A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/202/

Ирээдүйг өөрчлөх эко бизнес

Хог хаягдалгүй бизнес эрхлэгчид хэрэглэгчээ өөрсдөө бэлдэж байна

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/202/


Хог хаягдалгүй бизнесийн зах зээл рүү гарааны компаниуд томчуудыг хошуучлан орж байна. тэд эко хэрэглээг иргэдэд санал болгож, өөрсдөө органик бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх нөөц, боломж эрэлхийлэх болов. тэрчлэн өрхийн орлогоо хэмнэх, өөр зүйлд мөнгөө зарцуулах, хэрэглээг илүү ухаалаг байлгахад анхаарч байна. Өөрөөр хэлбэл, өрхийн төсөв алдагдалгүй, өр зээл тэр хэрээр бага байх боломжтойг энэ бизнес давхар хэлэх аж. Монголд шинэ тутам гэж хэлж болох уг төрлийн бизнест хөл тавьж буй компаниуд одоогоор гарын таван хуруунд багтахаар байгаа юм. Энэ бизнесийн онцлог нь хэрэглэгчээ өөрсдөө бэлдэж, тэдэнд нийцсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг лангуун дээрээ өрөх явдал. хэрэглэгч нэгэнт бий болсон бол тэнд зах зээл байна гэсэн үг. Компаниуд үүнийг хэдийнэ ойлгож, сургалт, зөвлөгөөг бизнесийн нэг хэсэг болгон авч явж байна. Монголд энэ төрлийн бизнесийн анхдагчийн нэг нь “Био амьдрал” дэлгүүр. Хэрэглэгчдэд танигдаж эхэлж буй тус дэлгүүр өөрсдийн гарын доорх материалаар дэлгүүрээ тохижуулдаг. Тэдний сайн санаачилга бусдад халдварлаж, хаягдал цаас хүртэл “амилж” байна. Органик бараа худалдаа, сургалт, үйлчилгээний чиглэлээр ажилладаг тус дэлгүүр хог хаягдалгүй бизнесийг хөгжүүлж яваа гэж хэлж болно. Энэ бизнес нас залуу хэдий ч ирээдүйтэй гэдэгт олон хүн санал нэгддэг.


Гэхдээ улсын хөгжлийн эрэмбэ, эдийн засгийн чадамж, хүмүүсийн сэтгэлгээ, хандлага голлох нөлөө үзүүлсэн хэвээр байна. Тухайлбал, гялгар уутгүй бүтээгдэхүүн борлуулдаг дэлгүүр Монголд тун цөөн. Хэрэглэгчийн сонголт гялгар уут болтлоо хэвшсэн. Бараг л дэлгүүр болгон гялгар уутны хэрэглээг дэмжиж, орчны бохирдол үүсгэж буй. Гэтэл цаасан уут зөвхөн нэр төдий байсаар л. Гэхдээ энэ байдлыг халж байгаа дэлгүүрийн нэг нь “Био амьдрал”. Тэднээс гадна "Жүр үр" компани гялгар уутнаас татгалзаж, өөрсдийн онцлог, давуу талаа тодотгосон цаасан уутаар үйлчилж эхэлсэн байна. Эко хэрэглээ тэлэх хэрээр Монголд цаасан уутны үйлдвэрлэл, түүний загвар хийц улам сайжрах, нэмэгдэх төлөвтэй. Бүтээгдэхүүний сав баглаа болгон хөрсөнд хурдан задардаг, дан ганц хүндээ эрүүл байгаад зогсохгүй хэрэглэсний дараа ч байгальд ээлтэй байх учиртайг хоггүй бизнес эрхлэгчид чухалчилж байна. Дэлхийд жилд 2.1 тэрбум тонн хог хаягдал гардаг эдгээрийг хогны тээврийн машинд ачвал дэлхийг 24 удаа тойрсонтой тэнцэх урт цуваа үүснэ. Үүний гуравны нэгийг гялгар уут эзэлдэг гэсэн статистикийг The Economist саяхан нийтэлжээ. Харин энэ хэрэглээний есөн хувь л дахин боловсруулагддаг. Манай улсын хувьд ч ялгаагүй тулгарч буй бэрхшээлийн нэг нь гялгар уутны хэрэглээ. иргэдийн сэтгэлгээг өөрчилж байж л энэ байдал өөрчлөгдөх шинжтэй. Хог хаягдалгүй бизнесийг хөгжүүлэгч компаниуд гялгар уутанд харш. Тэд хуванцар болон гялгар уутны хэрэглээг бууруулахад анхаарч, нийгмийн сүлжээнд манлайлан оролцож байна. Бизнест ашиг хамгаас чухал. гэхдээ хог хаягдалгүй бизнес эрхлэгчдэд эко хэрэглээ нэн тэргүүнд тавигдаж байна. Ийм бизнесийг тансаг хэрэглээнд огтхон ч хамаатуулж болохгүй юм.


• Хог хаягдалгүй бизнесийн зах зээл рүү гарааны компаниуд томчуудыг хошуучлан орж байна.

• Монголд шинэ тутам гэж хэлж болох уг төрлийн бизнест хөл тавьж буй компаниуд одоогоор гарын таван хуруунд багтахаар байгаа юм.

• Эко хэрэглээ тэлэх хэрээр Монголд цаасан уутны үйлдвэрлэл, түүний загвар хийц улам сайжрах, нэмэгдэх төлөвтэй.


Гэтэл хүмүүс үүнийг тансаг хэрэглээ гэж тооцох нь бий. Энэ ойлголтоос л дээрх шинэ бизнесийн ирээдүй шалтгаална. Дэлхий нийтийн өмнө хамтач эдийн засаг гэсэн ойлголт ихээхэн газар авч байгаа. Үүний тусгал нь хог хаягдалгүй бизнесийн хэтийн ирээдүйг улам тодотгох аж. Дангаар эзэмших бус хуваалцах зорилготой эдийн засгийн шинэ дүрэм боловсорч байна гэсэн үг. Энэ үзэл санаа аанай л хүн төрөлхтний үйлдвэрлэдэг хаягдал бохирдлыг багасгах зорилготой. Бид хуванцар савны хэрэглээг худалдан авалтаараа дамжуулан хамгийн их тэтгэдэг. Гэтэл энэ нь байгаль орчинд заналхийлж, орчныг гүн бохирдуулсан хэвээр байна. Эл байдлыг өөрчлөхөд тийм ч хэцүү биш. Угаалгын бодис дууссан бол савыг нь хаях бус тэр савандаа л угаалгын шингээнээ арай хямд үнээр худалдан авах боломж байна. Үүнийг хог хаягдалгүй бизнес санал болгож байгаа юм.


Цаана нь эко үйлдвэрлэл хөгжиж, үйлдвэрлэлийн зардал буурч, байгаль орчинд үзүүлэх сөрөг нөлөөлөл нь багасаж байгаа гэдгийг санах хэрэгтэй. тухайлбал, Монголын кофены зах зээлд хэдийнэ байр сууриа эзэлж, хэрэглэгчийн танил болсон Caffe Bene хүрээлэн буй орчин төдийгүй хүний эрүүл мэнд аажмаар хор уршиг үзүүлэх хуванцрын хэрэглээг бууруулахад нэгджээ. Та тус газраар үйлчлүүлэхдээ өөрийн аягатайгаа очвол кофегоо 500 төгрөгийн хөнгөлөлттэй авах боломжтой аж. Гэхдээ тус байгууллага өнгөрсөн сарын 20-ноос энэ сарын 13-ныг дуустал дээрх хөнгөлөлт олгож байна. хог хаягдалгүй бизнес хүмүүсийн хандлагыг өөрчилж, тэр хэрээр хэмнэлт хийх боломж, бололцоо бидний эргэн тойронд байгааг тод харуулна. Энэ утгаараа Монголын нөхцөлд ч уг бизнес илүү хөгжих боломжтой. хог хаягдалгүй бизнес дэлхий нийтэд хоол, хүнс, ариутгалын бодис, хувцасны зах зээлд түлхүү хамаарч байна. Жишээ нь, хоолны хаягдлын хувьд дээрх бизнес ашигтай ажиллахад онцгой хөшүүрэг болж буй. Дэлхий дээр жил бүр 1.3 тэрбум тонн хүнс хаягддаг гэсэн мэдээлэл бий.


Энэ нь манай гараг дээрх газар тариалан эрхэлж буй нийт талбайн 30 хувьд ургуулсан хүнстэй тэнцэнэ гэхээр хэр их болох нь төсөөлөгдөх болов уу. Кофены шаар ашиглан мөөг ургуулж байна. Хоолны үлдэгдлийг цэцэрлэгжүүлэлтийн бүтээгдэхүүн болгон хувиргах шинэ арга туршиж эхэллээ. Зоогийн газар болон дэлгүүрт хаягдсан хүнсийг цуглуулан дахин боловсруулаад органик бордоо үйлдвэрлэх санааг аль хэдийнэ сэдсэн байна. Манай улсад энэ төрлийн бизнес хөгжих боломжтой. Тухайлбал, уул уурхайн томоохон төсөл хэрэгжиж буй уурхайн бүсэд хоолны хаягдал хамгийн их гарч байна. Ирээдүйг өөрчлөх эко бизнес АНУ болон Европт ашигтай бизнес болж, хөрөнгө оруулагчдын анхааралд өртөх болсон. Харин Монголд уг бизнесийг санаачилж буй компаниудад татварын хөнгөлөлт, чөлөөлөлт юуны өмнө үгүйлэгдэж байна. Тэд дунд хугацаанд илүү ахисан шатанд үйл ажиллагаа явуулна гэдэгтэй тун итгэлтэй байна. Дэлхий нийтийн өмнө тулгарч буй уур амьсгалын өөрчлөлт, үүнийг дагасан сорилт, хүндрэл хүмүүсийн амьдралын хэвшилд онцгой нөлөө үзүүлж буй. Энэ нь бизнесийн шинэ санаа сэдэл болж, эко үйлдвэрлэлээс халиад хүмүүс эко хэрэглээнд алгуур шилжихэд хүргэж байна. Бидний өдөр тутмын хэрэгцээ болсон бараа, бүтээгдэхүүн илүү энгийн сав баглаатай болж, эдийн засгийн хувьд хэмнэлт дагуулахуйц шинэ соёл дадал болон сууж эхэлсэн. Гял цал гэхээс илүү эдэлгээ даах, эрүүл мэнд, хүрээлэн буй орчинд ээлтэй байх ёстой гэсэн зарчим энд түлхүү үйлчлэх болов. Тэгвэл яг ийм жишээг онцолсон, био амьдралын хэрэглээ, ач холбогдлыг таниулсан сургалт, зөвлөгөө цахим ертөнцөөр тархаж, энэ чиглэлийн мэдээлэл улам эрчээ авч буй. Уг мэдээллийн цаана хог хаягдалгүй бизнес дэлхий нийтэд хэр үнэ цэнэтэй болох, компанийн нэр хүнд, орлого ашиг нийгмийн хариуцлагаар хэмжигдэж буйг анзаарахгүй өнгөрч болохгүй нь.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Угтаж буй хөгжлийн гарцыг нээе

Нийгмийн инновац шингэсэн имиж бүрдүүлэх өргөн боломж байна

 0 сэтгэгдэл


Дэлхийн зах зээл дээр монголын дэлгэх хөзөр бол нийгмийн инновац шингэсэн бүтээгдэхүүн гэдгийг нийгмийн баримжаатай үйлдвэрлэл эрхлэгчид онцолж байна. Яагаад гэвэл, ирээдүйн идэвхтэй худалдан авагчдын хандлага өөр. Яг л технологийн хөгжил дэвшил хөгжлийг хурдасгаж байгаа шиг шинэ мянганыхан бизнесийн уламжлалт үзэл санааг асар хурдтай өөрчилж байна. Ирэх 10 жилд шинэ мянганыхан бизнес, бараа бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний гол худалдан авагчид болно. Тэд гар утсаар төлбөр тооцоо хийж, ганцаараа аялах дуртай шигээ нийгмийн баримжаатай буюу нийгмийн инновац шингэсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний гол хэрэглэгчид. Educated Space байгууллагыг үүсгэн байгуулагч О.Энхзул “Шинэ мянганыхан буюу одоогийн 25 орчим насныхан 10 жилийн дараа гэхэд худалдан авалтын гол шийдвэр гаргагчид болно. Ийм худалдан авагчид нийгэмдээ өгөөжтэй, байгальдаа ээлтэй үйл ажиллагааг бизнестээ шингээж, түүнийгээ баталж харуулж чаддаг компанийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг илүүд үздэг онцлогтой. Тийм учраас орлогоо нэмэгдүүлж, бизнесээ сайжруулъя гэвэл хэрэглэгчид ямар үнэ цэнэ, юу хүсэж буйг нь судалж, түүнд нь нийцүүлэхээс аргагүй юм” гэв. 

Тэгвэл монгол малын гаралтай түүхий эдийн бүтээгдэхүүн бол тэр чигтээ нийгмийн инновац шингэсэн брэнд болох боломжтой. Ийм бүтээгдэхүүний хамгийн тод жишээ бол эсгий болоод гар урлалын “Хөсөг”, “Монголын артизан бяслаг үйлдвэрлэгчдийн холбоо”-ны бүтээгдэхүүнүүд юм. 2013 онд байгуулагдсан “Хөсөг” брэндийн үйлдвэрлэгчид нь “Дэлхийн зөн” болон бусад донор байгууллагын дэмжлэгээр сургалтад хамрагдсан эмэгтэйчүүд. Харин түүхий эд нийлүүлэгчид нь Швейцарын хөгжлийн агентлагийн хэрэгжүүлж буй “Ногоон алт” төслийн гишүүд. Тус брэндийг үүсгэн байгуулагч А.Намуун “анх “Хөсөг” брэндээ байгуулах үед манай ДНБ-д эзлэх хөдөө аж ахуйн салбарын хувь оролцоо жилээс жилд хумигдаж байсан. Тэр хэрээр энэ салбараас амьжиргаагаа залгуулдаг хүмүүс цөөрч, хот руу чиглэсэн их нүүдэл бий болгож, улмаар нийслэлээрээ агаарын бохирдол дунд байна. Тиймээс бид эдгээр асуудлыг шийдвэрлэхэд хувь нэмрээ оруулахын зэрэгцээ тогтвортой бизнес эрхлэхээр шийдсэн. Одоо 4000 гаруй эмэгтэй манай бүтээгдэхүүнийг нийлүүлдэг бөгөөд 2400 гаруй нь идэвхтэй ажиллаж байна. Бид их ажиллах тусам нэмэлт санхүүжилт шаардагдах болсон. Гэвч манайх ТББ байсан тул банкнаас зээл авахын тулд статусаа компани болгосон. Улам их хамтарч ажиллахын хэрээр бид нийгмийн олон асуудлыг шийдэж чадна” хэмээв. Хэрэв та тус брэндийн сошиал хуудсаар зочилбол тэдэнд урмын үг харамгүй хайрласан олон сэтгэгдлийг харна гэдэгт эргэлзэхгүй байна.

Шинэ үеийнхний 60 гаруй хувь нийгмийн инноваци шингэсэн бизнесийг дэмждэг

Нийгмийн инновац, нийгмийн энтрепренершип нь цоо шинэ эсвэл тэс хөндлөн ойлголт биш. Харин бизнесийн стратегидаа үүнийг шингээснээр дунд болон урт хугацаанд тогтвортой үйл ажиллагаа эрхэлнэ гэдгийг мэргэжилтнүүд онцоллоо. Олон улсын судалгааны Deloitte байгууллагаас дэлхийн 40 гаруй орны залуучуудын дунд хийсэн судалгаагаар мянганыхны 60 гаруй хувь нь хариуцлагатай буюу нийгмийн аливаа асуудлыг шийддэг, байгаль орчинд ээлтэй ажилладаг бизнесийн хэрэглэгч болохыг хүсдэгээ илэрхийлжээ. Өөрөөр хэлбэл, ашиг орлогоо нэн тэргүүнд тавьж, дараа нь нийгмийн асуудлыг шийдэх ёстой гэж хардаг бизнесийн уламжлалт ойлголт маш хурдтай өөрчлөгдөж байна. Манайд ч гэсэн бизнесийн байгууллагууд үйл ажиллагаагаа байгальд ээлтэй явуулах хэрэгтэйгээ илэрхийлсэн үндэсний хэмжээний судалгаа бий. Тийм ч учраас хэрэглэгч бус хүнд зориулсан бараа бүтээгдэхүүн хэрэглэгчийн сэтгэл ханамжийг 74 хувиар, борлуулалтыг 2.5 хувиар тэлдгийг харвардын их сургуулийн судлаачид судалж тогтоосон байна.

Ашиг орлогоо эхэнд нь тавих уламжлалт ойлголт өөрчлөгдсөн

Португалийн Нийгмийн бизнесийн сургуулийн захирал Карлос азеведогийн хэлж буйгаар “Нийгмийн үнэ цэнэ хэдий их бий болгоно төдий чинээ бизнесийн үнэ цэнэ нэмэгддэг” аж. Уур амьсгалын өөрчлөлтийн улмаас байгалийн онц ноцтой үзэгдлийн давтамж ихсэж, ядуурал зэргээс болж хэрэглэгч ч гэсэн бүтээгдэхүүн худалдаж авахдаа байгаль орчинд ямар нөлөөтэйг, би энэ бүтээгдэхүүнийг худалдаж авснаар анхан шатны үйлдвэрлэгч, түүхий эд нийлүүлэгчдэд хэр зэрэг ашигтай байх бол гэдэгт үлэмж анхаарах болсон аж. Тиймээс бизнесийн үзэл санаа хүссэн, хүсээгүй ийшээ чиглэхээс аргагүй. Хэдий эрт чиглэх тусам төдий чинээ хожоотой байх зүй тогтол харагдаж байна.  Харамсалтай нь манайд төрийн бодлого нь хувийн хэвшлийн санаачилгаас дэндүү хоцорч байгааг швейцарын хөгжлийн агентлагийн тогтвортой бизнесийг дэмжигч “Ногоон алт” төслийн ерөнхий менежер Ц.Энхамгалан хэлж байна.

Бусад улс оронд төр засаг, иргэний нийгмийн болоод бизнесийн байгууллага нь түншлэх замаар нийгэмдээ үр өгөөжтэй бизнесийг хөгжүүлдэг. Гэтэл манайд сайн дурын залуучууд, донор байгууллага л одоогоор энэ асуудлыг хөндөж эхэлж байна. Бусад улс оронд эдийн засгийн хөшүүрэг, татварын таатай орчноос гадна экспортод гарч буй бүтээгдэхүүн, үйлчилгээндээ нийгмийн инновац шингэсэн имиж бүрдүүлэхэд төрийн бодлогоор анхаардаг. Нүүдлийн амьдралын хэв маяг, түүнээс урган гарсан бүтээгдэхүүн бол дэлхийд манай туйлын давуу талыг харуулах имиж. Харамсалтай нь, энэ бүхнийг дэлгэхэд өнөөх л төр засгийн унхиа муутай байдал, хүнд суртал саад болж буй аж. “Монголын артизан бяслаг үйлдвэрлэгчдийн холбоо”-ны тэргүүн Майкл Морроу Орос, Хятадын зах зээлд бэлчээрийн монгол үнээний сүүгээр хийсэн бяслагаа экспортлох гээд гурван жил оролдож буйгаа учирласан юм. Түүний тооцоогоор малчид зуны цагт зөвхөн тус үйлдвэрт сүүгээ борлуулснаар 800 орчим ам.долларын орлого олдог байна. Цаашдаа Шангри ла зэрэг томоохон зочид буудлын сүлжээгээр ч борлуулах боломж өндөр аж. “Хэрэв улсын хэмжээнд 100 ийм үйлдвэр байгуулбал малчдын амжиргаа дээшлэхийн хэрээр байгальд учруулах сөрөг  нөлөө ч багасна” хэмээв. Ийнхүү хөгжлийн шинэ шийдэл гэгдэж буй нийгмийн баримжаатай бизнес, үйлдвэрлэлийн хөгжлийн гарцыг нээх дэндүү давчуу цаг үе тулж ирээд байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Бараан жагсаалтуудын сүүдэр Монголоос холдсонгүй

Монгол Улс “гэрийн даалгавар”-аа хийхдээ хойрго хандаж байна

 0 сэтгэгдэл


Терроризмтэй тэмцэх саарал жагсаалт

Мөнгө угаах, терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх олон улсын нэгдэл буюу FATF-аас Монголыг мөнгө угаах эрсдэлтэй орны тоонд оруулсан. Ингээд санхүүгийн салбараа ил тод болгож, мөнгөний тогтолцоог шилэн болгох 15 сарын хугацааг 2017 онд өгсөн. Монгол Улс энэ хугацаанд холбогдох хуулиуддаа өөрчлөлт оруулан, хар, саарал жагсаалтаас гарах гэж хичээж, манай улсад дахин нэг жилийн хугацааг өнгөрсөн долдугаар сард олгосон юм. 

Бид Мөнгө угаах, терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх төлөвлөгөө болон түүний хэрэгжилтийг дахин сайжруулж ирэх сарын 30-наас өмнө FATF-д дахин хянуулна. Улмаар тус нэгдэл ирэх оны долдугаар сард эцсийн хариуг гаргах юм байна. Хэрэв энэ шалгалтад бүдэрвэл Монгол Улсыг хар эсвэл саарал жагсаалтад оруулж, санхүүгийн терроризмтой тэмцдэггүй орон хэмээн цоллоход ойрхон байна. 

Монголбанкны Ерөнхийлөгч Н.Баяртсайхан 2019 оны Мөнгөний бодлогын үндсэн чиглэлийн төсөлд мөнгө угаах, терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх асуудлыг чухалчилж авч үзсэн гэж мэдэгдсэн юм. Мөн өнгөрсөн хаврын чуулганаар УИХ-аар Мөнгө угаах, терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх тухай хуулийг өөрчлөн баталсан. Засгийн газраас тусгай төлөвлөгөө баталж, энэ дагуу ажил өрнөж байгаа. Гэхдээ хэрэгжилт, ялангуяа, бохир мөнгөтэй тэмцэх холбогдох байгууллагуудын уялдааг илүү сайжруулах хэрэгтэй гэж FATF үзсэн байна. Өөрөөр хэлбэл, энэ тэмцэл нь зөвхөн банк санхүүгийн байгууллагад хамаарахгүй бөгөөд үл хөдлөх хөрөнгө, үнэт эдлэл, хууль сахиулах байгууллага зэрэг олон салбарын огтлолцол дээр биеллээ олохоор байгаа аж. Тиймээс энэ жагсаалттай холбогдуулан Санхүүгийн зохицуулах хороо, Цагдаагийн ерөнхий газар, Авлигатай тэмцэх газар зэрэг байгууллага ажиллаж буй. Тухайлбал, Санхүүгийн зохицуулах хороо гэхэд саарал жагсаалтад орж болзошгүй хүндрэлийг хамтын хүчин чармайлтаар давахын тулд банкнаас бусад салбарын хууль эрхзүйн орчин болон боловсон хүчний мэдлэгийг дээшлүүлэхээр ажиллаж буйгаа тус хорооны дэд дарга д.Баярсайхан хэлсэн юм.


“Саарал жагсаалт”-д орох нь санхүүгийн системд ноцтой эрсдэлтэй

“Саарал жагсаалт”-д орох нь санхүүгийн системд ноцтой эрсдэл учруулна гэж төв банкнаас мэдээлж байна. 2013 онд FATF Монголыг мөнгө угаах өндөр эрсдэлтэй орноор нэрлэж, саарал жагсаалтад оруулсан. Үүнээс үүдэн Монгол Улсын гадаад төлбөр тооцоо гурван сар саатаж, иргэд, бизнес эрхлэгчдэд хүндрэл учруулж байжээ. 2011 оноос хойш нийт 4345 иргэнийг мөнгө угаасан байж болзошгүй хэмээн шалгаснаас 46 хэрэг мөрдөн байцаалтад шилжжээ. Үүнээс хоёр хэргийг анхан шатны шүүхээс буруутайг нь тогтоосон ч хариуцагч талууд давж заалдсаар улсын дээд шүүхээр хэрэгсэхгүй болгожээ. 

Баргар мэдээ дагуулсан бараан жагсаалтууд одоогоос яг жилийн өмнө Монгол Улсын хаалга тогшиж, хэсэгтээ биднийг сандаргасан билээ. Шинэ оны босгон дээр Европын холбооноос Монгол Улсыг сүүдрийн мөнгө нуух эрсдэлтэй орон хэмээн үзэж, хар жагсаалтдаа багтаасан. Хариу арга хэмжээг Засгийн газраас яаралтай авсны ачаар Монгол Улс “хар”-аас мултарч, саарал жагсаалт руу шилжсэн юм. Гэтэл төд удалгүй санхүүгийн аюулгүй байдлын саарал жагсаалттай нүүр тулах нь тэр. Хэдийгээр холбогдох албаныхан энэ үеэр шаардлагатай арга хэмжээг цаг тухайд нь авсан ч бараан жагсаалтуудын эрсдэл өнөө хэр холдоогүй төдийгүй Монгол Улс алдаа дутагдлаа засах тодорхой үүрэг, тоймтой хугацаа авчихаад байгаа юм. Тэгвэл олон улсаас авсан “гэрийн даалгавар”-аа бид хэрхэн биелүүлж байна вэ.



Санхүү, татварыг сөхөх саарал жагсаалт

Европын холбооноос гаргасан татварын ил тод бус тогтолцоотой улс орнуудын хар жагсаалтад Монгол Улс багтаж, өнгөрсөн оны өдийд шуугиан тарьсан билээ. Тус холбоо “Панамын баримтууд”-аас сургамж аван, татвараас зайлсхийхийг таслан зогсоохын тулд хяналтаа чангатгаж, улс хоорондын хамтын ажиллагаагаа бэхжүүлж эхэлсэн юм. Энэ хүрээнд хамтран ажилладаг орнуудаа татварын ил тод, нээлттэй байдлаар нь жагсаахад Монгол Улс хар жагсаалтад багтсан юм. Үүний эсрэг Засгийн газар яаралтай арга хэмжээ авч, татварын орчноо сайжруулах амлалт, үүрэг авч, Монгол Улс “хар”-аас “саарал” руу шилжсэн. 

Тэгвэл Монгол Улсын татварын орчныг сайжруулахын тулд өнгөрсөн гуравдугаар сараас эхлэн Европын холбооны мэргэжилтнүүд манайд ажилласан байна. Мөн Европын Парламентаас энэ чиглэлээр төлөвлөгөө боловсруулжээ. 

Монгол Улс “Татварын зорилготой ил тод байдал, мэдээлэл солилцооны дэлхийн форум”ын гишүүнээр элсээгүй, холбогдох хэлэлцээрт гарын үсэг зурж, соёрхон батлаагүй, “Татварын бааз гувчуулах, ашиг зувчуулахын эсрэг” зэрэг шалтгаанаар хар жагсаалтад багтсан. Тиймээс эдгээр дутагдлаа сайжруулахын тулд өнгөрсөн оны эхээр "Татварын ил тод байдал, мэдээлэл солилцооны дэлхийн форум"-ын 148 дахь гишүүнээр элссэн байна. 

Түүнчлэн санхүүгийн ил тод байдлыг хангахын тулд татварын ерөнхий хуулиуддаа өөрчлөлт оруулахаар тусгасан. Ялангуяа, Европын холбооны чиглэл, саналыг Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар (ААНОАТ), Хувь хүний орлогын албан татварын (ХХОАТ) хуулийн шинэчилсэн төслүүдэд тусгаснаа Сангийн яам мэдээлсэн. Мөн эдгээр төслөө УИХ-д өргөн барьжээ. Гэвч УИХ хэзээ хэлэлцэх нь тодорхойгүй хэвээр байна. Ингэснээр манай улсын татварын шинэчлэл удаашраад зогсохгүй олон улсад хүлээсэн бидний үүрэг амлалт ч хойшлоод байгаа юм. Цаашлаад манай худалдааны гурав дахь том түнш болсон Европын холбооны худалдаа, хамтын ажиллагаанд эрсдэл учирч мэдэхээр байна.

Орсон борооны хойноос цув нөмрөх бус одоо л үүргээ биелүүлэх нь чухал

Сүүлийн жилүүдэд дэлхийн гурван том зах зээлийн нэг болох Европын холбоо болон Монгол Улсын худалдааны эргэлт эрс нэмэгдсэн бөгөөд нэг тэрбум ам.долларт дөхөж байгаа. Сүүлийн 28 жилд Европын холбооны орнууд Монгол Улсад нийт долоон тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийжээ. Мөн Монголын зарим бараа бүтээгдэхүүнийг гишүүн орнуудаа гаалийн татваргүй нэвтрүүлэх боломжийг ч тус холбоо олгосоор байгаа юм. Гэвч бид түншээсээ авсан “гэрийн даалгавар”-аа хойрго хийж байна. 

Хэнэггүй зан бидэнд эрсдэл, сөрөг үр дагавар авчрахаас хэтрэхгүй. Тэр тусмаа Монгол Улс сүүлийн хэдэн жил найдваргүй,  тогтворгүй, хэлснээсээ буцдаг түнш хэмээх имижийг олон улсад хэдийн зүүчихээд байгаа үед. Ийм эмзэг үед санхүү болон татварын хар, саарал жагсаалтууд бидэнд нэмрээс илүү нэрмээс л болж, Монголын нэр хүнд, хөрөнгө оруулагчдын итгэл буурна. Тиймээс орсон борооны хойноос цув нөмрөх бус одоо л үүрэг амлалтаа биелүүлэх нь чухал байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Валют арилжааны төвүүд шаардлагатай тохиолдолд үйлчлэхээс татгалзах ёстой

 0 сэтгэгдэл


“Хар саарал” жагсаалтад орох эрсдлээс зайлсхийх хууль хэрэгжиж эхэллээ. Тухайлбал, өнөөдрөөс буюу 12 дугаар сарын 11-ний өдрөөс валют арилжааны төвүүд иргэний үнэмлэхээр үйлчилж эхэлнэ. Мөнгө угаах, терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх тухай хуулийн хэрэгжилтийг хангах үүднээс иргэдийн валют солилцоонд тавих хяналтыг чангатгасан нь энэ. Уг хуулийн 5.4-т "Харилцагч энэ хуулийн 5.2, 5.3-т заасны дагуу шаардсан мэдээллийг өгөхөөс татгалзвал энэ хуулийн 4.1-д заасан этгээд түүнд үйлчилгээ үзүүлэхээс татгалзах үүрэгтэй" гэж заасан.
Иргэд хэдий хэмжээний валют солиулахаас үл харгалзан иргэний бичиг баримтаар үйлчлүүлэх бөгөөд шаардлагатай бол валют арилжааны төвүүд үйлчлэхээс татгалзах ёстой. Үүнд Санхүүгийн зохицуулах хороо хяналт тавих юм. 

Манай улс FATF-аас гаргасан 40 зөвлөмж бүхий стандартыг бүрэн хэрэгжүүлснээр “Хар саарал” жагсаалтад бичигдэхгүй байх боломж бүрдэх юм. Ирэх оны аравдугаар сар хүртэлх хугацаанд уг стандартыг бүрэн хэрэгжүүлэх үүрэг хүлээж буй Монгол Улс  APG (Ази, Номхон далайн бүсийн бүлэг)-ийн гишүүн бөгөөд Мөнгө угаах, терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх хүрээнд идэвхтэй ажиллаж байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Бээжин Huawei-н асуудлаар дуугаа өндөрсгөв

 0 сэтгэгдэл