A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1095/

Монголын нүүрсний салбарт шинэ үе эхэлнэ

​Хятадын коксжих нүүрсний зах зээлд өрсөлдөөн улам ширүүсэж байна​

Монголын нүүрсний салбарт шинэ үе эхэлнэ
 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1095/

Нүүрсний салбарын худалдаа, хөрөнгө оруулалтын олон улсын “Coal Mongolia-2018” чуулга уулзалт, үзэсгэлэн “Шангри-Ла” зочид буудалд хоёр дахь өдрөө үргэлжилж байна. Технологийн дэвшлийг онцолсон найм дахь удаагийн чуулга уулзалт нүүрсний салбарын сорилт, боломжийг хэлэлцэж байгаа нь энэ. Өмнөх жилүүдтэй харьцуулахад өнөө жил тэр болгон яриад байдаггүй шинэ сэдэв чуулга уулзалтын хөтөлбөрт багтсан юм. Тухайлбал, нүүрсний боловсруулалт, баяжуулалтын технологи, хотын тулгамдсан асуудал болчихоод байгаа агаарын бохирдол, сайжруулсан түлшний үйлдвэрлэлд “Coal Mongolia-2018” ихээхэн ач холбогдол өгч байна. Чуулга уулзалтын үеэр уламжлал ёсоор Монгол, Хятадын нүүрсний салбарын бизнес форум хоёр дахь жилдээ болж, өмнөд хөршийн коксжих нүүрсний зах зээл, түүний цаашдын чиг хандлага, бүтцийн өөрчлөлт оролцогчдод улам тодорхой болж ирлээ. Хятадын коксжих нүүрсний импортын ойрын ирээдүйг анхааралтай ажиглахаас аргагүй цаг үе байна. Үүний “учир”-ыг чуулга уулзалтын холын зочдын нэг S&P Global Plantts компанийн Азийн бүс нутаг хариуцсан захирал Жьюлиэн Халл тайлж, одоогийн нүүрсний үнийн таатай байдал нэг хэсэгтээ л үргэлжлэхээр байгааг дуулгасан юм. Тэгвэл энэхүү “уур амьсгал”-ыг БНХАУ-ын нүүрсний аж үйлдвэрийн салбар хөгжлийнхөө явцад ялимгүй эвдэх нь. Уг өөрчлөлт уурхай болгоныг ухаалаг технологийн дэвшил рүү хөтөлж байна.


БАГА ӨРТГӨӨР ӨНДӨР БҮТЭЭМЖТЭЙ АЖИЛЛАХ ШААРДЛАГАТАЙ

Хүний оролцоо бага, байгаль орчинд хал багатай, товчлуур дарах төдийд бүхнийг амжуулчихдаг технологи нүүрсний салбарт түүхэн дээд хэмжээнд хүрч, антрацит болон эрчим хүчний нүүрсийг баяжуулж экспортолж эхэлсэн цаг үед “Coal Mongolia” болж байгааг “Гложекс Консалтинг” компанийн ерөнхий захирал, тус чуулганыг үүсгэн байгуулагч, ерөнхий зохион байгуулагч Л.Наранбаатар тодотгосон юм.

ТАВАНТОЛГОЙ-ГАШУУНСУХАЙТ ЧИГЛЭЛИЙН ТӨМӨР ЗАМ НААШАЛЖ БАЙНА

2017 оны чуулга уулзалт тээвэр ложистикийн тулгамдсан асуудлыг онцгойлон хөндөж байсан. Харин энэ удаагийнх технологийн дэвшил рүү нэлээд гүнзгий орж байна. Тэрчлэн компаниуд зөвхөн олборлолт хийх төдий бус өөрсдөө баялаг бүтээгч болохоор зорьж эхэллээ. Тухайлбал, шинээр нүүрс баяжуулах үйлдвэрүүд баригдаж, зарим нь төслийн шатандаа хэрэгжиж байна. Харин найман жилийн турш завсаргүй ярьж байгаа төмөр зам экспортын тээг болсон хэвээр. “Экспортыг нэмэгдүүлэхэд дэд сэргэсэнтэй холбоотойгоор тус салбарт үйл ажиллагаа явуулж буй компаниудын санхүүгийн байдал илт сэргэсэн өнгө аястай байв. Гэвч технологийн хоцрогдол төрийн өмчит компаниудын алдагдалтай ажиллах шалтаг шалтгаан болж байгаа нь нууц биш ээ.

ХОЙД ХӨРШ НҮҮРСНИЙ САЛБАРЫН ШИНЭ ӨРСӨЛДӨГЧ БОЛОВ

Монголд экспортын баримжаатай 20 гаруй уурхай бий. Тэд нийлээд жилд 100 орчим сая тонн нүүрс олборлох хүчин чадалтай. Хэдий тийм боловч дэд бүтэц, эрчим хүч, техникийн байдлаас боломжоо бодитоор нь ашиглаж чадахгүй байна. Үүнийг чуулганд оролцогчид энэ удаа бас л хөндсөн юм. Тэгвэл нүүрсний зах зээлд манай гол өрсөлдөгч хойд хөрш болж ирлээ. ОХУ-тай манай улс нүүрсний нэг зах зээлд цаашид өрсөлдөх нь. БНХАУ дэлхийн хамгийн том нүүрс үйлдвэрлэгч, хэрэглэгч, импортлогч. Энэ зах зээлд манай улс аман хүзүүдэж, бидний араас ОХУ нэхэж явна. Оросын давшингуй байдал биднийг тайван суух аргагүй болгох нь. тэдний явуулж буй худалдааны нарийн бодлого, нүүрсний хэмжээгээ өсгөх оролдлого өмнөд хөршийн зах зээлд хүч түрэн орж ирэхэд ойр байгааг “Фэнвэй Энержи информэйшн сервисез” компанийн дэд ерөнхийлөгч Сара Лиу хэллээ. БНХАУ нүүрсний илүүдэл хүчин чадлаа танах бодлого баримталж байна.

Оны эхний долоон сарын байдлаар 20.5 сая тонн нүүрс экспортолжээ

Тухайлбал, энэ онд нийт 150 сая тонноор дотоод олборлолтоо бууруулахаар төлөвлөжээ. Азийн коксжих нүүрсний зах зээлд Монгол гэдэг шинэ брэнд үүссэн цаг үе бол 2010 он. Энэ үед манай улс жилд 10 орчим сая тонн нүүрс экспортолж байв. Тэгвэл 2017 оны байдлаар 30 гаруй сая тонн нүүрс экспортолж, эдийн засгийн тулгуур салбар нь уул уурхай, түүний дотор нүүрс болжээ. Бид Индонез, Австрали, Канад, АНУ, ОХУ-тай нүүрсний зах зээлд өрсөлдөж байна. Өрсөлдөөн ширүүсэж буй энэ цаг үед “Тавантолгой” төсөл бүхэлдээ урагшилж, төмөр замын бүтээн байгуулалт хэзээ мөдгүй эхлэх гэж байна. Олон улсын хөрөнгийн зах зээлд “Эрдэнэс Тавантолгой”гарахаар зодоглож байгаа нь дотоодын нүүрсний салбарт маш том боломж байгааг улам бататгах аж. Ингэснээр Монголын нүүрсний салбарт шинэ үе айсуй. Үүнийг тодотгох ирэх 10 жилд нүүрс дагасан төмөр зам, эрчим хүч, баяжуулах үйлдвэрийн төслүүд одооноос эрчимтэй хэрэгжиж, эдийн засаг тэлэхэд бүрэн боломжтойг “Coal Mongolia-2018” сонордууллаа.

БАЙР СУУРЬ

ХУВЬЦААГ ГАДНА, ДОТНЫН ХӨРӨНГИЙН БИРЖИД БҮРТГҮҮЛЭХ АЖИЛ ИД ӨРНӨЖ БАЙНА

Д.Сумъяабазар /Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд/

-Нүүрсний салбар бол манай улсад орчин үеийн уул уурхайн салбарын үндсийг тавьсан төдийгүй нүүрс нь стратегийн чухал ач холбогдолтой экспортын бүтээгдэхүүн. Тавантолгойн болон бусад томоохон нүүрсний ордуудыг иж бүрэн ашиглах, бүс нутгийн дэд бүтэц, эдийн засгийн интеграцид үндэслэсэн хамтын ажиллагааны хүрээнд бидэнд харилцан ашигтай хамтран ажиллах өргөн боломжууд бий гэдгийг онцлон тэмдэглэхийг хүсэж байна. Тавантолгойн сайн чанарын коксжих нүүрсний ордын тусгай зөвшөөрлийг эзэмшдэг компанийн хувьцааны 30 хүртэл хувийг гадна, дотнын хөрөнгийн биржээр арилжаалах шийдвэр гарсан. Хувьцааг гадна, дотнын хөрөнгийн биржид бүртгүүлэх бэлтгэл ажил ид өрнөж байна. Тавантолгойн ордыг түшиглэсэн нүүрс-химийн үйлдвэр, нүүрс баяжуулах үйлдвэрүүдийг ашиглалтад оруулж, цаашид нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх нь бидний зорилтын нэгэн томоохон хэсэг.

ЭНЭ САЛБАРТ АЛДСАН ЗҮЙЛ ГЭВЭЛ ЦАГ ХУГАЦАА

Л.Наранбаатар /“Coal Mongolia-2018” чуулганы үүсгэн байгуулагч, ерөнхий зохион байгуулагч/

-Чуулган зохион байгуулсан найман жилд Монголын нүүрсний зах зээл уналт, сэргэлтийн аль алиныг үзлээ. Алдаа, оноо сургамж авсан он жилүүд байлаа. Сургамж нь олборлолтын тоо хэмжээг нэмэгдүүлснээс илүү нүүрсний зах зээл үргэлж таатай байдаггүйг салбарынхан төдийгүй Монголын ард түмэн ойлгосон. Уул уурхайн бизнес, тэр тусмаа нүүрсний бизнес үнийн өсөлтийг дагаж урсгалаар явдаггүйг ухааруулсан он жилүүд байсан юм. Нүүрсний бизнесийг уул уурхайн гэхээс илүүтэй тээвэр логистикийн бизнес гэдгийг ухааруулсан он жилүүд байлаа. Тээвэр логистикийн ухаалаг шийдэлгүйгээр экспортлох боломжгүйг ойлгосон. Энэ ухаарал нь нүүрсний үнийн уналтын үед бидэнд илүүтэй мэдрэгдсэн. Энэ салбарт цаг хугацаа хэмээх юугаар ч нөхөх аргагүй боломжийг бид алдлаа.

БОЛОМЖОО АШИГЛАХЫН ТУЛД ГАРЦАА ОЛОН БОЛГОМООР БАЙНА

Г.Батцэнгэл /“Энержи Ресурс” компанийн гүйцэтгэх захирал/

-Монголын эдийн засагт нүүрсний экспорт том байр эзэлнэ. 2017 онд нийт экспортын орлогын 40 хувийг нүүрснээс олсон. Нүүрс, зэсийн салбар Монголын эдийн засгийг чирч байна. Энэ бол улстөржилтөөс хол байх ёстой салбар юм. Манай компани хагас жилд дөрвөн сая тонн нүүрс экспортолсон. үйлдвэрлэлээ 15 хувь нэмэгдүүлэх боломжтой ч хил, гаалийн нэвтрүүлэх чадамж тааруугаас чадахгүй байгаа юм. 2016 онд өдөрт хилээр 1100-1200 нүүрс тээсэн машин нэвтэрч байсан бол энэ хэмжээ 2017 онд 700 болж буурлаа. Хилээр нэвтрэх машины тоо, хэмжээг хязгаарласнаар бид нэг тонн тутамд 10 ам.доллар алдаж байна. Бид дэд бүтэц, хилээр нэвтрэх чадвараа сайжруулахгүйгээр нүүрсний зах зээлд гарсан хоёр дахь том боломжийг ашиглаж чадахгүйд хүрнэ. Боломжоо ашиглахын тулд гарцаа олон болгомоор байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Татварын шинэ хуулийн процессын журмууд батлагдагдахгүй байх нь маш аюултай

 0 сэтгэгдэл
  • ТЕГ-ын дарга УИХ-аас илүү эрх мэдэл эдлэн хууль өөрчлөөд байна
  • Уг нь өдийд процессын 43 журам хууль зүйн яамаар батлагдаад амьдрал дээр хэрэгжиж эхэлсэн байх ёстой ч Татварын ерөнхий газрын сайтад төсөл хэвээрээ л байна

Татварын системийн шинэчлэлийн талаар бизнесийн удирдлагын доктор, эрхзүйч Б.Лхагважавтай ярилцлаа. Тэрбээр татварын шинэ хууль хэрэгжиж эхэлсэн ч процессын журмууд өдий болтол батлагдаагүй болохоор татварын системийн өөрчлөлтийн үр дүнг амсаж чадахгүй болчих вий хэмээн эмзэглэж буйгаа илэрхийлэв. 

-Өнгөрсөн онд нүүрс, зэсээс орлогоо голлон бүрдүүлнэ гэж төлөвлөж байсан. Нүүрсний борлуулалтыг 42 сая тонн гэж төсөөлсөн ч мөн л хүрэхгүй байх магадлалтай. Ямар зохицуулалт хийснээр энэ алдааг залруулах боломжтой вэ? 

-Дэд бүтцийн асуудлаа шийдээгүй байж 42 сая тонн нүүрс борлуулна гэдэг хэцүү. Мөн алтны тухайд 30 хувийн алдагдалтай байгаа. Энэхүү алдагдлыг татварын системийн өөрчлөлт нөхөх байх гэсэн хүлээлттэй байна. Энэ сарын 1-нээс Татварын багц хууль өөрчлөгдсөн. Үүнийг дагаад 28 хуульд өөрчлөлт орж байгаа. Уг нь өдийд процессын 43 журам Хууль зүйн яамаар батлагдаад амьдрал дээр хэрэгжиж эхэлсэн байх ёстой. Эхний сургалтууд явах ёстой байтал Татварын ерөнхий газрын сайтад төсөл хэвээрээ л байна. Өмнөх бүртгэлийн систем дуусаад энэ сарын 1-нээс шинэ систем эхэлж байгаа. Үүнд бэлтгэлгүй байгаа нь татварын системийн өөрчлөлтийн үр дүнг амсаж чадахгүй болчих вий гэж болгоомжлоход хүргэж байна. 

-Одоогоор бодит байдал дээр хэрэгжсэн журмууд алга. Энэ журам батлагдахгүй удсаар байтал дараагийн цикл рүүгээ орчих вий гэсэн болгоомжлол байна уу? 

-Энэ бол маш бүдүүлэг алдаа. Яагаад гэвэл энэ сарын 1-нээс татварын шинэ хууль хэрэгжээд эхэлчихсэн. Гэтэл процессын журмууд батлагдаагүй байна гэдэг нь аюултай. Би хэдэн төслийн журам харсан. Хуулиар орсон заалтыг журмаар өргөтгөх маягаар хүндрүүлдэг. Энэ асуудал иргэдтэй их ойрхон байна. Оюутны сургалтын төлбөрийн буцаан олголтын тухайд гадаадад их, дээд сургуульд сурч байгаа оюутан эхлээд хэлний сургалтад сууна. Гэтэл хэлний бэлтгэлд суусан жилийн төлбөрийг хасахгүй гэсэн. ТЕГ-ын дарга УИХ-аас илүү эрх мэдэл эдлэн ийм заалт оруулсан байгаа юм. Ингэж болохгүй. Үүнээс гадна аж, ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын нэлээд хэдэн үндсэн зарчим өөрчлөгдсөн байгаа. Өмнө нь НӨАТ-ын системийн үр дүнд сүүлийн гурван жилд бүх төрлийн татвар 20-25 хувиар давж биелсэн. Одоо татварын багц хуулийн дараагийн шинэчлэл бол ханалтын цэгийг өсгөх ёстой. Татварын баазаа өргөтгөж, хялбаршуулснаар түүхий эдийн баялгаасаа алдаж байгаа орлогыг нөхөх бололцоо гарч ирэх юм. Сүүлийн хэдэн жил нийтийн санхүүг цуглуулдаг зүйлээ онолын механ измын хувьд сайжруулаад байна. Гэхдээ нийтийн мөнгөний дахин зарцуулалт улстөрчдийн эрхшээлд байсаар байна. Үүний жишээ бол тэтгэврийн зээлийн асуудал. Нийтийн мөнгийг цуглуулж, буцаагаад зарцуулахдаа хамгийн дээр байгаа улстөрчийн хүсэл зоригоор хуваарилалт хийвэл дахин алдах магадлалтай. 

-Зарим журам батлагдаагүйтэй холбоотой хүндрэл үүсэх эрсдэл байна уу? 

-Шинэ хуулиар аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын бүх зардлыг НӨАТ-ын баримт дээр суурилж хийнэ. Гэтэл өнөөдөр зарим нягтлан НӨАТ-ын бус баримт авсан. Энэ нь зургаан сарын дараа тайлан гаргахад хэрэггүй баримт болж таарна. Мөн татвар буцааж авах жижиг аж ахуйн нэгжүүдэд тавих үндсэн шаардлага бол НӨАТ-ын тоног төхөөрөмжтэй байх. Энэ нь байхгүй бол хөнгөлөлт чөлөөлөлтөө эдэлж чадахгүй гэсэн үг. Энэ мэт техникийн шинж чанартай олон асуудал байна. 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

2040 он гэхэд тэтгэврийн насны хүмүүсийн тоо ажиллах хүчнээс давна

 0 сэтгэгдэл
  • Тэтгэврийн сангийн алдагдлын хэмжээ 2030 онд ДНБ-ий долоон хувьд хүрэхээр байна
  • Системийн хувьд хамгийн сайн нь голланд улс. Тэтгэвэр нь 3-4 өөр эх үүсвэрээс бүрдэж байх жишээтэй. Англи улсын сарын тэтгэврийн хэмжээ дунджаар таван сая төгрөг. Харин монгол улсынх 340 мянган төгрөг


Германы канцлер Отто Фон Бисмарк иргэдийг хөдөлмөрийн чадвараа алдах үед ядууралд оруулахгүй байх үүднээс нийгмийн даатгалын тогтолцоог анх нэвтрүүлсэн. Энэ нь тухайн үеийн капиталист системд бий болсон томоохон ололт байв. Гэвч энэ нь хүн бүрт хүр тээмжтэй биш байсан тул олон улс тэтгэврийн тогтолцоогоо 140 жилийн хугацаанд нийт гурван удаа шинэчилж байжээ. Өнөөдөр Герман улс орлогын дахин хуваарилалт болон хуримтлалын хосолсон тогтолцоотой байна. 1998-2005 оны хооронд шилжилтийн эдийн засагтай ихэнх орон тэтгэврийн тогтолцоондоо шинэчлэл хийсэн байдаг. Тухайлбал, Казахстан 1998, Унгар 1998, Польш 1999, Латви 2001, Болгар 2002, Хорват 2002, Эстони 2002, ОХУ 2002 онд тус тус шинэчлэл хийжээ. Харин манай улс 140 жилийн өмнөх эв, хамтын зарчмаар санхүүждэг тогтолцоог одоо ч ашигласаар байна. Өнөөдрийн ажиллаж байгаа иргэн ирээдүйд хэдэн төгрөгийн тэтгэвэр авах нь тодорхойгүй байна. Олон улсын хөдөлмөрийн товчоо болон Дэлхийн банкнаас Монгол Улс өнөөгийн тогтолцоогоороо цаашид явбал ДНБ-ий хоёр хувьтай тэнцэж буй тэтгэврийн сангийн алдагдлын хэмжээ 2030 онд долоон хувьд хүрнэ гэдгийг тооцжээ. Энэ нь эдийн засгийн хямралд хүргэх дүн юм. Манай улсын хувьд тэтгэврийн тогтолцоогоо шинэчлэхгүй бол цаашид тэтгэврийн хэмжээ эрс буурч, тус сангийн алдагдал өсөхөөр байна. Мөн бага хамрагдалт, сангийн алдагдал, сангийн үр ашиггүй менежмент, орлогын дахин хуваарилалтын болон нэрийн дансны тэтгэврийн уялдаагүй байдал, тэтгэврийн бага орлого зэрэг асуудал үүснэ гэдгийг Олон улсын хөдөлмөрийн товчоо болон Дэлхийн банкны судалгаанд анхааруулжээ. Иймээс “Тэтгэврийн реформ” ТББ-аас тэтгэврийн шинэчлэлийн талаар хэлэлцүүлэгийг өнгөрсөн баасан гарагт зохион байгуулсан юм. Тус хэлэлцүүлэгт “Мандал даатгал” компанийн ТУЗ-ийндарга, эдийн засагч Ө.Ганзориг, Монголын хөрөнгийн биржийн гүйцэтгэх захирал Х.Алтай, СЭЗИС-ийн багш, эдийн засагч Ж.Дэлгэрсайхан, МУИС-ийн багш, эдийн засагч Ч.Хаш чулуун, “Ард капитал” компанийн гүйцэтгэх захирал, Монголын үнэт цаасны арилжаа эрхлэгчдийн холбооны удирдах зөвлөлийн дарга Б.Өлзийбаяр, “Мета Глобал Инк” компанийн үүсгэн байгуулагч Г.Цэдэнрагчаа нар оролцов.Хэлэлцүүлгийг нээж эдийн засагч Ч.Хашчулуун “Тэтгэврийн реформ хийгээгүй бараг ганц улс нь Монгол гэж болно. Монгол Улсад төрөлт аажмаар багасаж, 2040 он гэхэд тэтгэврийн насны хүмүүсийн тоо ажиллах хүч буюу залуучуудын тооноос давах хандлагатай байна. Хувь хүнд ирж байгаа тэтгэврийн хэмжээ маш багаас гадна тэтгэврийн даатгалын сангийн алдагдал жил бүр 500 тэрбум төгрөг болж байна. Цаашид ч төсөвт үзүүлэх дарамт тэр хэрээр нэмэгдэнэ. Мөн хувь хүмүүс хувийн тэтгэврийн хөтөлбөрт хамрагдаад, хуримтлал хийгээд явах боломж эрх зүйн хувьд хаалттай байна. Иймд тэтгэврийн шинэчлэлийг зайлшгүй хийх хэрэгтэй” хэмээн онцолсон юм. Харин дараагийн илтгэгч болох Санхүү Эдийн Засгийн Их Сургуулийн багш, эдийн засагч Ж.Дэлгэрсайхан “Өндөр настнууд ядуу байгаа нь тэтгэврийн тогтолцоотой хамааралтай” гэв. Тухайлбал, тэтгэврийн даатгалтай холбоотой гаргаж байгаа улс төрийн шийдвэрүүд нь тэтгэврийн даатгалын тогтолцоог улам доройтуулж байгааг онцолсон юм. “Тэтгэврийн систем нь эрсдэлээс хамгаалсан байх ёстой. Монгол Улсын хувьд ямар тогтолцоотой байгаа нь эргэлзээтэй. Одоогоор бид цалинд суурилсан тогтолцоотой байна. Энэ нь тэтгэврийн тэгш бус байдлыг бий болгодог. Монгол Улсын иргэн тэтгэвэрт гарангуутаа шууд ядуу төвшин рүү орж байна” хэмээн тэр хэлсэн. Эдийн засагч, шинжээч Г.Бат-зориг “Европт тэтгэврийн насны хүмүүс гавьяаныхаа амралтаар аялж, бусдад хандив өгч, дэлгүүр хэсэж, дарс шимж өнгөрүүлдэг. Гэтэл манайд 20-30 жил ажиллаад шууд нийгмийн эмзэг давхарга руу шилждэг. Системийн хувьд хамгийн сайн нь Голланд улс. Тэтгэвэр нь 3-4 өөр эх үүсвэрээс бүрдэж байх жишээтэй. Англи улсын сарын тэтгэврийн хэмжээ дунджаар таван сая төгрөг. Харин Монгол Улсынх 340 мянган төгрөг. Тэтгэврийн хамгийн сайн тогтолцоо бол хуримтлалын тогтолцоо. Юуны өмнө гавьяаныхаа тэтгэврийн амралтад гарсан бол улсын нийгмийн хамгаалал авах ёстой. Энэ нь тэтгэврийн тогтолцоонд заавал байна. Хоёрт, цалингаасаа шимтгэл төлөхөд тухайн иргэний дансанд нь орж байх ёстой. Гуравт, хэрвээ залуудаа сайн орлого олбол сайн дураараа нэмээд төлөх боломжтой” гэжээ. Харин эдийн засагч, судлаач Г.Ганзориг “Хуримтлалын тогтолцоо руу шилжихийн тулд эхний ээлжинд төрөөс санхүүжилт авах хэрэгтэй байна. Сар бүр цалингаасаа 17 хувийг нийгмийн даатгалд төлнө. Үүн дээр нэмэлтээр таван хувийг өөрийн тэтгэврийн дансандаа хуримтлуулна. Таван хувь гэдэг зарим хүнд гайгүй байж болох ч зарим хүнд их хэмжээний дарамт болдог. Энэ таван хувийг төр төлж байгаад хуримтлал үүссэний дараа иргэд өөрсдөө таван хувиа төлөх боломжтой. Ингэснээр нэг сая төгрөгийн цалинтай бол тэтгэвэрт гараад ч нэг сая төгрөгөө авна. Улсын төсвөөс гарах мөнгө ч буурна” хэмээв.









A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Олон улсад орд барьцаалан бонд босгож, хишиг тараасан жишээ байдаггүй

 0 сэтгэгдэл
  • Уул уурхайн голлох бүтээгдэхүүн болох зэс, алт, нүүрс зэрэг голлох бүтээгдэхүүний үнэ энэ онд тогтвортой байна
  • Сонгуулийн дараа шинээр бий болох УИХ, Засгийн газарт асуудлыг тохож, өнөөдөр эрх барьж байгаа улс төрийн хүчин зүгээр сууж болохгүй. Тиймээс цаг алдалгүй анхаарч ажиллах хэрэгтэй. 2020 оны сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрт энэ талаар тодорхой тусгаж байж, ард түмэн зөв ойлголттой, итгэл үнэм шилтэйгээр сонгуулиа идэвхтэй өгнө

Эрдэс баялгийн эрх зүй судлаач Г.Сурахбаяртай уул уурхайн салбарын энэ оны төлөвийн талаар ярилцлаа. Тэрээр 2020 онд уул уурхайн салбарын хөгжил тогтвортой байгааг онцолсон юм.

-Уул уурхайн салбарын 2020 оны төлөвийг та хэрхэн харж байна вэ? 

-Энэ онд уул уурхайн салбарын хөгжил нэлээн тогтвортой байх болов уу. Учир нь зэс, алт, нүүрс зэрэг голлох бүтээгдэхүүний үнэ тогтвортой байна. Геологи хайгуулын салбарт хөрөнгө оруулалтыг нэмж татах, улсын эрдэс баялгийн санг арвижуулах чиглэлээр төрөөс анхаарч ажиллах хэрэгтэй. 

-Засгийн газраас хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг жилийн хугацаанд олгохгүй байх шийдвэрийг гаргасан. Энэ талаар та юу хэлэх вэ? 

-Тус шийдвэрийг хууль эрх зүй, хэрэглээ талаас харвал зөрчил бий. Хэдий тийм боловч уул уурхайн салбарын цаашдын тогтвортой хөгжлийг харгалзаж үүнд бид хүлээцтэй хандах нь зөв байх. Үндсэн хуулийн 6.2 дахь заалт энэ асуудал холбоотой. 2020 он эрдэс баялгийн салбарын эрх зүйн орчныг шинэчилсэн жил байх бол ов уу гэх таамаглал байна. 

-6.2 дахь заалтыг илүү тодорхой болгох ямар боломж харагдаж байгаа вэ? 

-Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлтөөр орж ирсэн 6.2 ач холбогдол бүхий заалт болсон. Тус заалттай холбоотойгоор 2020 оны УИХ, Засгийн газар нэлээн ачаалалтай ажиллах шаардлагатай юм. Сонгуулийн дараа шинээр бий болох УИХ, Засгийн газарт асуудлыг тохож, өнөөдөр эрх барьж байгаа улс төрийн хүчин зүгээр сууж болохгүй. Тиймээс цаг алдалгүй анхаарч ажиллах хэрэгтэй. 2020 оны сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрт энэ талаар тодорхой тусгаж байж, ард түмэн зөв ойлголттой, итгэл үнэм шилтэйгээр сонгуулиа идэвхтэй өгнө. Зөвхөн газрын хэвлийн баялагт хамаарах бус ой, ус, ургамал, ан амьтан зэрэг байгалийн баялгийг Монгол Улсын төр цаашдаа тогтвортой хөгжлийн зорилтот нийцүүлж, хэрхэн ашиглах асуудлыг судалж тооцох шаардлага байна. 

-Салхитын мөнгөний ордын ирээдүйн үр ашгийг барьцаалан бонд гаргаж, тэтгэврийн зээлийг тэглэнэ гэж байна. Та энэ шийдвэрийг хэр бодитой шийдвэр гэж харж байна вэ. Ийм боломж байгаа юу? 

-ТЭЗҮ нь тодорхой биш байхад урьдчилан бонд босгож ард түмэнд хишиг болгон тараах нь манайд гарч байгаа сонгодог жишээ юм. Дэлхийн бусад оронд ордыг барьцаалж, бонд босгож хишиг тараасан зүйл байдаггүй. Ийм үзэгдэл дахин битгий давтагдаасай. Уул уурхайн бизнес өөрийн гэсэн тоглоомын дүрэмтэй, дэлхийн эдийн засаг, үнэ ханштай уялдаж байдаг. 

-Стратегийн 15 орчим орд бий. Үүнийг үр ашигтай, өгөөжтэй байдлаар хэрхэн эдийн засгийн эргэлтэд оруулж, зөв засаглалаар хангах хэрэгтэй вэ? 

-Салбарын хуулийн зохицуулалтад стратегийн ашигт малтмалын ангиллаар нь үүнийг оруулбал төр засаг болон нийт хөрөнгө оруулагчдад ойлгомжтой болно. Сүүлийн үед, газрын ховор элементийг дэлхий нийтээр эрчимтэй ярьж байна. Тухайлбал, АНУ, Канад энэ чиглэлээр хамтарч ажиллах стратегийн түншлэлийн гэрээ байгууллаа. Австрали улс геологи хайгуулын салбар хийгээд олборлолт боловсруулах чиглэлд хөрөнгө оруулалт хийж байна. Ногоон дэлхий, ногоон үйлдвэрлэл, ногоон эдийн засаг гэх чиглэлд дэлхий нийт анхаарч эхэллээ. Энэ дэлхийн нийтийн чиг хандлагаас манай улс дүгнэлт хийгээд стратегийн ордыг ашигт малтмал гэх утгаар нь томьёолбол илүү өрсөлдөх чадвартай байх. 

-Уул уурхайн компаниуд орон нутгийн иргэдтэй хэр ойлголцож байна вэ? 

-Ашигт малтмалын тухай хуулийн 42-дугаар зүйлд орон нутагтай хамтарч ажиллах гэрээний тухай зохицуулалт бий. 2006 онд асуудлыг явцуу хүрээнд томъёолсноос болж нэлээн маргаан дагуулсан. Ялангуяа геологи хайгуулын ажил өрнөж байгаа энэ үед ихээхэн саад болж байна. Иргэд байгаль орчин, нийгмийн хүрээнд асуудлыг харж буй учраас өргөн агуулгаар хуулийн шинэтгэлийг хийх ёстой. Манайд үйл ажиллагаа явуулж буй компаниудаас “Эрдэнэт”, “Оюутолгой” зэрэг компани сайн жишгийг нэвтрүүлж байна. 

-Уул уурхайн салбарт ажиллагсдын үзүүлэлт ямар байна вэ? 

-Дэлхий нийтээр уул уурхайн салбарын технологийн асуудал, автоматжуулалт хүчтэй яригдаж байна. Нэн ялангуяа газрын гүний уурхайд автомат төхөөрөмж хэрэглэхээс эхлүүлээд, судалгаа хөгжлийн төвүүд үүнд хөрөнгө зарж ажиллаж байна. Ойрын жилүүдэд уул уурхайн салбарт ажиллах манай өнөөгийн ажиллах хүчний харьцаа нэлээн тогтвортой байх болов уу. Учир нь манайд гүний уурхай цөөн байдаг. 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Ажилгүйдэл улам залуужсаар байна

 0 сэтгэгдэл
  • Ажилгүй иргэдийн 57.4 хувийг 15-34 насны залуучууд эзэлж байгааг ҮСХ-ноос мэдээллээ
  • Аймаг, нийслэлийн хөдөлмөр эрхлэлтийн байгууллагад 2019 онд ажилгүй 87 мянган иргэн шинээр бүртгүүлжээ


Ажилгүйдлийг бууруулж, ажлын байр шинээр бий болгох нь үе үеийн Засгийн газрын үйл ажиллагааны мөрийн хөтөлбөр болж ирсэн. Сонгуульд нэр дэвшигч нар болон өрсөлдөх намууд мөн адил ажилгүйдэл, ядуурлыг ихэд онцолж, эрс бууруулах тухай амлалт өгдөг. Статистикийн байгууллагаас гаргасан манай улсын ажилгүйдлийн түвшин улсын хэмжээнд 6.6 хувь байна. Энэ нь хөгжиж буй орнуудтай харьцуулахад өндөр үзүүлэлтэд тооцогдох аж. Улсын хэмжээнд бүртгэлтэй ажилгүй иргэдийн 57.4 хувийг 15-34 насны залуучууд эзэлж байна. Өөрөөр хэлбэл, ажилгүйдэл улам залуужсаар байгааг эндээс харж болно. Хөдөлмөрийн хамгийн бүтээмж өндөр насныхан ийм олноороо ажилгүй байгаа нь зайлшгүй анхаарал хандуулах ёстой асуудал билээ. Хөдөлмөрийн зах зээлийн капитал болсон нөөц боломжоо манай улс ашиглаж чадахгүй байгаа нь ядуурлын түвшин өндөр хэвээр байхад нөлөөлж байна. Сүүлийн жилүүдэд гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт буурч, уул уурхайн төслүүд зогсонги байдалд орсноор тус салбарт ажиллаж байсан иргэд өнөөдөр ажилгүй гэсэн ангилалд бүртгэгдээд байна. Тэдний нэг нь У.Баярбаатар. Геологи, хайгуулын компанид ажиллаж байсан боловч уул уурхайн салбар дахь эрх зүйн орчны өөрчлөлтөөс болж өнөөдөр түүний ажиллаж байсан компани тэг зогсолт хийхэд хүрчээ. Уул уурхайн хайгуулын лиценз олголт хумигдсанаар энэ чиглэлийн компаниуд хамгийн түрүүнд ажилтнаа цомхотгож, зарим нь үйл ажиллагаагаа тодорхойгүй хугацаагаар хаасан байна. Аймаг, нийслэлийн хөдөлмөр эрхлэлтийн 
байгууллагад 2019 онд ажилгүй 87 мянган иргэн шинээр бүртгүүлжээ. Тус байгууллагад ажил хайж бүртгүүлсэн иргэдийн 44 хувь нь ажилтай боловч өөр ажил хайж байгаа иргэд байна. Үүнээс гадна өнгөрсөн сард нэмж бүртгүүлсэн 10.1 мянган иргэний 53.6 хувь нь ажлаас чөлөөлөгдсөн болон халагдсан иргэд байгаа юм. Эдийн засгийн өсөлт саарч, бизнесийн орчин муудаж байгааг энэхүү статистик тооноос харж болох нь.