A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/686/

Монголчууд хамгийн чанартай будаг үйлдвэрлэж эхэллээ

​Дотоодын будгаар гурван жилийн өмнө будсан зам шинэ мэт л харагддаг​

Монголчууд хамгийн чанартай будаг үйлдвэрлэж эхэллээ
 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/686/


Авто замын тэмдэг, тэмдэглэгээ нь замын хөдөлгөөнд чухал үүрэг гүйцэтгэж, аюулгүй зорчих нөхцөлийг бүрдүүлдэг. Манай улс замын тэмдэглэгээгээ сайжруулахдаа жилд хамгийн багадаа тэрбум төгрөг зарцуулдаг аж. Гэхдээ зориулалтын будгийг 100 хувь импортоор авсаар байгаа юм. Тэгвэл гадагш урсаж буй энэ их мөнгийг дотооддоо үлдээж, зориулалтын будгийг эх орондоо үйлдвэрлэж буй “Жоби” ХХК-ийг “Би үйлдвэрлэгч” буландаа онцлов. Тус компанийн маркетинг, борлуулалт хариуцсан захирал Д.Мэнд-Амартай ярилцсанаа хүргэж байна.

-Танай компани замын будаг

үйлдвэрлээд хоёр жил боллоо.

Гэхдээ бүтээгдэхүүнээ зах

зээлд гаргахгүй байгаа ямар

учиртай юм бол?

-Бид 2016 оноос хойш Европын стандартын дагуу замын будаг үйлдвэрлэж байна. Гэхдээ үйлдвэрлэсэн будгаа туршиж, борлуулалтад гаргах гэтэл үндэсний стандарт огт байгаагүй. Тиймээс зургадугаар сард багтаан Стандарт, хэмжил зүйн газартай хамтран замын будагны стандарт тогтоож, Монгол улсын үндэсний стандарттай болгохоор ажиллаж байна.

-Уг стандартыг дагаад ямар өөрчлөлтүүд гарах вэ. Өдийг хүртэл ашигласан замын будагнаас ямар ялгаатай болгов?

-Манай улс замын будгийнхаа 80 хувийг БНХАУ-аас, үлдсэнийг нь оху болон бусад улсаас оруулж ирдэг. Гэтэл зарим импортын бүтээгдэхүүний баталгаат хугацаа амьдрал дээр хэрэгждэггүй. Нэг ёсондоо замын будгийн чанар болон баталгаанд бид бараг анхаардаггүй байлаа. Харин бид үйлдвэрлэсэн будагтаа гурван жилийн баталгаа өгдөг. Энэ хугацаанд гандаж, ховхорсон тохиолдолд бид өөрсдөө ямар ч үнэгүй сэргээж засна гэсэн үг. Бид үйлдвэрлэсэн будгаа туршихын тулд хамгийн их гандалт, ховхролт үүсэх магадлалтай зүүн зүгийн Хэнтий, Сүхбаатар аймгийн замыг сонгож будсан. Мөн Өмнөговь, Булган, Говь-Алтай аймгийн чиглэлийн замыг туршилтаар будаж, батгалгааны хугацаагаа тодорхойлсон. Булган аймгийн дашинчилэнгийн замын будгийг очоод харвал өчигдөрхөн будсан мэт харагдаж байгаа. Яг үнэндээ гурван жилийн өмнө буюу хамгийн анхны туршилтаар будсан зам шүү дээ.

Бид зөвхөн будаг үйлдвэрлэх зорилготой учраас бусдын будах ажлыг булаахгүй

-Танай будаг зөвхөн замынх уу?

-Асфальт болон бетонон зам тавьж, талбай хийж л байвал ямар нэгэн тэмдэг, тэмдэглэгээ заавал байх ёстой. Рнгоцны буудал, хурдны зам, олон улс, орон нутгийн болон хот доторх зам, зогсоол, явган хүний гээд бүхий л замын тэмдэглэгээнд хэрэглэж болно. Олон улсын дүрэм журмын дагуу тэмдэглэгээ, өнгөний код гэж бий. Тухайлбал, Алтанбулагаас Замын-үүд хүртэлх буюу улс хоорондын замын голын тусгаарлах шугам заавал шар өнгөтэй байх ёстой. Мөн хоёр талд нь цагаан өнгөтэй хязгаарлагч зурдаг. хурдны доод хязгаарыг хүртэл зам дээр тэмдэглэнэ. Өөрөөр хэлбэл, замын тэмдэглэл нь мэдээлэх шинж чанартай байдаг. Хүмүүс замын будаг гэхээр цагаан өнгөөр төсөөлдөг. Замын будаг цагаан, шар, цэнхэр, ногоон, улаан гээд орчноо дагаад өнгөний сонголтоор хэрэглэгддэг. Мөн огцом өгсүүр, уруу болон мөстдөг газруудад зориулалтын будаг түрхэхээр мөс тогтохгүй, хуурай байлгадаг. Энэ бүх будгийг дотооддоо үйлдвэрлэж байна. Бид зөвхөн будаг үйлдвэрлэхзорилготой болохоос бусдын будах ажлыг булаахгүй ээ. Харин ч будах ажлыг гүйцэтгэгч компаниудад илүү таатай үнийг санал болгодог.

-Үнийн хувьд импортын бүтээгдэхүүнээс хямд байж чадах уу?

-Бид БНХАУ-тай үнээр өрсөлдөх боломжгүй. Тиймээс бүтээгдэхүүнийхээ чанарт анхаарч, европ стандартын дагуу үйлдвэрлэдэг. Ингэснээр ОХУ болон Европын орнуудын стандартыг дагаж, чанараар өрсөлдөж чадна. Одоогоор будгаа 25 кг-аар савлаж байна. хэрэв их хэмжээгээр авахыг хүсвэл 200 кг-аар савлаж өгөх боломжтой.

-Үнийн хувьд ямар вэ?

-25 кг-ын савалгаатай будаг 300 мянган төгрөгийн үнэтэй. Харин их хэмжээгээр буюу 200 кг-аас дээш авах хүмүүст 185 мянган төгрөгийн үнэ санал болгож байгаа.

-Зах зээлийн эрэлт хэрэгцээ хэр байна?

-Замын будаг бол төр гэсэн ганц л худалдан авагчтай. Хувийн зам байж болох ч арчлалтыг төрийн компаниуд хийдэг. Тэгэхээр жил болгон замын арчилгаа, будагт мөнгөө зарцуулах эсвэл гурван жилд нэг удаа замаа будаад явах гэсэн сонголт байна. Монгол улсад нийт 50 мянган км авто зам ашиглаж байна. 2020-2030 он гэхэд 53 мянган км болох төлөвтэй. Тиймээс ийм хэмжээний авто замыг будахад зарцуулах будаг дэлхийн стандартын дагуу 50 гаруй тэрбум төгрөг болно. Энэ мөнгийг гадагш урсгах уу, дотооддоо үлдээх үү гэдгээ эрх бүхий хүмүүс шийдэх байх. Бид аль бүс нутгаас эхэлж будахаа системтэйгээр төлөвлөөд явахад зургаан жилийн дараа замын хэвтээ тэмдэглэгээ болон аюулгүй байдал маш сайжирсан байх болно.

-Танай үйлдвэр улсын хэмжээний хэрэгцээг хангах хүчин чадалтай юу?

-Монгол улсын хэмжээнд шаардлагатай байгаа авто замын будгийг үйлдвэрлэхэд хангалттай хүчин чадал бий. Хоногт 5-6 тонн хэмжээтэй будаг үйлдвэрлэх боломжтой. Мөн шаардлагатай гэвэл үйлдвэрээ хоёр ээлжээр ажиллуулж, сарын дотор бүх хэрэгцээт будгийг үйлдвэрлэнэ. Авто замын будгийн түүхий эдийг дотоодоос цуглуулж, үйлдвэрлэдэг болсон нь том амжилт. Гэхдээ бид үндэсний үйлдвэрлэл нэрийн дор ашиг хонжоог хамгийн түрүүнд тавихыг боддоггүй.

-Түүхий эдээ дотоодоос цуглуулдаг гэлээ. Ер нь ямар түүхий эдүүд ордог юм бэ?

-Зөвхөн замын будаг болон халтиргааны системд найман төрлийн түүхий эд хэрэглэдэг. Дотоодоос тавыг нь авч байгаа. Үлдсэнийг нь ОХУ, Щвейцар, Герман улсаас оруулж ирдэг.

-Үйлдвэрлэлийн шат дамжлага болон орц найрлагын тухай сонирхуулаач?

-Бүх зүйл дэвшилтэт технологид шилжсэн учраас овор багатай, бүрэн автомат төхөөрөмжийг сонгон оруулж ирсэн. Ажилчдын үүрэг бол тохиргоо хийж, товчлуур дарах, савласан бүтээгдэхүүнээ өрөх. Манай үйлдвэрлэлийн хамгийн том давуу тал бол хаягдал ус болон химийн бодис огт гаргахгүй. шингэн бүтээгдэхүүн бүгд усан дээр суурилсан учраас байгаль экологид ямар ч аюулгүй.

-Тоног төхөөрөмжийг оруулж ирэхэд хэр хэмжээний өртөг шаардсан бэ?

-Манай төхөөрөмжийн өртөг нийт таван сая евро болсон. Одоогоор бид нэг ч төгрөгийн ашиг олоогүй ажиллаж байна. Хамгийн гол зорилго маань зах зээлд эко буюу байгальд хоргүй бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхэд чиглэнэ.

-“Камертон” хамтлагийнхан бизнесийн салбарт хүч үзээд эхэллээ. Урлагаас олж авсан нэр хүнд тань бизнес эрхлэхэд хэрхэн нөлөөлдөг вэ?

-“Камертон” хамтлагаар бий болсон нэр хүнд бизнест тус болох үе байдаг ч ихэнх нь өрөөсгөл ойлголттой байдаг. Тухайлбал, урлагийн нэр барин бусдаас хялбар замаар ашиг олдог гэж ойлгох нь бий. Гэхдээ ямар ч бизнесийн нэгэн адил бидний бүтээгдэхүүн л хүмүүст хүрдэг шүү дээ. Тиймээс хэн бизнес эрхэлж байгаа нь чухал биш гэж боддог.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Эрчүүдийн чөлөөт сонголт Edi брэнд

 0 сэтгэгдэл
  • Малгайтай цамц, зузаан, нимгэн эрээн өмд, майк гээд 20 гаруй нэр төрлийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж, зах зээлд танигдаж байна
  • Манайх Нэхмэлийн хүрээлэнгийн лабораториор түүхий эдийнхээ чанарыг шинжлүүлсэн. Алаг даавууны хувьд хөвөн даавууны орц нь 62, полиэстрын орц нь 38 хувьтай байсан
  • Хүн ам цөөтэй жижиг зах зээл гэж хүмүүс шүүмжилдэг ч манай улсад үйлдвэрлэл эрхлээд явах боломж бүрэн бий. Манай хувцас хүмүүст аль хэдийн танигдсан. Үнийн хувьд ч боломжийн буюу 20-40 мянган төгрөг
  • "Дэнд" компани одоогоор 16 хүнийг ажлын байраар хангаад байна. Цаашид үйлдвэрлэлээ өргөжүүлж, хүүхдийн биеийн тамирын хувцас үйлдвэлэхээр загвараа гаргажээ

Хувцас урлал бол элдэв өнгийн даавуу, торгыг “ургуулах” ид шид юм. 2014 онд Монголын зах зээлд чанар чансаагаа мэдрүүлэхүйц нэгэн шинэ бараа гарч ирсэн нь эрчүүдэд зориулсан чөлөөт загварын хувцас байв. Гэртээ болон дасгал хийхдээ өмсөхөд биед эвтэйхэн, хөдөлгөөнд саад болохгүй байдгаараа Edi брэнд онцлог. “Дэнд” компанийнхны үйлдвэрлэж буй хувцас хөлс шингээх хөвөн даавуун материалтай болохоор харшил өгдөггүй давуу талтай. Хөнгөн үйлдвэрийн салбарт өөрсдийн гэсэн зам мөрөө гаргаж, орон зайгаа эзэлж буй Edi брэндийг санаачлагч дунд эргэм насны эмэгтэйг Наранхандын Энхцэцэг гэдэг. Тэрбээр Зүүн салаанд орших наран ээвэр газарт оёдлын үйлдвэрээ байгуулж, алслагдсан хорооны эмэгтэйчүүдийг ажлын байраар хангаж, үндэсний үйлдвэрлэлээ хөгжүүлэхэд өөрийн гэсэн хувь нэмрээ оруулж яваа нэгэн. Манай сонины сурвалжлах багийг очиход тус үйлдвэрийхэн тун ч завгүй ажиллаж байлаа. Оёдлын машины намуухан дуу чихэнд үл мэдэг сонсогдож, ар араасаа цувран суусан бүсгүйчүүдийн гар чөлөө завгүй хөдөлнө. Тэд эрчүүдийн чөлөөт цагаараа өмсөх дуртай малгайтай цамц, зузаан, нимгэн эрээн өмд, майк гээд 20 гаруй нэр төрлийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж, зах зээлд танигдаж буй аж. Хатагтай Н.Энхцэцэг хүнс үйлдвэрлэлээс хувцас урлал руу урваад долоон дахь жилтэйгээ золгожээ. Зарчимч, нямбай бас шаггүй ажил хэрэгч нэгэн гэдэг нь илт мэдрэгдэнэ. Бизнес эмэгтэйчүүдийн төвийн энтрепренер хатагтай, дүүргийн шилдэг үйлдвэрлэгч, хотын шилдэг үйлдвэрлэгч гээд амжилтыг нь илтгэх өргөмжлөл, цом нь түүний хэр хөдөлмөрч, бүтээлч болохыг гэрчлэх мэт.

2016 онд оюуны өмчийн гэрчилгээгээ гардан авсан Edi брэндийг энэ жил МҮХАҮТ-аас импортыг орлох гол бүтээгдэхүүнээр өргөмжилжээ. Хэрэглэгчид ч тэднийг чанартай, сайн материалтай хувцас үйлдвэрлэдэг гэж урмын үгээр мялаадаг аж. Тэрбээр “Бидний үеийнхнийг ажлын талбар дээр гарах үед улс орон зах зээлийн нийгэмд шилжиж, амьдралын төлөө хөлсөө урсгахаас өөр аргагүй болсон. Нийгмийн байдал, амьдралын шаардлагаар хувийн үйлдвэрлэл эрхлэх сонголт хийсэндээ алдаагүй. Анхандаа хүнс үйлдвэрлэл, худалдаа эрхэлдэг байлаа. Гэвч яагаад ч юм хувцас үйлдвэрлэл миний сонирхлыг татдаг байсан юм.  Эрэгтэйчүүдийн чөлөөт хувцас, гэрийн өмд үйлдвэрлэж эхэлсэн маань нүдээ олсон сонголт болсон. Манай улсад төрлийн үйлдвэр байхгүй. Импортын хувцас нь монгол залуусын биеийн размерт төдийлэн таардаггүй юм билээ. Манай эрчүүд азиудыгаа бодвол булчинлаг, шөрмөстэй, биеэрхүү болохоор Европын размер таардаг. Бид нэлээн судалгаа хийж байж бүтээгдэхүүнээ үйлдвэрлэж эхэлсэн. Гуанжоугийн үйлдвэрээс сайн чанарын даавуу захиалан авчирч хувцсаа оёдог.

Манайх Нэхмэлийн хүрээлэнгийн лабораториор түүхий эдийнхээ чанарыг шинжлүүлсэн. Алаг даавууны хувьд хөвөн даавууны орц нь 62, полиэстрын орц нь 38 хувьтай байсан. Мөн хар даавууг шинжлүүлэхэд хөвөн даавуу нь 79, полиэстр материал нь 20 хувь гарсан. Энэ бол маш чанартай сайн үзүүлэлт л дээ. Биеийн тамирын хувцас ерөнхийдөө сунамтгай байдаг. Манай материал цэвэр даавуу учраас сунадаггүй. Гэхдээ биеийн тамирын гэхээс илүү амралтын хувцас гэж хэлж болно. Манай үйлдвэр өдөрт өмд 120 ширхэг, биеийн тамирын цамц 50-ийг үйлдвэрлэж зах зээлд нийлүүлдэг. Дүнжингарав худалдааны төв, III, IV хорооллын 1000 нэрийн барааны дэлгүүр, Гранд плазагийн гуравдугаар давхраас манай хувцсыг худалдаж авах боломжтой” хэмээн ярилаа. Тус компани одоогоор 16 хүнийг ажлын байраар хангаад байна. Цаашид үйлдвэрлэлээ өргөжүүлж хүүхдийн биеийн тамирын хувцас үйлдвэрлэхээр загвараа гаргаад байгаа аж. Агуулахаар нь ороход хэдэн тавиур дүүрэн хувцас давхарлан тавьсан харагдлаа. Улаан, хар, цэнхэр, саарал өнгийн биеийн тамирын хувцсыг уутлахад бэлэн болгожээ. Хэдэн тийш нь татаж үзэхэд чанартай гэдэг нь мэдрэгдэж байв. Ямартай ч Edi-гийнхэн намар хүүхдүүдэд үндэсний үйлдвэрийн биеийн тамирын хувцсаар гоёх боломж олгож байна. Тэд шинэ хичээлийн жилд хүүхдүүдийг хувцаслах зорилгоо биелүүлэхээр одооноос ханцуй шамлан зүтгэж буй аж. Цагаан сарыг тэмдэглэхгүй гэсэн шийдвэр тэдний борлуулалтыг эрс унагаж, зуны урин дулаан цаг, намрын сэрүүн өдрүүдийг хүлээхээс аргагүй болгосон ч тэд үйлдвэрлэлээ явуулсаар. Амьдрал мөнгөн дээр тогтдог болсон өнөө цагт нэг өдөр ч зүгээр суух эрхгүй гэж оёдолчид өгүүлсэн. Н.Энхцэцэг захирал ч болж өгвөл хүмүүсээ ажилтай байлгах гэж зорьдог байна. Тэрбээр “Хүн ам цөөтэй жижиг зах зээл гэж хүмүүс шүүмжилдэг ч манай улсад үйлдвэрлэл эрхлээд явах боломж бүрэн бий. Манай хувцас хүмүүст аль хэдийн танигдсан. Үнийн хувьд ч боломжийн. Материалынхаа сонголтоос хамаараад 25-40 мянган төгрөгөөр борлуулдаг. 

Цөөн хүн амтай улс орнууд үндэсний үйлдвэрлэлээ хөгжүүлэхийн тулд импортын бараанд тодорхой хэмжээний хориг тавих хэрэгтэй гэж би боддог. Жилд импортоор 500 тэрбум төгрөгийн бараа гаднаас авдаг юм билээ. Энэ бол бага биш мөнгө шүү дээ. Тиймээс гадагшаа урсаж буй энэ мөнгийг эх орондоо үлдээж чадвал улсад л хэрэгтэй. Үндэсний үйлдвэрлэл хөгжинө. Ажлын байр нэмэгдэнэ. Үүнийг дагаад ажилгүйдэл, ядуурал буурах сайн нөлөөтэй. Уг нь гадаад зах зээлд гарах тэмүүлэл бий. Гэхдээ том зах зээлийг хангахад үйлдвэрийн хүчин чадал чухал учраас хэдэн жил бэлтгэх шаардлагатай. Улс орон хөгжөөд ирэхээр хэрэглэгчдийн хүрээ өргөжинө шүү дээ. Манай байгууллага олон улсын хийгээд дотоодынхоо үзэсгэлэнгүүдэд тогтмол оролцдог. Хүмүүсийг анзаараад байхад нэг зүйл харагддаг юм. Манай монгол эмэгтэйчүүд эрчүүдээ орхигдуулаад байх шиг байдаг. Өөрсдөө харсан зүйлээ худалдаж авдаг хэрнээ нөхрийгөө ганц өмд авах гэхэд л “За дараа бол. Гэрт юу ч өмссөн яадаг юм” гээд л цааргалдаг. Уг нь хоёр биедээ л хүндэтгэлтэй хандах хэрэгтэй байх. Гадныхан бол шал өөр шүү дээ. Гэртээ ирээд биед эвтэйхэн чөлөөтэй хувцсаа өмсөөд тухалдаг. Анх гэрт өмсдөг эрээн өмд хийж эхэлж байхад их л шүүмжилдэг байлаа. 

Одоо харин хандлага нь өөрчлөгдөөд хүмүүс хэрэглэдэг болжээ” хэмээн ярив. Манайд нэг үеэ бодвол үйлдвэрлэл хөгжиж байгаа гэдгийг тэрбээр онцлов. Төр жижиг, дунд үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэхийн тулд импортоо хамжааргалах л хэрэгтэй гэсэн санааг тэрбээр өгүүлж суусан. Түүний ээж Москвад төгссөн оёдлын технологич, анхны хувцас дизайнеруудын нэг болохоор сайн зөвлөх, туслах нь болдог аж. Хувцас урлал бол түүний хобби нь юм байна. Жижиг, дунд үйлдвэрлэл эрхлэгчдэд тулгамдсан нэг асуудал нь НӨАТ байдаг аж. Н.Энхцэцэг “Францад бол НӨАТ зөвхөн борлуулалтын системийг хянах зорилготой байдаг юм билээ. Улс хоёр хувийг нь аваад найман хувийг нь буцааж өгдөг тогтолцоотой гэж учир мэдэх хүмүүс ярьдаг. Бид хоёр хувийн татвар төлдөг байсан бол бүгд дургүйцэхгүй. Мэдээж үүргээ ухамсарлаж НӨАТ-аа төлнө шүү дээ. 10 хувь гэдэг үнэнийг хэлэхэд бидэнд амаргүй л байдаг. Энэ тогтолцоог эргэж хармаар байгаа юм. Жижиг, дунд үйлдвэр эрхлэгчид их бага хэмжээгээр НӨАТ-ын өртэй явдаг байх. Миний хувьд ч гэсэн сар бүр бага хэмжээний өр хуримтлах нь байдаг л үзэгдэл болсон. Боломжтой бол төлнө, орлого, ашиг маруухан байвал хойшлуулахаас өөр арга байдаггүй” гэв. Компанийн нийгмийн хариуцлага гэдэг татвараа цаг тухайд нь төлж, улсад орлого оруулах юм хэмээн тэрбээр хэлж байв.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Арьсан бүтээгдэхүүний зах зээлд өнгө нэмэх “Aмка” брэнд

 0 сэтгэгдэл
  • Японд 500 мянган төгрөгөөр худалдаалдаг цүнх Монголд хоёр дахин хямд зарагддаг
  • Өнгөрсөн жилээс хүү маань бидэнд захиалга өгдөг болсон. Эхнэр бид хоёр зөвхөн захиалсан бүтээгдэхүүнийг нь үйлдвэрлэдэг. Бусад ажилд нь оролцдоггүй юм. Залуу хүн бие дааж дорвитой хийж үзэг гэж боддог юм. Үндсэндээ миний хүү бидэнд ажил олгож, дэм болж байна
  • Хоёр жилийн дараа АНУ руу докторт сурахаар төлөвлөж байна. Харин энэ хугацаанд брэндээ хөгжүүлж, би байхгүй байсан ч тогтмол үйл ажиллагаа явуулдаг байх хүсэлтэй ажилладаг. Өөрөөр хэлбэл, намайг сурч байхад дансанд мөнгө орж байх хэмжээнд хүргэх

“Паскаар эхэлсэн бизнесээ зах зээлд өрсөлдөхүйц брэнд болгохын тулд багагүй хөлс дуслуулсан, одоо ч хичээсээр байна. Мэдээж шантрах үе бишгүй тохиолддог. Гэвч бууж өгөөгүй, өгөх ч үгүй” хэмээх шавилхан биетэй, хөдөлмөрч залуугийн үүсгэн байгуулсан “Aмка” брэндийг энэ удаагийн дугаартаа танилцуулж байна. Арьсан эдлэлийн зах зээлд өөрийн гэсэн дүр төрхийг бий болгоод буй тус брэндийн үүсгэн байгуулагч У.Амарбат 23 настай экологич мэргэжилтэй. Залуу хүнд мөнгө, туршлагаас илүү зориг, зорилго тэмүүлэл хэрэгтэйг үлгэрлэж буй тэрбээр бизнесээ нэг жилийн өмнөөс эхлүүлсэн ч богино хугацаанд цэцэглүүлж чаджээ. Учир нь тус брэнд дотоодын зах зээлд танигдаад зогсохгүй БНХАУ, АНУ-д бүтээгдэхүүнээ гаргаад амжсан байна.

Аав ээждээ ажил олгож байна

Түүний аав С.Ундрахболд, ээж Л.Эрдэнэчимэг нь Японы хөрөнгө оруулалттай “Тод гэрэл жидай” компанитай хамтарч Hushtug брэндийн арьсан цүнх үйлдвэрлээд гурван жил болж байгаа аж. Тэд тус брэндийн бүтээгдэхүүнийг захиалгаар хийдэг бөгөөд сард дунджаар 600-800 цүнх Японы зах зээлд нийлүүлдэг байна. Харин өнгөрсөн жилээс хүү У.Амарбат нь мөн тэдний үйлдвэрт захиалга өгч бүтээгдэхүүн хийлгэдэг болсонд тун баяртай байгаагаа илэрхийлж байв. С.Ундрахболд “Манай үйлдвэр үйл ажиллагаагаа явуулаад найман жил болж байна. Өнгөрсөн жилээс хүү минь бидэнд захиалга өгдөг болсон. Эхнэр бид хоёр зөвхөн захиалсан бүтээгдэхүүнийг нь үйлдвэрлэдэг. Бусад ажилд нь оролцдоггүй юм. Залуу хүн бие дааж дорвитой юм хийж үзэг гэж боддог. Үндсэндээ миний хүү бидэнд ажил олгож, дэм болж байна. Анх “ааваа би нэрийн брэндтэй болохоор төлөвлөж байна” гэхийг нь сонсоод чадах эсэхэд нь эргэлзэж л байсан. Гэтэл бодсоноос ч илүү үр дүнтэй ажиллаж байгааг нь хараад баярладаг” гэж хүүгээрээ бахархан өгүүллээ. Тэдний арьсан урлалын үйлдвэр 10 гаруй хүнийг ажлын байраар хангаж, нийгмийн даатгалын шимтгэл, татвар төлдөг хариуцлагатай компани юм. Мөн тэд ихэнхдээ захиалгын дагуу бүтээгдэхүүн гаргадаг аж. Тодруулбал, хамтарч ажилладаг “Тод гэрэл жидай” компани нь мөнгөө урьдчилж төлөөд, захиалгаа өгөх системээр үйл ажиллагаа явуулдаг байна. Ингэснээр төлөвлөгөөний дагуу ажиллах боломжтой бөгөөд бүтээгдэхүүний илүүдэл гарах, хэрэглэгч хайх зэрэг хүндрэл үүсдэггүй байна. Тиймээс “Aмка” брэнд ч тус арга барилаар ажиллаж, захиалгын дагуу бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг. Гэхдээ Монголын нөхцөлд зөвхөн энэ аргаар борлуулалт хийх боломжгүйг онцоллоо. Монгол арьсаар дэлхийд таашаагдсан эцсийн бүтээгдэхүүн гаргах зорилготой тус брэнд одоогоор үйлдвэртээ болон “Улаанбаатар галлериа”-д бүтээгдэхүүнээ борлуулдаг бөгөөд Ard.mn онлайн шопоор дамжуулан хэрэглэгчдэд хүрдэг байна. Мөн өөрсдийн цахим хуудсыг хөгжүүлж, хүмүүст танигдаж буй бөгөөд энэ нь бүтээгдэхүүний захиалга авах, борлуулах нэг чухал суваг гэнэ.

Японд 500 мянган төгрөгөөр худалдаалдаг цүнх Монголд хоёр дахин хямд зарагддаг

Hushtug брэндийн цүнх гурван удаагийн хяналт шалгалтыг давж байж зах зээлд гардаг байна. Японы зах зээлд чанараараа танигдах зорилготой брэнд учир эдэлгээ удаантай, бат бөх бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх нь тэдний эрхэм зорилго. Үнийн хувьд, нэг цүнхийг дунджаар 500 мянган төгрөгөөр борлуулдаг байна. Харин тус үйлдвэрийн дотоодын хэрэглэгчдэд зориулан урлаж буй “Aмка” брэндийн цүнх үүнээс хоёр дахин хямд үнээр зарагддаг. Чанарын хувьд Япон улс руу гаргадаг цүнхнээс ялгарах зүйлгүй төдийгүй загвараа дотоодын хэрэглэгчдийн онцлогт нийцүүлэн урладаг байна. У.Амарбат “Манай үйлдвэрийн ажилчид чадварлаг, туршлагатай. Үйл ажиллагаа нь жигдэрсэн учир хамтарч ажиллахад таатай байдаг. Мөн аав, ээж хоёр маань хариуцаж ажилладаг болохоор надад бүтээгдэхүүнээ чанарын шаардлага хангаагүй гарах вий гэх айдас байдаггүй юм. Тэд цүнхээ үйлдвэрлэхдээ ширхэг утсанд хүртэл анхаарч, нарийн хийцтэй урладаг. “Aмка” брэндийн бүтээгдэхүүн Hushtug-ын цүнхтэй ижил чанартай гардаг нь манай бас нэг онцлог. Харин загварын хувьд дотоодын хэрэглэгчдэд тохируулан бага зэрэг өөрчилж урладаг юм. Тухайлбал, монголчууд хаяг, лого бүхий чамин хийцтэй бүтээгдэхүүн хэрэглэх сонирхолтой. Харин япон хүмүүс ямар нэг гоёл чимэггүй энгийн загвар их захиалдаг. Мөн Хятад, АНУ-д бүтээгдэхүүнээ гаргахдаа ч хэрэглэгчдийн судалгаа их хийдэг. Улс, үндэстэн бүхний онцлогт тохирох зүйл хийж байж л хүмүүст хүрнэ. Тиймээс зах зээлээ мэдэрч, загвараа гаргахыг хичээдэг. Гэхдээ үнийн хувьд манай бүтээгдэхүүн хоёр дахин бага байдаг. Үүнд тээвэрлэлт мэдээж нөлөөтэй. Гэхдээ Hushtug-ын цүнхний зөвхөн борлуулалт дээр зургаан хүн ажилладаг болохоор ажилчдаа цалинжуулахаас эхлээд өртөг ихтэй. Харин би бүтээгдэхүүн борлуулах, хөгжүүлэх, орлого зарлагаа тооцох зэрэг ажлыг өөрөө л хийдэг. Ингэснээр багагүй мөнгө хэмнэдэг юм. Сургуулиа төгсөөд удаагүй, хуримтлуулсан мөнгө багатай бизнес эхлүүлнэ гэдэг амаргүй юм билээ. Мөн би энэ тал дээр ямар ч мэдлэггүй, номын дуу сонсоогүй хүн. Гэхдээ болохгүйгээс болгох хүртэл нь л зүтгэж байна. Бизнес эрхлэгчдийн сургалтад сууж, аль болох өөрийгөө цэнэглэхийг хичээдэг. Хажуугаар нь мэргэжлийн ажлаа хийдэг юм. Мастертаа ч сурдаг. Хоёр жилийн дараа АНУ руу докторт сурахаар төлөвлөж байна. Харин энэ хугацаанд брэндээ хөгжүүлж, намайг эзгүйд ч тогтмол үйл ажиллагаа явуулдаг болгох хүсэлтэй ажилладаг. Өөрөөр хэлбэл, намайг сурч байхад дансанд минь мөнгө орж байх хэмжээнд хүргэх мөрөөдөлтэй” гэлээ.

Амка брэнд бүтээгдэхүүнээ Монгол арьсаар хийдэг

Арьсаар бүтээгдэхүүн урлахад хамгийн чухал зүйл бол түүхий эд байдаг. Тус үйлдвэр түүхий эдээ дотоодоосоо хангадаг байна. Учир нь Монгол арьс бат бөх, чанар сайтай, эдэлгээ удаан зэрэг олон давуу талтай. Мөн тэд дотоодын үйлдвэрээ дэмжиж хамтарч ажиллахыг хүсдэг гэнэ. Гэхдээ бүсний арал, цүнхний цахилгаан зэрэг туслах бүтээгдэхүүн хийдэг үйлдвэр ховор учир тэдгээрийг дотоодоос хангах боломжгүй байдаг аж. Энэ талаар “Бид бүтээгдэхүүнээ “Мон ирээдүй” үйлдвэрийн боловсруулсан арьсаар хийдэг. Хятадын арьсаар хийж болох ч нимгэлгээ авахдаа муу, бат бөх биш зэрэг цөөнгүй сул талтай юм билээ. Гэхдээ монгол малын арьс бэлчээрлэлтээс шалтгаалсан шарх, өвчлөлөөс үүссэн сорви ихтэй байдаг. Энэ нь бүтээгдэхүүн гаргахад бага зэрэг хүндрэл учруулдаг юм. Бидний хамтарч ажилладаг “Мон-Ирээдүй” компани арьсаа өндөр түвшинд боловсруулдаг. БНХАУ, Итали, Турк, Япон, БНСУ зэрэг орнуудад боловсруулсан арьсаа гаргадаг юм билээ. Мөн Michael Kors, ZARA зэрэг дэлхийн алдартай брэндүүд тэдний арьсаар цүнх хийдэг. Түүнийгээ Монголд оруулж ирээд шаггүй үнэтэй зардаг шүү дээ. Манай үйлдвэр маш сайн боловсруулсан түүхий эд хэрэглэдэг учир бүтээгдэхүүнээ нүүр бардам худалдаалдаг” гэлээ. Тус брэндийн хамгийн гол давуу тал нь Японы зах зээлд хөлөө олсон брэндтэй эн зэрэгцэж, туршлага судалж, бүтээгдэхүүнээ гаргаж байгаа явдал юм. Түүнчлэн арьсан эдлэлийн дотоодын үйлдвэрүүдтэй харьцуулахад үнэ ч хямд байлаа. Тухайлбал, Монголд нэг бүс дунджаар 50-60 орчим мянгаар борлуулдаг бол энд 20-30 мянган төгрөг. Харин цүнх 200-300 мянган төгрөгөөр худалаалж байв. Мөн загвар давтахгүйг хичээж, чанарыг эрхэмлэдэг нь тэдний онцлог. Үүнээс гадна, бүтээгдэхүүндээ нэг жилийн баталгаа өгдөг бөгөөд энэ хугацаанд гарсан эвдрэл, гэмтлийг үнэ төлбөргүй засаж өгдөг нь хэрэглэгчдийн таашаалд хэдийн нийцжээ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Үрдээ сайныг өмсгөх гэсэн сэтгэл үндэсний үйлдвэр болон хөгжсөн нь

 0 сэтгэгдэл
  • Сайн чанарын материал орж ирэх болсон тул оёдлын үйлдвэрүүд сэргэж эхэлжээ
  • Тэрбээр өнгөрсөн оны дөрөвдүгээр сараас гадагшаа явж бараа бүтээгдэхүүн болон хийх материалаа судлаад хоёр сар орчим туршиж, наймдугаар сарын сүүлээр албан ёсоор үйлдвэрээ ажиллуулж эхэлжээ
  • Зөвхөн өөрийнхөө санаанд нийцсэн хувцсыг хүүхдэдээ өмсгөх гэсэн эхийн сэтгэл “Намуу” нэртэй үндэсний үйлдвэр болон хөгжжээ
  • Харахад энгийн мэт боловч хагийн их ажиллагаа шаарддаг зүйл бол дотуур хувцас аж. Дотуур хувцсыг биед эвтэй, харшил өгөхгүй, сайн чанарын даавуугаар хийсэн байх ёстой байдаг
  • Одоогийн байдлаар өнгө, размерын сонголттой 18 төрлийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэн, зах зээлд борлуулж байгаа аж

Эмэгтэй хүн хүүхэд төрүүлж, гэртээ суух хугацаанд мэргэжлийн хувьд өсч дэвжих, магадгүй албан тушаал өгсөх, карьераа нэмэгдүүлэх боломжоо алддаг нь нууц биш. Гэхдээ ямар ч эмэгтэй нялх үрээ асарч, өсгөх энэ хугацааг золиос гэж боддоггүй бөгөөд амьдралын аз жаргал гэж хүлээж авдаг нь хамгийн сайхан. Харин ч өөрийн бизнесээ эхлүүлээд амжилтад хүрсэн олон эмэгтэй гэртээ хүүхдээ харж байхдаа бизнесийн санаагаа бодож олсон талаарх олон түүхийг уншиж байлаа. Эдгээр эмэгтэйн нэг төлөөлөл бол А.Батжаргал. Тэрбээр хүүхдийн биед эвтэйхэн чанартай дотуур хувцас хайгаад олоогүй учир өөрөө хийхээр шийджээ. Зөвхөн өөрийнхөө санаанд нийцсэн хувцсыг хүүхдэдээ өмсгөх гэсэн эхийн сэтгэл “Намуу” нэртэй үндэсний үйлдвэр болон хөгжсөн түүхийг энэ удаагийн “Би үйлдвэрлэгч” буландаа онцолж байна. 

18 төрлийн бүтээгдэхүүн зах зээлд гаргаж байна

Хан-Уул дүүргийн хоёрдугаар хороонд байрлах тус үйлдвэрийг зорьж очиход оёдлын машин тасралтгүй тачигнаж, оёдолчин эмэгтэйчүүд биднийг анзаарах сөхөөгүй ажиллаж байв. А.Батжаргал биднийг үйлдвэрийн байрны зохион байгуулалт, үйлчин эмэгтэйчүүдийн гараас “Намуу” брэндийн хувцас хэрхэн “төрж” буй процесстой танилцууллаа. Тус үйлдвэр эсгүүр гаргах өрөө, оёдол, индүүдлэг гэсэн ерөнхий гурван хэсэгтэй. А.Батжаргал “Өнөөдөр захиалга их байгаа болохоор ажилчид маань завгүй л байна. Зарим нь гадуурх ажлаа амжуулахаар явсан” гэв. Тэрбээр өнгөрсөн оны дөрөвдүгээр сараас гадагшаа явж бараа бүтээгдэхүүн болон материалаа судлаад хоёр сар орчим туршиж, наймдугаар сарын сүүлээр үйлдвэрээ албан ёсоор ажиллуулж эхэлжээ. “Монголын нөхцөлд сайн чанарын хөвөн зөөлөн материалтай дотуур хувцас олдоц багатай байдаг. Өдөр тутамдаа байнга хэрэглэдэг эдгээр хувцсыг ихэвчлэн гадаадаас авдаг байсан. Харин хүүхдээ хараад гэртээ сууж байхдаа өмсөх хувцсаа заавал гадаадаас авах шаардлага юу байна. Яагаад эх орондоо үйлдвэрлэж болохгүй гэж бодоод туршилтаар хувцас хийж эхэлсэн” гэж А.Батжаргал ярьсан юм.

“Намуу”-г сонгосон үйлчлүүлэгч дараа заавал дахин ирдэг

“Намуу” брэнд нь дотуур хувцас, нимгэн өмд, халаад, майк шортны хослол, футболк, унтлагын болон жирэмсний хувцас зэргийг үйлдвэрлэдэг. Одоогийн байдлаар өнгө, размерын сонголттой 18 төрлийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэн, зах зээлд борлуулж байгаа аж. Бүтээгдэхүүнээ гаргаад зургаан сар болж байгаа боловч аль хэдийн байнгын үйлчлүүлэгчтэй болоод амжжээ. Нэг удаа “Намуу”-г сонгосон үйлчлүүлэгч дараа заавал дахин ирдэг байна. Улмаар тус үйлдвэрийн дизайнеруудад өөрсдийн хүсэл сонирхлын дагуу захиалга өгч, хувцас хийлгүүлэх болсон аж. Тухайлбал, гэрийн өмдний тухайд илүү загварлаг байлгахыг хүссэн байна. Тиймээс үйлчлүүлэгчдийнхээ саналыг хүндэтгэн үзээд өнгө, загвар, материалаа шинэчилж, өвдөг гардаггүй материалтай, суудал өндөртэй, биед эвтэйхэн загвартай болгосон байна. Мөн үйлчлүүлэгчдийн сонирхлын дагуу эмнэлэгт өмсөх хамбан материалтай халаад хүртэл хийжээ. Тэднийх материалаа БНХАУ болон БНСУ-аас авдаг. Үйлдвэрийн дэлгүүр нь Төв номын сангийн урд байрлах Выставка буюу Сарны титэм худалдааны төвд байдаг аж. Мөн “И-март”, “Номин”, “Миний дэлгүүр” зэрэг томоохон сүлжээ дэлгүүрүүдэд бүтээгдэхүүнээ борлуулахаас гадна олон хүнд хүргэх зорилгоор “Номин”-гийн орон нутгийн салбар супермаркетуудаар борлуулдаг.

Хүчин чадлынхаа 50 хувийг л ашиглаж байна

Харахад энгийн мэт боловч хамгийн их ажиллагаа шаарддаг зүйл бол дотуур хувцас аж. Дотуур хувцсыг биед эвтэй, харшил өгөхгүй, сайн чанарын даавуугаар хийсэн байх ёстой байдаг. “Олон төрлийн дизайнаас бүтээгдэхүүн болох загварыг сонгодог. Хувцасны материалаа үнэтэй авдаг учраас бүтээгдэхүүн зах зээл дээр хямд гарах боломжгүй. Гэхдээ бид аль болох өндөр үнээр борлуулахгүй байх төлөвлөгөөтэй ажилладаг” хэмээн А.Батжаргал хэлсэн юм. Одоогоор тус үйлдвэр есөн ажилтантай бөгөөд захиалга ихтэй үед гэрээгээр оёдолчин авч ажиллуулдгаа дуулгав. Мөн үйлдвэрийнхээ хүчин чадлын 50 хувиар ажиллаж буйгаа хэлсэн юм.

Хувцас урлалын зах зээл өрсөлдөгч олонтой

Тус үйлдвэрийн хувцаснууд төрлөөсөө хамааран 3500-45000 төгрөгийн үнээр зах зээлд гарч байна. Хамгийн үнэтэй нь 65 мянган төгрөгийн үнэтэй хамба хилэн материалтай гэрийн халаад байв. А.Батжаргал “Монголчууд хувцсаа хаанаас авч буйг судалж үзсэн. Ажил, амины шугамаар гадаад явдаг хүмүүс тухайн орнуудаас хувцсаа авчихдаг. Харин тийм боломжгүй хүмүүс ямар нэгэн брэндийн хямдарсан хувцсыг авч өмсдөг. Дэлхийд алдартай брэндүүд нэг төрлийн хувцсыг маш олноор үйлдвэрлээд, үлдсэн бараагаа 50-70 хувь хямдруулж зардаг. Харин монголчууд ихэнхдээ ингэж хямдарсан хувцсыг авч өмсдөг бөгөөд, гадаадад ийм үнэтэй байдаг гэж ойлгодог. Гэтэл тийм биш. Тухайн компани бүх ашгаа хийчихээд үлдэгдэл бараагаа дуусгах зорилгоор хямдруулж байхад гадаадын бүтээгдэхүүн хямд байхад бараагаа хямдруул гэж дотоодын үйлдвэрлэгчдэд хэлдэг” хэмээн тайлбарлалаа. Тэрбээр “Бид бүтээгдэхүүний оёдол, эсгүүрт онцгойлон анхаарч, өдөр тутамдаа сайжруулсаар олон улсын стандартад нийцсэн бараа бүтээгдэхүүн Монголдоо үйлдвэрлэхийн төлөө чармайн ажиллаж байна” гэсэн юм. Хувцас урлалын зах зээл өрсөлдөгч ихтэй. Учир нь БНСУ-аас чанартай, олон төрлийн даавуу орж ирдэг болсон учраас оёдлын үйлдвэрүүд сэргэж, хувь хүмүүс хүртэл гэрээр хүүхдийн хувцас, баривч зэрэг олон зүйл үйлдвэрлэх болсон байна. А.Батжаргал Чехэд бизнесийн удирдлага чиглэлээр мэргэжил эзэмшсэн ч цаашид хувийн бизнесээ өргөжүүлэхээр төлөвлөжээ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Монгол чанарыг дэлхийд мэдрүүлэхээр зорьж буй “Эхлэл”-ийнхэн

 0 сэтгэгдэл
  • Сард 100 гаруй мянган бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж, олон улсын зах зээлд экспортолж байна
  • Залуус "Эхлэл"-ийнхний үйлдвэрлэж буй чихэвч, зөөврийн цэнэглэгч, гар утасны дагалдах хэрэгслийг их хэрэглэх болжээ. Үзэмж давгүй чанарын хувьд ч гайгүй санагдсан талаар залуус сонирхуулж байлаа
  • Нэг килограмм төмрийг түүхийгээр нь экспортлох, халбага хийгээд гаргах хоёрын хооронд том зөрүү бий. Нэмүү өртөг шингэсэн технологийн бүтээгдэхүүн дэлхийн зах зээлд нэлээд үнэтэй байдаг. Иймээс зах зээлд нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн гаргахыг зорьж, электроникийн чиглэлийн үйлдвэрлэл эрхэлж байгаа
  • Алс хэтдээ компьютер, цахилгаан машин үйлдвэрлэлийн салбарт хүч сорих хүсэл тээж яваагаа сонирхууллаа. Тэд технологийн бүтээгдэхүүнийг өөрсдөө бүтээж, гадаад валютын урсгалыг эх орон руугаа татах зорилго тээн ажиллаж байна

“Дуслуулсан хөлс бүр чинь үр дүн авчирна”. Ийн хэлэх эрхэм бол “Эхлэл” брэндийг үүсгэн байгуулагч Ч.Батзаяа гэх 30 эргэм насны залуу юм. Тэрбээр таван жилийн өмнө хуушуур хийж, захиалгаар хүргэж өгдөг байжээ. Тэр үед Монголд анхны электрон хэрэгслийг үйлдвэр байгуулах том зорилго сэтгэлдээ тээж, бизнесээ босгох шат өөд зугуухан алхаж явснаа дурсав. Тэрбээр “Амжилтын түлхүүр хүн бүрийн гарт анх төрөхөд л атгаатай байдаг. Тэр бол зүтгэл. Амжилтыг холоос хайх хэрэггүй. Зүтгэл байсан цагт чиний амжилтад хүрэх тасалбар хүчинтэй гэсэн үг” хэмээн хэлэх дуртай. Монголчууд гар утас, компьютер үйлдвэрлэнэ гэхээр зарим хүний санаанд багтдаггүй. Тэртээ тэргүй улс орнууд хийж байгаа зүйлийг бид хийж яах юм бэ, тэгээд ч бидний хийсэн бүтээгдэхүүн төгс байж чадах уу гэж эргэлзэх хүмүүс бий. Гэвч бид бусад үндэстнүүдтэй л ижилхэн зүрх, тархитай төрсөн. Тиймээс агуу зүйлийг бүтээх, дэлхийг байлдан дагуулах авьяас билиг ч бидний дотор оршиж буй. Хүн бүр хичээл зүтгэл гаргаж, зогсолтгүй хөдөлмөрлөж чадвал бүхнийг бүтээнэ гэж Ч.Батзаяа үздэг аж. 

Залуус “Эхлэл”­-ийнхний үйлдвэрлэж буй чихэвч, повер зөөврийн цэнэглэгч, гар утасны дагалдах хэрэгслийг ихээр хэрэглэх болжээ. Үзэмж давгүй, чанарын хувьд ч гайгүй санагдсан талаар тэд сонирхуулж байлаа. Тэрбээр компани байгуулсан түүхээсээ бидэнтэй хуваалцсан юм. “Эхлэл”-­ийн түүх 2007 оноос бичигджээ. Хоёрдугаар курсийн оюутан залуу цагийн ажил хийхийн хажуугаар Amjilt.com Ehlel.com Miniih.com зэрэг сайт ажиллуулж эхэлсэн байна. Бүх төрлийн программ татдаг варез сайт болохоор тухайн үеийн залуусын сонирхлыг татаж чаджээ. Эдгээр сайтыг ажиллуулж байхдаа тэрбээр дотроо Microsoft шиг болно хэмээн бодож зүтгэж байв. Ингээд 2011 оноос hostmongol гэж нэрээр Монголд анх удаа .MN домэйн нэрийг 25 ам.доллараар худалдаалах боломжийг нээж, хоёр жил шахуу энэ үйл ажиллагаагаа эрхэлжээ. Энэ бүхэн өнөөдрийн электроникийн үйлдвэр байгуулах шат гишгүүр болсон байна. Ч.Батзаяа “Би багаасаа л Солонгосын Sam­sung, LG, Японы Toyota, Honda, Германы Benz, Хятадын Lenovo шиг брэндийг Монголдоо бий болгоно гэж мөрөөдөж явсан. Үүнийгээ бодит болгох нь миний зорилго, тэмүүлэл. Тийм ч учраас брэндийнхээ уриаг see your dream come to life буюу мөрөөдөл тань амьдрал дээр хэрхэн биелэхийг хар гэсэн утгатайгаар өгсөн. 2016 оны аравдугаар сард компаниа байгуулж, оюуны өмчөө бүртгүүлэх, худалдаалах зүйлсээ үйлдвэрлэх, Aliba­ba-­гийн хятад сапплэйр эрх авах зэрэг ажлуудаа маш нарийн хийсэн. Хятадын зах зээл, бизнесийн орчин, бизнесийн соёл нь миний бодсоноос тэс өөр байсан болохоор түүнийг ойлгох, мэдрэх гэж, бага биш хугацаа зарцуулсан. Наад зах нь хэлний бэрхшээл. Гэвч ямар ч байсан өнөөдөр бол Хятадын зах зээлийг ойлгох ойлголт, арга зам, гарц, хэл ус, дадал зуршил маань хамаагүй дээрдсэн шүү. Ер нь үйлдвэрлэгч, бүтээгч, экспортлогч тэр дундаа олон улсад худалдаа хийж суръя гэвэл бид Америк, Орос, Европ гэхээсээ илүүтэй хятадуудаас л сурах хэрэгтэй юм шиг санагддаг” гэлээ. Монголын технологийн салбарт цахиур хагалах бараа бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж, дэлхий дахинд “Made in Mongo­lia”-­г таниулах хүсэл зорилготой бизнесээ эхлүүлжээ. Түүнийг анх бизнесээ эхэлж байхад санхүү, хөрөнгө босгох амаргүй байсан ч хичээл зүт­гэлийн хүчээр хүнд үеийг давж гарчээ. Тэрбээр “Манай улс нүүрс, алт, зэс, ноос ноолуурын чиглэлээр дэлхийн зах зээлд танигдсан хэдий ч голдуу түүхийгээр нь олон улсад гаргаж байна. Их хэмжээгээр гаргасан нөхцөлд эдийн засгийн үр өгөөж гайгүй байдаг ч багаар экспортлоход ашиг нь буурдаг. Тиймээс хүмүүсийн орчин үеийн хэрэглээн дээр тулгуурлаж эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж олон улсын зах зээлд нийцүүлэхээр зорьсон. Нэг килограмм төмрийг түүхийгээр нь экспортлох, халбага хийгээд гаргах хоёрын хооронд том зөрүү бий. Нэмүү өртөг шингэсэн технологийн бүтээгдэхүүн дэлхийн зах зээлд үнэтэй байдаг. Иймээс зах зээлд нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн гаргахыг зорьж, электроникийн чиглэлийн үйлдвэрлэл эрхэлж байгаа. Технологийн бүтээгдэхүүний хэрэглээ улам нэмэгдэж байна. Ойрын 10 жилд илүү өсөх хандлагатай байгаа. Тэгэхээр би зах зээлээ зөв мэдэрч үйлдвэрлэл явуулж байгаа гэж боддог. Манай компани одоогоор 100 орчим нэр төрлийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байна. Үүнээс долоон нэр төрөл нь гар утасны дагалдах хэрэгсэл. Монголчуудын хувьд импортын бүтээгдэхүүн давамгайлсан байдаг учраас зах зээлд үнэтэй байгаа юм. Гэхдээ өөрсдөө дотооддоо үйлдвэрлэдэг учраас гаалийн татвар, тээврийн зардал багасдаг тул өртөг хямд байдаг. Эх орондоо үйлдвэрлэхээр үнэтэй байдаг гэж иргэд ойлгодог. Тийм биш. Бид чанарт илүү анхаарал хандуулж байна. Гар утасны холбогч л гэхэд тасрахгүй бат бөх байж удаан эдэлгээ даахуйц байлгахад анхаардаг” гэж ярилаа. “Эхлэл” компа­нийнхан Энэтхэг, ОХУ, Казахстан руу бараагаа экспортлох гэрээ хэлэлцээр хийгээд байгаа аж. Том зах зээлд хөл тавихын тулд үйлдвэрийн хүчин чадал сайн байх ёстой. Үүнд ихээхэн анхаардаг ч нарийн мэргэжлийн боловсон хүчин дутагддаг хэмээсэн юм. Чадалтай залуус өөрсдийгөө үнэлдэг гадаад зах зээлд ажил­ладаг болохоор Монголоос сайн мэргэжилтэн олно гэдэг амар биш гэдгийг тэд хэлж байв. Тиймээс залуусыг сургаж, тогтвортой ажиллуулахаар зорьж буй аж. Одоогоор сард 100 гаруй мянган бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж буй бөгөөд энэ хүчин чадлынхаа хүрээнд олон улсын зах зээлд бараагаа нийлүүлж байна. Дараагийн үйлдвэрүүдээ ашиглалтад оруулсны дараа бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл нэмэгдэнэ гэж үзжээ. Дахин хоёр ч үйлдвэр ашиглалтад оруулахаар төлөвлөж буйгаа дуулгасан. Эхний ээлжинд Энэтхэгийн Бангалор руу бүтээгдэхүүн гаргаж буй юм байна. Тус хот 20 сая хүн амтай болохоор овоо дориун зах зээл бий гэж “Эхлэл”-ийнхэн онцолж байв. Энэ жишгээр Монголын бизнесмэнүүд дэлхийн зах зээлд гарах гэж чармайж байна. Гэхдээ олон бичиг баримт бүрдүүлэхээс эхлээд тийм ч амар байдаггүйг Ч.Батзаяа хэлж байв. Бизнесийн орчин хэт нүсэр байхаар цаг хугацаа алддаг, энэ нь бүтээмжийг хойш татаж байна хэмээн тэрбээр нэмж хэлсэн юм. Бизнес эрхлэгчдэд тулгамддаг асуудал нь хаана, бооно, торгоно гэсэн эрх зүйн санкцууд байдаг аж. Төрийн энэ дарамт бизнесийн орчныг сулруулж байдгийг тэрбээр шүүмжилж байлаа. Ч.Батзаяа “Манайх төрөөс элдэв хөнгөлөлттэй зээл, дэмж­лэг авч байсангүй. Өөрийн боломжоо ашиглаад л зүтгэж байна. ЖДҮ­-ийг дэмжих зээл, элдэв татаас төрөөс үзүүлэхгүй байж болно л доо. Харин бизнес эрхлэгчдэд илүү чөлөөт өрсөлдөөнийг л бий болгож өгөх хэрэгтэй. Гадаад зах зээлд гарахад чөлөөтэй байлгамаар байна” гэлээ. Өмнө нь Монголд элект­роникийн үйлдвэрлэл эрхэлж байсан туршлагатай бизнесмэн байдаггүй болохоор амаргүй байсныг дурдаж байв. Түүнчлэн хамтраад ажиллах, туршлага солилцох нөхцөл боломж хязгаарлагдмал байдгийг ч нуусангүй. Электроникийн чиглэлээр бизнес эрхлэх, үйлдвэрлэл явуулахыг зорьж буй хүмүүст “Эхлэл”-­ийнхэн зам гаргаж өгөгч нь болж байна. Алс хэтдээ компьютер, цахилгаан машин үйлдвэрлэлийн салбарт хүч сорих хүсэл тээж яваагаа сонирхууллаа. Тэд технологийн бүтээгдэхүүнийг өөрсдөө бүтээж, гадаад валютын урсгалыг эх орон руугаа татах зорилго тээн ажиллаж байна. Ч.Батзаяа “Бизнесийг хүн баяжих гэж хийдэггүй юм. Бусдыг идэх хоолтой, өмсөх хувцастай байлгах, сайн сайхан амьдруулах гэж хийдэг юм” хэмээн ярьдаг. Тиймээс ч ажилгүйдлийг бууруулж, баялаг бүтээхэд хүчин зүтгэж яваа ажээ.