийг нь эдийн засгийн алуурчид гэж дүгнэдэг. Агаарын тээврийн хөрөнгө мөнгөтэй том компаниуд ашиг олох нь нэн тэргүүний зорилт биш. Харин харилцан ашигтай хамтын ажиллагаа хөгжүүлнэ гэх сайхан амлалтаар эхлэхдээ зах зээлийг тэлэх, өргөжүүлэхийн тулд хямд үнэ, сайн үйлчилгээгээр хэрэглэгчдийн сэтгэлийг татах нь тэдний далд арга. Тэд тухайн зах зээлд ноёрхлоо тогтоосны дараа нэгэнт эзэлсэн зах зээл дээр өөрсдийн хүссэнээр үнэ тогтоож, ашиг олох нь тэдний эцсийн зорилт юм. Тэд Монгол Улсын төсөвт татвар төлөхгүй, монгол иргэдийг ажлын байраар хангахгүй. Азаар ажилтай боллоо гэхэд ижил ажил хийж буй гадаадын ажилчдаас олон дахин доогуур цалин авдаг зэргийг бид өөрсдийн уул уурхайгаас аль хэдийнэ харж ойлгож болно. Эцэст нь хэлэхэд, энэ зах зээлийн хөгжлийн үндсэн тулгуур нь тухайн улсын эдийн засгийн хөгжил болон хүн амын тоо байдаг. Иймээс Монголын агаарын тээвэр томрохгүй, аялал жуулчлал хөгжихгүй байгаа бурууг эдийн засгаа өсгөж чаддаггүй, хүн амынхаа 50 гаруй хувийг нийслэлдээ бөөгнөрүүлж тээврийн хөдөлгөөнийг хорьсон төрийн алдаатай бодлогоосоо хайх шаардлагатай.



Г.Баярсайхан

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Үсрэнгүй баяжиж буй тэрбумтнууд буюу гахай үржүүлэгчид

 0 сэтгэгдэл
  • Тэрбээр Bloomberg-ээс гаргадаг дэлхийн тэргүүн баян 500 эрхмийн жагсаалт дорторх хамгийн шуурхай баяжсан тэрбумтнаар тодроод байна
  • Хятадын Наньнин дахь бөөний худалдааны захад борлуулахаар авчирсан гахайнууд

Хэрэглэгчдэд дарамттай гахайн махны хямрал БНХАУ-ын инфляцыг өнгөрсөн сард үнэмлэхүй өсгөсөн ч хүнд бэрх цаг үеэс харин ч хожоо гаргасан захирлууд бий. Ийм захирлын нэг нь Чин Инлин. Muyuan Foodstuff Co-гийн захирал тэрбээр компанийнх нь зах зээлийн үнэлгээ дөрөв дахин өсөж, 8.6 тэрбум ам.доллар хүрэхийг энэ жил үзэх хувьтай байжээ. Тэрбээр Bloomberg-ээс гаргадаг дэлхийн тэргүүн баян 500 эрхмийн жагсаалт доторх хамгийн шуурхай баяжсан тэрбумтнаар тодроод байна.Хятадын Худалдааны яамны статистикаар, тус улсад энэ онд гахайн махны үнэ хоёр дахин өсжээ. Африк гахайн шүлхий өвчнөөр олон сая гахай хорогдсон нь тус улсад инфляц сүүлийн долоон жилийн үнэмлэхүй түвшинд өсөхөд хүргэсэн юм. Muyuan-ы орлого энэ оны гуравдугаар улиралд жилийн өмнөх үеэс 260 хувь нэмэгдсэн нь үндсэндээ гахайн махны үнийн өсөлтөөс шалтгаалжээ. Fitch Ratings-ын судалгаанаас үзвэл мөн хугацаанд алдагдлаа нөхөж дийлэхээ байсан жи жиг фермүүд зах зээлээс шахагдаж, Muyuan зэрэг том үйлдвэрлэгчид зах зээлд байр сууриа бэхжүүллээ. “Гахайнх нь тоо толгой хорогдсон компаниудад л маш хүнд үе. Бусдынх нь хувьд орлого эрс өссөн сайхан цаг” хэмээн Fitch Ratings-ын шинжээч Ли Чэнь тайлбарлав. Хямралыг мөнгө болгосон хүн ганц Чин ч биш. Гахайн махны үйлдвэрлэлээр дэлхийд тэргүүлдэг, Хонконгийн хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй WH Group, гахай үржүүлэгч, малын тэжээл үйлдвэрлэгч New Hope Group ч асар их орлого олсон. New Hope-ын захирал Лю Юнхаогийн хөрөнгө өдгөө 11 тэрбум ам.доллараар хэмжигдэж байгаа нь 2018 оны сүүл үеийнхээс хоёр дахин нэмэгдсэн хэрэг юм. Чин Инлиний хөрөнгө Muyuan-ы хувьцааны 60 хувь болдог. Анх 22 толгой гахайтай эхэлсэн түүний бизнес өдгөө жилдээ таван сая толгой нядалдаг аварга аж ахуй болон өргөжөөд байна. Muyuan компани тээврийн машинуудыг бүрэн халдваргүйжүүлж, гахайн тэжээлийг халааж ариутган, Африк гахайн шүлхий тархахаас сэргийлэн фермийн агаарыг байнга сэлгэдгийг Чин захирал South China Morning Post сонинд гуравдугаар сард ярилцлага өгөхдөө тайлбарласан юм.







A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Б.Соёлтуяа: Мэдлэгт суурьтай малчин бизнесмэн бий болгох нь бидний зорилго

 0 сэтгэгдэл
  • Малчдын орлогын гол эх үүсвэр болсон махыг хямдхан байх ёстой гэсэн улс төрийн тоглолт хийдэг байж болох уу

Малчдын орлогыг нэмэгдүүлж, тэднийг “малчин бизнесмэн” болгох чиглэлээр ажиллаж буй “Чинээлэг Малчин Бойжуулах Төв” ТББ-ын зохицуулагч Б.Соёлтуяатай ярилцлаа.

-Саяхан болсон хэвлэлийн хурлын үеэр таныг малчдад чиглэсэн үндэсний хэмжээний хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх төслийн арын албыг хариуцаж байгааг мэдлээ. 

-Тийм ээ. Арын алба хариуцсан хэвээрээ шүү. 

-Зохион байгуулах, олон нийтэд хүргэх ажилд та их туршлагатай хүн шүү дээ. 

-Баярлалаа. Арын алба бол арын алба байдаг. Хэн тайзан дээр гарах нь бус хариуцсан ажил бүхэлдээ ойлгомжтой хүнд хүрэх нь чухал. “Чинээлэг малчин” хөтөлбөрийн баг мэргэжлийн, туршлагатай, асуудлаа мэддэг. Сүүлийн таван жил тасралтгүй судалгаа шинжилгээний ажлаа хийлээ. Ийм сайн санаачилга, том ажлын нэг хэсэг байж хүч өгөх нь мэдээж сайхан.

-Энэ жил өнтэй сайхан урт намар боллоо. Бүх хүн ийм бодлоор аажуу тайван байхад яагаад гэнэт хэвлэлийн бага хурал зарлан “Өвөлжилт хүндэрлээ” гээд эхлэв ээ? 

-Дундговь, Өвөрхангай аймгуудад аль хэдийн отор нүүдэл эхэлчихсэн. Ес эхлээгүй байна. Бэлчээрийн даац гээд малчдын маань хувьд өвөлжилт хүндхэн л байгаа. Ер нь өвөлжилт гэхээр дан ганц агаарын хэм, салхи шуурганы хурд, цасны зузааныг хэлэхгүй. Би сая хэллээ,малын бэлчээрийн даац хэтэрсэн, малчдын өрхийн орлого эрс хумигдсан. Малчид өөрсдөө байдал хүнд байгаагаа мэдээд цаг хүндрэхээс өмнө хэдэн малаа борлуулж, мөнгөтэй болж, шаардлагатай тэжээл, ахуй амьдралдаа хэрэгцээт зүйлсээ бэлдэж авъя гэсэн. Гэтэл Засгийн газар нь махны экспорт, бэлтгэлд хориг тавиад, квот буюу дээд хязгаар тогтоочихсон. 

-Сая буцаад гаргаж эхэлнэ гэж мэдээлсэн шүү дээ.

-Тэгэх ёстой. Нөхцөл байдал шаардаж байна. Дулаан байхад энэ ажил саадгүй явж байсан бол малчид арай бага эрсдэл үүрэх байлаа. Малчдынхаа эдийн засгийн эрх чөлөөг боогдуулсан шийдвэрийг энэ Засгийн газар гаргалаа шүү дээ. 

-Малчид ер нь баян чинээлэг амьдарч, эдийн засгийн эрх чөлөөнд хүрэх боломж бий юу? 

-Байлгүй яахав. Бүрэн боломж байна. Малчид маань өөрсдөө тэр боломжуудыг олж харахгүй байна, ер нь бид хаа хаанаа хуучирсан сэтгэлгээ хандлагаасаа салж чадахгүй яваад бас их учир бий. Малчдын эдийн засгийн эрх чөлөө нэмэгдэхийн хэрээр том эдийн засагт эерэг нөлөөтэй. Малчдаа нэн түрүүнд мэдлэг мэдээлэлтэй, илүү боловсролтой болгох хэрэгтэй нэн шаардлагатай болчихоод байна. Үүний тулд манай Төрийн бус байгууллага үндсэн гурван чиглэлээр ажилладаг. Тухайлбал, малчдын сэтгэлгээ хандлагыг өөрчлөх ёстой. Мөн Монгол орны цаг уур, байгалийн онцлогт таарах, тэр тусмаа малчны хотонд тохирсон хамгийн ашигтай бизнес загвар танилцуулан санал болгож буй. Харин эцэст нь малчид бизнес хийхтэй холбоотой эх сүргээ бэлдэх, малынхаа чанар чансааг сайжруулах, үржил селекцийн ажлын мэргэжлийн зөвлөгөө өгөх гэсэн үндсэн гурван чиглэлд ажиллаж байна. Энэ тухай малчдад зориулж “Малчин бизнесмэн” гарын авлагыг хэвлүүлж, одоогийн байдлаар 1500 орчмыг малчны гар дээр тараасан байна. 

-Сургалтын ажил маш чухал байх шүү. 

-Тэгэлгүй яахав. Хамгийн чухал асуудал. Зөвхөн малчид гэлтгүй нийгмээрээ сэтгэлгээ хандлагаа өөрчлөх цаг аль хэдийн болчихоод байдаг. Цаг хугацаа нисээд байдаг. Харин бид хөгжлөөс хоцорсоор байгаа нь том асуудал шүү. Энэ сэтгэлгээ хандлага гээч зүйл өөрчлөгдөөгүй цагт юу ч ярьж, ямар ажил хийгээд үр дүн багатай. Сайшаалтай нь малчид сургалтад маш сайн хамрагдаж байна. Хөдөөгийн иргэдийн нийтийн хурал, багийн дарга нар манайхтай хамтран ажиллах саналууд их тавьж байгаа. Малчид ганц нэгээрээ холбогдох нь ч бий. Өчигдөр гэхэд л “Хотод малчны зөвлөгөөн болох гэж байгаа юм байна, танайх сургалт хийх үү” гээд Архангайгаас утасдаж байх жишээтэй. Ер нь миний утас малчдын лавлах утас болсон доо. 

-Хоёулаа цаг үеийн асуудалдаа эргээд оръё. Махны үнийн асуудлыг асуухгүй өнгөрч чадахгүй нь. Зарим хэсэг импортын хориг тавьснаар махны үнэ буурна гэж үзэж байгаа. 

-Хүмүүс Засгийн газар хориг тавьж байж л махны үнийг буурууллаа гээд, баярлаад байх юм. Та бод доо. Жилийн жилд идэш хийх цагаар мах элбэгшдэг, бас хямдардаг. Айлууд савныхаа багтаамж, санхүүгийн боломждоо тааруулан идшээ хийдэг. Ажилтай нэг нь борцолж хатаана. Тэр нөөцөө өвөл, хавар, зундаа иднэ. Нийлүүлэлт, худалдан авалтынхаа харьцааны зарчмаар л мах дотоодын зах зээл дээр хямдарч байна. Гэхдээ одоохондоо. Сайд, дарга нар ухаантай мундагтаа хориг тавиад махны үнэ буулгаад байгаа зүйл огтхон ч байхгүй. Харин ч тэд энэ байдлыг ашиглан хувийн эрх ашгаа махны бизнест шургуулж, малчдын мах борлуулах зах зээлийг хумьж, төрийн нэрээр далайлгаж өрсөлдөгчгүй бизнес хийн, өөрсдөө өндөр ашиг олж,байгаа. Ийм болохоор л бид малчдынхаа “Малаа зарж, мөнгөтэй болж өвөл, хавартаа бэлдмээр байна” гэсэн дуу хоолойг төр засагт нь дамжууллаа. 

-Манай улсын хүн амын гуравны нэг нь мал аж ахуйн салбартай холбоотой. Тэгэхээр малчдын орлогыг бодитоор нэмэгдүүлэх ажил үнэхээр чухал шүү.

-Малчдыг уламжлалт нүүдлийн соёл ахуйгаа хадгалах соёлын өв тээгч байхын зэрэгцээ нийгэм, эдийн засгийн харилцаанд илүү эрх чөлөөтэй, нээлттэй, тодорхой байр суурьтай, хүчирхэг оролцогчид байх боломжийг нь нээж өгч, малчин бүр мэдлэгт суурилсан бизнесмен болох, малчин өрх бүр чинээлэг дундаж давхарга болох гээд ямар их боломж байгааг таниулж ойлгуулах нь бидний ажлын гол зорилго. Хүмүүс “Загасыг өгөх бус барих аргыг нь зааж өгье” гэж ярьдаг. Нөгөө талаасаа бид малчдынхаа дуу хоолой болохыг хүсэж байна. Ажил, амьдралын эрхээр уул уулын аманд нутаглаж байгаа малчид дуу хоолойгоо нэгтгэж, эрх ашгийнхаа төлөө жагсаал цуглаан хийгээд гүйгээд байх боломж нь хязгаарлагдмал. Энэ байдлыг далимдуулж бизнесийн эрх чөлөөг нь боомилдог байж болохгүй. Малчдын орлогын гол эх үүсвэр болсон махыг хямдхан байх ёстой гэсэн улстөрийн тоглолт хийдэг байж болох уу? Тиймээс бид өөрсдөө малчин айл руу очиж ярилцан санал бодлыг нь нэгтгэж, олон нийтэд дамжуулсаар байх болно. 

-Мах малчны орлогын гол эх үүсвэр бол хот суурин газрын иргэдийн өрхийн төсвийн гол жинг дардаг бүтээгдэхүүн. Тиймээс махны үнэ хямд байх ёстой гэсэн улс төр яваад байгаа байх. 

-Үнэхээр махны үнэ танай өрхийн санхүүд дарамт болоод байгаа бол хоолныхоо махны орц хэмжээг танах арга хэмжээ авч болно. Айлын тогоо руу өнгийх муухай. Гэхдээ бид Coca Cola, SNICKERS-ийг хямд байх ёстой гэхгүйгээр л худалдаж авдаг. Тэгэхээр махны үнийн тухайд малчидтай зах зээлийн зарчмаар наймаалцах нь шударга. Юунд төр засгийн шийдвэрээр далайлгаж, хүчээр зохицуулалт хийгээд байгаа юм бэ? Малчин Дорж, Дулмаа таны хийсэн талх, оймсыг таны хэлсэн үнээр л авдаг. Хүүхдийнхээ сургалтын төлбөрийг сургуулиас тогтоосон жишгээр л төлдөг. Монголчууд бид нэгэнт 30 жилийн өмнө ардчилсан, чөлөөт нийгмийг сонгочихсон юм бол сонгол тондоо үнэнч, итгэл үнэмшилтэй л байх хэрэгтэй гэж би боддог. 

-Малчдын дуу хоолойг төр засагт дамжууллаа гэлээ. Та ер нь өөрөө малчны ахуй амьдрал хэр мэддэг хүн бэ?

-Чинээлэг малчин хөтөлбөр их олон хүний хүч хөдөлмөр, сэтгэл шингэн явж байна. Тэгэхээр та зөвхөн надаар дамжуулж дүгнэх гэж битгий оролдоорой. Саяхныг хүртэл би малчдын талаар ойлголт, мэдлэг маш бага байсан. Хавар, зун, намар гээд жил тойрон Дорноговь, Өмнөговь, Дорнод, Хэнтий, Сүхбаатар аймгуудаар явж, малчин айлуудаар орлоо, малчидтай ярилцлаа. Малд ч нүдтэй болдог юм байна. Малчны хотонд аз жаргал, амар сайхан, асуудал, гарц шийдэл бүгд л байна. Миний хувьд аль эрт гэрээсээ гараад хотод суурьшчихсан хөдөөгийн залуугаас дутахааргүй л хөдөөний зах зухтай болчих шиг боллоо шүү. Дээр нь нэмээд хэлэхэд би чинь хөдөө гадаа өвөө эмээдээ “хаягдаж” өссөн Монгол хүн шүү дээ. 

-Тиймдээ. Монгол хүнд малч ухаан төрөхөөс заяасан өгөгдөл байх. 

-Бидний хийж байгаа ажлын гол суурь нь эх сүргийн чанарыг сайжруулах юм. Тийм ч учраас малын чанар сайтай зүүн аймгуудаар явж, энэ жилийн төл малаас сонгож 500 хуцан хурга худалдаж авсан. Улмаар Говьсүмбэр аймгийн малчидтайгаа гэрээ байгуулж хуцан хургануудаа өгсөн. Энэ ажлыг хийгээд өдөржингөө хотон дотор хурга жинлээд, шинжээд байхаар чинь нүдэн баримжаа айхтар хөгждөг юм байна. /инээв/ 

Ярилцсанд баярлалаа.


A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хятадад цагаан баавгайн чинээ гахай үржүүлжээ

 0 сэтгэгдэл

Bloomberg News

Хятадын өмнөд нутгийн нэгэн фермд туйлын баавгайтай адил жинтэй гахай үржүүлж байна. 500 кг жинтэй уг гахайг аварга гахайн сүрэг бий болгох ажлын хүрээнд гарган авчээ. Ийм гахайн махны үнэ 10000 юаньд хүрэхээр байгаа нь жирийн гахайныхаас гурав дахин их орлогыг Жианси мужийн фермер Пан Коны аж ахуйд оруулах юм. Хятадад гахайн махны хомсдол үүсээд буй үед том л бол сайн гэдэг үзэл санаа газар авах төлөвтэй байна. Зүүн өмнөд нутгийн Жилин мужид гахайн махны үнэ өссөнөөс фермерүүд гахайгаа бордон шахаж 200 кг хүртэл таргалуулж байгаа нь дундаж 125 кг жингээс нэлээд давсан үзүүлэлт. Ийм хандлага жижиг аж ахуйнуудаар зогсохгүй томоохон компаниудыг хүртэл хамарч, нядалгааны жин нь дунджаар 110 байсан гахайн жин одоо 140 кг болж, ашгийг 30 хувиар нэмэгдүүлснийг шинжээчид тэмдэглэв.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Органик бүтээгдэхүүнийг ялгах тэмдэглэгээ нэвтрүүлнэ

 0 сэтгэгдэл


"Органик хүнс, хөдөө аж ахуй" үндэсний III чуулганыг ХХААХҮЯ-аас олон улсын байгууллагуудтай хамтарч амжилттай зохион байгуулжээ. 2016 онд анхдугаар чуулганаар олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн органик хүнсийг Монгол Улсад бүрдүүлэх, энэ чиглэлээр төсөл хөтөлбөр хэрэгжүүлэх зайлшгүй шаардлагатайг хөндөж байлаа. Тэгвэл Адра Монгол олон улсын байгууллага, салбарын яамын хамтын ажиллагааны дүнд өнгөрсөн есдүгээр сараас нэг сая еврогийн санхүүжилттэй “Органик хөдөө аж ахуйн түншлэл” төслийг Сэлэнгэ аймагт эхлүүлээд байгаа юм.

Түүнчлэн Хүнсний тухай хуульд заасан органик хүнсийг бүртгэх цахим хуудсыг нээж, холбогдох байгууллагуудыг хөгжүүлэхэд анхаарахыг уриалсан. Ингэж бүртгэснээр “Органик” болохыг илэрхийлсэн тэмдэг, тэмдэглэгээ, мэдэгдлийг бүтээгдэхүүнийхээ шошгод байршуулах боломжтой болох ажээ.

ХХААХҮЯ-аас нийт 12 тэмдгийг “Органик болохыг илэрхийлсэн” гэрчлэх тэмдгээр бүртгүүлэхээр ОӨУБЕГ-т хүргүүлж олон улсын оюуны өмчийн санд шүүлт хийлгэж байна. Мөн НХААГ, Нийслэлийн МХГ-тай хамтран зургаан томоохон сүлжээ дэлгүүрүүдэд "органик" гэсэн хуурамч хаяг шошготой бүтээгдэхүүний талаар тандалт судалгаа явууллаа. 

Чуулганаас боловсон хүчний нөөц дутмаг, баталгаажуулалт, итгэмжлэлийн зохицуулалтууд тодорхойгүй байгаа зэрэг асуудлыг дэвшүүлж, салбарын яам холбогдох байгууллагуудтай хамтран, нэгдсэн журам зохицуулалт хийх шаардлагатайг онцолжээ.