A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2808/

Монголын онцлоггүй, моддын үнэргүй цэцэрлэгт хүрээлэн

Энэ сайхан талбайг диваажин болгох сэтгэл зүтгэл, хөрөнгө санхүү дутаж байна

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2808/


“Би машин унамаар байна, харин дүүд дугуй унуулах уу” гэсээр хоёр жаал ээжийнхээ хажуунаас зүүгдэн үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн хаалгаар орлоо.

Цардмал замаар тааваараа алхах зуураа эргэн тойрноо хэсэг ажигласнаа мөнөөх хоёрын санаа нь хувирч “хөөсөн чихэр идье, зайрмаг авмаар байна” хэмээн ээжийгээ хоргоох нь хайр  татмаар сонсогдов. Хажуугаар мод усалгааны машин хоёр ч удаа давхиж өнгөрлөө.

Улаанбаатарчуудыг зуны цагт ганц агаар амьсгалуулдаг газар нь үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн. Их хотын зүүн урд хэсэгт чамгүй том талбайд орших эл хүрээлэн угтаа бидний чөлөөт цагаа өнгөрөөх хамгийн сайхан газар байх учиртай. Гэвч тус газрын багагүй хэсэгт харшлын эх үүсвэр болсон шарилж ургаж нүд, хамар нь загатнадаг харшилтай хүмүүсийг зугаалахын аргагүй болгож байна.

Хүрээлэнгийн мэргэжилтэн н.Алтансүхийн хэлж буйгаар талбай хариуцсан инженер, цэцэрлэгжүүлэгчид байсхийгээд устгадаг ч, том талбайн шарилжийг хэдхэн хүн гараараа зулгаан устгаж дийлэхгүй буйгаа цухас дурдлаа. Ойрмогхоноос КОИКА олон улсын байгууллагынхан тус хүрээлэнд 100 шар хуайс суулгахаар болжээ. Нийт 975 га талбай бүхий үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнг бүрэн ойжуулахад хугацаа хэрэгтэй гэдгийг ажилтнууд хэлж байв. Дэлхийн аль ч улсын цэцэрлэгт хүрээлэнгээс том талбайтай гэдгээрээ манайх онцгой аж. Гэвч бид энэ сайхан талбайг нүд баясаж, сэтгэл тайвшрахаар тохижуулж хараахан дөнгөхгүй л сууна.

Оройн цагаар худалдаачдын хөлд дарагдаж эгээ л хар зах шиг болдог тус газар наймдугаар сарын 8-ны өдрийн 11.00 цагийн орчимд хүн зоны хөдөлгөөн багатай нам гүмхэн байлаа. Энэ жил хур элбэгтэй болоод ч тэр үү, цэцэг, ногоо сагсайтал ургасан харагдана билээ. Хамба хилэн лугаа том хүрэн ягаан сарнайрхуу цэцэг хаа нэг үзэгдэх нь нэн таатай. Хэдийгээр хотын мэдлийн хүрээлэн хэдий ч байгууллагууд өөрсдөө жижиг газар хариуцаж аваад тохижуулж яагаад болохгүй гэж. Тухайн газраа зөвхөн төгөл байгуулаад орхих биш байнга арчилж, хариуд нь байгууллагынхаа сурталчилгааг байршуулж, оруулсан хөрөнгө оруулалтынхаа шимийг хүртэж болмоор. Хэд хэдэн газар байгууллагуудын тарьсан төгөл харагдах боловч ийм том талбайд үнэндээ хангалтгүй санагдлаа. Жишээлбэл, “Мобиком” корпорац гэхэд л улаан, “Юнител” гэхэд ногоон гэрлээр тольдсон төгөл байгуулж яагаад болохгүй гэж. Байгуулсан төгөлдөө чимэглэл хийчихвэл бас л чамин харагдахаар санагдсаныг нуух юун.

Бид Цэцэрлэгт хүрээлэнгээр зугаалж явсан иргэн Г.Самдантай уулзлаа. Тэрбээр “Манай цэцэрлэгт хүрээлэн мод багатай юм шиг санагддаг. Би өдөрт энд ирж хоёр цаг гаруй суудаг. Тойроод явахаар барагдахгүй том талбайтай ч тохижилт сайхан биш л дээ. Гэхдээ яахав, бидэнд ийм хэмжээний цэцэрлэгт хүрээлэн байгаа нь их юм. Бүгдийг нь худалдаад барилга барьчихсан бол хаана очиж цагийг өнгөрөөх билээ” хэмээв. Нээрээ ч цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулах талбай үлдээсэнд нь талархах хэрэгтэй байх. Энэ сайхан талбайгаа бусад улсынх шиг диваажин болгох сэтгэл зүтгэл, хөрөнгө санхүү л дутаж байна.

НАМЫН ШАХААНЫХАН ШИРЭЭ ШИРТЭЖ СУУДАГ ГАЗАР НЬ ЦЭЦЭРЛЭГТ ХҮРЭЭЛЭН БИШ

Жил бүрийн мод тарих өдрөөр үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнг зорьж очин ёс мэт хүрз шороо ухаж, хэдэн бут суулгадаг ч үнэндээ өтгөн сайхан ойтой болох болоогүй байна. Армаг тармаг жижиг мод нүдэнд торох ч гаднын орнуудтай ижил гайхам цэцэрлэгтэй болох хүртэл урт хугацаа орох бололтой.

Өнгө зүс нь гундлаа, хогийн ургамал нь дийлдэхээ болилоо гэж халаглахаас илүүтэй тэргүүлэгч компани аж ахуйн нэгжүүдийн үүрэг оролцоо шаардлагатай болов уу.

• Армаг тармаг жижиг мод нүдэнд торох ч гаднын орнуудтай ижил гайхам цэцэрлэгтэй болох хүртэл урт хугацаа орох бололтой. 

• Өнгө зүс нь гундлаа, хогийн ургамал нь дийлдэхээ болилоо гэж халаглахаас илүүтэй тэргүүлэгч компани аж ахуйн нэгжүүдийн үүрэг оролцоо шаардлагатай болов уу.

• Хэд хэдэн газар байгууллагуудын тарьсан төгөл харагдах боловч ийм том талбайд үнэндээ хангалтгүй санагдлаа.

Аливаа байгууллагын удирдагч бол шилдэг менежер байх ёстой. Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнг хөгжүүлэхэд ч гэсэн менежерийн мэргэн ухаан шаардах ажил шүү. Түүнээс намын нэг нөхрийн шахааны хүн оччихоод ширээгээ ширтээд сууж байдаг ажил биш байлтай.

Адаглаад л улс гүрнүүдтэй дипломат харилцаа тогтоосны ой болоход үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнд ойн дурсгалын төгөл байгуулж өгөөч гэсэн санал тавьж болно шүү дээ. Иймэрхүү санал санаачилгатай ажиллаж энэ том хүрээлэнг цэцэрлэгжүүлэхгүй бол жил бүр хэдэн мод тарьсан нэр зүүсээр суувал магадгүй 10 жилийн дараа ч сайхан хүрээлэнтэй болохгүй байх.

Хот өдрөөс өдөрт өргөжин хөгжиж байгаа. Өвөлдөө утаан дунд манардаг манай хотод цэвэр агаар амьсгалах газар хамгийн чухал. Бас зуны налгар өдрүүдэд ч ойд очсон мэт сэтгэгдэл төрүүлэм газар хэрэгтэй гэсэн хэрэгцээ шаардлагын үүднээс үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнг байгуулсан байлтай. Тиймээс тохижилт цэцэрлэгжүүлэлт төгс байх учиртай бус уу. Зарим хэсэг нь хүрхрээтэй, бас шувуу жиргэдэг бол заримыг нь жуулчдад зориулаад үндэсний уламжлалаа харуулсан хийц, загвартай тохижуулмаар санагдсаныг нуух юун.

НҮД ХУЖИРЛАХ ГАНЦ ТОХИЖИЛТ НЬ СӨҮЛ ХОТЫН НЭРЭМЖИТ ХЭСЭГ

БНСУ-ын Сөүл хотын үндэсний уламжлалыг илтгэсэн хана, сүүдрэвчтэй хэсэгт хүүхдүүд тоглох дуртайгаа хэлж байлаа. Учир нь энд бага насны хүүхдүүдэд зориулсан багахан талбай байх юм. Томчууд тоглож болохгүйг ч хатуу анхааруулсан самбар харагдана билээ. Зөвхөн 4-12 насны хүүхдүүд л тоглох бөгөөд хог хаяхгүй, тэжээвэр амьтан авч орохгүй байхыг сануулжээ.

Тус хэсэг рүү ордог хаалганы үүдэнд байрлуулсан самбар дээр ийн бичжээ.

“Сөүл хотын нэрэмжит талбайг 2009 оны зургадугаар сарын 26-ны өдөр хоёр хотын хооронд байгуулсан харилцан ойлголцлын санамж бичгийн дагуу цөлжилтөөс хамгаалах ой мод байгуулах, Солонгосын уламжлалт ландшафтын үзэсгэлэнт байдлыг таниулах зорилгоор тохижуулсан болно” гэсэн байна. Хаалганы хажууд Сөүлийн бэлгэдэл амьтны хөшөөг босгожээ. Мөн эл хэсгийг тусгаарласан хананы тухай сонирхолтой зүйл бичсэн байв. Түүнчлэн цэцэрлэгт хүрээлэн дотор хийсэн жижиг цөөрөм буюу банжи нь дөрвөн өнцөгт хэлбэртэй байдаг онцлогтой аж. Солонгосчууд эрт үеэс цөөрөм дотор загас тэжээж, бадамлянхуа цэцэг тарьж, орчны үзэмжийг сайжруулдаг, завь хөвүүлэн нааддаг байсан тухайгаа хажуугийн самбарт нь тэмдэглэжээ.

Энэ мэтээр бусад орнуудын онцлогийг харуулсан жижиг хэсгүүдийг тохижуулуулж болохоор байгаа юм.

БНСУ бол цэцэрлэгжүүлэлтийг төгс хийдгээрээ алдартай улс. Хогийн цэг болсон бүхэл бүтэн уулыг цэцэрлэгт хүрээлэн, ногоон диваажин болгосон ажилсаг ард түмэн. Яг үүн шиг Монголын түүх соёлыг харуулсан хөшөө, баримал, хээ угалзаар гоёсон үндэсний хэв маягтай орчныг байгуулах хэрэгтэй.

Дуу чимээнээс долоо хоногт 5-6 цаг хол байж тархиа амраах нь эрүүл мэндэд тустай

Уг цэцэрлэгт хүрээлэнгийн нэг хэсэг болсон “Нанжичон” паркт монос мод дүүрэн байдаг тухай зочилсон танил маань хуучилсан. Мөн загас, усны шувуудыг нутагшуулсан нь зочдод таатай сэтгэгдэл төрүүлдэг юм байна. Ер нь бид гаднын туршлагаас суралцаж хийхгүй бол өөрсдөө санал санаачилгаараа хийдэггүй ард түмэн шүү дээ. Тэгэхээр сайн жишээнээс хуулж амьдрах хэрэгтэй.

ДЭЛХИЙН УЛС ОРНУУДЫН ЦЭЦЭРЛЭГТ ХҮРЭЭЛЭНГИЙН ҮЗЭСГЭЛЭН

Хүн их хотын дуу чимээнээс долоо хоногт 5-6 цаг хол байж тархиа амраах нь эрүүл мэндэд ихээхэн ач тустай гэсэн зарчмыг дэлхийн улс орнууд ягштал баримталдаг. Энэ утгаараа цэцэрлэгт хүрээлэн нь ийм шаардлагад нийцдэг байх. Цэцэрлэгт хүрээлэнг жинхэнэ утгаар нь байгуулж чадсан улсын нэг бол Казахстан юм. Багагүй талбайг эзлэн орших цэцэрлэгт хүрээлэн нь зорьж очсон хүмүүст нам жим орчныг бүрдүүлж өгч чаддаг байна. Цэцэг алагласан талбайгаар алхаж, жимс үнэртсэн саглагар моддын сүүдэрт тухлан суугаад дуртай амттанаа идэх сэтгэлд нэн таатай хэмээн тус хотод амьдардаг найз маань нэгэнтээ ярьж байв. Казах түмний чөлөөт цагаа өнгөрөөдөг энэ цэцэрлэгт хүрээлэнд жуулчид ч зочлох дуртай аж. Манайхны сүүлийн үед очих дуртай болоод байгаа Австрали улсын Мельбурны Royal Botanic Garden л гэхэд дэлхийн хамгийн гоёмсог, өнгөлөг цэцэрлэгт хүрээлэнгүүдийн нэгд тооцогддог байна. Нийт 40.4 га талбайтай 50 мянга гаруй төрөл зүйлийн ургамал, нууруудтай энэ газарт Хятадын урд хэсэгт ургадаг ховор төрлийн ургамлуудыг нутагшуулжээ. Мөн хар хун, хонхот шувуу зэрэг амьтад амьдардаг.

Түүнчлэн АНУ-ын Сэнт Луйс хотын Forest Park хүмүүсийн сэтгэлийг соронз мэт татдагаараа онцлогтой. Бүхэл өдөржингөө тус цэцэрлэгт хүрээлэнд байгаад л баймаар, цаг хугацаа хэрхэн  өнгөрснийг ч анзаарахааргүй сайхан мэдрэмжийг орсон хүн болгондоо мэдрүүлдэг ойн дундах диваажин аж. 526 га бүхий газарт урлагийн музей, амьтны хүрээлэн, мөсөн гулгуурын талбайг хүртэл байгуулжээ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Трампын хүү Монголд ан хийхээр ирсэн үү

 0 сэтгэгдэл


Өнгөрсөн бямба гарагт АНУын ерөнхийлөгчийн том хүү Доналд Трамп Жуниор Монголд аялахаар ирээд, Алтай таван Богдыг зорьсон. ГХЯ-нд хандаагүй, хувийн шугамаар ирсэн тул албаны ямар ч уулзалт товлоогүй аж. Трампын хөвгүүдийг ангийн хорхойтой, сайн ч бууддаг талаар олон улсын хэвлэлүүд нэг хэсэг шуугисан. Гол шалтгаан нь АНУ-д ховор ан амьтны арьс, түүхий эд оруулах хоригийг зөөллөсөн шийдвэр гаргасан нь зэрлэг Африкт хориотой ан хийх үзэгдлийг ихэсгэсэнтэй холбож шүүмжилж байв. Харин энэ удаад Трамп Жуниор дархан цаазат ангаар баялаг баруун хязгаарыг зорьсон нь дэлхий даяар шуугисан асуудалтай холбож хардахад хүргэлээ. Ховор ан амьтан агнах зөвшөөрлийг орон нутгаас өгдөг. Тухайн жилд хэдэн төрлийн хичнээн ан хийх хязгаарыг баталсны дараа анчдад үйлчлэх тусгай зөвшөөрөлтэй аж ахуйн нэгжүүд үйлчлүүлэгчдээ авдаг байна. Ан тус бүр өөр өөр тарифтай. Тухайлбал, аргаль, угалз зэргийг агнахад 40-50 мянган ам.долларын төлбөртэй. Түүнийг орон нутаг болон анчдыг зуучлах компани хуваан авдаг байна. Ямартай ч АНУ-ын ерөнхийлөгчийн хүү Монгол Улсад “авиралт хийнэ үү, ан хийнэ үү, яана уу” хамаагүй. Орон нутагт хөрөнгө оруулж, алс баруун хязгаарын хөгжилд бага ч гэсэн хувь нэмэр болж байгаа нь чухал биз.


A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Гишүүний “нүцгэн лайв” хардлага дагуулав

 0 сэтгэгдэл



Засгийн газрын шийдвэрээр уул уурхайн лицензээ цуцлуулсан эзэд, төрийн зарим түшээдтэй Новотел зочид буудалд цугласан тухай мэдээлэл шуугиан тарьж байна. Харин тэр үйл явдалд  нэр холбогдсон Д.Хаянхярваа гишүүн гэртээ байгаагаа харуулж “нүцгэн лайв” хийсэн нь интернэт орчинд маргаан дэгдээв. Түүний гэр орноо дүрсэлж, дүү нараа харуулсан тэр бичлэгийг уулзалтын дараа хийсэн гэж хүмүүс хардаж байгаа юм. Үүн дээр нэмээд “Монгол газар”- ын Ц.Мянганбаяр эмнэлэгт хүргэгдсэн шуугианд хариу болгож мань гишүүн “Би тэр Мянганбаяр нарыг чинь танихгүй, мэдэх ч үгүй” гэж жиргэсэн нь сошиалд хардлагын галыг улам өрдөөд байна. Хаян дарга Ц.Мянганбаяр нартай уулзсан гэх мэдээллийг хууль хяналтын  байгууллагаар шалгуулахаа мэдэгдсэн бол УИХ-ын гишүүн Ж.Бат-Эрдэнэ түүнд хандаж “Үнэн худлын хооронд бүх л ертөнц оршдог” хэмээсэн сэтгэгдэл илгээжээ.


A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Нөхөр маань тоглоомонд донтчихлоо, би яах вэ?

 0 сэтгэгдэл


ЗГМ weekend мэргэжлийн сэтгэлзүйчидтэй хамтран зөвлөгөө өгч байна. Энэ удаагийн дугаарт “Монгол билиг” сэтгэл судлалын төвийн сэтгэл судлаач Б.Чоймаа уншигчдаас ирсэн асуултад дараах хариултыг өглөө. Хэрэв танд гэр бүл, сэтгэл зүйн тулгамдсан асуудал байвал манай сонинд хаяглан ирүүлээрэй.

ГЭР БҮЛ ХУУРАЛТ ДУТУУГИЙН МЭДРЭМЖЭЭС ҮҮДЭЛТЭЙ

-САЙН БАЙНА УУ. БИ 37 НАСТАЙ ЭРЭГТЭЙ. МАНАЙХ ХОЁР ХҮҮХЭДТЭЙ. ХАРИН МАНАЙ ЭХНЭР ГЭР БҮЛЭЭСЭЭ САЛСАН НЭГ ЗАЛУУТАЙ НАМАЙГ ХУУРЧ БАЙСНЫГ ХЭДЭН САРЫН ӨМНӨ МЭДСЭН ЮМ. ТЭР ЗАЛУУГИЙН САЛСАН ЭХНЭР НАДАД ҮНЭНИЙГ ХЭЛЭХЭД БИ ИХ ЦОЧИРДСОН. ЭНЭ ТАЛААР ЭХНЭРТЭЙГЭЭ ЯРИЛЦАЖ ХОЛБООГОО ТАСАЛ ГЭЖ ХЭЛСЭН. БОСГОСОН АМЬДРАЛАА НУРААХЫГ, ХОЁР ХҮҮХДЭДЭЭ ХАГАЦАЛ ҮЗҮҮЛЭХИЙГ ХҮСЭХГҮЙ БАЙНА. ГЭТЭЛ ЭХНЭР МААНЬ “ХОЁУЛАА САЛЪЯ” ГЭЖ ХЭЛЛЭЭ. БИ ОДОО ЯАХ ЁСТОЙ ВЭ?

-Гэр бүлээс гадуурх харилцаа нь ихэвчлэн хамтрагчаасаа авч чадаагүй дутуугийн мэдрэмжтэй холбоотой байдаг. Эхнэр эсвэл нөхрөөсөө авч чадахгүй байгаа мэдрэмжээ өөр хүнээс авах нь энэ харилцааны эхлэл болдог. Тиймээс эхлээд танд ямар асуудал байсан бэ. Эхнэртэйгээ яаж харьцдаг байсан болон эхнэр чинь таниас юу хүсэж хүлээдэг байсан талаар бодоод үзээрэй. Хэн хэн нь тайвширсны дараа ярилцах хэрэгтэй. Уур бухимдал сэтгэлийн хөдөлгөөнөөр асуудлыг шийдэхгүй шүү дээ. Эхнэр чинь тухайн хүнтэй яагаад хамт байхыг хүссэн юм бол, эхнэртээ ямар мэдрэмж сэтгэлийг өгч чадаагүй вэ зэрэг хэн хэнийхээ учир шалтгаан нөхцөлийг нээлттэй ярилцаж тодруулах хэрэгтэй. Асуудлын учир шалтгааныг тодруулсан бол яагаад салахыг хүсэж байгаа, яагаад салахыг хүсэхгүй байгаа шалтгаануудаа ярилцан асуудал яавал шийдэгдэх боломжтой гарц гаргалгааг хамтдаа хайгаарай.

ХҮҮХДҮҮДЭЭ БҮҮ ХАРЬЦУУЛ

-БИ ОДОО ХОЁР ОХИНТОЙ. ТОМ МААНЬ НАЙМАН НАСТАЙ, БАГА НЬ ЗУРГААН НАСТАЙ. ДҮҮ НЬ ИХ СЭРГЭЛЭН ЦОВОО ХӨДӨЛГӨӨНТЭЙ, ХҮМҮҮСТЭЙ АМАРХАН НӨХӨРЛӨДӨГ БОЛ ЭГЧ НЬ ЧИМЭЭГҮЙ, ДУУ МУУТАЙ ХҮҮХЭД. ХҮМҮҮСТЭЙ ХУРДАН ДОТНОСОЖ ЧАДДАГГҮЙ ДУУ СУЛТАЙ, НООМОЙ. БИ ТОМ ОХИНДОО САНАА ЗОВООД БАЙНА. ДҮҮ ШИГ НЬ СЭРГЭЛЭН, ХҮМҮҮСТЭЙ НЭЭЛТТЭЙ БОЛГОЖ БОЛОХ УУ. ЯАЖ ТЭГЭХ ВЭ?

-Эцэг эхчүүдийн гаргадаг нэг алдаа нь хүүхдүүдээ хооронд нь харьцуулж бодох юм. Хүүхэд бүр өөрийн гэсэн онцлогтой, өөрийн гэсэн зан чанартай. Чимээгүй, дотогшоогоо байлаа гээд хүчээр нээлттэй болгох гэж хүчлэх нь хүүхдэд нь дарамт болж өөрийнхөөрөө байж чадахгүйд хүргэнэ. Дүүтэй нь харьцуулж ярьдаг бол дүүдээ дургүй болох ч талтай. Улмаар өөрийг нь ойлгодог хүн байхгүй мэт санагдаж ганцаардахад хүргэнэ. Та хүүхдээ өөртэйгөө дотно, нээлттэй байгаасай гэж хүсэж байвал өөрчлөх гэж хүчлэхгүйгээр өөрийнх нь онол, зан чанарыг хүлээх зөвшөөрөх хэрэгтэй. Тэд чинь нэг хэвэнд цутгасан робот биш, байгаагаараа хайрлагдах гэж ирсэн хүүхдүүд шүү дээ.

ӨСВӨР НАСАНД ӨӨРИЙГӨӨ БУРУУТГАХ МЭДРЭМЖ НЭМЭГДДЭГ

-САЙН БАЙНА УУ. БИ ГЕРМАНД СУРДАГ, 17 НАСТАЙ ЭРЭГТЭЙ. НАДАД K-POP МАШ ИХ ТААЛАГДДАГ УЧИР СОЛОНГОС ХЭЛ СУРСАН. ХАРИН САЯХНААС СОЛОНГОСТ ОЧИЖ СУРАХЫГ МАШ ИХ ХҮСЧ БАЙНА. УЛС ОРОН БҮРИЙН ӨӨРИЙН ОНЦЛОГ ГЭЖ БАЙДАГ ДАА. ГЭХДЭЭ ЭНЭ БОДЛОО ЭЭЖ, ААВДАА ХЭЛЭХЭЭС АЙГААД БАЙХ ЮМ. ТЭД НАМАЙГ ЭНД СУРГАХ ГЭЖ ИХ ХИЧЭЭЛ ЗҮТГЭЛ ГАРГАСАН. БИ ЯАЖ ӨӨРИЙГӨӨ ОЙЛГУУЛАХ ВЭ?

-Тухайн улсын урлаг соёл таалагдаад тэр орныхоо хэлийг судалж байгаа нь сайн хэрэг. Гэхдээ энэ улс чиний ирээдүйн амьдрал, мөрөөдөлд бүрэн хамааралтай эсэхийг бодож үзээрэй. Юун түрүүнд суралцах орон, сургуулиас илүү сурахыг хүсэж буй мэргэжлээ тодорхойлоорой. Чи ирээдүйд ямар амьдралаар, юу хийж амьдрахыг хүсэж байна вэ,тэр амьдралаараа амьдрахад чамд ямар ажил, мэргэжил хэрэгтэй вэ. Энэ мэргэжлээр сурахад надад ямар сургууль, ямар улс тохиромжтой вэ гэх мэтчилэн бодож үзээрэй. 12-16 нас бол шилжилтийн нас. Хүүхдийн онцлогоос хамаарч шилжилтийн нас хожуу тохиох нь ч бий. Тиймээс өөрийн сэтгэл зүй, насны онцлогоо тунгаагаад үзээрэй. Чиний насан дээр нийгмийн мэдрэмж нэмэгдэж бусдыг хүндлэх, бусдын өмнө хүлээх үүрэг хариуцлагаа ухамсарлаж эхэлдэг. Энэ хэрээр гэр бүлийнхэн, дотны хүмүүстээ тулгарсан болохгүй, бүтэхгүй зүйлийн өмнө өөрийгөө буруутган эмзэглэж, гутрах нь ихэснэ. Эсрэгээрээ өөрийнх нь туслалцаатай бүтсэн ажил хэрэгт баярлаж, урам зориг, эрч хүч авдаг. Тиймээс өөрийгөө буруутгах мэдрэмж чамд байнга төрж байвал хүндээр хүлээн авах хэрэггүй. Сэтгэл зүйгээ тогтвортой байлгах үүднээс тэмдэглэл хөтөлж болно.Дараа нь уншиж үзээд өөрийнхөө бодол санаанд дүгнэлт хийгээрэй. Мөн аав, ээжтэйгээ өөрт төрж буй мэдрэмжээ хуваалцаж нээлттэй ярилцаад үз. Тэд чамд хамгийн сайн зөвлөгөөг өгөх болно.

УНТСАН Ч АМРААГҮЙ МЭДРЭМЖ ТӨРӨХ НЬ СЭТГЭЛ ЗҮЙТЭЙ ХОЛБООТОЙ

-БИ 40 НАСТАЙ ЭМЭГТЭЙ. СҮҮЛИЙН ЗУРГААН САР ҮРГЭЛЖ ДӨРВӨН ЦАГТ СЭРЖ БАЙНА. ОРОЙ БОЛОХООР УНТАЖ ЧАДАХГҮЙ ХӨРВӨӨГӨӨД БАЙХ ЮМ. ЭНЭ НЬ СЭТГЭЛ ЗҮЙТЭЙ ХОЛБООТОЙ ЮУ. ХЭРХЭН НОЙРОНДОО САЙН БОЛОХ ВЭ?

-Тийм ээ, нойргүйдэх, нойронд муу болох, унтсан ч унтаагүй мэт мэдрэмж төрөх нь сэтгэл зүйтэй холбоотой байдаг. Удаан хугацаагаар ямар нэг зүйлд санаа зовох, түгшүүртэй байх болон хэт их зүйлсийг бодож шаналах нь нойргүйдэлд хүргэдэг. Нойргүй болсон хүмүүс ихэнх нь ямар асуудлаас болж нойронд муу болсноо мэддэггүй. Сэтгэл гутрал нь далд хэлбэрээр удаан хугацаанд бага багаар хуримтлагдсаар хожуу илэрч байгаа нь энэ юм. Асуудлыг хэт хүндээр хүлээж авч удаан хугацаанд шаналахаа болих хэрэгтэй. Асуудал, хэцүү зүйлсээ овоолон үүрч явах биш тухайн цаг үед нь үлдээж сурах нь өнгөрснөө чирж өөрийгөө шийтгэхээс дээр байх болно. Хэрвээ та асуудлаа тодорхойлж чадахгүй байвал мэргэжлийн сэтгэл зүйчийн тусламж аваарай.

ТОГЛООМОНД ДОНТСОН БОЛ СЭТГЭЦИЙН ЭМЧИД ЯАРАЛТАЙ ҮЗҮҮЛ

-САЙН БАЙНА УУ. БИ 26 НАСТАЙ, ЭМЭГТЭЙ. МАНАЙ НӨХӨР ТОГЛООМОНД ДОНТЧИХЛОО. БИ ТОГЛООМООС НЬ ХӨНДИЙРҮҮЛЭХ ГЭЭД ХҮҮХДЭЭ ӨВӨР ДЭЭР НЬ АВААЧИЖ ТАВЬСАН Ч  УЙЛУУЛААД Л ТОГЛООД БАЙДАГ. НЭГ ӨДӨР БИ КОМПЬЮТЕРИЙН ЗАЛГУУРУУДЫГ НЬ НУУЧИХСАН ЧИНЬ АЙМШИГТАЙ УУРЛАСАН. ЭНЭ ХҮН ТАКСИНД ЯВЖ ӨДРИЙН ХООЛОО ОЛЧИХООД Л ТОГЛООД ХЭВТЭЖ БАЙХ САНААТАЙ БАЙХ ШИГ БАЙНА. ЯАЖ ЗАСАЖ АВАХ ВЭ?

-Мэргэжлийн сэтгэц мэдрэлийн эмчид үзүүлэхийг санал болгож байна. Цахим тоглоом хэт их тоглох нь дэлгэцийн донтолтын нэг төрөл бөгөөд даамжирвал сэтгэц мэдрэлд нөлөөлж эмгэг болох аюултай байдаг. Тиймээс сэтгэцийн эмчид үзүүлэн эмчилгээ хийлгэх, шаардлагатай тохиолдолд албадан эмчилгээнд явуулах хэрэгтэй болно.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Наадам дуусаагүй байхад цас, хадлан яах вэ

Аймгийн харцага, начингууд хүртэл шинэ цолны мялаалга наадам хийдэг болжээ

 0 сэтгэгдэл


Төрийн ордонд болж өнгөрсөн Улсын онцгой комиссын өргөтгөсөн хуралдаан дээр энэ жил өвөлжилт хүндэрч магадгүйг албаны хүмүүс сануулсан. Наймдугаар сард орсон их борооны улмаас ургац хураалт хойшлох, болц удаашрах зэрэг шалтгаанаас хамаарч ургац алдах нөхцөл бүрдсэнийг салбарын яамнаас тариаланчдад анхааруулсан бол наймдугаар сарын сүүл, есдүгээр сарын эхээр цас орж, олон жилийн дунджаас хүйтэн өвөл болж магадгүй гэх мэдээллийг цаг уурын байгууллагаас өглөө. Хуралдааны төгсгөлд Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх найр, наадмын сар дууссаныг сануулж, өвөлжилтийн бэлтгэлээ сайтар хангахыг шат шатныханд хатуу анхааруулсан. Гэвч эрхэм сайдын үгийг нохой хуцаж байгаан чинээ ч тоох хүн алга. Долдугаар сарын аравдаар улс орон даяар эхэлсэн их найр наадам хичээлийн шинэ жил эхлэх дөхсөн өнөө үед ч үргэлжилсээр. 21 аймаг, 330 сумын наадам ч яахав болдгоороо болоод өнгөрсөн. Харин албан ёсны наадмын дараах албан бус бэсрэг наадмууд бараг хоёр сарын турш үргэлжилсэн хэрнээ дуусах яагаа ч үгүй байна. Наадам хэссэн монголчуудын тоос шингэрэх ч янз алга.

Улсын баяр наадмаар шинэ цол хүртсэн бөхчүүд түүнийхээ мялаалга наадмыг хийдэг уламжлалыг байх ёстой зүйл гэж үзье. Гэтэл сүүлийн үед аймгийн цолтнууд хүртэл нүсэр том мялаалга наадам хийдэг болжээ. Тэр ч байтугай аймгийн харцага, аймгийн начин цол хүртсэн нөхөд хүртэл бэсрэг наадам хийж, бөх барилдуулж, морь уралдуулж, сур харваа зохион байгуулж байгааг юу гэж ойлгох вэ. Тун удахгүй сумын заан цолны мялаалга наадам гэж сонсогдоход гайхах зүйл алга. 

Жил бүр 120 орчим бөх шинээр аймаг, улсын цол хүртдэг гэх ерөнхий багцаа бий. Энэ жилийн  тухайд аймгийн начин 70 гаруй, аймгийн харцага 20 орчим, аймгийн заан тав, аймгийн арслан  цолыг 20 шахам бөх хүртжээ. Үүн дээр улсын баяр наадмын шинэ цолтнуудыг нэмбэл 120 гэсэн дундаж тоонд дөхөж очихоор байна. Харин энэ олон цолтнуудын ихэнх нь мялаалга наадмаа хийдэг болсон гэж тооцвол найр наадмын хөл есдүгээр сар гарсан ч тасрахгүй бололтой.

Бөхчүүд цолны мялаалга наадмаа хийнэ үү, болино уу бидэнд ямар хамаатай юм гэж зарим нь бодож магадгүй. Тийм биш юм аа. Учир нь шинэ цолтон бүр мялаалга наадмаа тухайн аймаг, сумын захиргаатай хамтран зохион байгуулдаг. Сумын Засаг даргын тамгын газрын ажилтнууд энэ хэдэн өдөр бүхэлдээ наадмын зохион байгуулалтад дайчлагдана. Мөн наадам зохион байгуулахад орон нутгийн төсвөөс чамгүй мөнгө зарцуулчихна. Бусад сумынхан шинэ цолтны наадмаа сайхан хийгээд байхад бид юунаас нь дутдаг юм гэх монгол зан үүнд нэрмээс болно.

Зөвхөн бөхийн тухайд ярихад ийм байна. Үүнээс гадна харваачид, шинэ цолны болзол хангасан уяачдын наадам гээд цааш үргэлжилнэ. Тийм харваачийн мэргэн цолны мялаалга наадам, ийм уяачийн алдрыг тэмдэглэх наадам гээд зөндөө л сонссон байх. Тэр ч байтугай хүүхдийн сэвлэг үргээх баярт зориулан бэсрэг наадам хийж, морь уралдуулах үеэр нэг нөхөр хоёр настай хүүхдээ морин дээр баглаж уяад уралдуулсан гэх дуулиан өнгөрсөн жил гарч байлаа. Аав нь тухайн үед торгуулаад өнгөрсөн санагдана. Гэхдээ даахины найранд зориулж бэсрэг наадам хийнэ гэдэг арай л дэндүү аархал уу.

Жижиг хэмжээний ганц наадам зохион байгуулахад хамгийн багадаа 20 сая төгрөгийн зардал гардаг гэх багцаа бий. Бөх, морь, сур харвааны бай шагнал, дуучдын үнэ хөлс, ирсэн зочдыг дайлж цайлах мөнгө болон зохион байгуулалтын бусад зардал багтаад энэ. Арай том, хөлтэйхөн наадам хийнэ гэвэл энэ зардал улам өсөх нь тодорхой. Өнгөрсөн зун манай нэгэн алдартай аваргад зориулсан наадам баруун аймгийн төрсөн суманд нь болж өнгөрлөө. Хамгийн гол нь эл наадмын бүх зардал тухайн сумын төсөрхөн төсвийг шавхаад зогсохгүй сумын албан хаагчдын цалингаас татаас авч байж нэг юм зохицуулсан тухай чих дэлслээ.

Ингэж наадамлаад цэнгэл авдаг гэвэл нэн харамсалтай биш гэж үү.

Гэтэл ийм хэмжээний зардалтай наадам 21 аймаг, 330 суманд жил бүр хэд хэдээрээ болж байна гээд төсөөл дөө. Ямар их үргүй зардал урсаж байгаа бол. Наадам хийж буй энэ мөнгөөр сумандаа ганц боловсон жорлон барьчих сэтгэл даанч алга даа.

Наадмын маргааш намар гэж монголчууд ярьдаг. Наадамлаж дууссан бол намар, өвлийн бэлтгэлээ эртхэн базаахыг сануулсан үг. Хотынхон ч яахав, дулаан хувцсаа зэхсэн байхад өвлийн бэлтгэл ерөнхийдөө болоод явчихна. Харин хөдөөгийн малчдын хувьд хадлан тэжээлээ бэлдэхээс авахуулаад хийх ажил мундахгүй. Гэтэл зуны сарыг зургаа юм шиг санаж наадамласаар анхны цас унахтай зэрэг гэнэт ухаарсан мэт сандардаг арчаагүй малчин өчнөөн бий. Тэгээд өвөл нь болохоор хотоо харлуулчихаад зуд турханд хамаг буруугаа чихээд сууж байх вий.

Сүүлийн үед малаа саадаггүй залхуу малчин олширсон гэж ярьдаг нь үнэний ортой. Одоо хот байтугай хөдөөд цагаан идээ нүдний гэм болсныг хүн бүр хэлдэг. Бидний багад захын нэг малчныхаар ороход цагаан идээгээр бялхаж байдаг сан. Хотоос ирсэн хамаатнууддаа даавуун уут дүүрэн хийж өгөөд явуулна. Харин одоо ингэж цагаан идээгээр халгиж цалгисан айл хэр олон байгаа билээ. Монгол 60 сая малтай хэрнээ 15 мянган төгрөгөөр ганц кг мах авч, ааруулын үнэ 20 мянгыг давж, сүүнийхээ 80 хувийг импортоор авч буй нь эмгэнэл биш гэж үү. Гэвч энэ бүгдийг тоож, анхаарлаа хандуулах ч сөхөөгүй наадамлаж, өдөр хоногийг өнгөрөөсөөр. Ерөнхий сайд анхааруулсаар байтал ийнхүү үл тоосон наадамчин монголчууд байгаль эхийн ниргэлт амсаж байж оройд нь орох гээд байх шиг санагдах юм.