A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1409/

Монголчууд мөдхөн зуун хувь загалмайн шашныг дээдлэн шүтдэг болох нь

Буддын шашин буурах цагаар бусад шашин давамгайлж эхэлжээ

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1409/


Монгол улс 1993 онд төр, сүм хийдийн харилцааны тухай хуулийг батлан хэрэгжүүлснээр шашны олон урсгал зэрэгцэн оршиж, үйл ажиллагаа явуулах нөхцөл бүрдсэн. Мөн сүм, хийд шинээр байгуулах зөвшөөрөл олгох ажиллагаа 1994 оноос эхэлсэн. 1994 онд улсын хэмжээнд 93 сүм, хийд үйл ажиллагаа явуулж байсан бол өнөөдөр 3.6 дахин нэмэгдсэн байна. Харин түүний олонх нь христийн шашных байна. Цаашлаад Монгол улс Буддын шашинт улс гэсэн ангиллаас хасагдах болсныг судалгаа, тоо баримт харуулж байна. Монголд шашин шүтдэг нийт иргэдийн 54.2 хувь нь христ, 34.6 хувийг буддын, 5.1 хувь нь ислам үлдсэн зургаан хувь нь бусад шашныг шүтдэг гэсэн судалгаа байна. Мөн статистикийн хорооны мэдээллээр 2017 онд шашны 344 сүм, хийд бүртгэгдсэний 180 нь христийн шашных байгаа юм. Харин манай уламжлалт Буддын шашны сүм, хийд 136 байдаг аж. Христийн шашин ийн хүн амд нөлөөлөх байдлаар манлайлах болсон нь маркетингтэй холбоотой. Энэ шашин хүн ам олноор суурьшдаг аймгийн төв, нийслэлд хүрээгээ тэлэх бодлого баримталж зорилгоо биелүүлсээр байгааг баримтаар харж болно. Дархан-Уул аймагт буддын шашны таван хийд байдаг бол христийн шашны 15 сүм ажиллаж байна. Орхон аймгийн 16 шашны байгууллагын 11 нь христийнх. Улаанбаатар хотод гэхэд л 179 сүм, хийдийн 127 нь христийн, 43 нь буддынх байна. Үүнээс гадна аймгийн төвүүдэд тус шашны 52 сүм байгаа. христийн шашны сүм, залбирлын танхимууд сүсэгтнүүдийнхээ амьдралд бодитоор нөлөөлөх оролдлогыг цуцашгүй явуулдаг.

Тиймдээ ч өсвөр үеийнхний сонирхолыг тус шашин ихээр татдаг болжээ. ҮСХ-ны 2017 оны мэдээллээр, Говь-Алтай аймагт буддын хийдэд ганцхан банди шавилан суралцаж ахуйд христийн сүмд 80 хүүхэд суралцаж байна. Мөн Хөвсгөл аймагт буддын хийдэд 11 банди, христийн сүмд 27 хүүхэд суралцаж байх жишээтэй. Ийм тохиолдолд монголчуудын голлох шашин христ болчихжээ гэж дуу алдах нь бараг илүүц болж. Буддын шашин сүсэгтний хүрээ, нэр хүндээ алдахад олон хүчин зүйл нөлөөлж байгаа. Орон нутагт буддын шашны сүм хийд 93 байдаг ч дийлэнх нь уулын ам, тайгын тагтад байрлаж, хүн зонд үйлчилдэг гэхээсээ овоо, тахилга, уул хангай, лус савдагт “захирагддаг”аас сүсэгтнийхээ хүрээг тэлж чадахгүй байна. Хот суурин газрын хийд, дуган “нүд улаан, мөнгө цагаан” гэгчээр ашгийн төлөө улайран зүтгэж, хамба нар нь ямбаа булаалдаж буддын шашныг булай болгож буй нь бас л баримтаар илэрч байгаа. Энэ талаар саяхан манай сонины №210-т /2018.10.25/ хэвлэгдсэн “Хамба лам нарын хагарал уламжлалт шашнаа мөхөөх нь ээ” гарчигтай нийтлэлд тодорхой өгүүлсэн. Буддын шашин баларч, бусад шашин эзэгнэж эхэлсныг дээрх тоо, баримт нотолсоор атал манай шашин мандан бадарч байгаа гэж маргах зориг төрөхгүй байна. Буддын шашны болохгүй, бүтэхгүй олон жишээг энд дурдаж цухал, цүхэл төрүүлэх нь ч илүүц биз. Манай улс үндсэн хуулиараа иргэний шашин шүтэх эсэхийг нээлттэй олгосон хойно “Лаагаа иднэ үү луувангаа мэрнэ үү” эрх чөлөөний асуудал.

Харин улс, үндэстний хувьд хүн амын дийлэнх нь ийн шашнаа сольж байгаа нь сайн уу, муу юу! аль нэг шашныг өөр хооронд нь харьцуулан, энэ нь сайн, тэр нь муу гэх угаасаа үндсэн хуулиар хориотой. Гэтэл яг энэ шалтгаанаас болоод гаднын шашны гаж нөлөөллийн тухай дуу, хоолойгоо гаргах эрхгүй баймааргүй байна. ҮАБЗ-ийн захиалгаар хийсэн судалгаагаар 2003 онд 66.8 хувь нь буддын шашин шүтдэг гэсэн бол 2010 онд 53 хувь, 2017 онд 34.6 хувь болтлоо буурсан нь нэгийг өгүүлж байна. Мөн ҮАБЗ шашны байгууллагуудын үйл ажиллагаанд хяналт тавих цаг зайлшгүй болсныг нийгэм, эдийн засгийн нөлөөлөл харуулсаар байгаа. ҮАБЗ хожуу ч гэсэн үүний эхлэл болгож “Шашин шүтэх, эс шүтэх эрх чөлөөний тухай хууль”-ийг шинээр батлахаар шамдаж буй нь сайшаалтай. Гэтэл иргэдийн дийлэнх олонх нь христийн шашныг шүтээд эхэлсэн бол байдал бишдэх олон үр дагавар учрах бололтой. Үндэстний дийлэнх олонх нь христ шүтэж байгаа бол төрийн шашныг христ болгох санал, төсөл ч хууль тогтоох байгууллагад өргөн баригдах цаг удахгүй дэг. Яагаад болохгүй гэж шоволзох пасторууд Монголд олон бий гэдэг нь ХЗДХЯ-наас зохион байгуулсан шашны хуулийн анхны хэлэлцүүлэг дээр тодорхой харагдсан. тус хэлэлцүүлгийн үеэр христийн шашныхан ХЗДХЯ-наас боловсруулж буй хуулийн төслийг өөрсдийн эрх ашигт нийцүүлэн батлуулахын төлөө зүтгэнэ гэсэн байр суурийг илэрхийлж байна лээ.

• Христийн шашны үйл ажиллагааг хүлээн зөвшөөрөх агуулгатай олон заалт шинэчилсэн хуулийн төсөлд бий.

• Дархан-Уул аймагт буддын шашны таван хийд байдаг бол христийн шашны 15 сүм ажиллаж байна. Орхон аймгийн 16 шашны байгууллагын 11 нь христынх.

• ҮАБЗ хожуу ч гэсэн үүний эхлэл болгож “Шашин шүтэх, эс шүтэх эрх чөлөөний тухай хууль”-ийг шинээр батлахаар шамдаж буй нь сайшаалтай.

Тэр ч бүү хэл христийн шашны нам байгуулах тухай яриа гарч эхэллээ. Шинээр боловсруулж буй хуулийн ихэнх заалт христийн шашныг хүлээн зөвшөөрөх чиглэлийг баримталж байгаа. Тухайлбал шашны бүлэг гэх 10-аас дээш хүнтэй бүлэгт шашны үйл ажиллагаа явуулах эрхийг өгч байгаа. Мөн төрөөс аливаа нэг шашин, шашны урсгал, чиглэлийг төрийн, эсхүл албан ёсны шашин гэж тогтоохгүй байхаас эхлээд шашны номлол түгээгчийг хүлээн зөвшөөрөх хүртэл өөрчлөлтүүд орж байгаа. Энэ мэт христийн шашны үйл ажиллагааг хүлээн зөвшөөрөх олон заалт шинэчилсэн хуулийн төсөлд бий. Монгол улс иргэдэд аливаа шашныг шүтэх эрхийг чөлөөтэй олгох нь гарцаагүй. Харин дээрх тоо баримтаар илэрхий давамгайлж эхэлсэнзарим урсгалыг хязгаарлах заалтуудыг тусгахад анхаарах шаардлага бий болов уу. Тэгэхгүй бол төр, шашны уламжлалт зан үйл ч өөрчлөгдөх магадтай. Наад зах нь үндсэн хуульд заасан “Төр нь шашныг хүндэтгэж, шашин нь төрөө дээдлэнэ” гэсэн заалтын дагуу иргэдийн дийлэнх олонхын шүтэж эхэлсэн христийн шашинд хүндэтгэл үзүүлэх болж байна. Сар шинээр Гандантэгчэнлин хийдэд залбирдаг төрийн гурван өндөрлөг Зул сарын баяраар христийн сүмд хүндэтгэл үзүүлэх дүр зураг ч тодорч байна. Инээдэмтэй мэт санагдах ч хуулиараа ийм л байдал руу орно. Харин тийм нөхцөл байдалд хүргэхгүйн тулд бодлогоор хязгаарлах нь зүй. “Шашин шүтэх, эс шүтэх эрх чөлөөний тухай хууль”-ийн үзэл баримтлал ч үүнд чиглэсэн байх учиртай.

Тус хуулинд сүм, хийдээс татвар авах, гаднын байгууллагаас хандив авах, гадаадын иргэн Монгол улсад шашны байгуулага нээхийг хориглох зэрэг бодлогын чухал заалтууд бий. Бас насанд хүрээгүй хүүхдийг шашин, сүм хийдийн ажиллагаанд оролцуулахад эцэг эхийн зөвшөөрлийг заавал авах зохицуулалтыг шинээр тусгаж байгаа нь олзуурхууштай. ҮАБЗ-ийн гол бодлого ч эцсийн дүндээ үндэстэн доторх шашин хоорондын талцал, хуваагдлыг бий болгохгүйн төлөө зорьж байдаг биз. Түүний тулд гаднын шашны хэт давамгайллыг хазаарлах хэрэгтэй санагдана. Барууны загварыг хуулбарлах дуртай манай улс төрчид үүнийг дөгөөж христийн намын эрх ашгийг парламентад тулгаад эхэлбэл үзэл бодлын хуваагдал тэндээс эхлэх ёр зөгнөөстэй. Дайн тулааны хөлд нэрвэгдэн сүйрч буй хөгжил буурай орнууд улс төр, эдийн засгийн хямралаас бус шашин, үзэл бодлын зөрчлөөс улсаараа талцан зовж байгаа жишээ олон байна. Жалга дов, яс, аялгаараа хуваагдахдаа тулдаг монголчуудын хагарлын дараагийн шалтгаан шашны талцал болвол гамшиг тэндээс ундарна. Өнөөдөр монгол айлд уламжлалт шашинт ээж, христийн шашинт хүүхдийн хоорондын зөрчил газар авч байгаа нь үүнийг далласан зөгнөл гэлтэй. Үндсэн хуулиар шашныг хэтэрхий чөлөөтэй тавьснаас өнөөгийн замбараагүй байдлыг бий болгосон. Харин шинэ хуулиар одоо л хазаарлаж авахгүй бол дахиад нэг арван өнгөрөхөд Монголын хүн ам тэр чигээрээ “халелуя” хэмээн дуулж, загалмай зүүсэн байх цагийг тэвчээртэйгээр, тэсэн хүлээх болж байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хуулийн цоорхой хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг хохироож байна

Хөдөлмөрийн насны ажил хийдэггүй 75 мянган хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн бий

 0 сэтгэгдэл


Ид хийж бүтээх насных ч гэсэн хөгжлийн бэрхшээлтэйн улмаас ажил хийж чаддаггүй 80 мянган хүн Монголд байна. Харин өнгөрсөн оны байдлаар тэдний 2500 нь ажил хайгчаар бүртгүүлж, ердөө 25 хувь нь ажилд зуучлуулан оржээ. Гэхдээ тэд ажилд орох гэж бүртгүүлээд хамгийн багадаа хагас жил хүлээдэг аж. Тиймээс зарим нь замаасаа шантардаг гэсэн судалгааг хөдөлмөр нийгмийн хамгааллын судалгааны институт гаргасан байна.

Хөдөлмөрийн тухай хуулиар аж ахуйн нэгжүүд 25, түүнээс дээш ажилтантай бол түүний дөрөвт нь хөгжлийн бэрхшээлтэй болон одой иргэн ажиллуулах ёстой. Гэвч энэ хуулийн хэрэгжилтийг биелүүлэх, шалгах механизм тун муу. Тиймээс аж ахуйн нэгжүүд дээрх хуулийг биелүүлж, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнийг ажилд авахад хойрго хандсаар байна. Харин ч хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнийг ажиллуулаагүйн төлбөрийг төлөөд явах сонирхол өндөр байдаг аж.

2018 оны байдлаар дээрх төлбөрийг 273 аж ахуйн нэгж, байгууллага төлж, хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих санд 969.1 сая төгрөг шилжүүлжээ. Уг нь тус хуулийн заалтыг хэрэгжүүлэх нийт 5230 шимтгэл төлөгч байгууллага Монгол Улсад бүртгэлтэй аж. Хөдөлмөрийн тухай хуулийн тус заалт бүрэн хэрэгжсэн бол дор хаяж 15 мянга орчим хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн ажлын байртай болох байсан. Шимтгэл төлж байгаа байгууллагаас төлбөр төлж буй шалтгааныг асуухад 50 орчим хувь нь “Хөгжлийн бэрхшээлтэй  иргэн ажилд орохоор хандаж байгаагүй” гэж хариулсан байна. Харин 26 хувь нь эдгээр иргэнд  ажиллах боломжтой ажлын байр байхгүй, 20 хувь нь ур чадвар шаардлагад нийцдэггүй гэжээ.

Хөдөлмөр, халамж үйлчилгээний ерөнхий газрын дарга Ц.Ганчимэг “Тухайн байгууллага хэдэн төгрөгийн төлбөр төлөх нь ажилчдынх нь тооноос хамаарна” хэмээн хэлэв. Ийнхүү ажилд орох гэсэн ч тэнцдэггүй, хайгаад ч олддоггүй гээд байгаа хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнд гэр зуур байхаас өөр сонголт үлдсэнгүй. Харин тэдэнд улсаас сар бүр 174 мянган төгрөгийн тэтгэмж олгодог бол, улиралд нэг удаа асаргааны мөнгө гэж 78 мянгыг нэмж өгдөг аж. Тэгэхээр үүнээс өөр ямар ч орлогогүй тэд сард ердөө 200 мянган төгрөгөөр амьдралаа залгуулдаг гэсэн үг.

Харин ажил хийж буй 20 мянган хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэний дийлэнх нь хувиараа хөдөлмөр эрхэлдэг аж. Эрүүл мэнд, боловсрол, ус хангамжийн салбарт цөөн тооны хүмүүс ажилладгийг албаны хүн дурдсан юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

“Оюутолгой” ХХК ажилчдынхаа цалингаас ₮1.2 тэрбумыг хассан гэв

Хэвийн бус нөхцөлийн нэмэгдлийг хууль зөрчин өөрчилжээ

 0 сэтгэгдэл


Шилдэг татвар төлөгчдийн эхний хоёр байрыг жилийн жилд “булаацалдаж” төсвийн ачаанаас томоохон хувийг үүрэлцдэг “Оюутолгой” ХХК-д ажиллах хүсэлтэй залуусыг жагсаавал хэдэн зуун километр ч үргэлжилж мэдэх эрэлттэй байгууллага. Харин тэнд ажилладаг монгол ажилчдыг улстөрч биш хэрнээ орлого өндөртэй, тансаг хэрэглээтэй гэж олон нийт андуурах нь бий. Бүр “байр аваад амьдардаггүй, машин аваад унадаггүй” гэж шоглодог болсон. Жилийн гуравны нэгийг гэр бүлээсээ хол, уурхайн хуаранд “ажлын мал” болж өнгөрөөдөг тэдний хувьд эрүүл мэндээ зольж авдаг цалин нь амьдралын баталгаа болдог ч, аз жаргалыг мэдрүүлж чаддаг эсэх нь эргэлзээтэй.

Монгол Улсын хуулиар газар дор хүнд, хортой, халуун нөхцөлд ажилладаг хүн 7-10 жил ажиллаад л тэтгэвэрт гарах учиртай. Өөрөөр хэлбэл, уурхайчин хүн амьдралаа эхэлж, анхны хүүхдээ өлгийдсөнөөс хойш сургуульд орох хүртэл нь л энэ хүнд нөхцөлийг дааж ажиллах чадвартай гэж шинжлэх ухааны үндэстэйгээр судалж байж хуульчилсан нь лавтай.

Тэгвэл энэхүү хуулийг “Оюутолгой”-н удирдлагууд үл ойшоож, хөдөлмөрийн нөхцөлийг нь “хэвийн” гэдэг ангилалд оруулах замаар цалингийн зардлаасаа хэдэн төгрөг хэмнэх явуургүй арга сүвэгчилжээ. Тодруулбал, 2017 оны зургадугаар сард уурхайн талбарын 329 ажилтанд хөдөлмөрийн нөхцөлийн үнэлгээ хийлгэж, 200 гаруй хүнийг “хэвийн бус” ангиллаас хассан байна. Хэвийн бус гэх нэр томъёоны цаана газар дор, хортой, халуун зэрэг бүхий л хүнд нөхцөлийг илэрхийлж байгаа хэрэг.

Ийм нөхцөлд хөдөлмөр эрхэлж, 13 хувийн цалингийн нэмэгдэл авдаг байсан 200 гаруй хүн тус бүрээс сарын нэг сая орчим төгрөгийг зургаан сарын турш хассанаар, нийт 1.2 тэрбум шахам төгрөгийг “Оюутолгой” ХХК-ийн удирдлагууд “хэмнэж” чаджээ. Энэ “шилдэг” аргаа хэрэгжүүлэхийн тулд хууль, журам зөрчиж үнэлгээ хийх эрхгүй байгууллагыг сонгон шалгаруулахаа ч мартсангүй.

Хөдөлмөрийн сайдын 2015 оны А223 тоот тушаалын хавсралт “ажлын байрны хөдөлмөрийн нөхцөлийн үнэлгээ хийх журам”-ын 3.6-д “хөдөлмөрийн хортой, халуун, хүнд нөхцөлийн үнэлгээ хийж, дүгнэлт гаргах асуудлыг “хөдөлмөрийн эрүүл мэнд судлалын төв” хариуцаж гүйцэтгэнэ” гэж заасан байдаг. Энэ бол ХНХЯ-ны харъяа, хуучнаар Мэргэжлийн өвчин судлалын үндэсний төв юм. Гэтэл “Оюутолгой” ХХК нь АШУҮИС-ийн дэргэдэх “Орчны эрүүл мэндийн институт” гэх төрийн бус байгууллагыг шалгаруулан, үнэлгээ хийлгэж ийнхүү ажилчдыг хохироосон дүгнэлт гаргуулжээ. Түүгээр ч барахгүй энэ төрийн бус байгууллагаар гүний уурхайн үнэлгээг мөн гаргуулахаар болсон тухай ажилчид нь ярьж байна.

Тус компанийн Үйлдвэрчний эвлэлийн хороонд одоогоор 178 ажилтан гомдол өргөдөл гаргажээ. Ажилчдынхаа эрх ашгийг хамгаалах үүднээс хууль ёсны эрхийг зөрчсөн энэхүү үйлдлээ зогсоохыг хүсч, тэд удирдлагууддаа хандсан боловч “танай улсын хууль тогтоомжийн тодорхой бус байдлаас болсон” хэмээн байдлыг залруулаагүй аж. Ингээд Үйлдвэрчний эвлэлийнхэн хөдөлмөрийн хамтын маргаан үүсгэхээр харъяа дүүргийн засаг даргаар захирамж гаргуулан, дундын зуучлагчийг томилуулах шатанд “Оюутолгой” ХХК-ийн зүгээс огт оролцоогүй бөгөөд уг захирамжийг хүчингүй болгуулахаар Захиргааны хэргийн шүүхэд ханджээ. Ийнхүү шүүхэд хандсанаар хөдөлмөрийн маргаан өрнөх боломжгүй болж, ажилчид хүнд нөхцөлийн нэмэгдлээ авах горьдлого үндсэндээ тасарч байна.

Нийгэм хамгаалал, хөдөлмөрийн сайдын 2004 оны 77 тоот тушаалд “тэтгэврийг хөнгөлөлттэй тогтоох, газрын доор болон хортой, халуун, хүнд нөхцөлд хамаарах ажил мэргэжлийг шинэчлэн батлах” жагсаалтаар тогтоосон ажлын байрыг тодорхой заасан байдаг.

• Хэвийн бус буюу газар дор, хүнд, хортой нөхцөлд 7-10 жил ажиллаад тэтгэвэрт гардаг хуультай. 

• Хууль зөрчиж, ТББ-аар хөдөлмөрийн нөхцөлийн үнэлгээ хийлгэжээ. 

• ҮЭХ-оос “Оюутолгой”-н хууль бус шийдвэрийг шүүхэд өгнө.

Уг хавсралтад дурайтал бичигдсэн ажлын байрыг ийнхүү хэвийн бус ангиллаас хассан тул “Оюутолгой”-г шүүхэд өгөхөөр зэхэж байгаа тухай Үйлдвэрчний эвлэлийн хорооны дарга Ц.Дэлгэрхүү ярьсан. Өмнөх дарга нь энэ асуудлыг хуулийн хүрээнд эсэргүүцэн, хөдөлмөрийн хамтын маргаан эхлүүлсний төлөө ажлаасаа халагдсан аж. Харин одоо эдгээр залуусын тэмцэл үр дүнд хүрэх эсэхийг нийгэм даяараа харж байна.

“Оюутолгой” ХХК-ийн монгол ажилчид яг адилхан үүрэг гүйцэтгэдэг гадаад мэргэжилтнээс дөрөв дахин бага цалин авдагтаа хэзээ ч гомдол гаргаж байгаагүй. Хөдөлмөрийн хүнд нөхцөл, эрүүл мэндэд хортой орчинд ажилладагтаа “ялархаж”, аяга сүү илүү нэхэж үзээгүй. Бусад орнуудад эрхэлдэг уурхайн ажилчидтайгаа ижил хэмжээнд үзэж, цалингийн шатлалын нэгдсэн системтэй байхыг ч шаардаагүй. Гагцхүү эрүүл мэндээс нь хумсалж, амьдрах наснаас нь хороож байгаа хүнд, хортой нөхцөлдөө тохирсон нэмэгдэл хэдхэн төгрөгөө өгөөч гэж гуйж байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хаусын зах зээлд боломж нээгдсэн ч чанар үгүйлэгдэж байна

Амины орон сууцны ипотекийн зээл авч буй иргэний тоо харьцангуй цөөн байна

 0 сэтгэгдэл


Бүтээн байгуулалтын улирал хэзээ мөдгүй эхлэх нь. Өвлийн турш гацсан барилгын араг яснууд амилж, иргэн, аж ахуйн нэгж, нэгдэл бригадууд хавартай уралдан ханцуй шамлах үе ирлээ. Барилгын салбарын борлуулалтын гол суваг болох ипотекийн зээлийн журмыг өнгөрсөн онд тодотгож, энэ оноос найман хувийн хүүтэй зээлийг амины орон сууцанд олгохоор болсон. Одоогоор хаус барихаар хөнгөлөлттэй зээл авч буй иргэний тоо харьцангуй цөөн байгааг арилжааны банкны зээлийн эдийн засагчид хэлж байна.

Амины гэх тодотголтой шинэ зээл 2013 оноос олгож эхэлсэн олон давхар орон сууцны зээлтэй урьдчилгаа төлбөр (30 хувь), хүүгийн хувь (жилийн найман хувь) зэрэг үндсэн шаардлага, шат дамжлагын хувьд ижил. Гэхдээ ипотек хэмээх ижил нэрийн дор олгох энэ хоёр зээлийн бүтээгдэхүүнд хэд хэдэн ялгаа бий.

Нэгдүгээрт, Засгийн газраас нэг дор олон зуун айлыг багтаадаг орон сууцанд олгох зээлийн хэмжээ болон хугацааны дээд хязгаарыг 100 сая төгрөг болон 30 хүртэлх жилээр тогтоосон бол амины хаусын санхүүжилт харьцангуй бага, хугацаа нь ч богино. Тодруулбал, нийслэлийн иргэд 120 хүртэлх ам метр талбайтай амины орон сууцанд 60 хүртэлх сая төгрөгийн зээлийг 30 хүртэлх жилээр авч болно.

Өнгөрсөн оны байдлаар арилжааны банкуудын өөрийн санхүүжилтээр олгосон зээлийн хүү дунджаар 14 хувийн хүүтэй байжээ. Харин Засгийн газар энэ хэмжээний хүүг иргэдийнхээ нуруун дээр үүрүүлэхгүйн тулд зээлийн хүүгийн зөрүүг өмнөөс нь төлж, байж болох хамгийн бага буюу жилийн найман хувийн хүүтэй зээлийг иргэдэд санал болгож буй.

Гэтэл хүүгийн дарамтынх нь багагүй хэсгийг төр үүрч буй энэ төрлийн хөнгөлөлттэй зээлийг зорилтот бүлэг нь бус, байр, хаустай чинээлэг иргэд гэр хорооллын иргэдтэй уралдан авч, илүү хөрөнгөжих тохиолдол цөөнгүй гарсныг албаныхан үгүйсгэсэнгүй. Тиймээс энэ зээлийг халаалт, халуун устай тав тухтай байр байшинд амьдрах чин хүсэлтэй иргэд рүү чиглүүлэхээр ипотекийн зээлийн журмыг шинэчилжээ. Ингэснээр энэ бодлого байгаа онож, орчны бохирдлыг бууруулж, дундаж давхаргын хувь хэмжээг нэмэгдүүлэх юм.

Манай иргэдийн дийлэнх нь орд харш шиг олон өрөөтэй эсвэл дэндүү давчуу биш амины орон сууцыг төдий л сонирхдоггүй. Харин дундаж хэмжээ, мансарттай байшинг илүүд үздэг гэж барилгын компаниуд хэлж байна. Ингэхдээ зочдын болон гал тогооны өрөө зэрэг үндсэн хэсгээс гадна унтлагын 2-3 өрөө, амралт болон техникийн өрөөтэй, дунджаар 78 ам метр талбай бүхий хаусыг сонирхдог аж. Ийм хэмжээ бүхий орон сууцны дундаж зардлыг “Барилга.мн” сэтгүүлийн мэргэжилтний баг тооцжээ. Зураг төслөөс нь эхлээд дотоод засал хүртэлх барилгын өртөг 65 сая төгрөгтэй тэнцсэн байна. Ингэхдээ барилгын материалын үнийг 2018 оны эхний хагасын байдлаар НӨАТ-тай нь хамтатган тооцсон бөгөөд тээврийн зайг 20 километр гэж үзжээ. Энэ өртөг дээр бусад нэмэгдэл зардал болон ашгийг таван хувиар тооцон нэмбэл 74.1 сая төгрөгтэй тэнцэж байгаа аж.

Иргэд худалдан авах гэж буй байраа барьцаалж, банкнаас ипотекийн зээл авдаг. Өөрөөр хэлбэл, банк хэдийн сүндэрлэн боссон тул шинэ байрны ордер буюу орон сууцны гэрчилгээг нь барьцаалж, буцаагаад зээл олгодог гэсэн үг. Харин амины хаусын зээлийг шинээр байшин барих гэж буй иргэдэд олгохоор заасан. Тиймээс иргэд зээл авч байж, хаусаа барина гэсэн үг. Гэтэл барьцаалчих үл хөдлөх хөрөнгө нь нүдэнд харагдахаар босоогүй байгаа нөхцөлд үүнийг хэрхэн шийдэх вэ. Холбогдох журамд зааснаар иргэд банкнаас авах зээлтэй тэнцэх хэмжээний барьцаа хөрөнгө тавих учиртай. иргэдийн дийлэнх нь байшин барих газраа барьцаанд тавьж байгаа аж. Гэвч зөвхөн газар зээлийн барьцааг хангахгүй байгаа тул зээл авахаас өмнө амины орон сууцныхаа барилгын ажлыг тодорхой хувьд хүргээд, үүнийгээ эзэмшил, газартайгаа хамтатгах байдлаар шийдэх гаргалгааг ч Барилга хот байгуулалтын яамнаас санал болгож байна. Мөн иргэдийн газрыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулж, инженерийн дэд бүтцэд холбосноор үнэ цэнэ нь нэмэгдэх төлөвтэй гэж холбогдох албаныхан  үзэж байна.

Салбарын яам болон Нийслэлийн захиргаа инженерийн дэд бүтцийг өргөтгөж, иргэдийн үүдэнд хүргэхээр зорьж байгаа. Энэ төрлийн дэд бүтцийг сунгахад БНХАУ-аас хоёр тэрбум юанийн санхүүжилт олгохоо 2017 онд мэдэгдсэн. Ингэснээр Баянхошуу, Толгойт, Хандгайт, Шарга морьт, Дарь-Эх, Гачуурт зэрэг алслагдсан бүс рүү инженерийн дэд бүтцийн шугам сүлжээ татахаар төлөвлөсөн ч санхүүжилт нь өнөө хэр бүрхэг байгаа аж. Холбогдох албаныхан 2019, 2020 онд орж ирнэ гэж хүлээж байна.

Халаалт, халуун устай хаусын хямд зээлийн шугам нээсэн энэ бодлого энэ төрлийн бизнес эрхлэгчид ч зах зээлийн боломж олгож байгаа. Хүлээгдэж байсан бодлогыг төр урагшлуулсан хэмээн амины орон сууцны компанийн төлөөлөл мэдэгдсэн бол “Монгол базальт” компанийн ТУЗ-ийн дарга Л.Ариунболд “Амины орон сууцанд зээл олгосноор зах зээлд эрэлт нэмэгдэх хүлээлттэй төдийгүй зөв төлөвлөж хэрэгжүүлж чадвал агаарын бохирдлыг бууруулах боломж бий” хэмээн хэлж байна.

Энэ онд ипотекийн зээлд олгох санхүүжилтийг нэмэгдүүлж, хагас их наяд төгрөгт хүргэсэн. Үүний тодорхой хэсэг нь амины орон сууцны зах зээлийг чиглэх болноор санхүүжилтийн саад  багасч, боломж нэмэгдсэн сайн талтай. “Тэнхлэг зууч” компанийн нийслэл болон орон нутгийн суурин газарт нийт 340 мянга орчим айл инженерийн дэд бүтцэд холбогдоогүй амьдарч байгаа гэсэн тооцоо гаргасан. Үүнээс үзэхэд амины орон сууцанд зах зээлийн боломж зах хязгааргүй байгаа гэсэн үг. Дээрээс нь санхүүжилтийн шинэ бас хямд сонголт нээгдэж байгаа нь иргэд төдийгүй бизнес эрхлэгчдэд ч ээлээ үзүүлнэ.

Гэхдээ амины орон сууцны зах зээлийн нэг амин чухал хүчин зүйл болох чанарын тухай ойлголт өнөө хэр орхигдоод байна. Найман хувийн хүүтэй зээлийг стандартын шаардлага хангасан амины орон сууцанд олгохоо албаныхан мэдэгдсэн. Өөрөөр хэлбэл, Барилга, хот байгуулалтын сайдын баталсан нэг айлын орон сууцны барилгын төлөвлөлт угсралтын нормыг хангасан, зураг төслийн хүрээнд боссон байшинд зээл авах юм. Гэтэл одоогоор амины орон сууцуудын 90 гаруй хувь нь зураг төсөлгүйгээр, иргэн хоорондын хэлэлцээрийн хүрээнд баригддаг. Ер нь энэ салбарын чанарыг байшин захиалсан иргэдийн үзэмжээр шийдэх нь түгээмэл байдаг аж. Чанарыг нь мэргэжлийн байгууллага бус иргэд дэнсэлдэг учраас барилгын компаниуд хямд үнэ, богино хугацааг чанараас түрүүнд тавьж, зар сурталчилгаагаа ч энэ төрлийн үгсээр чимэглэж хачирладаг. Бүр 14-хөн хоногийн дотор амины орон сууц барих зар мэдээллүүд ч цахим ертөнцөөр хөвөрч байна. Мөн 10 гаруйхан хоногийн дотор амины орон сууц барина хэмээн иргэдээс жилийн өмнө мөнгийг нь аваад өнөөг хүртэл барилгаа бариагүй компаниуд ч энэ зах зээлд бий аж.

Гэтэл амины орон сууцны зах зээлийн боломж нэмэгдэхийн хэрээр илүү хариуцлагатай, мэргэжлийн ажиллах шаардлага тулгараад байна. Учир нь иргэд, барилгын компани гэсэн хэдхэн тоглогчийн хооронд өрнөдөг байсан энэ бизнес Засгийн газар, Монголбанк болон арилжааны банк зэрэг олон оролцогч нэмэгдэж, зах зээлийн зарчмаар ажиллаж эхэллээ. Энэ зах зээл өмнөх шигээ замбараагүй, хяналтгүй, албан бус байдлаар үргэлжилбэл нэг их удахгүй нуран унахад хүрнэ. Ингээд зогсохгүй хүүтэй зээл авсан иргэн болон санхүүжилт өгсөн банкинд хохирол дагуулна. Тиймээс чанар хэмээх ойлголтыг зах замбараагүй амины орон сууцанд чанд сахиулахгүй бол нуухыг нь авах гээд нүдийг сохлох вий.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хууль бусаар такси үйлчилгээ эрхэлж буй иргэдийг 100 мянгаар торгожээ

 0 сэтгэгдэл


Автотээврийн хяналтын улсын байцаагч нар хууль бусаар дуудлагын такси үйлчилгээ эрхлэгчдийн үйл ажиллагаанд хяналт, шалгалт хийжээ. Илэрсэн зөрчилд Зөрчлийн тухай хууль болон холбогдох хууль, тогтоомж, дүрэм, журмын дагуу арга хэмжээ авч байна. Одоогийн байдлаар Зөрчлийн тухай хуулийн 14.6 дугаар зүйлийн 12 дахь хэсэгт зааснаар нэг аж ахуйн нэгж, байгууллагад нэг сая төгрөгийн, зургаан иргэнд 100 мянган төгрөгийн торгуулийн арга хэмжээ тооцжээ. Мөн холбогдох хууль, тогтоомжийн дагуу нэг байгууллагын үйл ажиллагааг улсын байцаагчийн актаар гарган зогсоосон аж.