A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/205/

Монголын нийгэм уран бүтээлчдийг тэжээж чадахгүй байна

Москвад тавигдсан монгол морины хөшөө 300 сая төгрөгөөр бүтсэн

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/205/



Уран барималч А.Очирболд Монголын нэрийг дэлхийд гаргаж яваа цөөн уран бүтээлчийн нэг. Түүний урласан монгол морьдын хөшөө эх орны дайны ялалтын бэлгэ тэмдэг болж Москвад заларсан бол өөр нэг бүтээл нь НҮБ-ын төв байрны талбайд сүндэрлэж байна. Авьяаслаг энэ эрхмийг сониныхоо зочноор урьж ярилцлаа.


Таны бүтээлүүд хүмүүст хэдийнэ танил болсон. Анх барималч болсон түүхийг тань сонирхож, ярилцлагаа эхэлье?

Би Дүрслэх урлагийн дээд сургуульд таван жил суралцаж, 1998 онд төгссөн. Тэр үеэс хойш 20 жил уран баримал гэдэг урлагтай салшгүй холбоотой явна. Ер нь хүүхэд болгон л өөрийнхөө хэмжээнд зурдаг, баримлын шав­раар тоглодог шүү дээ. Би ч тэдний л адил. Бусдаас онцгойрсон авьяас байгаагүй. Харин өөрөө сонирхолтой байсан болохоор Дүрслэх урлагийн дээд сургуульд орсон юм. Гэхдээ яваад ороход төсөөлснөөс огт өөр ертөнц угтсан. Уран барималч гэдэг бусдаас онцгой мэргэжил учраас их хэцүү гэдгийг нь сургуульд орсон хойноо л ойлгосон.


-Анх өөрөө гардан хийсэн ямар бүтээл байна вэ?

-Оюутан байхад курсийн ажлын хүрээнд удирдаач Ж.Чулуун гуайн баримлыг бүтээж байлаа. Тэр хүний төрхийг хийл дарж байгаагаар дүрсэлж бүтээсэн нь амжилттай болсон. Үүнээс хойш янз бүрийн хөшөө дурсгал хийж явсаар 2010 оноос хойш яг өөрийнхөө уран бүтээлийг хөөж эхэлсэн.


-Төгссөнөөс хойш хийсэн бүтээлүүдээ тоолж үзсэн үү. Хэр их вэ?

-Ерөөсөө тоолж үзээгүй юм байна. Их олон байх аа. Зөвхөн том хөшөө дурсгалууд гэхэд АНУ, Москва, Германд байгаа. Монголд бас арваад бий. Жижигхэн баримлуудыг бол тоолохын аргагүй олон.


-Нэг томоохон баримал урлахад ойролцоогоор хэдий хугацаа зарцуулдаг вэ?

-Ер нь хэдэн сараар л яригдана даа. Тав зургаан сар, бүтэн жил ч хийдэг баримал байна. Жишээ нь, Яармагийн морин тойруулга дээр байдаг морины баримлыг жил гаруй хийсэн. Түмэн хишигтний есөн баримлын зөвхөн загварыггаргахад хоёр жил гаруйн хугацаа зарцуулж байлаа.


-Таны урласан монгол морьдын хөшөө өнгөрсөн жил Москва хотод сүндэрлэсэн. Энэ хөшөөг барихаар болсон түүхээ сонирхуулаач?

-“Монгол глобал” компанийн захирал Б.Ганбаяр ах анх санаачилж, надаар хийлгэсэн юм. Гэхдээ хөшөө яг ийм байх ёстой гэсэн шаардлага тавиагүй л дээ. Нэг ёсондоо уран бүтээлч хүний эрх чөлөөг өгсөн гэсэн үг. “Монгол морь яаж тэмцэж, ялалтруу хэрхэн тэмүүлсэн тэр л хүчийг харуулаад өг” гэсэн юм. Өөрийнхөөрөө бүтээх эрх чөлөө олгосон нь аятайхан бүтээл болоход нөлөөлсөн гэж боддог. Ингээд ялалтын баярын ойгоор Монголын ард түмний бэлэг болгож өгсөн шүү дээ. Ямар ч байсан Оросын дарга нарт их таалагдсан гэсэн. Анх Москва хотын дарга нь “Баримал хийц болон материалын хувьд нийцэхгүй бол байршуулах боломжгүй” гэсэн юм билээ. Харин бэлэн болсны дараа ирж шалгаад, бүх шаардлагад нийцсэн гэж таалаад тавихаар болсон юм.


-Таны бас нэг бүтээл “Ухамсар” хөшөө НҮБ-ын төв байрны өмнө тавигдсан. Энэ бүтээлийн талаар сонирхуулна уу?

-Энэ бол Монголын ард түмнээс өгч буй бэлэг. Гэхдээ НҮБ-д өгөх бэлэг тодорхой шалгууртай байдаг. Улс орон бүр өөрсдийн бүтээлээ НҮБ-д бэлэглэх уралдаан шахуу юм болдог юм байна. Тэр жил гэхэд НҮБ-д бүртгэлтэй бүх л улс бүтээлээ ирүүлсэн байсан. Харин энэ дундаас Монголын уран баримал үзэл санаа болон хийцийн хувьд нийцэж шалгаруулалтад тэнцсэн юм билээ. Нью-Йоркт, тэр дундаа НҮБ-ын төв байрны урд талбайд бүтээлээ тавина гэдэг миний хувьд хамгийн том мөрөөдөл, гайхалтай том хүндэтгэл байлаа. “Ухамсар” нэртэй энэ баримал­ даа хүн төрөлхтний бүх сэдвийг шингээхийг зорьсон. Бид мэдсээр байж буруу үйлдэл хийдэг. Энэ нь эргээд хүн төрөлхтөндөө сөргөөр нөлөөлж байна гэсэн санааг илэрхийлэхийг хүссэн юм. Тиймээс хүн ухамсраа л өндөр байлгах ёстой. Тэр зогсоод байгаа нь хүний ухамсар байгаа юм. Харин хүний улын мөр нь материаллаг бие буюу бид өөрсдөө. Хүмүүс байгаль дэлхийг хайр гамгүй эдэлж хэрэглэж байгаад яваад өгдөг. Харин ухамсар нь бидний буруу юм хийж байгааг мэддэг, байгальтайгаа мөнхөд оршдог гэсэн санаа.


-НҮБ-ын байранд хөшөөгөө тавиулсны дараа гаднаас хамтран ажиллах саналууд ирсэн үү?

-Ер нь Очирболд гэдэг уран бүтээлчийг мэддэг хүн гадаадад олон бий. Жишээ нь, Германд миний бүтээлийг худалдаж авдаг хүн цөөнгүй. Гэхдээ НҮБ-ын байранд бүтээлээ тавьснаар илүү олон хүн мэддэг болсон байх. Тийм учраас сонирхох хүрээ ихсэж, янз бүрийн үзэсгэлэнд оролцох саналууд их ирж байгаа. Хүссэн хүн бүр уран бүтээлээ энд байршуулж чадахгүй гэдгийг урлаг сонирхогчид мэднэ л дээ.


-Та бүтээлээ хэрхэн үнэлдэг вэ. Мэдээж бүтээлээсээ шалтгаалаад үнэ хөлс нь янз бүр байх?

-Гарсан зардал дээрээ нэмээд өөртөө ашигтай байхаар бодно. Зарим баримал маш олон дамжлага давж, их хэцүү бүтнэ. Тэр хэрээр зардал нэмэгдэнэ гэсэн үг. Ер нь хамгийн олон дамжлагатай урлагийн төрөл шүү дээ. Би өөрөө үндсэн хийц загвараа гаргахаас гадна гүйцэтгэгч маш олон хүний хөдөлмөр ордог. Энэ болгоноос шалтгаалаад үнэ янз бүр.


-Жишээ нь, Москвад тавигдсан морины хөшөө ямар өртгөөр бүтсэн бэ?

-Тухайн үед 300 гаруй сая төгрөгийн өртгөөр бүтсэн санагдаж байна. Гурван жилийн өмнөх явдал шүү дээ. Харин одоо ийм баримал хийвэл ам.долларын ханшаас шалтгаалаад зардал улам л нэмэгдэх байх. Монголд хөшөө цутгах үйлдвэр байхгүй учраас гадагшаа явж, валютаар тооцоо хийдэг юм.


-Таны хувьд хийснийхээ дараа хамгийн их сэтгэл ханамж авч байсан бүтээл юу байв?

-Ер нь уран бүтээлч хүн сэтгэл ханатлаа л хийдэг юм. Тиймээс энэ нь сайн, энэ нь муу болсон гэж хэлэх аргагүй. Сэтгэл дундуур байвал янзалж, өөрчилсөөр байгаад гоё болгож санаа амарна. Гэхдээ захиалгын ажил, уран бүтээл хоёр тусдаа асуудал. Заримдаа захиалга өгч байгаа хүмүүс яг өөрийнхөө хүслээр хийлгэх гээд байдаг. Харин уран бүтээл бол өөрийнхөө зарчмаар явж байгаа учраас жинхэнэ “солиорч өгнө”.


-Яагаад реалист чиглэлээ өөрчилж, модерн хэв загвар руу орохоор болсон юм бэ?

-Ер нь дэлхийн урлаг реалист чиглэлээсээ татгалзаад эхэлсэн. Орчин үеийн хэв маяг гэдэг тухайн хүн яаж сэтгэж байна, түүгээрээ л хийдэг болсон. НьюЙоркт боссон баримал маань үндсэндээ ийм хэв маягтай шүү дээ. Ерөнхийдөө реалист урлаг бол эцэстээ тултал хөгжчихсөн гэдэг санааг илэрхийлэх гээд байна. Тиймээс заавал оргилдоо хүрчихсэн урлагаар дагнах хэрэг байна уу. Дэлхий хаашаа явж байна, түүнийг ойлгож мэдэх хүсэлдээ хөтлөгдсөн хэрэг. Хийгээд ирэнгүүт маш их сэтгэлийн таашаал, хүн байхын бахархлыг олж авдаг.


-Улаанбаатарын гудамжинд байгаа баримлуудыг хараад ямар бодол төрдөг вэ?

-Манай баримлууд бүгд реа­лист хэв загвартай шүү дээ. Би Улаанбаатар хотод илүү орчин үеийн баримал бүтээж тавиасай гэж боддог. Хэрэв хуучин социализмын үеийн хэв загвартай баримал хийж тавиад л байвал хүний оюуны хөгжил урагшлахгүй гэсэн үг. Тиймээс орчин үеийн урлагийг илүү таниулж байх хэрэгтэй.


-Жишээлбэл, "Ухамсар" шиг гүн гүнзгий утга агуулгатай хөшөө олон байвал хотын иргэдийн сэтгэхүйд ямар нэг байдлаар нөлөөлөх үү?

-Бусдад нэгийг бодогдуулсан баримал, хөшөө хүний сэтгэхүйд хүчтэй нөлөөлдөг гэж үздэг. Аль нэг хүний хөшөө байлаа гэхэд “Энэ тэрний хөшөө байна” гэж хараад л өнгөрнө. Харин орчин үеийн баримлаас арай өөрийг харж болно. Жишээ нь, хүн ямар үйлдэл хийхээ бодож байх хэрэгтэй гэсэн санааг “Ухамсар” баримлаар дамжуулан хүргэж байна гэсэн үг. Тиймээс илүү утга учиртай, орчин үеийн, хүмүүст нэгийг бодуулсан, өгөөжтэй бүтээл хэрэгтэй байгаа юм. Дэлхий нийтийн чиг хандлага ч энэ зүгт байгаа.


-Монголд уран баримлаар дагнасан хэдэн хүн байдаг вэ?

-Арав гаруй барималч байгаа болов уу.


-Миний бодсоноос цөөхөн байна шүү?

-Яахав, сургууль төгссөн болгоныг тоолбол олон л доо. Гэхдээ тэр дундаас мэргэжлээрээ явж байгаа нь цөөхөн юм. Лав л намайг 1998 онд төгссөнөөс хойш их л цөөхөн барималчин гарсан.


-Чадаж байгаа нь амжилтад хүрч, чадахгүй нь шахагддаг хатуу ширүүн ертөнц бололтой?

-Хүнээс маш их тэсвэр тэвчээр шаарддаг урлаг л даа. Үүнд нь хүмүүс шантардаг байх. Уран сэтгэмжээс гадна биеийн хүч их шаарддаг, шат дамжлага ихтэй, нэг бүтээл хийхэд зардал их гээд бүх талаараа хэцүү.


-Уран баримлын дотоодын зах зээл хэр вэ. Та бүхний бүтээлийг ойлгож, худалдаж авдаг хүн хэр олон бэ?

-Би сүүлийн үед захиалгын баримал хийхээ больж, уран бүтээлдээ илүү анхаарч байгаа. Тиймээс дотоодын зах зээлийн талаар сайн мэдэхгүй юм. Миний хувьд хийсэн бүтээлийг маань хүмүүс удалгүй авчихдаг. Харин бусад барималчийн талаар мэдэхгүй байна. Анзаараад байхад сүүлийн үед суварга, хурдан морь л их хийлгэдэг болж.


-Хотын удирдлагуудын зүгээс гоё уран баримал хийлгэхээр танд хандаж байв уу?

-Манай хот одоохондоо уран баримал бодохтой манатай байгаа юм биш үү. Эхлээд зам, барилгаа янзлах гээд үзэж байх шиг байна. Харин дараа нь энэ талаар бодох байлгүй дээ. Уг нь том хотод боловсон бие засах газраасаа эхлүүлээд урлагийн бүтээл хүртэл бүх юм байх ёстой.


-Уран баримлын хөгжлөөр аль улс дэлхийд өнгөлж байна вэ. Манай Монгол Улс хаахна нь явдаг бол?

-Ер нь урлагийн тал дээр европууд л дэлхийд тэргүүлдэг. Хятадад уран баримал мундаг хөгжиж байна л гэдэг. Гэхдээ Европыг гүйцэж яагаад ч чадахгүй. Манай Монголын хувьд нэгийг хийж, түүнийгээ нураасаар ирсэн ард түмэн. Дахин давтагдашгүй сайхан бурхдыг бүгдийг эвдлэхийг нь эвдэлж, заримыг нь гадагш гаргаад дууссан байх. Өндөр гэгээн Занабазар гэж Ази түмний бахархал болсон гайхалтай уран бүтээлч байна. Гэвч энэ хүний асар их бүтээлийн тал хувь нь ч Монголд үлдээгүй байх. Манай Ази тивд уран баримлын хөгжлөөр Япон нэгдүгээрт ордог. Тэгээд араас нь Солонгос, Хятад, Энэтхэгийг гэж урлаг судлаачид үнэлдэг юм. Монгол Улс тивдээ эхний хэдэд орж чадахгүй байгаа юм чинь дэлхийд сураггүй л байхгүй юу. Гэхдээ яваандаа сураг ажиг гарч эхлэх байлгүй дээ.


-Та бүхний залгамж халаа хэр бэлтгэгдэж байна вэ?

-Яахав , мэргэжлийн сургуулийг хүүхдүүд төгсөж л байна. Харин төгссөний дараа уран бүтээлч болж байгаа нь ховор юм. Энэ нь нийгмийн байдалтай л холбоотой байх. Монголын нийгэм тэднийг тэжээж чадахгүй байна гэсэн үг. Германд гэхэд мөнгөний боломжтой хүмүүс авьяастай залуусыг сурч байхад нь ивээн тэтгэж, уран бүтээл хийх боломж олгодог. Залуугаас нь тордоод ирэхээр тэр хүмүүс улам сайжрах нь тодорхой. Урлагийг ойлгож, дэмжих соёл Европын орнуудад илүүтэй харагддаг. Хүүхдээ бүр цэцэрлэгт байхаас нь үзэсгэлэн, галерей үзүүлж, “нүдийг нь нээдэг”. Энэ том соёл Монголд хэрэгтэй байгаа юм. Саяхан нийслэлийн бүх музейг иргэдэд үнэгүй үзүүллээ. Энэ их аятайхан хөтөлбөр болсон. Ер нь дунд сургуулийн сурагчдад музей, галерейг байнга үнэгүй үзүүлдэг болмоор байгаа юм. Томчууд нь мөнгөө төлөөд үзнэ биз. Харин хүүхдүүдээсээ юу авах вэ дээ. Үзүүлэх тусам хүүхдийн оюун санаанд хоногшиж үлддэг юм. Тэр хэрээр урлагийг ойлгож, мэдэрдэг болно.



Г.Баярсайхан

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Ц.Дэлгэрмэнд: Гэр бүлийн дотно харилцаа хоолны ширээнээс эхэлдэг

Хосууд ойлголцдог болъё гэвэл тойрч суугаад хоол иддэг ширээнээс эхлэх ёстой​​

 0 сэтгэгдэл


Гэр бүлийн салалт болон хосуудын харилцааны талаар Family College-ийн сэтгэл судлаач Ц.Дэлгэрмэндтэй ярилцлаа.


-Гэр бүл салалт жилд 4000 гаруй бүртгэгддэг гэсэн статистик бий. Энэ тоо жил бүр 200 орчмоор нэмэгддэг гэсэн. Салалт нэмэгдээд байгаа нь юунаас үүдэлтэй юм бол?

-Гэр бүл салалт сонголт байж болох юм гэсэн ойлголт өмнөх үетэй харьцуулахад нэмэгдсэн нь анзаарагддаг. Үүнээс болоод ихсэж байгаа юм шиг харагддаг байх. Ер нь сүүлийн жилүүдэд гэрлэлтийн тоо тогтмол өссөн. Үүнийг дагаад салалтын тоо ч өсдөг. Тиймээс гэр бүл салалт нэмэгдэж, аюулын харанга дэлдлээ гэж дүгнэлт хийж болохгүй байх.


-Гэр бүл салахад нас, мэргэжил, нийгмийн байдал, хоорондын харилцаа гээд олон зүйл нөлөөлдөг байх. Үүнээс аль нь илүү жин дарж байна вэ?

-Жин дарах гэхээсээ илүү салалтыг хамгийн их өдөөдөг хүчин зүйл нь гэр бүлээс гадуурх харилцаа. Мэдээж ажилгүйдэл, хадам ээжийн дарамт, хүүхдийн хүмүүжлээс болж зөрөлдөх гээд олон хүчин зүйл өдөөлт болдог ч гэр бүлээс гадуурх харилцаа шиг хүчтэй нөлөөлдөггүй. гэхдээ гэр бүлээс гадуурх харилцааг салалтын үндсэн шалтгаан гэж бас хэлж болохгүй.


-Тэгвэл гэр бүл зохиоход тохиромжтой нас гэж байдаг уу?

-Хүний тархи дунджаар 23 насандаа хөгжиж дуусна гэж үздэг. Энэ үед урд тархи хөгжиж гүйцдэг юм. Тархины энэ хэсэгт шийдвэр гаргалт явагдаж байдаг. Тиймээс урт хугацааны чухал шийдвэрийг энэ наснаас хойш гаргах нь зөв гэж сэтгэл судлалын шинжлэх ухаанд үздэг. Гэхдээ үүнээс өмнө гэр бүл зохиосон хосуудыг салах хамгийн эрсдэлтэй гэж дүгнэх нь учир дутагдалтай. Тэд хэдийгээр сэтгэл хөдлөлөөр суусан байлаа ч яваандаа шийдвэр гаргах чадвар нь нэмэгдэнэ шүү дээ. Ер нь гэр бүл салалт гэдэг зөвхөн харагдах шинж чанар нь. Үүний цаана юу болсон бэ гэдэг хамгийн чухал. Цагийг хамтдаа өнгөрүүлэх, хоорондоо ярилцдаг байх, хүүхдэдээ зарцуулах цаг хугацаа гээд хэмжиж болохуйц хэд хэдэн хүчин зүйл байна шүү дээ. Тэр бүх үйлдэл хийгдэхгүй болоод ирэхээр нэгнийгээ хүндлэхээ болино. Хүндлэл байхгүй болохоор харилцах сонирхолгүй болно, ярилцах сэдэвгүй болно. Энэ бүхэн явсаар байгаад салалтыг хамгийн их өдөөдөг гэр бүлээс гадуурх харилцаанд хүргэх нь бий. хамгийн гол нь хосууд нэг нэгэндээ цаг гаргахгүй байна. Бас эхнэр, нөхөр байх нь ажил мэргэжил гэдгийг ойлгохгүй байна.


-Эхнэр, нөхрийг ажил, мэргэжил гэдэг нь сонирхолтой санагдлаа. Дэлгэрэнгүй тайлбарлаж өгөөч?

-Эхнэр, нөхөр гэдэг маш хариуцлагатай мэргэжил. Мэргэжлийнхээ ур чадварыг байнга сайжруулж, хөрөнгө оруулалт хийх хэрэгтэй. Бид ажилдаа ямар их цаг гаргаж, бусад юмаа золиосолдог билээ. Яг үүн шиг золиос гаргах сэтгэлийн хатуужилтай байвал гэр бүл насан туршдаа бат бэх байна. Гэвч үүнийг ойлголгүй, дэврүүн сэтгэлээр хоорондоо нийлэх нь элбэг. Тэгээд сайн сайхан зүйл ирнэ гэсэн хүлээлтэд нь хүрэхгүй болохоор хоорондоо зөрчилддөг. Ажлын сахилга бат гэж байдаг шиг гэр бүлд ч сахилга бат бий. Тодорхой цагт гэртээ ирэх, хамтдаа ямар нэг зүйл хийх, амралтын өдрүүдэд цагийг хамт өнгөрүүлэх, нэгэндээ хүндэтгэлтэй хандах гэх мэт. гэхдээ хоорондын харьцаагаа сайжруулахын тулд цагийг хамтдаа өнгөрөөж байгаагаа маш сайн ойлгох хэрэгтэй. Энэ бол харилцаагаа сайжруулах цаг хугацаа болохоос хаа нэгтээ тоглоом тоглож, хамтдаа сельфидэж, зургаа фэйсбүүкт оруулахдаа гол биш. Өнөөдөр хосуудын харилцаанд ойлгогдохгүй, шийдэж чадахгүй олон асуудал тулгарч байгаа. Юуны өмнө хоорондоо ярилцаж, ойлголцох ёстой л гэдэг. Тэгвэл ярилцана гэдэг өөрийнхөө бодлыг хэлнэ гэсэн үг биш. Нөгөө хүнд ч гэсэн ярих зүйл байгааг ойлгож, ярианыхаа гол санааг хэлж, нөгөө хүндээ ярих боломж олгохыг хэлж байгаа юм. 10 минутын яриа байлаа гэж бодоход тав, таван минутаар хуваагаад ярьж сурах чадварыг эзэмшсэн байх ёстой.


• Хүний тархи дунджаар 23 насандаа хөгжиж дуусдаг. Тиймээс урт хугацааны чухал шийдвэрийг тэр наснаас хойш гаргах нь зөв гэж сэтгэл судлалын шинжлэх ухаанд үздэг.

• Бид ажлын найман цагийг үр бүтээлтэй өнгөрүүлдэг. Харин гэр бүлдээ зориулах найман цагаа яаж өнгөрүүлэх ямар ч төлөвлөгөө байдаггүй.

• Хоорондоо ярилцана гэдэг зөвхөн өөрийнхөө бодлыг хэлнэ гэсэн үг биш.


Гэтэл бид хоорондоо ойлголцоно гэсэн хэрнээ өөрийнхөө гомдлыг л яриад байдаг. Гэтэл нөгөө хүн өөр дээр нь ирж байгаа гомдлыг 10 минутын турш сонсохыг хүсэхгүй. Тэгэхээр зөв ярилцаж сурна гэдэг маш чухал. Бид ажлын найман цагийг үр бүтээлтэй өнгөрүүлдэг. Харин гэр бүлдээ зориулах найман цагаа яаж өнгөрүүлэх ямар ч төлөвлөгөө байдаггүй. Ажил дээрээ байсан бүх бухимдлаа гэр бүл гэсэн дараагийн ажилдаа аваад очно. Нэг ёсондоо ажил гэсээр байгаад гэр бүлдээ зориулах ямар ч эрч хүчгүй болчихоод харьж байна. Утасны батарейгаар зүйрлүүлбэл, өглөө 100 хувьтай гарсан хүн орой 10 хувийн цэнэгтэй орж ирдэг гэсэн үг. Аравхан хувийн цэнэгээр дахиад долоо, найман цаг ажиллана гээд төсөөл дөө. Бие физиологи ядраад, унтаж амрахыг хүсээд байдаг. Гэтэл хүүхэд хүрч ирээд хамт тоглох гэнэ. Эхнэр нь ярилцах гэж оролдоно. Үүнээс болоод “хүн ядраад байхад ойлгохгүй, ядаргаатай юм” гэсэн бодол орж ирдэг.


-Энэ мэргэжлийг эзэмшүүлэх ёстой хүмүүс нь эцэг, эх болов уу. Гэвч монголчууд барууны орнуудтай харьцуулахад хүүхэдтэйгээ нээлттэй ярилцаж, зааж зөвлөх нь бага шүү дээ.

-Яг үнэн. Тиймээс “Би мэргэжил эзэмшээгүй юм байж эхнэр, нөхөр гэсэн ажил хийдэг юм байна” гэдгээ хамгийн түрүүнд ойлгох ёстой. Эдийн засагч мэргэжил эзэмшээгүй хүн банкинд ажиллаж, хүмүүсийн зээлийг шийдэх нь маш том асуудал биз дээ. Яг үүнтэй адилхан ээж, аав, эхнэр, нөхөр байх дадлага туршлага байна уу гэдгээ бодож, өөртөө дүгнэлт хийх хэрэгтэй. Бид тэр мэргэжлийг огт эзэмшээгүй биш, тодорхой хэмжээгээр суралцаад явж байгаа. Харин заримд нь огт байдаггүй. Ийм хүмүүсийн хувьд ухамсартайгаар суралцах ёстой. Надад хэн ч зааж өгөөгүй гэж бусдыг буруутгаад байвал гэр бүлийн амьдрал улам л хэцүү байдалд орно. Бүх зүйл болохгүй байна гэж бусдыг буруутгасан цагаас л хүний хөгжил зогсож, үүнээс улбаалан гэр бүлийн асуудал нэмэгддэг.


-Дунд сургуульд энэ боловсролыг олговол үр дүнд хүрэх үү?

-Гэр бүлийн утга учир, хосуудын харилцаа, хайр гэж юу юм, эмэгтэй, эмэгтэй хүний ялгаа зэрэг өргөн сэдвээр тусгайлан хичээл заах нь хүүхдэд маш их хэрэгтэй. Ер нь хүн насан туршдаа хөгжиж байдаг. Гэртээ хамаагүй хог хаячихдаг гурван настай хүүхэд байлаа гэж бодъё. харин цэцэрлэгт оронгуут багш нь хүн бүр хогоо хогийн саванд хийх ёстой гэдгийг сургана. Эндээс хүүхэд зөв төлөвшил олж авдаг. Энэ систем цаашид дунд сургууль, их сургууль, ажлын байран дээр ч үргэлжилнэ. Нэг ёсондоо ээж аав, цэцэрлэг, сургуулийн багш, найз нөхөд, ажлын хамт олон гээд амьдралдаа учирсан бүх л хүнээс бид суралцсаар байдаг. Ипотекийн найман хувийн зээл хосуудын харилцаанд эерэгээр нөлөөлсөн байх гэж боддог юм. Яагаад гэвэл олон хос хадмын хаяанд хавчигдахаа больж, тусдаа гарсан шүү дээ. Та үүнтэй санал нийлэх үү?Тодорхой хэмжээгээр санал нийлнэ. Энэ талаар хийсэн судалгаа байдаггүй учраас таамгаар ярьж чадахгүй нь. харин зөвлөгөө авахаар ирсэн хүмүүстэй ярилцаж байхад тусдаа гарснаар амьдрал илүү сайхан болсон гэдэг. Тиймээс тантай санал нийлж байна. Гэхдээ тусдаа гарснаар бүх зүйл сайхан болчихно гэж шууд ойлгож болохгүй. Хүүхдээ хэнд харуулах гэдгээс авахуулаад дахиад л өөр асуудал гарч ирнэ. Гэр бүлийн амьдралд насан туршид өөрчлөлт гардаг учраас санаа амарч тайвшралгүй, дараагийн сорилтод бэлэн байх л ёстой.


-45-аас дээш насны эрчүүд голдуу гэр бүлээсээ салдаг гэх статистик бий. Энэ ямар учир шалтгаантай юм бол?

-Миний туршлагаас харахад бүхий л насныханд салах эрсдэл байдаг. 45-аас дээш насныхныг онцолж байгаа болохоор энэ хүмүүст юу ажиглагддагийг хэлье. Монгол эрчүүдийн хувьд энэ насан дээр ирэхэд бусадтай найзалж нөхөрлөх нь багасдаг. шинэ ажилд ороход хэцүү, өөрсдөө бизнес хийх гэхээр дэмжлэг бага. Гадаад руу явъя гэхээр виз гэх мэтийн бэрхшээл олон. Нэг ёсондоо нийгмийн бүтэц тэдгээр хүмүүсийг найз нөхөдгүй болгох загвар руу орчихдог юм. Хүний үндсэн хэрэгцээ нь сэтгэл хөдлөл, үзэл бодлоо бусадтай хуваалцах, өөрийгөө нийгмийн чухал хэсэг гэдгээ мэдэрдэг байх явдал. Харин тэр хэрэгцээг хангах бүлгүүд багасаад ирэхээр хэврэг мэт харагдах нь бий. Тиймээс ийм эрсдэлээ олж харж, үүнээс яаж өөрөөр амьдрах боломжоо бий болгох нь чухал. Харин 45 хүрээд л болохоо байчихдаг гэсэн хандлагыг нийгэмд дэлгэрүүлж ердөө ч болохгүй.


-Монгол гэр бүлийн онцлог шинж гэж байдаг уу?

-Онцлог нь хосуудын харилцаан дээр хамгийн их илэрдэг. Барууны орнуудад эхнэр, нөхрүүд хоорондоо ярилцаж, ойлголцох тал дээр сайн. өглөөний юм уу оройн хоолны үеэр гэр бүлийн хооронд халуун дулаан яриа өрнөдөг. Хоолны ширээгээ яг энэ зориулалтаар нь ашигладаг учраас тойрч суугаад ярилцах боломжтой ширээ худалдаж авдаг. Монголд өмнө нь гэр бүлийн хоёр сүүгээ саахдаа, айл руу хамт мориор явж байхдаа, хамт усанд явахдаа юмаа ярьчихдаг байв. Харин хотожсон нийгэмд шилжихдээ харилцаанд шинэ дүрэм хэрэгтэй гэдгийг мэдээгүй. Шинэ дүрэм гэдэг нь ярилцах боломж бүхий ширээнээс эхэлнэ. Бас суугаад ярилцах боломж бүхий буйдан хэрэгтэй. Гэтэл манайд байгаа буйдан дээр суувал хойшоо шууд хэвтүүлнэ, налаад суух боломжгүй. Маш буруу загварын буйдантай. хамгийн том ялгарал нь энэ л юм даа.


-Манай гэрийг л хэлээд байгаа юм шиг санагдлаа… -угаасаа ихэнх айл ийм л байгаа.

Зурагтаа хоймортоо залчихна. Тэгээд буйдан дээрээ сууж хоолоо идэнгээ зурагтаа үзнэ. Зурагт бол шаардлагатай үед асаадаг эд, ширээ бол тойрч суугаад ярилцах зориулалттай тавилга гэдгийг мэддэггүй. тэгэхээр гэр бүлийнхэн ойлголцдог болъё гэвэл налаад суудаг буйдан, тойрч суугаад хоол иддэг ширээнээс эхлэх ёстой юм. Бас монголчууд бидний дунд харилцааны талаарх буруу ойлголт их байдаг. Эр хүн дотроо бодсоноо хамаагүй ярьдаггүй юм, согтсон хойноо илүү сайн ойлголцдог, эхнэрээ хааяа зодчиход гэмгүй гэх жишээний. Миний бодлоор энэ бол орчин үед үүссэн хамгийн утгагүй, алдаатай бодлого. Тэр алдаатай бодлогоор гэр бүл амьдрах албагүй. Заавал архи ууж байж дотоод сэтгэлээ нээгээд, эсвэл заавал хэрэлдэж байж нэгнээсээ уучлалт гуйх ёсгүй шүү дээ. үүнийг ойлгож, харилцаагаа сайжруулахын тулд гэр бүл болох, эхнэр нөхөр байх ёсонд суралцаж, хэрэгтэй мэдээллийг авдаг байх шаардлагатай. гэхдээ мэдээлэл авч байна гээд фэйсбүүкээс элдэв юм уншиж, түүндээ итгээд байх нь хамгийн буруу.

-Ярилцсанд баярлалаа

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Засаглал муутай компаниудын зам мухардаж байна

Компанийн засаглалыг жижиг хувьцаа эзэмшигчдэд хандах хандлагаар нь хэмжье

 0 сэтгэгдэл


Монголын хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй компаниуд хувьцаа эзэмшигчдийн ээлжит хурлаа зарлан хуралдуулах хугацаа энэ сард дуусгавар болно. Тэд үйл ажиллагааны ашиг, орлогоос хамааран нэгж хувьцаанд хэчнээн төгрөгийн ногдол ашиг тараахаа олон нийтэд эхнээсээ мэдэгдэж байгаа. Компанийн засаглалын үндэсний тайлангаас харахад, хөрөнгийн биржид данстай зарим хувьцаат компани засаглалын үзүүлэлтээсээ болоод зангаа таниулж эхэллээ. Энэ байдал нь тухайн компанийн хувьцааны үнэлгээнд сөргөөр нөлөөлөөд зогсохгүй хөрөнгө оруулагчдын итгэлд сэв суулгах хэмжээний эрсдэл болдог. Нэг компанийн жижиг алдаа эргээд нийт зах зээлийн өсөлтөд тээг тавих сул талтай. Компанийн энгийн болон давуу эрхийн хувьцааг эзэмшсэн этгээд тухайн компанийн хувьцаа эзэмшигч болдог. Хувьцаа эзэмшигч мэдээлэл авах, хувьцаа эзэмшигчдийн хуралд оролцох, санал өгөх эрхтэй. гэтэл Монголд жижиг хувьцаа эзэмшигчдийн эрх ашиг хамгийн их зөрчигдөж буйг тайлангаас харж болно. Энэ талын гомдол Санхүүгийн зохицуулах хороонд байнга ирдэг байна.


Тухайлбал, өнгөрсөн онд иргэд, хөрөнгө оруулагчаас нийт 267 өргөдөл, гомдол ирсэн бөгөөд үүний 26 хувь нь үнэт цаасны зах зээлтэй холбоотой байв. Хүний итгэлийг олох гэж яваа зах зээлд бүртгэлтэй компаниудад тунгалаг, ил тод засаглал үгүйлэгдэж байгаа нь энэ. Гомдол, өргөдлийн дийлэнх нь хувьцаа эзэмшигчийн зөвшөөрөлгүй хийгдсэн арилжаатай холбоотой байгаа юм. СЗХ-ноос энэ талын зөрчил гаргасан 17 брокер, дилерийн компанийн үйл ажиллагаа эрхлэх тусгай зөвшөөрлийг өнгөрсөн онд хүчингүй болгожээ. Зөвхөн нэг жилд 17 компани зөрчил гаргадаг гэхээр хувьцаа эзэмшигчид хэрхэн хохирч байгаа нь ойлгогдоно. “Компанийн засаглалын үндэсний тайлан”-д олонх компани хувьцаа эзэмшигчдийн үндсэн болон бусад эрхийг маш бага хувиар эдлүүлэх хандлагатай байна хэмээн дурджээ. Хэдийгээр хууль, тогтоомжид хувьцаа эзэмшигчдийн эрхийг харьцангуй сайн тусгаж өгсөн ч үүнийг хэрэгжүүлэх тал дээр компаниуд хангалтгүй үнэлгээ авсан хэвээр. Ногдол ашиг болон үйл ажиллагаатай холбоотой мэдээллийг ил тод байлгах нь тухайн компани хэр засаглал сайтайг илтгэдэг. Тэгвэл хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй 200 гаруй компанийн 123 нь өнгөрсөн оны байдлаар үйл ажиллагааны болон санхүүгийн тайлангаа тогтмол ирүүлж хэвшиж эхэлж байна.

• Ногдол ашиг болон үйл ажиллагаатай холбоотой мэдээллийг ил тод байлгах нь тухайн компани хэр засаглал сайтайг илтгэдэг.

• Компаниудын санхүүгийн тайлантай холбоотой дутагдал, зөрчил маш их гарах болов.

• Хяналтын багц ийнхүү цөөн тооны хөрөнгө оруулагчдын мэдэлд байгаа нь жижиг хувьцаа эзэмшигчдийн эрх зөрчигдөх эхлэл болсон

Үлдсэн 60 гаруй компани үйл ажиллагаа явуулж байгаа эсэх нь тодорхой бус, х тайлан гаргажээ. Тайлангаа өгөх хуулийн хугацаа хэдийнэ өнгөрсөн ч хэл ам дагуулж байж сая нэг хагас дутуу тайлан илгээдэг байна. 60 компанийн цаана хувьцаа эзэмшигчдийн эрх ашиг хөндөгдөж буй. Компанийн сайн засаглалыг нэвтрүүлж, соёл болгон хэвшүүлж чадаагүй, нэг ёсондоо хүй нэгдлийнхээ түвшинд байна гэсэн үг. Ийм компаниудаас хөрөнгө оруулагчид дөлдөг. Тэрчлэн олон улсын зах зээлд гарах тухай яриад ч яахав. Тухайн хувьцаат компанийг хөрөнгө оруулагчид ихэвчлэн хагас жилийн болон жилийн тайлангаар нь дүгнэж ирсэн. Гэхдээ компанийн тайлан бүхнийг 100 хувь харуулж чадахгүй болж байна. Учир нь, компаниудын санхүүгийн тайлантай холбоотой дутагдал, зөрчил маш их гарах болов. тухайлбал, тайланд хөндлөнгийн аудитор оролцоогүй байх тохиолдол цөөнгүй гарчээ. Уг нь хувьцаа эзэмшигчдийн итгэлийг бий болгох зорилгоор компанийн санхүүгийн тайланд хөндлөнгийн аудитор томилдог.


Гэтэл энэ эрхээ хувьцаа эзэмшигчид бүрэн эдэлж чадахгүй байна. Манай улсад бүртгэлтэй байгаа компаниудын хувьцааны ихэнх нь цөөн тооны хөрөнгө оруулагчдад төвлөрсөн. Хяналтын багц ийнхүү цөөн тооны хөрөнгө оруулагчдын мэдэлд байгаа нь жижиг хувьцаа эзэмшигчдийн эрх зөрчигдөх эхлэл болсон гэж үздэг. Энэ нь хөрөнгийн зах зээлийн талаарх сөрөг ойлголт олон нийтийн дунд газар авахад хүргэж буй. тэдний эрх ашигтай холбоотой мэдээлэл авах, санал өгөх, ногдол ашиг авах, компанийн засаглалтай холбоотой зөрчил голлосон хэвээр байна. Хөгжиж буй зах зээлийн хамгийн чухал оролцогч нь чухамдаа жижиг хувьцаа эзэмшигч. Үүнийг сүүлийн хоёр жилд амжилттай болсон компаниудын IPO бага багаар харуулсан гэж хэлж болно. Тухайлбал, энэ оны гуравдугаар сард хөрөнгийн зах зээлд хөл тавьсан “ЛэндМН ББСБ” олон нийт болон стратегийн хөрөнгө оруулагчдад нийт хувьцааныхаа 25 хувийг санал болгосон. Монголын хөрөнгийн зах зээлд үнэт цаас гаргасан компаниуд дундаас хамгийн их захиалга авсан тус компани 5823 хувьцаа эзэмшигчтэй болж, хөрөнгийн зах зээлээс богино хугацаанд таван тэрбум төгрөг татан төвлөрүүлж чадсан. Энэ нь хөрөнгийн зах зээлд ямар их нөөц, боломж байгааг бодитоор үзүүлэв. Үл хайхарч байсан жижиг хувьцаа эзэмшигчдээ гаднын компаниуд хүртэл аргадаж, тэдний өмнө бөхийж байна.


Тухайлбал, жилийн тайлангийн хурал ойртох тусам өмнөд Солонгосын компаниуд жижиг хувьцаа эзэмшигчдийг санал өгөх эрхээ эдлэхийг уриалах болов. Өмнө нь тус улсын компаниуд тайлангийн хуралдаа жижиг хувьцаа эзэмшигчдийг урилгүй, хурлаа түргэхэн дуусгаж, хөрөнгө оруулагчдын шүүмжлэлийг сонсохоос зайлсхийдэг байсан бол нөхцөл байдал одоо 360 градус эргэжээ. тайлангийн хурлаа ёс төдий хийдэг компаниуд хувьцаа эзэмшигчдийн ирц бүрдүүлэх шинэ журам мөрдөх болсон нь компанийн засаглал шат ахих боломж хэмээн харж байна. Монголд ч ялгаагүй хувьцаа эзэмшигчдийг үл тоомсорлодог, олон компани нэг өдөр тайлангийн хурлаа зэрэг хийдэг хуучинсаг байдал үргэлжилсээр. Хөрөнгийн зах зээл хөгжөөд 28 жил өнгөрөхөд дөнгөж 20 гаруйхан компани IPO хийсэн. Илүү олон компани хувьцаагаа олон нийтэд санал болгох боломж байсан ч компанийн тааруу засаглал үүнд чөдөр болсоор ирлээ. харин одоо үүнийг хөрөнгийн зах зээлд шинээр гарч буй ком- паниуд өөрчилж магадгүй юм. Тэд илүү олон хувьцаа эзэмшигчтэй болж, тэлж томрохын тулд компанийн нийгмийн хариуцлагаа ухамсарлаж, жижиг хувьцаа эзэмшигчдийн эрх ашгийг хамгаалах хэмжээнд төлөвшиж байна. Энэ ололтоо хадгалж чадвал өмнөд Солонгос болон Британийн сайн жишээ Монголоос хол биш.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Чөлөөт хувцасны “Monline” брэнд дотоодын зах зээлийг хэдийнэ эзэлсэн

Дотоодын зах зээлийн 85 хувийг үндэсний үйлдвэрүүд эзэлдэг болсон

 0 сэтгэгдэл


Хүн бүхэнд, тэр дундаа тамирчинд хөлс шингээж, агаар нэвтрүүлдэг, биед эвтэйхэн, будаг гардаггүй, чанартай хувцас тун чухал. Харин эдгээр шаардлагыг хангадаг нь зөвхөн импортын брэндийн бүтээгдэхүүн гэсэн ойлголт бидний дунд бий. Гэхдээ импортын бүтээгдэхүүнтэй өрсөлдөх хэмжээний чанар, загвар сайтай үндэсний брэнд хэдийнэ бий болж, өөрсдийн хэрэглэгчидтэй болж амжжээ. Тодруулбал, спорт, чөлөөт хувцасны “Monline” брэнд сүүлийн таван жилийн дотор 21 аймагт салбартай болж, 400 гаруй ажилчинтайгаар үйл ажиллагаа явуулж байна. Тус компанийг энэ удаагийн “Би үйлдвэрлэгч” буландаа онцолж байна. “Monline” брэнд нь дэлхийн стандартын шаардлагад нийцсэн Adidas, Nike, Asics, Mizuno үйлдвэрүүдийн материалаа авдаг даавууны үйлдвэрээс түүхий эдээ оруулж ирдгээрээ онцлог. Ингэснээр үйлдвэрлэсэн хувцас, хэрэглэл нь чанарын өндөр түвшинд хүрч чаджээ.

Тус брэндийг үүсгэн байгуулагч А.Чимэд-Очир олон жилийн турш гадаад, дотоодын зах зээлийг судалсны үндсэн дээр дотоодын бэлэн хувцасны зах зээлд боломж байгааг анзаарсан байна. Ийнхүү 2011 онд спортын болон чөлөөт хувцсыг чанарын өндөр түвшинд хийхээр зорьж, улмаар 2012 онд нь “Monline” брэндийн оёдлын салоныг нээжээ. Социализмын үед манайд оёдлын үйлдвэрлэл боломжийн хэмжээнд хөгжиж, чадварлаг мэргэжилтнүүд маш ихээр бэлтгэгдэж байсан түүх бий. Харин зах зээлийн нийгэмд шилжсэнээс хойш том үйлдвэрүүд хаалгаа барьж, мундаг оёдолчид нь байрны подвальд жижиг цех ажиллуулах хэмжээнд хүрсэн. Энэ үед спорт хувцасны зах зээлийн 85 хувийг импорт, ердөө 15 хувийг дотоодын бүтээгдэхүүн хангадаг байж. Тиймээс энэ 85 хувийг эзлэхийн тулд энгийн оёдлын үйлдвэрийг салон болгож, үйл ажиллагаагаа томруулахыг зорьсон гэнэ. Гайхалтай нь салон нээгдсэн эхний өдрөө л үр дүн нь мэдрэгдэж, ашигтай ажиллаж эхэлжээ. Үндэсний үйлдвэрлэлээ дэмжих сэтгэлгээ олны дунд бий болоод байсан нь ч үүнд нөлөөлсөн байх. Харин ажлын ачаалал нэмэгдэхийн хэрээр сайн боловсон хүчин дутагдаж эхлэв. Тиймээс зах зээлээс өмнөх үед ажиллаж байсан туршлагатай оёдолчдыг урьж ажиллуулах болсон байна. Тэдэн дунд өөрсдийн жижиг үйлдвэрийг ажилуулдаг хүмүүс ч байв.

Гэхдээ сарын орлогыг нь судалж үзээд, тэр хэмжээний цалин санал болгосноор сайн ажилчдыг элсүүлж чаджээ. “Анх төв салон дээрээ 20 оёдолчинтой үйл ажиллагаагаа эхлүүлж байлаа. Гэвч хэрэглэгчдээс ирэх захиалгыг гүйцэж чадахгүй, сүүлдээ бүр хоёр сарын хүлээлт үүсэж эхэлсэн. Тиймээс ижил төрлийн үйл ажиллагаатай гурван компани бий болгож, оёдлын технологи, бараа материалаа хуваалцаж, хамтран үйлдвэрлэж эхэлсэн. Нэгэнт л ачааллаа дийлэхгүй байгаа болохоор бусдад боломж олгох нь зөв гэж үзсэн юм. Хэдийгээр үйлдвэрлэлийн хэмжээгээ ингэж нэмэгдүүлсэн ч захиалгаа бас л гүйцэж чадахгүй байв. Ялангуяа хөдөө, орон нутгаас маш их захиалга ирсэн. Тиймээс 21 аймагт салбараа нээсэн юм. Харин одоо бол Монголын компаниуд үйлдвэрлэлээ бага багаар тэлсээр дотоодын зах зээлийн 85 хувийг хангах зорилгодоо хүрээд байна” хэмээн А.Чимэд-Очир ярьсан юм. “Monline” брэнд Монголын баг, тамирчдаа дэмжин ажиллахыг чухалчилдаг. Өнгөрсөн хугацаанд Зүүн Азийн аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцсон волейболын шигшээ болон Казахстаны тэмцээнд оролцсон хүндийг өргөлтийн тамирчид тус брэндийн хувцсаар гангарсан байна. Мөн бокс, сагс, бадминтон, шатар, хоккей зэрэг олон спортын тамирчдыг ивээн тэтгэж, хувцас хэрэглэлээр хангажээ. Тус компани нийт орлогынхоо 10 хувийг улсынхаа нэрийн өмнөөс тэмцээнд орж буй тамирчдыг ивээн тэтгэхэд зарцуулдаг байна.


• Тус компани нийт орлогынхоо 10 хувийг тамирчдыг ивээн тэтгэхэд зарцуулдаг.
• Түүхий эдийн гаалийн татварыг бууруулснаар үйлдвэрлэлийн өртөг буурна.
• Adidas, Nike, Asics, Mizuno үйлдвэрүүдийн материалаа авдаг даавууны үйлдвэрээс түүхий эдээ оруулж ирдэг.


Тус салоноор ихэвчлэн мэргэжлийн тамирчид, шигшээ багийнхан үйлчлүүлдэг. Тоглолтын хослол 35-55 мянган төгрөгийн үнэтэй. Ерөнхийдөө сагс, волейбол, хөлбөмбөг, регби, бокс, хоккей, фитнесс болон ажлын хувцас, бэлтгэлийн хослол, цүнх зэрэг бүтээгдэхүүн хамгийн эрэлттэй байдаг аж. Түүнчлэн баяр ёслолын үеэр үндэсний дээл, костюм, даашинз зэргийг урладаг байна. Бүсгүйчүүд нэг даашинз өндөр үнээр авсан ч ганц баяраар өмсөөд л дахиж шүүгээнээсээ гаргадаггүй. Тэгвэл “Monline”-ийнхан томоохон баяруудын өмнө шинэ бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхээ түр зогсоож, бүсгүйчүүдийн даашинзыг шинэчилж өгдөг аж. Энэ үеэр бүсгүйчүүд цүнх дүүрэн даашинз барьж ирээд л загвар, хийцийг нь шинэчлэн янзлуулдаг гэнэ.


Хэн хэндээ хэрэгтэй үйлчилгээ гэж үүнийг хэлэх байх. “Үйлдвэрлэл эрхэлж буй ихэнх компани богино хугацаанд их ашиг олохыг урьтал болгодог. Үүнийг дагаад зах зээлээ алдах эрсдэл бий. Харин бидний хувьд бага ашгаар удаан хугацаанд оршин тогтнохыг эрмэлздэг. Шуналаа бага зэрэг хойш тавихад л амжилттай ажиллах боломж бүрдэх юм. Ажилчдаа цалинтай байлгах, эрүүл мэнд, нийгмийн даатгалыг нь төлүүлэх, өндөр тэтгэвэрт гаргах, аз жаргалтай амьдруулах нь миний хувьд хамгийн гол ашиг” хэмээн А.Чимэд-Очир хэлсэн нь бусад үйлдвэрлэгчдэд нэгийг бодуулах биз ээ. Тэднийх хэдийгээр ачаалал ихтэй ч хүмүүсээ илүү цагаар ажиллуулах зэргээр шахдаггүй гэдгээ хэлж байв. Илүү цагаар, хонон өнжин ажиллавал ажлын бүтээмж муудна гэж үздэг учраас тэр. Харин үүний оронд ажлын цагийн бүтээмжийг дээшлүүлэх тал дээр илүү анхаардаг аж. “Манай оёдлын салбарын гол бэрхшээл түүхий эдийн эрэлт хэрэгцээ. Даавуугаар дотооддоо хувцас үйлдвэрлэх, бэлэн хувцас импортоор оруулж ирэх хоорондоо асар их ялгаатай. Дотооддоо үйлдвэрлэх нь түүхий эдийн татвар, цалин хөлс, ажлын байр нэмэгдүүлэх гээд зах зээлийн хөгжлийг дээш татдаг. Тиймээс дотооддоо үйлдвэрлэх боломжгүй түүхий эдийн гаалийн татварыг чөлөөлөх нь зүйтэй. Түүнчлэн дотооддоо үйлдвэрлэж буй бүтээгдэхүүнтэй ижил төрлийн импортын барааны гаалийн татварыг нэмэх зэргээр үндэсний үйлдвэрүүдээ дэмжмээр байна. Тухайлбал, БНХАУ-аас манайд орж ирж буй бүтээгдэхүүний гаалийн татвар маш бага. Мөн гаалийн татвар төлдөггүй тээврийн хэрэгслээр агуулахын үлдэгдэл болсон хямд бараа нэвтэрдэг. Түүхий эдийн гаалийн татвараа төлөөд, ажилчдаа цалинжуулдаг үндэсний үйлдвэрүүд үүнтэй өрсөлдөхөд хэцүү байна. Манай дарга нар үндэсний үйлдвэрлэлээ хөгжүүлье гэж ярьдаг хэрнээ бодлогоо зөв тодорхойлоод хэрэгжүүлж чаддаггүй” хэмээн А.Чимэд-Очир эцэст нь хэлсэн юм.



М.Мөнхзул