A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/186/

Монгол ба Ардчилсан Солонгос-1

Хөгжлийнхөө дээд түвшинд хүрчихсэн хоёр талын харилцаа гэвэл Монгол ба БНСУ-ын харилцааг нэрлэх хэрэгтэй

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/186/

Энэ жил дипломат харилцаа тогтоосны 70 жилийн ой, мөн БНАСАУ, БНСУ үүсэн байгуулагдсаны 70 жилийн ой гээд Солонгосын хойг руу нүд бэлчээх шалтаг шалтгаан мундахгүй тохиож байна. Тухайн үеийн БНМАУ, БНАСАУ хоёр харилцан бие биеэ хүлээн зөвшөөрч, дипломат харилцаа тогтоосон, харилцан Элчин сайд нараа томилж, ЭСЯ- даа харилцан нээсэн зэрэг түүх энд дэлгэхгүй. Харин нэн адармаатай, бас сонин түүх дэлгэж үндсэн нийтлэлдээ оръё. 1940-1990-ээд оныг хамарсан маш нууц мэдээллүүдээ АНУ-ын Тагнуулын Төв газар анх удаа ил гаргасан дотор Солонгосын дайнд цэрэг илгээж байлдуулах гэж байсан БНМАУ- ын тухай мэдээлэл палхийтэл ил болох нь тэр. Солонгосын дайны фронтоос америкийн тагнуулчид төвдөө илгээсэн, эсвэл Москва- Бээжингийн хоорондын нууц шифрийг Америк замаас нь олзлон авсны алин нь ч байж болно. Солонгосын дайнд Монголын цэрэг дайчдыг оролцуулах саналыг Хойд Солонгосын удирдагч Ким Ир Сен тавьж байжээ. Тэгэхдээ Улаанбаатар хандсан бус Москвад их багш Сталинд хандан, ази царайтай, царай зүсээр огтын ялгарахгүй Монгол, Казах, Кыргыз, Төв


Азийнхнаас хэд хэдэн дивиз бүрдүүлэн ирүүлэхийг хүссэн бололтой юм. Үүнийгээ зөвшөөрүүлэхээр Зөвлөлт, Хятад, улмаар Монголын талтай нууц уулзалт хийсэн ба Хойд Солонгосын нэг удирдагч Хе Ги И (Алексей Иванович Хегай буюу Зөвлөлтөд төрж өссөн зөвлөлтийн оросжсон солонгос) 1952 оны арванхоёрдугаар сард Монголд айлчлаад дараа нь Зөвлөлтөд очихдоо 5-6 дивиз цэрэг Монгол, Зөвлөлтөөс Солонгосын дайнд оролцуулах, үүнд Зөвлөлтийн Дундад Азиас ази гаралтай иргэдээс гурван механикжсан дивиз бүрдүүлж очуулахыг хүссэн гэсэн мэдээлэл ТТГ-ын баримтын санд байх аж. Тиймдээ ч Монголын ардын армийн зарим ангийг Дорнод аймаг руу татан төвлөрүүлж, хэрэгтэй цаг үед нь газраар БНХАУ-ын хил давуулж, тэндээсээ Зүүн хойд Азид хүргэж, улмаар Солонгосын хил давуулахаар ярилцсан тухай мэдээ мэр сэр олж сонссон юм байна. Хэрэв энэ асуудал бүтэхгүй өнгөрөх аваас суртал нэвтрүүлгийн зорилгоор ядаж цөөн тоотой цэрэг очуулахыг Ким Ир Сен шалж шавдуулж байсан гэнэ. ТТГ-ын ил болгосон мэдээлэлд бичсэнээр, тэр үеийнхээр шавхаад шавхаад Монголын зэвсэгт хүчний 85 хувь нь 5-6 дивиз арай чүй бүрдэх тул тэгж цэрэг илгээх магадлал бага, харин үзэл суртлын зорилгоор 10 мянган цэрэг, офицер илгээчих бололцоо байсан гэсэн байна. Суртал нэвтрүүлгийн зорилгоор Зөвлөлт, Монголын цэрэг очуулна гэсэн Ким Ир Сений санааг ойлгож болно.


Учир нь Солонгосын дайн дэгдсэний дараахан НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлөл зөвлөлтгүйгээр хуралдаад НҮБ-ын мандаттай олон үндэстний хүчнийг Солонгосын хойгт илгээх шийдвэр гаргачихсан. Дор wikipedia. org лавлах сайтад тавигдсан харьцуулсан жагсаалтад БНМАУ гэсэн бичгийг харж байгаа байх. Нэг талд нь ийм олон улс орон эвсэл болоод БНАСАУ-ыг бөөрөлхөж байхад нөгөө талд нь ганцаардсан Ким Ир Сен эвсэл бүрдүүлэхийг хүсэх нь тухайн цагтаа коммунист ертөнцөд зөвтгөгдөхөөр үйлс байсан биз ээ. Тэртээх 60 гаруй жилийн түүх тэгсгээд өндөрлөсөн. Солонгосын хойг нь “Хүйтэн дайн”-ы цайз бэхлэлтээрээ үлдсэн. Одоо ч тийм байгаа. Солонгосын дайныг 1953 онд дуусгаад гал зогсоосноос өөрөөр энх амгаланг тогтоосон хоёр талын ба олон талын гэрээ байгуулагдаагүй учраас эдүгээг хүртэл дайн түр зогссон нутаг гэдгээр тодорхойлогдоно. 1954 онд Женевт олон улсын бага хурлаар СССР, БНХАУ, Их Британи, АНУ, Францын Гадаад хэргийн сайд нар чуулаад Солонгосын ба Энэтхэг-Хятадын хойгийн асуудал хэлэлцэхэд Солонгосыг эргэж нийлүүлэх асуудал няцаагдаад замхраад алга болсноос хойш олон улсын ямар нэг том санаачилга гаралгүй явсаар өнөө хүрчээ. Эдүгээ хоёр Солонгосын дээд хэмжээний уузлалт, мөн АНУ ба БНАСАУ-ын уулзалтыг дэлхий нийт чих тавин итгэл алдран хүлээж буй. Учир нь өмнөх түүхээс цухас дурдлаа. Хойдуулын аман заналхийлэл, пуужинт- цөмийн зэвсгийн хийрхэл зэргээс дэлхий дахин цочирдсон, залхсан тул тэр хоёр уулзалт мөс хагалсан, салхи хагалсан лут үйлс болох учиртай санж. Солонгосын хойг нь даян дэлхийн даяаршил, эдийн засаг, нийгэм-соёлын харилцан хамаарлын гадна сугарч үлдэх аргагүй болсноо хүлээн зөвшөөрч, тэгж уулзахыг зөвшөөрсөн байх хэмээн сэтгэлээ хуурах нь нэг хэсэгтээ зөв. Тийм харилцан хамаарал улам өсөн нэмэгдэж, аюулгүй байдлыг хангах уламжлалт бус нийтлэг зорилтууд тулгамдсан асуудал болж байгаа энэ цаг үед энэ чухал үйлсээс Монгол маань яахин сугарч үлдэх, хоцорч хөдлөх вий гэхгүйн тулд Улаанбаатарт Трамп ба Ким Жон Ун нарын уулзалтыг зохион байгуулахыг санаачилсан болов уу.


Олон талт зөвлөлдөх механизмын үйл явцыг Улаанбаатарт эхлүүлэх хэрэгтэй


Гэхдээ улс төр, стратегийн хувьд нэр бүхий гурван этгээдийн (БНАСАУ-АНУ-БНСУ) итгэлцлийн түвшин маш доогуур, зөрчил маргаан, өдөөн хатгалга, тогтворгүй байдал үргэлжилсээр ирсэн, заримдаа даамжрах шинжтэй байсан зэргийг харгалзвал зарласан хоёр уулзалт хойшлох буюу бүр цуцлагдчихад гайхах зүйлгүй. Ингүүлэхгүйн тулд хоёр Солонгостой хоёулантай нь найрсаг харилцаатай, бүр ах дүүсийг болсон улсын хувьд Монгол нь эсрэг тэсрэг хандлагыг зөөллөх, сорилтыг гэтлэн давахад нь Монгол- БНСУ, Монгол-БНАСАУ хамтран тус дөхөм үзүүлж болох боломжуудыг судлан үзэх шаардлагатай мэт. Тийм шаардлагыг нөхцөлдүүлэх алхмуудыг манай улс нэгэнтээ хэд хэдэн удаа хийчихсэн. Тухайлбал, бүс нутгийн аюулгүй байдлын олон талт зөвлөлдөх механизм бүрдүүлэх санал 1991, 2000 онд дэвшүүлсэн. 2013 онд Улаанбаатарт хуралдсан Ардчилсан орнуудын хамтын нийгэмлэгийн сайд нарын хуралдааны үеэр өмнөх Ерөнхийлөгчөөс бүс нутгийн аюулгүй байдлын асуудлаар холбогдогч улс орнуудын яриа хэлэлцээг Улаанбаатарт зохион байгуулахад бэлэн байгааг мэдэгдсэн. Манай саналуудыг угтуулсан мэт Өмнөд Солонгос ч санал дэвшүүлж, “Нарны элч” гэх мэт зөөлөн хүчний бодлого явуулж байсан. БНСУ-ын Ерөнхийлөгч Но Мү Хен Зүүн хойд Азийн бүс нутгийн энх тайван, хамтын хөгжил, түүнд гүйцэтгэх БНСУ- ын үүргийн талаар маш тодорхой багц бодлого явуулж байсан. Ерөнхийлөгч Пак Гын Хэ Зүүн хойд Азийн энх тайван, хамтын ажиллагаа болон Солонгосын хойгт итгэлцлийг бэхжүүлэх тухай шинэ санал дэвшүүлж байсан. Одоогийн Ерөнхийлөгч Мүн Жэ Ин зөөлөн хүчний бодлогоороо өвлийн олимпийг аюул осолгүй зохион байгуулаад, одоо хойдуултай найрсах бодлогоо явуулж байна.


Тэгэхдээ энэ бүх алхмыг хэрэгжүүлэх арга зам ялгаатай, тийм ялгаа бол саналуудын агуулгын дэргэд сонин биш, зарчмын хувьд Монгол, Өмнөд Солонгосын байр суурь ижил төстэй байгаа нь энэ чиглэлд хамтарч ажиллах боломжийг нээж өгч байна. Ер нь 1991 онд хоёр улс хоёр биендээ үүд хаалгаа нээж, дипломат харилцаа тогтоосноос хойш саадгүй хөгжсөөр, хөгжлийнхөө дээд түвшинд хүрчихсэн хоёр талын харилцаа гэвэл Монгол ба БНСУ-ын харилцааг нэрлэх хэрэгтэй. Энэ харилцаанд Хойд Солонгосын тал гоморхуу хандаж ирсэн, зарим үед хардаж сүйд болдог, итгэл сэтгэлээ татаж авч байгаа аятай (Улаанбаатар дахь ЭСЯ-аа хаах гэх мэт) аашилдаг боловч тэглээ гээд манай улс туйлшраагүй өдий хүрсэн нь том ололт юм. Энх тайвны чиглэлд “Улаанбаатар- Сөүлийн үйл явц” хэрэг дээрээ төлөвшиж байгаа буюу бараг төлөвшчихсөн. Энэ нь “1:5 track” гэх зөвшилцлийн хэлбэрээр цаашаа өрнөж, тэр эргүүлэгтээ хойдуулыг татаад оруулчихвал их том амжилт болж түүхнээ үлдэнэ хэмээн би үздэг. Иймд санаачилга, хамтын ажиллагааг цаашид ажил болгож өргөжүүлэх арга замыг байнга эрэлхийлэх нь чухал юм. Ингэхэд хойд, өмнөд солонгосчуудыг татан оруулаад гурвуулаа, мөн Орос, Хятад, Япон, болж өгвөл Америкийн албан бус төлөөлөгчдийг оролцуулаад (ТББ, эрдэмтэд, сэтгүүлчид, сайн дурынхан гэх мэт) ярих асуудал мундахгүй олон ундран гарч ирэхээр байна. Эхний шатанд хүрээлэн буй орчин, цаг уурын өөрчлөлт, байгалийн гамшиг, хүн мал, амьтны гоц халдварт өвчин, эрчим хүч, хүнс, цэвэр усны хомсдол зэрэг бүс нутгийн орнуудын уламжлалт бус аюулын асуудлаар энэхүү олон талт зөвлөлдөх механизмын үйл явцыг Улаанбаатарт эхлүүлэх хэрэгтэй. Улмаар түүнээсээ бусад салбар руу хүрээг нь тэлэх. Гэхдээ Хойд Солонгосын хамгийн эмзэг сэдвийг тойрч гарч болно. Үүнд дэглэм ба хүний эрх, эдийн засгийн уналт, цөмийн пуужингийн зэвсэглэл, цэрэг арми, их удирдагчийнх нь байр суурь руу нэг хэсэгтээ өнгийж ярилцаж болохгүй болов уу. Ямар ч гэсэн Монгол болон бүс нутгийн бусад сонирхогч оронд нээлттэй болгох олон асуудлыг судалж ярилцах, санал солилцох, ил болгох, тэгснээрээ олон улсын анхааралд хүргэх, тэр тухайгаа Монголын гадаад сурталчилгаа мэдээллээр өргөн цацаж сурталчилбал Монгол маань дэлхийд ахин дахин танигдахад нэмэртэй юм. (Үргэлжлэл бий)



A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Жюничиро Койзуми: Би этгээд биш онцгой хүн

 0 сэтгэгдэл

Японы хамгийн нэр хүндтэй Ерөнхий сайд асантай барьсан үдийн зоог. Токиод үдийн зоогийг эрт барьдаг заншилтай ч Жюничиро Койзуми гуай 11.30-д уулзахыг санал болгоход “асуудалд орлоо доо” гэж бодогдов. Тэрбээр Imperial зочид буудлын дээд давхарт тансаг зэрэглэлийн Aqua Lounge-д тусгай өрөө захиалсан байлаа. Амралтын өдрөөр энд ирсэн Япон хатагтай нар үүдний өрөөнд хөлхөлдөх агаад Ричард Гиртэй төстэй гэгддэг түүний төрх хэвээр байгаа нь надад анхааруулга мэт харагдав. Кофены ширээ тойруулан дөрвөн зөөлөн сандал тавьсан уужим өрөөнд намайг орууллаа. Би яг цагтаа ирсэн хэдий ч 2001-2006 онд Ерөнхий сайд байсан эрхэм хэдийн ирээд хүлээж байсанд эвгүйцэх сэтгэл төрсөн юм. Койзуми гуайн долгиолсон урт үс жаахан бууралтсан ч нүдэнд хоногшсон хэвээ алдсангүй. Тэрбээр хуурайдуухан мэндлээд “Зоог барих завсар ярилцана гэж надад хэлсэн. Гэхдээ би юм идэхгүй” гэв. Сайн эхлэл лав биш. Миний зүрх огшиж, хоёр сонголт үлдлээ. Ахмад улс төрийн зүтгэлтнийг хүчээр хооллох эсвэл дэлхийн хоолны төв Токио хотод “FT-тэй уусан ногоон цай” гэдэг нийтлэл бичих.

Тэрбээр над руу зэмлэнгүй хараад “Би 2009 онд парламентаас гарснаас хойш өдөртөө хоёр хооллож байгаа. Өглөө, оройд. Үдийн хоол хэрэггүй” хэмээн үргэлжлүүлэв. Миний Япон хэл ээдэрч, Койзуми гуай надаас зайгаа барих шиг болсон тул санаачилгыг алдах аюул тулгарав. Коктейлийн өрөө боловч хоолтой л байж таарна. Хөгжим жингэнэх зуур би Imperial-ын түшлэгтэй буйданд тухалж, одоо токиогоос арчигдаж буй 1970-аад оны өрнөдийн тохь тухыг мэдрэв. Японы дайны дараах зөвшилцлийн захиргаат төр улсыг буулгахад бусдаас ихийг хийсэн хүнд асуулт тавихад тохиромжтой суудал шиг санагдлаа. Ерөнхий сайдын хувьд Койзуми Иракт цэрэглэн орохыг дэмжсэний дээр цэргийн гэмт хэрэгтнүүдийг оршуулсан Ясукуни хэмээх сүмд жил бүр мөргөж байв. Тэрбээр хуучинсаг, үндсэрхэг үзлийг хөхиүлж байсан нь эдүгээ Японы улс төрийн хамгийн хүчтэй урсгал болоод буй. Шууданг хувьчилж, зохицуулалтыг багасгах түүний алхам Японы хүнд суртлыг нураасан. Тэрбээр эрх баригч либерал ардчилсан нам дахь уламжлалт ашиг сонирхлын бүлгүүдийг нухчин дарсан Ерөнхий сайдын албанд эрх мэдлийг төвлөрүүлэхэд тусалжээ.

Ноён Койзуми одоо засаг захиргааны шинэ сөргөлдөгч болжээ. Тэрбээр 2011 оны Фукушимагийн ослоос хойш цөмийн эрчим хүчийг эсэргүүцсэн Японы хөдөлгөөнийг тэргүүлж байна. Засгийн газар үлдсэн цөмийн хөдөлгүүрүүд аюулгүй, буцаан ажиллуулж болно хэмээн ухуулж байгаа бол ноён Койзуми үүнийг худал гэдгийг илчлэн улс орноор аялж буй. Хоолны цэс авчрахад дахиад л зүрх огшив. Хавчтай талх, үхрийн махтай гамбургер, ногооны хавчуургатай талх мэтсийг бичсэн харагдана. Койзуми гуай идэхийг хүсэж байж магадгүй авч урам зориг ажиглагдсангүй. 76 настай ч хөнгөн шингэн тэрбээр Японы урт наслалтыг батлах болов уу. “Миний жин бараг өөрчлөгдөөгүй. Энэ цамцыг би 15 жил өмсөж байгаа. 15 жилийн өмнө худалдаж авсан. Багадсан зүйл алга” хэмээв. Дөрвөлжин хээтэй цамцан дээр ягаан зангиа зүүж, цайвар саарал хослол өмсжээ. Токиогийн тогоочид чимээгүй хүлцэлт өчихийн ялдамд би холимог сэндвич идэхээр Койзуми гуайтай хамтарлаа. Миний эвгүйцсэнийг өлссөн мэтээр ойлгосон тэрбээр тахианы мах, ногоотой шөлийг мөн над руу дөхүүлэв. Цөмийн станцын эсрэг үнэнээсээ тэмцэхийн хамт Койзуми бол уран илтгэгч хүн.

Түүний эцэг болон өвөө нь улс төрд чанагдаж, өөрөө лан-ын гал тогоог дамжсан. Гэвч тэрбээр Японы хувьд шинэ маягийн улстөрч. Элвис Преслийг шүтэгч, хувийн үзэлтэй энэ хүн олон нийттэй холбоо тогтоож чаддаг ба цэмбийсэн костюм өмсөж, үсээ толийтол самнасан бусадтай адилгүй. Өөрийнхөө үеийн Жорж Буш, Тони Блэр нараас ялгаатай нь түүний нэр хүнд Иракаас болж унаагүй. Поп урлагт дуртайд нь гайхсан үе тэнгийнхэн нь түүнийг “weirdo” буюу гайхал хэмээн хочилдог. Гэхдээ тэрбээр үүнд баярладаг ч үгүй, гомддог ч үгүй бололтой. Койзуми гуай “улстөрчдийн нүдэнд би этгээд харагддаг байх. Гэхдээ энгийн хүмүүст бол улстөрчид гайхал амьтад биш гэж үү. Кино, кабуки театр, сонгодог хөгжим, Элвис Преслид дуртай болохоор гайхал болчих хэрэг үү. Би зүгээр л тэдгээрт дуртай” гэсэн юм. Тэрбээр henjin хэмээх Япон үгийг сайн орчуулж өгөхийг хүссэнд “этгээд хүн” гэдэг хариулт өгснийг дурсав. Үүнд сэтгэл ханасан тэрбээр “Би бол этгээд ч биш, хачирхалтай ч биш, онцгой хүн” хэмээн ярьдаг. Койзуми гуай тэтгэвэрт гарсандаа тааламжтай байж болох ч 37 настай хүү шинжиро нь эцгийнхээ үзэл бодлыг өвлөж, парламентад суугаа.

Эцгийнхээ улс төрийн ур чадварыг мөн залгамжилсан тул лан-ын дотор залуу Койзуми Ерөнхий сайд болох нь цаг хугацааны асуудал яригддаг аж. Жюничиро хүүгээрээ үнэхээр бахархдаг авч ирээдүйд нь оролцохыг үл хүснэ. тэрбээр “тэр насанд хүрсэн хүн. Би хажууд нь суучихаад зөвлөх шаардлагагүй. шинжиро ажилч хичээнгүй хүн тул олон зүйлийг сурсан нь үнэн. Тэр бүс нутгаар явж, фермерүүдтэй уулзахаас гадна гамшгийн бүсэд очиж танилцдаг. Энэ бол маш чухал” хэмээв. Шинжирогийн эцгээсээ авсан нэг сургамж нь хатуу чанд сахилга бат юм. Засгийн газрыг сандаргаж буй дуулианы талаар ноён Койзуми ярихаас татгалзсан ч Абэгийн хувьд энэ намар дахиад ланын тэргүүнээр сонгогдоход хүндрэлтэй гэлээ. Цөмийн эрчим хүч бол түүний ярих дуртай сэдэв. “Би Ерөнхий сайд байхдаа цөмийн хөдөлгүүр хэрэгтэй гэж боддог байсан. дараа нь долоон жилийн өмнө гуравдугаар сарын 11-нд Фукушимагийн реактор газар хөдлөлт, цунами, нурангид нэрвэгдсэн” гэв. Койзуми цөмийн эрчим хүчний талаар биечлэн судлаад хууртсанаа ойлгожээ. “Цөмийг дэмжигчид аюулгүй, хямд, хязгааргүй эрчим хүчээр хангана гэх мэтээр ярьдаг” хэмээн хэлэхдээ дуу нь чангарч байв.

Тэрбээр “Энэ бүхэн худал. Би Ерөнхий сайд байхдаа цөмийн эрчим хүчийг дэмжсэн. Миний буруу” гээд хуруугаараа ширээ тогшиход шилэн аяганууд чичирхийлнэ. Японы компаниуд Британид цөмийн реактор барих гэж байгааг сануулахад тэрбээр “Британи болих хэрэгтэй. Ийм өндөр үнэтэй мөртөө аюултай зүйл барьж яах нь вэ” гэсэн юм. Миний ард хаалганы бариул дуугарч, Койзуми гуай зөөгчид туслахаар өндөсхийв. Бидний сэндвич ирлээ. Амт гэж авах юмгүй. Токиод Парисаас илүү амтат боов, неаполиос илүү пицца болон хоолонд дурлагсдыг дуу алдуулам тус улсын олон гоё зүйл хийдэгсэн. Гэтэл сэндвич дээр ирэхээр нарийн амт, тансаг үнэр эрсдэлд ордог. Гадна тал нь зөөлөн мөртөө хуурай эдгээр хавчуургатай талх сүмийн цайллагын сүүлийн хоол байвал зохилтой. Цонхоор нар тусаж эхлэхэд Койзуми хүрмээ тайлав. Японоос гадна түүнийг Иракийн эсрэг эвслийг дэмжин Жорж Буштай мөр зэрэгцэн зогсож байснаар нь мэдэх байх. Энх тайванч үндсэн хуультай тул Япон улс байлдахгүй. Гэхдээ Койзуми иракийг эзэлсний дараах мухардалд АНУ-д туслахаар цэргийн хүчээ илгээж, хуулийн заалтын хязгаарыг тэлсэн.

Тэнд үүссэн холион бантан Буш, Блэр нарыг унагасан шиг түүнд нөлөөлөөгүйг зарим талаар дайныг хэрхэн тайлбарласнаас шалтгаалсан гэдэг. ардчиллыг цэргийн хүчээр түгээх нь хэзээ ч Японы зорилго байгаагүй агаад түүний хэлдэг үг нь АНУ, Япон хоёр бол холбоотон гэдэг тайлбар байв. Тэрбээр “Манай холбоотон хүнд байдалд орсон. Тэд ямар ч байсан урагшлах ёстой байв. Бид холбоотноо дэмжихгүй гэдэг бол байж болшгүй зүйл. тэгээд нөхцөл байдал буруутсаны дараа холбоотноо орхино гэдэг Японы хувьд боломжгүй. Би одоо ч зөв гэж боддог” хэмээн өгүүлсэн юм. Түүний хэлснээр АНУ, Японы эвсэл тус улсын хувьд амин чухал бөгөөд энэ нь түүний Ясукуни сүмд очихоо зогсоох нэг шалтгаан байж магадгүй. Койзуми АНУ-ын Ерөнхийлөгч Буштай уулзах үедээ “Хэрэв та намайг Ясукунид битгий оч гэж хэллээ гэхэд би очих л болно” хэмээн тандаж асуусан аж. Харин ноён Буш инээгээд “Би хэзээ ч тэгж хэлэхгүй” гэсэн гэдэг. Одоогийн Ерөнхий сайд Абэ 2013 оноос хойш сүмд очоогүй. Түүний хуучинсаг үзлийн талаар хөндөхөд тэр жаахан ундууцах шиг болов. “Би барууны үзэлтэн үү. Абэ сан ч бас баруунтан биш”.

Тэрбээр Японыг энх тайванч үндсэн хууль нь тодорхойлдог агаад олон улсын тавцанд онцгой тоглогч болгодог хэмээв. “Бид гадаадад зөвхөн хүмүүнлэгийн дэмжлэг үзүүлдэг. Цэргийнх биш. гадаадад цэргээ байрлуулах нь одоо ч буруу зүйл үү” гэлээ. Ноён Койзуми Хятадтай харилцаагаа сайжруулахыг дэмждэг ч АНУ-ыг нэгдүгээрт тавьдаг. “Зарим хүн биднийг АНУ-аас жаахан хөндийрч, Хятадтай ойртохыг зөвлөдөг. Гэвч АНУ-тай харилцаа сайн байхын хэрээр Хятадтай харилцаа сайжирна гэдгийг ойлгох нь маш чухал” хэмээн тайлбарлав. Хачиртай талхны хагас нь тавган дээр үлдлээ. Бидний хэн нь ч дуусгахыг хүссэнгүй. Би ноён Койзумигээс одоо цагаа хэрхэн өнгөрөөж байгаа талаар асуулаа. Цөмийн эсрэг тэмцлээс гадна тэр унтаж, уншиж, кино үзэж, хөгжим сонсож байгаа гэнэ. Зөвлөх ном байна уу гэхэд наоки хиакутагийн A Man Called Pirate (дээрэмчин нэртэй хүн) роман, өнгөрсөн оны диснейгийн мюзикл гоо бүсгүй ба араатныг санал болгов. Энэ Койзумид л тохирох сонголт. Олон улстөрч ийм асуултын хариуд гоц ухаанаа гайхуулахыг оролдоно. Гэхдээ Койзуми л лав биш. Эцэст нь бид хоёр FT-тай барьсан үдийн зоогийг хэн төлөх дээр тэмцэлдэв. Тэрбээр зөвшөөрөхийн өмнө гайхсан зөөгчид миний зочин төлбөрийг хийнэ гэсэн юм. Тэгээд хэт идэвхтэй шүтэн бишрэгч байх вий гэсэн шиг дээд давхрын хүлээлгийн танхимыг гүйлгэн харснаа олны дунд уусан одлоо.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Lhamour долоон улсад бүтээгдэхүүнээ экспортолно

 0 сэтгэгдэл


“Одоогоос дөрвөн жилийн өмнө гэртээ анхны бүтээгдэхүүнээ үйлдвэрлэж байлаа. Эхнээсээ л Монголоор овоглосон олон улсын брэнд бий болгохыг зорьсон. Гэхдээ бүтээгдэхүүнээ ийм хурдан экспортод гаргана гэж огт бодоогүй” хэмээн Д.Хулан ярилаа. Д.Хулан бол гоо сайхны Lhamour брэндийг үүсгэн байгуулагч, өдгөө компанийнхаа ерөнхий захирал, ерөнхий технологичийг хийдэг бүсгүй. Монголын хэрэглэгчдэд хэдийнэ танил болж, дотоодын зах зээлд байр сууриа олсон тус брэнд өнгөрсөн жил олон улсын тавцанд анхлан гарсан. Одоогоор Хонконг, Тайвань, АНУ, Канадад бүтээгдэхүүнээ нийлүүлж байгаа бол удахгүй Тайланд, Австрали, Энэтхэг рүү экспортлох үүд хаалга нээгджээ. Хамгийн сүүлд Энэтхэгийн Treasurehunt компани Lhamourыг экспортлох хүсэлтээ тавьж, өдгөө яриа хэлэлцээр эцсийн шатандаа орсон байна. “2018 он бидний хувьд маш чухал жил байлаа. өнгөрсөн жил анхны экспортоо хийсэн бол энэ жил хэд хэдэн орныг нэмсэн.

Дөрвөн жилийн өмнө гэртээ эхлүүлсэн жижиг бизнес маань өргөжөөд, бүтээгдэхүүнээ экспортлох хэмжээнд хүрнэ гэдэг яах аргагүй онцгой амжилт. Сонирхолтой нь бүтээгдэхүүний маань хэрэглэгчид манай дистрибьютер болоод байгаа. Бүтээгдэхүүнийг өөрийн биеэр мэдэрч, бидний философийг ойлгодог болсон хүмүүс тухайн улс орондоо энэ философийг түгээж, гадаадын хэрэглэгч нарт эрүүл бүтээгдэхүүн хүргэе гэсэн үндсэн дээр дистрибьютер болж байна. Бид жилийн эцэст долоон орон руу бүтээгдэхүүнээ экспортлохоор төлөвлөж байгаа” хэмээн Д.Хулан нэмж хэлсэн юм.


-Бүтээгдэхүүнээ олон улсад гаргахад ямар саад бэрхшээл тулгардаг вэ?

-Бид Монголын гоо сайхны бүтээгдэхүүний экспортын 90 хувийг дангаараа хийж байгаа. Экспортоо бага багаар нэмэгдүүлсээр л байна. Мэдээж арьсанд шууд нөлөөлөх бүтээгдэхүүн учраас экспорт хийхийн тулд цөөнгүй бичиг баримт бүрдүүлж, олон шалгуурыг давах ёстой. Эхний экспортоо хийхийн тулд олон сарын хөдөлмөр орно. Өнгөрсөн жил бид анхны экспортоо хийсэн бол энэ жил дистрибьютерийн уулзалтаа Улаанбаатарт анх удаа зохион байгууллаа. Энэ бол Монгол улсыг сурталчлах нэг боломж. Хамгийн сүүлд гэхэд Энэтхэг улсаас дистрибьютер компанийн төлөөлөл ирээд байна. Ирэх жил таван орноос дистрибьютер урьж ирүүлэхээр төлөвлөсөн. Бүтээгдэхүүнээ экспортод гаргахад хүндрэл бэрхшээл гарах нь мэдээж. Гэхдээ дийлэнх нь Монгол талаасаа байдаг. Жишээ нь, төлбөр тооцооны асуудал их хүнд. Мөн далайд гарцгүй орон учраас тээврийн зардал өндөр. Энэтхэг рүү гэхэд Монголын талаас хийсэн экспорт бараг байдаггүй. Бидний харьцаж байгаа тээвэр зуучийн компаниуд Энэтхэгт бараа нийлүүлэх ямар ч туршлагагүй. Өмнө нь Канад руу экспорт хийхэд бас л иймэрхүү бэрхшээлтэй тулгарч байсан. Туршлагагүйгээсээ болоод эвгүй байдалд ч орж байсан удаатай. Гэхдээ хэцүү ч гэсэн бид эхлэлийг нь тавих ёстой. Энэ нь дараа дараагийн хүмүүст тус болно.

-Танай бүтээгдэхүүн юугаараа онцлог болоод гаднынхны анхаарлыг татаад байна вэ?

-Дэлхий дахинд олон компани гоо сайхны бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг. Харин бид бүтээгдэхүүнээ ямар байдлаар Монголын түүхий эдтэй хослуулж болох вэ, олон улсад жишиг болсон байгалийн гаралтай бүтээгдэхүүний трэндтэй ямар байдлаар нийцүүлэх вэ гэж их бодсон. Жишээ нь, хонины сүүлний тос, жамц давс зэрэг түүхий эдийг онцлог байдлаар оруулсан нь бидний давуу тал. Нөгөө талаар бүгдийг өөрсдөө үйлдвэрлэдгээрээ бусдаас ялгарна. Түүхий эд боловсруулахаас авахуулаад эцсийн бүтээгдэхүүн гарах хүртэлх бүх шат дамжлагыг өөрсдөө хийдэг. Анх ванны бөмбөг, саван, уруул өнгөлөгч гэсэн гурван бүтээгдэхүүнтэй байсан бол одоо 60 төрлийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг боллоо. Манай компани 30 гаруй ажилтантай, дийлэнх нь эмэгтэйчүүд. Бид эмэгтэйчүүдийг өөрийн гэсэн ажил, зорилго, мөрөөдөлтэй болгоход туслахыг хичээдэг. Тиймээс охидод чиглэсэн хөтөлбөрийг байнга зарладаг. Мөн эмэгтэйчүүдийн гарааны бизнесийг дэмжихэд их анхаардаг. Манай дистрибьютерууд ихэвчлэн гарааны бизнес хийж эхэлсэн эмэгтэйчүүд.

Гоо сайхны гэхээсээ илүү эрүүлжүүлэх бүтээгдэхүүн гэж ойлгож болно

Манайх эрэгтэй, эмэгтэй, хөгшин, залуу, хүүхэд гээд бүх хүнд зориулсан бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг. Эрүүл мэндэд тустай бүтээгдэхүүн гэдэг нь хамгийн гол онцлог. Өөрөөр хэлбэл, гоо сайхны гэхээсээ илүү эрүүлжүүлэх бүтээгдэхүүн гэж ойлгож болно. Манай түүхий эдийн хослол маш сонирхолтой. Жишээ нь халгай, ганга, сарлагийн сүүг нэрлэж болно. Саванг цэвэр сарлагийн сүүгээр хийснээр арьсны архаг өвчтэй хүмүүс ч хэрэглэх боломжтой болсон. Одоо харшил гэдэг зүйл дэлхийн бүх л улс оронд эрс нэмэгдэж байна. Харшилтай хүмүүс гоо сайхны бүтээгдэхүүн тэр бүр хэрэглэж чаддаггүй. Харин бид харшилтай хүмүүст зориулаад өнгөгүй, үнэргүй бүтээгдэхүүн хийж байгаа. Арьсыг эрүүлжүүлж, дотроос нь эрүүл болгоно гэсэн үг.

-Бүтээгдэхүүнийхээ орцыг хэрхэн гаргаж авдаг нь сонирхол татаж байна?

-Би олон улсын органик гоо сайхны химийн найрлагын дипломтой. Англи улсад энэ чиглэлээр суралцаж төгссөн юм. Органик гоо сайхны бүтээгдэхүүнд химийн бодис ороогүй болохоор хэдэн юм хооронд нь нийлүүлээд болчихно, амархан ажил гэж хүмүүс боддог. Гэхдээ энэ бол олон улсын стандарттай бүхэл бүтэн шинжлэх ухаан. Монгол шиг ийм сайхан баялаг оронд асар их нөөц бий. Олон жилийн турш уламжлан хэрэглэж байсан зүйлийг л манай компани орчин үеийн хэрэглээ болгож өгч байгаа юм.

-Зах зээлд өрсөлдөхөд үнэ чухал нөлөө үзүүлнэ. Танай бүтээгдэхүүний үнийг сонирхож болох уу?

-Анх үйлдвэрлэлээ эхлэхэд хүмүүс “Жирийн нэг саван яагаад ийм үнэтэй байгаа юм” гэх мэтээр асуудаг байсан. Харин одоо бол манай байнгын хэрэглэгч нар “дэндүү хямдхан санагдаж байна. Ийм бүтээгдэхүүнийг гадаадаас хэзээ ч ийм үнээр олж чадахгүй” гэдэг. Олон улсад бол манай бүтээгдэхүүн яг боломжийн үнэтэй, айхтар өндөр биш, бас хямдхан биш. Гар аргаар үйлдвэрлэдэг гэдэг утгаараа бүтээгдэхүүн бүр өөр. Нэг төрлийг цөөн тоогоор хийдэг, массын үйлдвэрлэл биш болохоор жирийн бүтээгдэхүүнийг бодвол арай үнэтэй. Гэхдээ гар аргаар хийсэн гэдэг нь бидний бас нэг үнэ цэнэ. Гар аргаар үйлдвэрлэсэн үнэ цэнээ бид хэзээ ч алдахгүй гэж боддог. Манай бүтээгдэхүүн ерөнхийдөө 5-30 мянган төгрөгийн хооронд зарагдаж байгаа.

-Та яриандаа үнэ цэнэ гэж хэд хэд дурдлаа. Компанийн үнэ цэнийн талаар илүү тодруулж өгнө үү?

-Бидний хувьд үнэ цэнэ гэдэг зүйл анхнаасаа чухал байсан. Эрүүл бүтээгдэхүүн гэхээсээ илүү эрүүл нийгмийг бий болгохоор зорьж буй нь бидний хамгийн гол үнэ цэнэ. Lhamourын бүтээгдэхүүн бол бидний алсын зорилгод хүрэх хэрэгсэл юм. Бид бүтээгдэхүүнээрээ дамжуулаад өөрийгөө хайрлаж, эрүүл мэнддээ анхаарал тавиарай гэсэн мессежийг хүмүүст хүргэхийг зорьж байна. Бид одоогоор шангри-ла, их дэлгүүр, Зайсан хилл гэсэн гурван газар салбар дэлгүүрээ ажиллуулж байгаа. Борлуулалт жил ирэх тусам нэмэгдэж, байнгын худалдан авагчтай болсон. Хүмүүс ихэвчлэн гэр бүлээрээ хэрэглэдэг юм. Нэг үеэ бодвол залуучууд манай бүтээгдэхүүнийг их сонгож байгаа. Бүтээгдэхүүний чанараас гадна цаад компани нь юунд тэмүүлж байна, нийгэмд ямар хэрэгтэй юм хийх гээд байгааг хүмүүс мэддэг болсон. Бид хүүхэд, залуучууд, ээжүүд, эмэгтэйчүүд рүү чиглэсэн хөтөлбөр хийдэг. Манай бизнес өргөжин тэлэх тусам эдгээр хөтөлбөрөө улам эрчимжүүлнэ. Ерөнхийдөө манай бүтээгдэхүүний үнэ цэнийг харж гаднын компаниуд холбогддог болохоор аль ч улсад зарах боломжтой гэж бодож байгаа.

Д.Хулан гадаадад цөөнгүй жил суралцсан. Монгол гэхээр гаднынхан бараг мэддэггүй, Монголын брэнд гэж сонссон хүн байдаггүй нь харамсалтай санагддаг байж. Тиймээс Монголын нэрийг олон улсад гаргасан бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхээр зорьж, Lhamour брэндийг бий болгосон гэдгээ тэрбээр сонирхуулсан. Түүний хүсэл, зорилго эхнээсээ ийнхүү биелж, олон улсад танигдаад эхэлжээ.

Самридди Пандей: Lhamour Энэтхэгт амжилт олж чадна

Lhamour брэндийг эх орондоо нийлүүлэхээр яриа хэлэлцээ өрнүүлж буй Энэтхэгийн Treasurehunt компанийн захирал Самридди Пандей Монголд ирээд байна. Түүнээс зарим зүйлийг тодрууллаа.

-Яагаад Монголын бүтээгдэхүүнийг эх орондоо борлуулахаар шийдсэн юм бэ. Юу нь илүү таалагдав?

-Өнгөрсөн жилийн арванхоёрдугаар сараас Lhamour-ыг анх мэддэг болсон. Ах маань Сингапурт зочлоод буцахдаа Lhamour-ын бүтээгдэхүүнийг гэр бүлийнхэндээ бэлэг болгон авчирсан юм. Ахын эхнэр гарын тос, биеийн тосыг нь хэрэглэж үзэхэд маш их таалагдсан юм билээ. Ингээд гэрийнхэндээ хэлсэн. Үүнээс хойш Lhamourын бүтээгдэхүүнийг судалж, анх бий болсон түүхийг уншаад Энэтхэгийн хэрэглэгчдэд хүргэхийг хүссэн юм. Бид багаасаа байгальд ээлтэй байх, байгалийн гаралтай бүтээгдэхүүн хэрэглэхийн үнэ цэнийг мэдэрч өссөн хүмүүс. Lhamour-ын түүх болон үнэ цэнэ бидэнд гүн сэтгэгдэл төрүүлсэн. Тиймээс энэ бүтээгдэхүүнийг Энэтхэгт түгээх бизнес эрхлэхээр шийдсэн юм.

-Компанийнхаа талаар сонирхуулаач?

-Манай гэр бүлийнхэн бүгд дор бүрнээ ажил хийдэг байлаа. Харин Lhamour-ын талаар мэдсэний дараа гэр бүлээрээ гарааны бизнес эхлүүлэхээр шийдэж энэ компаниа байгуулсан юм.

-Энэтхэг бол тэрбум гаруй хүн амтай асар том зах зээл. Lhamour брэнд танай зах зээлд хэр амжилт олох бол?

-Амжилт олох магадлал маш өндөр гэж бодож байгаа. Яагаад гэвэл зөвхөн Энэтхэг гэлтгүйдэлхий нийтээрээ байгалийн гаралтай бүтээгдэхүүнийг илүүд үзэж байна. Энэтхэгт маш олон байгалийн гаралтай бүтээгдэхүүн байдаг. Манай улсын олон бүсгүй өөрсдийн гарааны компаниа байгуулаад явж байна. Ерөнхийдөө байгалийн гаралтай бүтээгдэхүүний ач холбогдлыг сайн ойлгодог болсон. Гэхдээ байгальд ээлтэй, өөрийн гэсэн үнэ цэнэтэй компанийг сонгох хандлага давамгайлж байгаа. Тиймээс Lhamour зах зээлд байр сууриа олж чадна гэж бодож байна.

-Жирийн хэрэглэгчийн хувьд асуухад Lhamour-ын ямар бүтээгдэхүүн илүү таалагдав?

-Чацарганатай биеийн тосыг хамгийн их хэрэглэдэг. Энэтхэгийн цаг агаарт нийцдэг болохоор миний арьсыг их гоё болгосон.

-Энэтхэгчүүд монголчуудын талаар хэр ойлголттой байдаг вэ. Монголын компани гоо сайхны бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж, экспортолж байгааг ямраар харж байгаа бол?

-Би Lhamour-той холбогдож, дистрибьютер хийж эхэлснээс хойш долоон сар өнгөрч байна. Найз нөхөд маань миний хийж байгаа ажлыг их асуудаг. Гэхдээ тэдний ихэнх нь Монголыг сайн мэддэггүй. Харин мэддэг хүмүүс нь үзэсгэлэнтэй сайхан байгальтай гэж ам сайтай байдаг. Миний хувьд Монгол гэж онцгой улсыг мэддэг боллоо, өөрийн биеэр ирж үзлээ. Ингэснээр илүү их эрч хүч нэмэгдэж байна. Монголд ирээд маш их сэтгэл хөдөллөө. Энэ компанийн талаар, бүтээгдэхүүнтэй холбоотой бүх л зүйлийг мэдэх хүсэлтэй. Тэгээд Энэтхэг рүүгээ хурдхан буцаж, бүтээгдэхүүнээ борлуулахыг хүсэж байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Нийслэлийн өмчит ААН-үүд 16.2 тэрбум төгрөгийн алдагдалтай ажиллажээ

​Хотын захиргаа шинэ барилга барих байршлаа тогтож, газраа авчээ​

 0 сэтгэгдэл

НИТХ-ын тэргүүлэгчдийн ээлжит хуралдаан болж, нийслэлийнхний анхаарлыг татаж буй хоёр ч асуудлыг хэлэлцэв. Нийслэлийн өмчийн харилцааны газраас 2017 онд нийслэлийн өмчит аж ахуй нэгжүүд хэр ашигтай ажилласан болон цэвэр ашгаас нийслэлийн төсөвт төвлөрүүлэх ногдол ашгийн талаар танилцууллаа. Мөн Яармагт баригдах хотын захиргааны шинэ барилгын зураг төслийг танилцуулж газрын асуудлыг шийдвэрлэв.

ТӨВ ЦЭНГЭЛДЭХ ХҮРЭЭЛЭН ДОЛООХОН САЯ ТӨГРӨГИЙН АШИГ ОЛЖЭЭ

Нийслэлийн хэмжээнд 2017 онд 32 орон нутгийн өмчит үйлдвэрийн газар (ОНӨҮГ) үйл ажиллагаа явуулсан байна. Үүний 20 нь орон нутгийн өмчит аж ахуйн тооцоот үйлдвэрийн газар, 12 нь орон нутгийн өмчит төсөвт үйлдвэрийн газар юм. Дээрх ОНӨҮГ-ууд өнгөрсөн жил 244.4 тэрбум төгрөгийн орлого олж, 260.6 тэрбум төгрөгийн зардал гарган 16.2 тэрбум төгрөгийн алдагдалтай ажилласан байна. Задлаад үзвэл, аж ахуйн тооцоот 20 үйлдвэрийн газрын ес нь 2.3 тэрбум төгрөгийн цэвэр ашигтай ажилласан бол 11 нь 18.5 тэрбум төгрөгийн алдагдалтай ажиллажээ. Ингэснээр аж ахуйн тооцоот үйлдвэрийн газрын цэвэр ашиг 1.5 тэрбум төгрөг болжээ. Нийслэлийн өмчийн харилцааны газраас дээрх 1.5 тэрбум төгрөгийн 30 хувь буюу 440.3 сая төгрөгийг нийслэлийн төсөвт төвлөрүүлэх тогтоолын төслийг оруулж ирсэн. Харин НИТХ-ын тэргүүлэгчид ногдол ашгийн 30 хувийг нийслэлийн төсөвт төвлөрүүлдэг өнгөрсөн жилүүдийн тогтолцоог өөрчлөх ёстой гэсэн байр сууринд нэгдэж, 100 хувь нийслэлийн төсөвт авах шийдвэрт хүрэв. Мөн энэ үеэр нийслэлийн өмч оролцсон хувьцаат компаниудын асуудал хөндөгдөж тэргүүлэгчдийг бухимдуулав. Нийслэл гурван ч хувьцаат компанид хувь эзэмшдэг аж. Тухайлбал, “Төв цэнгэлдэх хүрээлэн” ХХК-ийн 49 хувийг эзэмшдэг. Гэсэн атлаа наадмаа гуйх шахуу зохион байгуулдаг, наадам хийхийн тулд хувийн өмчийн байгууллагын бүх засвар үйлчилгээг хийж өгдөг, одоо тэнд баар, үйлчилгээний газар ажилладаг ч долоохон сая төгрөгийн ашиг өгсөн нь чамлалттай гэж тэргүүлэгчид шүүмжлэв.

ХОТЫН ЗАХИРГАА “ТЕМПЛЭНД” ХХК-ИАС ТАВАН ГА ГАЗРАА АВНА

Нийслэлийн засаг захиргааны шинэ төвийг Яармагт барих шийдвэр аль эрт гарсан ч хаана баригдах нь тодорхойгүй байсан юм. Тэгвэл Нийслэлийн ерөнхий төлөвлөгөөний газар хотын захиргааны шинэ төвийн байршлыг тогтож, зураг төсөл боловсруулснаа НИТХ-ын тэргүүлэгчдэд танилцууллаа. Нийслэлийн захиргааны шинэ төвийг Яармагийн зам дагуу 34-р сургуулийн эсрэг талд барихаар тогтож “Темплэнд” ХХК-ийн эзэмшиж буй есөн га газраас таван га-г нь авахаар тохиролцон гэрээ хийжээ. Тэнд Улаанбаатар хотын засаг захиргааны таван блок барилга баригдах бөгөөд нийслэлийн харьяа газар, агентлагуудыг төвлөрүүлэхээр төлөвлөж байгаа аж. Мөн нийслэл хотын түүхийг харуулсан музей, иргэдэд зориулсан амралтын бүс байгуулах юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Нөхөн сонгуультай холбоотой бас нэгэн маргаан дэгдэх нь

Иргэдээс гарсан гомдлыг “гэнэт зарлагдсан сонгууль” гэж аргалахаар тохиролцсон уу​

 0 сэтгэгдэл

Сонгуулийн ерөнхий хороо өнгөрсөн долоо хоногт УИХ-ын сонгуулийн 42 дугаар тойргийн нөхөн сонгуульд оролцуулахаар 13 намыг бүртгэж, батламж олгосон. Нөхөн сонгуульд АН, МАН, МАХН, Хөдөлмөрийн үндэсний нам, Дэлхийн монголчууд нам, Үнэн ба зөв нам, Монголын ногоон нам, Эрх чөлөөг хэрэгжүүлэгч нам, Монгол үндэсний ардчилсан нам, Зон олны нам, Монгол консерватив нам, Ард түмнээ хайрлая нам, Бүгд найрамдах нам оролцохоор батламжаа гардсан. Батламжаа авсан намууд энэ сарын 31-ний өдрөөс ирэх сарын 4-нийг дуустал хугацаанд нэр дэвшигчдээ тодруулах юм. Мөн бие даагчид энэ сарын 20- ны дотор мөрийн хөтөлбөрөө үндэсний аудитын газраар шалгуулна. Улмаар долоо хоногийн хугацаанд нөхөн сонгууль явагдаж буй Хэнтий аймгийн Жаргалтхаан, Мөрөн, Хэрлэн сумаас 801-ээс доошгүй тооны сонгогчийн гарын үсэг цуглуулах болзол ханган СЕХ-д бүртгүүлэх учиртай. Гэхдээ үүнээс наана нөхөн сонгууль болох эсэхийг шийдэх олон үйл явдал өрнөх бололтой. СЕХ өнгөрсөн долоо хоногт ИЗНН-ыг 2016 оны УИХ-ын сонгуулийн санхүүгийн тайлангаа өгөөгүй гэх үндэслэлээр энэ удаагийн сонгуульд оролцуулахгүй байхаар шийдвэрлэсэн нь бас нэгэн маргааны эхлэл болж байна. СЕХ-ны гаргасан тогтоолын эсрэг ИЗНН мэдэгдэл гаргаж, зарга үүсгэхээр болжээ.

Тус намын мэдэгдэлд “ИЗНН-ыг энэ удаагийн нөхөн сонгуульд оролцуулахгүй гэж СЕХ 2016 онд хяссан шигээ дахин муйхарлав. Монгол улсын дээд хууль бол үндсэн хууль бөлгөө. Үндсэн хуульд сонгох, сонгогдох эрхийг бүрнээ тодорхойлж, хэнбугай нь ч дур мэдэн халдаж болохгүйг тов тодорхой зааж өгсөн атал тэд 2016 онд ИЗНН-ыг сонгуульд оруулахгүй гэж муйхарласан алдаагаа СЕХ дахин давтав. Улс төрийн нам сонгуульд оролцсон тайлангаа хоцроосон, өгөөгүй бол торгохоос бус өөрөөр эрхэнд нь халдах эрхгүйг үндсэн хуулийн цэц их суудлаараа хуралдан баталгаажуулж, дээд шүүх үндсэн хуулийн заалтыг баримтлан Сонгуулийн ерөнхий хорооны 2016 оны балмад шийдвэрийг цуцалсан билээ. Энэ бол Монгол улсад хэн дуртай нь хууль зохиож, зохиосон хуулийнхаа дагуу бусдын эрхэнд чөлөөтэй халддаг, МАНАН-д үйлчилдэг болсныг дахин батлан харуулав. Тайлангийн тухайд намын уг ажлыг хариуцаж байсан этгээдэд зэмлэл хүлээлгэн сонгуульт албанаас нь огцруулсан ба холбогдох арга хэмжээг авсан. Бид зохих ёсоор эрхээ эдлэхийн тулд холбогдох байгууллагад хандах болно” гэжээ. Тус намынхан СЕХ-г үндсэн хууль болон Сонгуулийн тухай хуулийг зөрчсөн шийдвэр гаргасан гэдгээр Захиргааны хэргийн шүүх болон дээд шүүхэд хандахаар болж байна.

Ингэснээр нөхөн сонгуультай холбоотой бас нэгэн маргаан дэгдэж СЕХ-ны ажил нэмэгдэх нь. Мордохын хазгай гэгчээр батлагдахдаа л хэл ам, хөрөнгө мөнгөний гачаалтай зарлагдсан нөхөн сонгуулийн үйл явц ч СЕХ-ныхныг багагүй зовоох шинжтэй. Өнгөрсөн сард иргэдийн төлөөлөл мөн л УИХ-ын 42-р тойргийн нөхөн сонгууль явуулах УИХ-ын тогтоол холбогдох хуулиудыг зөрчсөн гэж Цэцэд хандсан. Үндсэн хуулийн цэц ч иргэдийн өргөдлийн дагуу дунд суудлын хуралдаанаа энэ сарын 22-нд хийхээр товлоод байна. Харин өнгөрсөн долоо хоногт улс төрийн хүрээнд нөхөн сонгуультай холбоотой маргааныг нэг талд нь шийдвэрлэхээр тохиролцсон чимээ МАН-ын бага хурлын танхимаас сонсогдсон нь нэгийг хэлээд байна. Улс төрийн намууд сонгуульд оролцох эсэхээ шийдэх мөчид СЕХ, ҮХЦ-ээс нөхөн сонгууль баараггүй болно гэсэн амлалт авсан гэх шуум байгаа. Тэр нь иргэдээс гарсан гомдлыг “гэнэт зарлагдсан сонгууль” гэдгээр аргалж өнгөрөөхөөр тохиролцсон тухай. Ийм ярианы үндсэн дээр ч нөхөн сонгууль асуудалгүй явагдана гэсэн бат нот итгэлтэйгээр намууд сонгуульд оролцох хүсэлтээ илэрхийлсэн биз. СЕХ-ноос батламжаа гардаж сонгуульд оролцохоор шулуудсан намууд Хэнтийд сонгуулийн штабаа байгуулж, үйл ажиллагаагаа идэвхжүүлж эхлээд байна. Үүгээр УИХ-ын тогтоолтой холбоотой маргаан бараг нэг талдаа гарч байх шиг. Харин энэ маргаантай зөрөөд ИЗНН-ын гомдлын мөрөөр СЕХ Захиргааны хэргийн шүүх, улмаар дээд шүүхийн хаалга татах нь тодорхой боллоо.