A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/186/

Монгол ба Ардчилсан Солонгос-1

Хөгжлийнхөө дээд түвшинд хүрчихсэн хоёр талын харилцаа гэвэл Монгол ба БНСУ-ын харилцааг нэрлэх хэрэгтэй

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/186/

Энэ жил дипломат харилцаа тогтоосны 70 жилийн ой, мөн БНАСАУ, БНСУ үүсэн байгуулагдсаны 70 жилийн ой гээд Солонгосын хойг руу нүд бэлчээх шалтаг шалтгаан мундахгүй тохиож байна. Тухайн үеийн БНМАУ, БНАСАУ хоёр харилцан бие биеэ хүлээн зөвшөөрч, дипломат харилцаа тогтоосон, харилцан Элчин сайд нараа томилж, ЭСЯ- даа харилцан нээсэн зэрэг түүх энд дэлгэхгүй. Харин нэн адармаатай, бас сонин түүх дэлгэж үндсэн нийтлэлдээ оръё. 1940-1990-ээд оныг хамарсан маш нууц мэдээллүүдээ АНУ-ын Тагнуулын Төв газар анх удаа ил гаргасан дотор Солонгосын дайнд цэрэг илгээж байлдуулах гэж байсан БНМАУ- ын тухай мэдээлэл палхийтэл ил болох нь тэр. Солонгосын дайны фронтоос америкийн тагнуулчид төвдөө илгээсэн, эсвэл Москва- Бээжингийн хоорондын нууц шифрийг Америк замаас нь олзлон авсны алин нь ч байж болно. Солонгосын дайнд Монголын цэрэг дайчдыг оролцуулах саналыг Хойд Солонгосын удирдагч Ким Ир Сен тавьж байжээ. Тэгэхдээ Улаанбаатар хандсан бус Москвад их багш Сталинд хандан, ази царайтай, царай зүсээр огтын ялгарахгүй Монгол, Казах, Кыргыз, Төв


Азийнхнаас хэд хэдэн дивиз бүрдүүлэн ирүүлэхийг хүссэн бололтой юм. Үүнийгээ зөвшөөрүүлэхээр Зөвлөлт, Хятад, улмаар Монголын талтай нууц уулзалт хийсэн ба Хойд Солонгосын нэг удирдагч Хе Ги И (Алексей Иванович Хегай буюу Зөвлөлтөд төрж өссөн зөвлөлтийн оросжсон солонгос) 1952 оны арванхоёрдугаар сард Монголд айлчлаад дараа нь Зөвлөлтөд очихдоо 5-6 дивиз цэрэг Монгол, Зөвлөлтөөс Солонгосын дайнд оролцуулах, үүнд Зөвлөлтийн Дундад Азиас ази гаралтай иргэдээс гурван механикжсан дивиз бүрдүүлж очуулахыг хүссэн гэсэн мэдээлэл ТТГ-ын баримтын санд байх аж. Тиймдээ ч Монголын ардын армийн зарим ангийг Дорнод аймаг руу татан төвлөрүүлж, хэрэгтэй цаг үед нь газраар БНХАУ-ын хил давуулж, тэндээсээ Зүүн хойд Азид хүргэж, улмаар Солонгосын хил давуулахаар ярилцсан тухай мэдээ мэр сэр олж сонссон юм байна. Хэрэв энэ асуудал бүтэхгүй өнгөрөх аваас суртал нэвтрүүлгийн зорилгоор ядаж цөөн тоотой цэрэг очуулахыг Ким Ир Сен шалж шавдуулж байсан гэнэ. ТТГ-ын ил болгосон мэдээлэлд бичсэнээр, тэр үеийнхээр шавхаад шавхаад Монголын зэвсэгт хүчний 85 хувь нь 5-6 дивиз арай чүй бүрдэх тул тэгж цэрэг илгээх магадлал бага, харин үзэл суртлын зорилгоор 10 мянган цэрэг, офицер илгээчих бололцоо байсан гэсэн байна. Суртал нэвтрүүлгийн зорилгоор Зөвлөлт, Монголын цэрэг очуулна гэсэн Ким Ир Сений санааг ойлгож болно.


Учир нь Солонгосын дайн дэгдсэний дараахан НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлөл зөвлөлтгүйгээр хуралдаад НҮБ-ын мандаттай олон үндэстний хүчнийг Солонгосын хойгт илгээх шийдвэр гаргачихсан. Дор wikipedia. org лавлах сайтад тавигдсан харьцуулсан жагсаалтад БНМАУ гэсэн бичгийг харж байгаа байх. Нэг талд нь ийм олон улс орон эвсэл болоод БНАСАУ-ыг бөөрөлхөж байхад нөгөө талд нь ганцаардсан Ким Ир Сен эвсэл бүрдүүлэхийг хүсэх нь тухайн цагтаа коммунист ертөнцөд зөвтгөгдөхөөр үйлс байсан биз ээ. Тэртээх 60 гаруй жилийн түүх тэгсгээд өндөрлөсөн. Солонгосын хойг нь “Хүйтэн дайн”-ы цайз бэхлэлтээрээ үлдсэн. Одоо ч тийм байгаа. Солонгосын дайныг 1953 онд дуусгаад гал зогсоосноос өөрөөр энх амгаланг тогтоосон хоёр талын ба олон талын гэрээ байгуулагдаагүй учраас эдүгээг хүртэл дайн түр зогссон нутаг гэдгээр тодорхойлогдоно. 1954 онд Женевт олон улсын бага хурлаар СССР, БНХАУ, Их Британи, АНУ, Францын Гадаад хэргийн сайд нар чуулаад Солонгосын ба Энэтхэг-Хятадын хойгийн асуудал хэлэлцэхэд Солонгосыг эргэж нийлүүлэх асуудал няцаагдаад замхраад алга болсноос хойш олон улсын ямар нэг том санаачилга гаралгүй явсаар өнөө хүрчээ. Эдүгээ хоёр Солонгосын дээд хэмжээний уузлалт, мөн АНУ ба БНАСАУ-ын уулзалтыг дэлхий нийт чих тавин итгэл алдран хүлээж буй. Учир нь өмнөх түүхээс цухас дурдлаа. Хойдуулын аман заналхийлэл, пуужинт- цөмийн зэвсгийн хийрхэл зэргээс дэлхий дахин цочирдсон, залхсан тул тэр хоёр уулзалт мөс хагалсан, салхи хагалсан лут үйлс болох учиртай санж. Солонгосын хойг нь даян дэлхийн даяаршил, эдийн засаг, нийгэм-соёлын харилцан хамаарлын гадна сугарч үлдэх аргагүй болсноо хүлээн зөвшөөрч, тэгж уулзахыг зөвшөөрсөн байх хэмээн сэтгэлээ хуурах нь нэг хэсэгтээ зөв. Тийм харилцан хамаарал улам өсөн нэмэгдэж, аюулгүй байдлыг хангах уламжлалт бус нийтлэг зорилтууд тулгамдсан асуудал болж байгаа энэ цаг үед энэ чухал үйлсээс Монгол маань яахин сугарч үлдэх, хоцорч хөдлөх вий гэхгүйн тулд Улаанбаатарт Трамп ба Ким Жон Ун нарын уулзалтыг зохион байгуулахыг санаачилсан болов уу.


Олон талт зөвлөлдөх механизмын үйл явцыг Улаанбаатарт эхлүүлэх хэрэгтэй


Гэхдээ улс төр, стратегийн хувьд нэр бүхий гурван этгээдийн (БНАСАУ-АНУ-БНСУ) итгэлцлийн түвшин маш доогуур, зөрчил маргаан, өдөөн хатгалга, тогтворгүй байдал үргэлжилсээр ирсэн, заримдаа даамжрах шинжтэй байсан зэргийг харгалзвал зарласан хоёр уулзалт хойшлох буюу бүр цуцлагдчихад гайхах зүйлгүй. Ингүүлэхгүйн тулд хоёр Солонгостой хоёулантай нь найрсаг харилцаатай, бүр ах дүүсийг болсон улсын хувьд Монгол нь эсрэг тэсрэг хандлагыг зөөллөх, сорилтыг гэтлэн давахад нь Монгол- БНСУ, Монгол-БНАСАУ хамтран тус дөхөм үзүүлж болох боломжуудыг судлан үзэх шаардлагатай мэт. Тийм шаардлагыг нөхцөлдүүлэх алхмуудыг манай улс нэгэнтээ хэд хэдэн удаа хийчихсэн. Тухайлбал, бүс нутгийн аюулгүй байдлын олон талт зөвлөлдөх механизм бүрдүүлэх санал 1991, 2000 онд дэвшүүлсэн. 2013 онд Улаанбаатарт хуралдсан Ардчилсан орнуудын хамтын нийгэмлэгийн сайд нарын хуралдааны үеэр өмнөх Ерөнхийлөгчөөс бүс нутгийн аюулгүй байдлын асуудлаар холбогдогч улс орнуудын яриа хэлэлцээг Улаанбаатарт зохион байгуулахад бэлэн байгааг мэдэгдсэн. Манай саналуудыг угтуулсан мэт Өмнөд Солонгос ч санал дэвшүүлж, “Нарны элч” гэх мэт зөөлөн хүчний бодлого явуулж байсан. БНСУ-ын Ерөнхийлөгч Но Мү Хен Зүүн хойд Азийн бүс нутгийн энх тайван, хамтын хөгжил, түүнд гүйцэтгэх БНСУ- ын үүргийн талаар маш тодорхой багц бодлого явуулж байсан. Ерөнхийлөгч Пак Гын Хэ Зүүн хойд Азийн энх тайван, хамтын ажиллагаа болон Солонгосын хойгт итгэлцлийг бэхжүүлэх тухай шинэ санал дэвшүүлж байсан. Одоогийн Ерөнхийлөгч Мүн Жэ Ин зөөлөн хүчний бодлогоороо өвлийн олимпийг аюул осолгүй зохион байгуулаад, одоо хойдуултай найрсах бодлогоо явуулж байна.


Тэгэхдээ энэ бүх алхмыг хэрэгжүүлэх арга зам ялгаатай, тийм ялгаа бол саналуудын агуулгын дэргэд сонин биш, зарчмын хувьд Монгол, Өмнөд Солонгосын байр суурь ижил төстэй байгаа нь энэ чиглэлд хамтарч ажиллах боломжийг нээж өгч байна. Ер нь 1991 онд хоёр улс хоёр биендээ үүд хаалгаа нээж, дипломат харилцаа тогтоосноос хойш саадгүй хөгжсөөр, хөгжлийнхөө дээд түвшинд хүрчихсэн хоёр талын харилцаа гэвэл Монгол ба БНСУ-ын харилцааг нэрлэх хэрэгтэй. Энэ харилцаанд Хойд Солонгосын тал гоморхуу хандаж ирсэн, зарим үед хардаж сүйд болдог, итгэл сэтгэлээ татаж авч байгаа аятай (Улаанбаатар дахь ЭСЯ-аа хаах гэх мэт) аашилдаг боловч тэглээ гээд манай улс туйлшраагүй өдий хүрсэн нь том ололт юм. Энх тайвны чиглэлд “Улаанбаатар- Сөүлийн үйл явц” хэрэг дээрээ төлөвшиж байгаа буюу бараг төлөвшчихсөн. Энэ нь “1:5 track” гэх зөвшилцлийн хэлбэрээр цаашаа өрнөж, тэр эргүүлэгтээ хойдуулыг татаад оруулчихвал их том амжилт болж түүхнээ үлдэнэ хэмээн би үздэг. Иймд санаачилга, хамтын ажиллагааг цаашид ажил болгож өргөжүүлэх арга замыг байнга эрэлхийлэх нь чухал юм. Ингэхэд хойд, өмнөд солонгосчуудыг татан оруулаад гурвуулаа, мөн Орос, Хятад, Япон, болж өгвөл Америкийн албан бус төлөөлөгчдийг оролцуулаад (ТББ, эрдэмтэд, сэтгүүлчид, сайн дурынхан гэх мэт) ярих асуудал мундахгүй олон ундран гарч ирэхээр байна. Эхний шатанд хүрээлэн буй орчин, цаг уурын өөрчлөлт, байгалийн гамшиг, хүн мал, амьтны гоц халдварт өвчин, эрчим хүч, хүнс, цэвэр усны хомсдол зэрэг бүс нутгийн орнуудын уламжлалт бус аюулын асуудлаар энэхүү олон талт зөвлөлдөх механизмын үйл явцыг Улаанбаатарт эхлүүлэх хэрэгтэй. Улмаар түүнээсээ бусад салбар руу хүрээг нь тэлэх. Гэхдээ Хойд Солонгосын хамгийн эмзэг сэдвийг тойрч гарч болно. Үүнд дэглэм ба хүний эрх, эдийн засгийн уналт, цөмийн пуужингийн зэвсэглэл, цэрэг арми, их удирдагчийнх нь байр суурь руу нэг хэсэгтээ өнгийж ярилцаж болохгүй болов уу. Ямар ч гэсэн Монгол болон бүс нутгийн бусад сонирхогч оронд нээлттэй болгох олон асуудлыг судалж ярилцах, санал солилцох, ил болгох, тэгснээрээ олон улсын анхааралд хүргэх, тэр тухайгаа Монголын гадаад сурталчилгаа мэдээллээр өргөн цацаж сурталчилбал Монгол маань дэлхийд ахин дахин танигдахад нэмэртэй юм. (Үргэлжлэл бий)



A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хонь шиг өрлүүлэхээ больцгооё

Өрлүүлж байгаа хонь “Эзэн минь надад тэнгэр харуулж байна” гэж баярлан бодсоор амь тавьдаг юм гэсэн

 0 сэтгэгдэл


Өрлүүлж байгаа хонь “Эзэн минь надад тэнгэр харуулж байна” гэж боддог учраас эсэргүүцэлгүйгээр амь тавьдаг юм гэсэн. Хонь үнэхээр ингэж боддог эсэхийг хэн мэдлээ. Ямар ч байсан ямаанаас долоон дор “тэнэг” мал юмдаг. харин хүн хониноос дор байхын тухайд юу гэхийг ёстой мэдэхгүй юм. Байсхийгээд л бидний өрцөн дээр хутга тулгачих юм даа. Хэн гээч. Хэн дуртай нэг нь. “Энэ төрд эзэн байна уу” гэж мэргэжил нэгт нэг анд маань аргаа барсан байртай асуусан байх юм. Үнэхээр монголчууд бид эзэнгүй хонин сүрэг шиг ингээд яваад л байх уу? Бид дэндүү номхон, нунж дорой байгаагаасаа болоод төрөөр айл гэр болж тоглосон дурын нэгэнд л дарлуулж, даапаалуулаад л.., ядаж өөрсдийнхөө эрх ашгаа хамгаалахын тухайд ч бодохоо байж өдөр хоногийг аргацааж амьдрах боллоо шүү дээ. Яг хонин сүрэг шиг. Удаа дараагийн парламент, Засгийн газруудад ямагт хулхидуулсаар бүр сүүлдээ биднийгээ өр ширд баригдуулж, өлөн зэлмэн амьдруулдагт нь дасан зохицож, эвлэрч байх шиг байна. Эвлэрээд зогсохгүй зарим нэг нь бүр төрийн бодлого ийм л байдаг байх гэсэн ойлголттой болчихож. Дэндүү харамсалтай. Монголын ард иргэд тэр чигээрээ төрийнхөө бодлогын золиос болж амьдарч байна. Энэ бүхнийг нотлох түм, буман факт байна. хамгийн сүүлд гэхэд л хуулиар дархлагдсан “хулгайч” эрхмүүдийн ЖДҮХС-г хоосолсон тэрбум, тэрбумын зээл, авлига, шатахууны үнийн үндэслэлгүй өсөлтөөс шууд хамаарсан ард түмний амьжиргааны эрс доройтол гээд тэвчээр барсан ямар олон асуудал биднийг тарчлааж, цөхрөөж байна вэ?

Монголчуудын тэсвэр, тэвчээрийн хязгаарыг цааш ийнхүү сориод байх нь аюултай биш гэж үү! Хуулиас дээгүүр хальж гарсан энэ олон хүрэл толгойтой, ширмэн зүрхтэй нөхдийн явдал, суудал арай хэтэрлээ. Монгол улсын өр улам өссөөр. өртэй улс орон өөдөлдөггүйн жишээг бидний амьдрал харуулсаар л... Эдүгээ манай улсын зайлшгүй төлөх ёстой гадаад өр 26.2 тэрбум ам.долларт хүрсэн гэж байна. Хаашаа шингэж, хэнд наалдаж алга болсон мөнгө, өр билээ! Жирийн ард иргэдийн амьдралд наалдсан үртэс ч үгүй атлаа бид хүүхэд багачуудаасаа эхлээд хөгшин хөвөөгийн ялгаагүйгээр энэхүү өрийг төлөлцөж, ачааны хүндийг нь үүрэх болно. “Чингис” “Самурай” бондын тэр их мөнгө тэрбум, тэрбумаараа хаачив. Дийлэнх нь эрх мэдэлтнүүдийн халаасанд орсныг мэддэг ч амны зугаа болгож ярихаас хэтрэхгүй. Ярих зүрхтэн ч алга юм аа. Яагаад гэвэл Монголын төр засаглалынхаа бүх шатанд өмхийрч, ялзарч, бүгд ижилдээ ижил, адилдаа адил бохирдсон хүмүүсээр дүүрчихлээ. Бондын өрийг дахин бонд гаргаж дарна. Үүнийгээ эдийн засаг өндийж сэхлээ гэж худал сэвнэ, сурталдана. Сэтгэл, оюунд нь гэрэл тусахаа байж, ямар ч ёс суртахуун, моральгүй болсон нөхдүүдийн өмнө арчаагүйдэн, тэдний цадаж ханадаггүй, хязгааргүй шунал, тачаалын золиосонд хонь шиг өрлүүлэн тийчлэхээ больцгооё л доо!

Хуурамч тунхагаас цаашгүй явж ирсэн эрх чөлөө, шударга ёсныхоо төлөө тэмцдэг, ядаж л жагсдаг, дургүй байгаагаа чангаар хэлж чаддаг байхгүй бол цаашдаа ч хонин сүрэг шиг байж, хэн дуртайд нь дээрэлхүүлсээр байх болно! Ингэхдээ чулуу шидэж, байшин шатааж, хүч хэрэглэж, хэн нэгнийхээ амь насыг золиосолж болохгүй л дээ. Эргээд үнийн өсөлтийн хав халуунаараа байгаа сэдэв рүү хандъя. Яг энэ асуудал дээр эрх баригчид дүлий дүмбэ царайлж, шатахууны үнэ харьцангуй хямдарсан хэмээн худлаа ярьж байх хооронд АИ-92 маркийн шатахууны үнэ 2000 төгрөгт хүрчихлээ. Жил гаруйхны дотор шатахууны үнийг зургаа дахь удаагаа нэмж байгаа нь энэ. Ингэснээрээ өргөн хэрэглээний бараа, бүтээгдэхүүний үнийг тэр чигт нь хөдөлгөөд ард иргэдэд дарамт болж буулаа. Гэтэл ингэж үнэ нэмэх гадна, дотнын ямар ч шалтгаан байгаагүйг салбарын яамны мэргэжилтнүүд нь ярьж байх жишээтэй. Ердөө сарын өмнө нефть импортлогчдыг үндэслэлгүйгээр үнэ нэмж байна гэдгийг УУХҮЯ-наас нийтэд зарлаад асуудлыг шалгах тусгай ажлын хэсэг гаргасан. Хэрэв үндэслэлгүйгээр үнэ нэмсэн нь тогтоогдвол нефть импортлох эрхийг нь цуцлах хүртэл арга хэмжээ авна гэдгээ тун сүртэйгээр мэдэгдэж байв. Харин шалгалт ингэс тэгсхийгээд өнгөрсөн.

Иргэдийн шахалтгүйгээр үр дүн гардаггүй болохыг одоо л ухаарч байх шиг байна

Өдгөө цагт хэлсэндээ хүрч, зангарагтай загнадаг төрийн түшмэл алга болжээ. Хэн хамгийн ихээр худлаа ярьж, хамгийн томоор хулгай хийнэ, тэр хэрээр алдаршин үйлдэл нь хууль, дүрэмд хамаагүй нэгэн болж хувирдаг. Амь насаа алдсан ч хамаагүй хэмээн аймаар чухал царайлж байгаад амлаад байсан амлалтууд яалаа. Хариуцлага яалаа. Энэ бүхний оронд дүр эсгэсэн “ухаантнууд” ямар олон болоо вэ! шатахууны үнийг зохицуулж чадахгүй гэж манай Ерөнхий сайд албан ёсоор мэдэгдсэн. Зохицуулж чадахгүй байгаагаас нь болоод Монголд бүх юмны үнэ зохицуулагдахгүйгээр бас нэмэгдээд эхэлсэн. Шатахууны хувьд манай улс 100 хувь хараат байдаг хойд хөрш маань экспортын үнээ нэг центээр ч нэмээгүй байхад манайхан үнэ нэмээд байгаа шалтгааныг ойлгохгүй юм. Тэр ч байтугай ОХУ-ын Засгийн газар энэ сарын 1-ний өдөр нефтийн үнийг тогтворжуулах талаар нефтийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэгч бүх компанитайгаа ярилцан тохирч, 2018 оныг дуустал үнэ нэмэхгүй байх гэрээг байгууллаа. Өнгөрсөн долоо хоногт гэхэд л Роснефть компани гэрээгээ үзэглэсэн байна.

Тэрхүү гэрээгээр хэрэв 2019 он гараад нефтийн бүтээгдэхүүний үнийг нэмэх шаардлага гарвал инфляцын жилийн дундаж өсөлтийн хэмжээнээс хэтрүүлж болохгүй гэдгийг тодорхой тусгажээ. Засгийн газар ард иргэддээ учирч болох дарамтын эсрэг ингэж л зохицуулалт хийж ажилладаг юм байна. Ганц хойд хөрш маань ч биш, Энэтхэг улс гэхэд л өнгөрсөн есдүгээр сард газрын тос, нефтийн бүтээгдэхүүнийхээ үнийг нэмсэн. Мэдээж энэ шийдвэрийг олон нийт нь эсэргүүцэн, хүлээж авсангүй. Тиймээс Энэтхэгийн Засгийн газар гаргасан шийдвэрээ цуцлан улмаар шатахууны үнийг нэмэгдэхийн өмнөх үнээс нь ч хямдруулчихаад байна. Өмнөд Солонгосын Засгийн газар ч ялгаагүй, удаашраад байгаа эдийн засгийн хөгжлөө дэмжихийн тулд газрын тос, нефтийн бүтээгдэхүүнд ногдуулдаг онцгой татвараа тэглэсэн. Үнийг тогтвортой байлгах хөтөлбөрөө баталсан. Зохицуулалт хийж чадахгүй байгаа манай Засгийн газарт энэ бүхэн ядаж жишээ болж болох юм. Үнэндээ бодлого, зохицуулалт ярих нь бүү хэл үүрэг, зорилгоо мэддэггүй төрийн олон байгууллага манайд бий.

Хамгийн ойрын жишээ татахад л тэдний нэгээр “шударга өрсөлдөөн, хэрэглэгчийн төлөө газар” хэмээх нэрнийхээ яг эсрэг үйл ажиллагаа явуулдаг байгууллагыг нэрлэж болох байна. Төрийн алба үнэндээ тэр чигээрээ л “амьгүй албат”уудаар дүүрсэн. Ийм “амьтад” алба залгуулж байгаа хойно, Монголд энэ байтугай “тэнэг үзэгдэл”-ийг цааш улам олонтаа дэглэсээр байх биз. Харин Монгол улсын төр, Засгийн газрыг ард иргэдээ энэрдэг бусад улсын Засгийн газар шиг ажиллуулдаг болгохын тулд тэдэнд хариуцлага тооцохгүйгээр, иргэдийн зохион байгуулалттай шахалтгүйгээр ямар ч үр дүн гардаггүй болохыг одоо л нийгмээрээ ухаарч байх шиг байна. Хий дэмий харааж, бухимдаж, багтарч байхаар эрх ашгаа хамгаалж, ядаж л ШТС-уудаас бензин, түлш авахаа болиод жагсцгаая л даа. Хэн нэгэн худалч, хулхи нэгнийг улс төрд гаргахын төлөөнөө нохойд барьдаг мод нь болоод утга учиргүй жагсдаг шигээ, өөрсдийнхөө төлөө нэг өдөр ч болтугай бүгд ажлаа хаяад яагаад жагсаж чаддаггүй юм бэ, бид. Ард түмэн хүчтэй атлаа ийм арчаагүй байх аваас өнөөгийн улстөрч хэргэмтэй наймаачид дураараа даварч, дарлаад байх нь аргагүй ээ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Бичлэг байгаа бол тавь, битгий худлаа сенсаацал

​Хөрөнгө оруулалтын томоохон ажлуудыг эхлүүлэх боломж гарч байна​

 0 сэтгэгдэл


Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагч Сундуйн Батболдтой ярилцлаа.

-Хотын дарга байх гэдэг хэцүү бололтой. Үе, үеийн дарга нарын ажлыг сайн, муугаар нь харьцуулаад л… Жишээлбэл, Э.Бат-Үүл даргыг танаас сайн ажиллаж байсан гэх мэтээр ярьдагт хэрхэн ханддаг вэ?

-Их хотын ажил амаргүй. алдаатай, оноотой ч, үе үеийн хотын удирдлагуудыг үгүйсгэх бодол надад төрдөггүй. Бид нэгээс хоёр жилд бүхнийг амжуулна гэж үгүй. Харин урт хугацааны зөв бодлогоо тодорхойлох ёстой. Үүнийг хийхээр л хичээж яваа. Аливаа улс төрийн ажил одоо цагт биш хожим үнэлэгдэх нь олон байдаг. Тиймээс өнгө алагласан өнөөдрийн нийгмийн шуугианаас илүү, шийдэл хүлээсэн тодорхой ажлуудаа л яръя, тэгэх үү.

-За тэгвэл Улаанбаатар “өргүй хот” боллоо гэв үү? Улс орны өр зээл хэрээс хэтэрлээ гээд байхад нийслэл нь өргүй гэхээр үнэмшил тааруу л сонсогдож байна?

-Намайг ажлаа авч байхад хот 100 орчим тэрбум төгрөгийн өртэй байлаа. Үүнд концессын, аж ахуйн нэгж байгууллагуудын зэрэг нийслэлд хамааралтай бүх өр багтсан. Хэдийгээр нийслэлийн эдийн засаг, санхүү хүнд байсан ч бид бүх өрийг төлж дуусгахын тулд чармайж ажилласан. Ингээд 2018 онд өргүй хот болсон. Энэ нь нэг талаас өмнөх удирдлагын хийснийг ч баталгаажуулж, хотыг нэгэн зорилгоор хөгжүүлье гэсэн эрмэлзэл, залгамж чанарын үр дүн. Арагшаа биш урагшаа харж ажилласан. Энэ бүхний дараа сая л хөрөнгө оруулалтын томоохон ажлуудыг эхлүүлэх боломж гарч байна даа.

-Утаагүй, үнэргүй, түгжрэлгүй Улаанбаатар гэх мэтийн лоозонгуудаас хүмүүс бүр залхсан байна. Харин та шийдэл гаргаж чадна гэдэгтээ итгэлтэй байдаг уу?

-За бохирын үнэрийн тухайд шийдлээ олсон. Хоногт 160-190 мянган шоо метр ахуйн болон үйлдвэрийн бохир ус хүлээн авч цэвэрлэдэг төв цэвэрлэх байгууламжийг анх 1964 онд ашиглалтад оруулсан байдаг. Гэвч лаг боловсруулах байгууламжгүй учир хоногт 1000-1200 шоо метр нойтон лагийг ил талбайд хатаадаг байж. Эндээс 900 мянган шоо метр лаг хуримтлагдан байгаль орчин, агаар, хөрсийг бохирдуулж, иргэдийн эрүүл мэнд, тав тухад ноцтой нөлөөлсөөр ирснийг үе, үеийн төр, засгийн үед ярьсаар ирсэн. Ингээд төв цэвэрлэх байгууламжийг шинэчлэх ажил 54 жилийн дараа буюу энэ онд шийдлээ бүрэн оллоо. Өнгөрсөн дөрөвдүгээр сард тус байгууламжийн лагийг цэвэрлэж, үнэрийг дарах ажлыг эхлүүлж, лагийг халдваргүйжүүлэх, үнэр дарах төслийн хүрээнд биологийн задралыг бий болгож, өвчин үүсгэгч нянг устган халдваргүйжүүлэх, үнэр саармагжуулах зориулалт бүхий хэт авиан тоног төхөөрөмжийг суурилуулж, тохируулгын ажил хийж эхэлсэн. Уг төхөөрөмж нь ХБНГУ-ын “ультрасоник” компанийн “тюбэреактор” загварын сүүлийн үеийн бүтээгдэхүүн юм. Мөн бохир ус цэвэршүүлэлтийн хувийг нэмэгдүүлэх зорилгоор хоёр тунгаагуур, био цөөрөм барих, лагийг хуурайшуулж, хатаах, шатаах технологи бүхий төхөөрөмж суурилуулах ажил эхлүүлсэн. БНХАУ-ын гадаад хэргийн сайд Ван Иний айлчлалын үеэр Хятадын талаас Монгол Улсад олгож буй хөнгөлөлттэй зээлийн хөрөнгөөр 300 сая ам.долларын өртөгтэй “Улаанбаатар хотын төв цэвэрлэх байгууламжийг барих төсөл”ийн нээлтийг хийлээ. Хоногт 250 мянган шоо метр бохир ус хүлээн авч цэвэрлэх хүчин чадал бүхий дэвшилтэт технологи ашигласан, байгаль орчинд ээлтэй, лагийг бүрэн боловсруулж эрчим хүч үйлдвэрлэн дотоод хэрэгцээгээ хангах зэрэг олон давуу талтай төсөл юм. Хэрэгжүүлэх ажил 1.6 орчим жил үргэлжилнэ.

-Хотын түгжрэлийг багасгах талаар ямар ажил хэрэгжүүлж байна вэ? Саяхан Яармагийн гүүрний нээлт болж харагдсан. Энэ нь хотын түгжрэлийг бууруулахад хэр нөлөөлөх вэ?

-Хот өөрөө амьд организм.

Манай намд өнөөдрийн байтугай саад бэрхшээл олон тохиолдсон, тэр бүрийг туулаад л гарсан

Тиймээс цус судсаар саадгүй гүйж, эрхтэн бүхэндээ очиж байх ёстой. Үүнийг л түгжрэлгүй хот гэнэ. Улаанбаатар хот төлөвлөгдсөн хэмжээнээсээ бараг тав дахин их хүн амтай болсон. Энэ их ачааллыг шийдэж, саадгүй урсгал бий болгохын тулд цогц шийдэл хэрэгтэй. Мэдээж тэрхүү шийдлүүдийн нэг нь энэ гүүр юм. Улаанбаатар хот 60 жилийн дараа гүүрэн байгууламжуудаа цогцоор нь шинэчилж байна. 2018 онд Улаанбаатар хотод улс, нийслэлийн төсөв, гадаадын зээл тусламж, орон нутгийн хөгжлийн сангийн санхүүжилтээр 63 төсөл арга хэмжээ хэрэгжинэ. Нийтдээ 43,5 км авто зам, 3050 метр гүүр барих төлөвлөгөө гарган ажиллаж байна. Мөн нийслэлийн замын сангийн хөрөнгөөр 24 төсөл хэрэгжинэ. Замын цагдаагийн газрын ойролцоох гүүрэн гарц, Яармагийн шинэ гүүр барих, хуучныг засварлах, гачууртын уулзвараас Налайх, Чойрын уулзвар хүртэлх 20,9 км автозам, Туул гол дээгүүрх Баянзүрхийн 321 метр, Сонсголонгийн 289,4 метр гүүр шинээр барих төслүүд эхнээсээ хуваарийн дагуу эрчимтэй өрнөж байна. Улиастай уулзвараас Баянзүрхийн гүүр хүрсэн автозамыг нийслэл өөрийн хөрөнгөөр шинэчлэхээр төлөвлөсөн. Энэ явцад ус зайлуулах төхөөрөмж байгуулахад онцгой анхаарч байна. Монголд анх удаа найман урсгалтай, дугуйн болон явган хүний замтай давхар гүүрүүд гэдгээрээ онцлог бөгөөд автозамын хөгжилд хийсэн хувьсгал гэж нэрлэхээр ажлууд юм.

-Утааны хувьд хотод эмгэнэлтэй нөхцөл байдал үүсээд удлаа?

-Утааг арилгах түр зуурын шийдэл ч хэрэгтэй, хугацаа их шаардсан агуулгын шийдэл ч хэрэгтэй. Миний хувьд агуулгын цогц шийдэлдээ илүү анхаарахыг зорьдог. Товчхондоо гэр хорооллыг хөгжүүлж байж л утаанаас сална. Гэр хороолол бол манай хотын онцлог мөн. Утаа гэдгээрээ биш шүү, уламжлал гэдгээрээ. Аж үйлдвэржсэн орнуудыг бодвол ганцхан гэр хорооллын утааг шийдвэрлэх харьцангуй хялбар мэт харагдаж болно. Гэхдээ бас л цаг хугацаа, тууштай байхыг шаардсан ажил. Нийслэл хотын гэр хорооллыг төвийн, дундын, захын гэсэн гурван бүсэд хувааж хөгжүүлэхээр тусгасан. Төвийн бүсийн гэр хорооллыг төвлөрсөн шугам сүлжээнд холбосон олон давхар, өндөр орон сууцны хороолол болгон хөгжүүлнэ. Дунд бүсийн гэр хорооллыг бие даасан болон хэсэгчилсэн инженерийн хангамжаар хангах “дэд бүтцийн төв” төслөөр хөгжүүлнэ. Захын бүсийн буюу уулын орой хэсгээр байгаа бүсийг технологийн бүс гэж зарлан айл бүр дээр технологийн шинэ шийдэл нэвтрүүлэх юм. Дундын бүсийн гэр хороолол нийт гэр хорооллын 28.8 хувь буюу 2794 га талбайг хамардаг. Хэсэгчилсэн болон бие даасан инженерийн хангамжийг нэвтрүүлэх “Сервис центр” буюу дэд бүтцийн төв төслийг газар дахин зохион байгуулах төсөлтэй уялдуулахаар ажиллаж байна. Улаанбаатар хотын төвөөс алслагдсан, төвлөрсөн дулаан, бохирын систем очих боломжгүй газруудад иргэдийнхээ санал хүсэлтийг үндэслэн “Сервис центр” байгуулах шинэ бодлого гарган ажиллаж, нийт 11 байршилд судалгаа хийснээс 2018 оны арваннэгдүгээр сард “Сервис центр” байгуулж дуусгах хоёр байршил сонгосон. Эдгээр нь Чингэлтэй дүүргийн VII хороо, Сүхбаатар дүүргийн XVIII хороон дахь байршил юм. Үлдсэн гурван байршил нь Хан-Уул дүүргийн IX хороо, Сонгинохайрхан дүүргийн IV хороо, Баянзүрх дүүргийн XXIII хороонд зураг төслийн ажил дуусах шатандаа явж байна. ЗГ ч ажиллаж байна, бид ингэж тал талаасаа ажиллавал асуудал шийдэгдэнэ. Хот иргэдээ орон сууцтай болгохыг дэмжиж “Гэр хорооллыг хөгжүүлэх сан” байгуулаад байгаа. Сан байгуулагдсанаар Улаанбаатар хотын агаарын чанарыг сайжруулах I, II бүсийн оршин суугчид орон сууцны ипотекийн зээлийн урьдчилгаа 30 хувийн төлбөрийг санхүүжүүлж, гэр хорооллын бүсийн иргэдээ орон сууцжуулах замаар барилгын салбараа бодитоор дэмжих үр дүнтэй ажил болж чадаж байгаа юм. Өнөөдрийн байдлаар тус сангийн дэмжпэгтэйгээр 87 иргэн орон сууцанд ороод байна.

-Хоёр нам хотын төвөө хааш нь шилжүүлэх вэ гэдэг дээр санал зөрөөтэй байна уу даа?

-Нам энд хамаагүй л дээ, энэ чинь бас судалгаа, тооцоогүй ч хийдэг ажил биш юм. Нийслэлийн шинэ төлөвлөлтийн бүсүүдэд засаг захиргаа, худалдаа үйлчилгээ, соёл боловсрол, орон сууц , олон нийт, нийгмийн дэд бүтцийн үйлчилгээ бүхий ”Их тойруу”, “Яармаг” гэсэн хотын хоёр төв, Баянхошуу, Сэлбэ, Шинэ хот, Сонсголон, Гурвалжин, Амгалан гэсэн хотын зургаан дэд төв байхаар төлөвлөгдөөд байна. Улаанбаатарыг нэг төвт хотоос олон төвт хот болгож, төвлөрлийг сааруулах ажпын хүрээнд Яармагт байгуулах шинэ төвд нийслэлийн төр, захиргааны байгууллагуудыг нэг дор шилжүүлэн байршуулах ажлыг хийж байна. Ямар боловч хотын захиргааг Яармагт шилжүүлэх ажил эхэлж, барилгын суурийг тавилаа. 2019 онд хотын захиргаа Яармаг руу нүүж Нийслэлийн Засаг даргын тамгын газар, нийслэлийн харьяа 33 агентлаг, нийслэлийн өмчит үйлдвэрийн газрууд шилжин байрлах боломж бүрдэнэ. Ингэснээр 330 төрлийн ажил, үйлчилгээ нийслэлээс авахаар хотын төвд бөөгнөрөл үүсгэдэг байсан нь арилах юм. 1,3 сая хүн амтай метрополис хотын захиргаа нийслэлийн баруун өмнө зүгт шилжин байрласнаар наад зах нь 30 мянга гаруй иргэн ажил, алба хөөцөлдөхөөр хотын төв рүү зүглэхээ больж, 3500 ажпын байр Яармагт төвлөрнө. Мөн Монгол улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилсан “Майдар”, шинэ нисэх буудлыг түшиглэсэн “Аэросити” зэрэг дагуул хотуудыг хөгжүүлэн хотын төвлөрлийг арилгана гэж тооцож байна.

-Сургууль цэцэрлэгийн хүрэлцээ муу байна, хөрөнгө оруулалт сонгуулийн тойрог дагаж орон нутагт чиглэснээс хүн амын тэн хагас нь төвлөрсөн хотод асуудал үүсээд байна гэж шүүмжилж байна. Үүнийг хот дангаараа шийдэхэд хэцүү л дээ, гэхдээ зайлшгүй шийдэх шаардлагатай, тийм үү?

-Боловсролын салбарт 2018 онд томоохон хөрөнгө оруулалт, бүтээн байгуулалтын жил болж байна. Энэ жил Улаанбаатар хотод улсын төсвөөс 106.1 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийж, 18 мянга 880 суудал бүхий 34 сургууль болон сургуулийн өргөтгөлийн барилга, таван сургуулийн спорт заалны барилга, “хүүхэд бүр цэцэрлэгт хөтөлбөр”-ийг хэрэгжүүлэн 9345 ор бүхий 52 цэцэрлэгийн барилга, бага сургууль цэцэрлэгийн гурван цогцолбор барилгыг тус тус барьж байна. БНХАУ-ын буцалтгүй тусламжаар долоо, Япон улсын буцалтгүй тусламжаар дөрвөн сургууль барихаар ажиллаж байна. Нийслэлийн төсвөөр 2018 онд 1310 ор бүхий долоон цэцэрлэгийн барилгыг ашиглалтад оруулна. Энэ ажпыг эхлүүлэхэд хүндрэлтэй асуудал нь газар чөлөөлөлт байв. Нийслэлийн газрын алба энэ ажпыг 93 хувьтай хийж гүйцэтгэснээр боловсролын салбарын бүтээн байгуулалтыг хийх нөхцөл бүрдлээ. Энэ 2018-2019 оны хичээлийн жилд Улаанбаатар хотод 26 сургууль гурван ээлжээр хичээллэж байгаа юм. Харин 2019-2020 оны хичээлийн жилд Монгол улсын Засгийн газрын зорилтын хүрээнд нийслэл хотын ерөнхий боловсролын сургуулиуд хоёр ээлжинд бүрэн шилжинэ. Мөн сургуулийн өмнөх насны хүүхдийн 85 хувь нь цэцэрлэгээр хангагдах төлөвтэй байна.

-Явган хүний зам чөлөөлөх ажил олон нийтээс их дэмжлэг хүлээж байна. Энэ ажил ямар нэг дуулиан шуугианыг өөр чигт хандуулах оролдлого биш байгаасай гэж бодож байна?

Иргэдийн эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрхийг хангах үүднээс “Явган хүний зам” арга хэмжээ эхлүүлсэн. Аяны хүрээнд нийтийн эзэмшлийн зам, явган хүний гарц хааж барилга барьсан аж ахуйн нэгж байгууллагуудад хугацаатай мэдэгдэл хүргүүлж, шаардлага биелүүлээгүй тохиолдолд албадан чөлөөлөх хүртэл арга хэмжээ авч байгаа юм. Өнөөдрийн байдлаар иргэдээс 40 гаруй байршилд явган хүний зам гаргуулахаар санал ирүүлж, уг саналын дагуу хугацаатай мэдэгдэх хуудсыг иргэн, аж ахуйн нэгж байгууллагад хүргүүлээд байна. Газар эзэмшил, ашиглалтын чиглэлээр орон сууцны хорооллын барилгуудын дунд болон сургууль, цэцэрлэгийн орчмын газарт барилга барих ажпыг хотын даргын захирамжаар бүрэн цуцалж, газар эзэмших, ашиглах эрх олгохыг зогсоов. Ингэснээр 16.8 га газрыг хүчингүй болгож, сургууль цэцэрлэг, оршин суугчдад буцаан олголоо. СӨХ-дод нийтдээ 40.8 га газрыг олгож, тоглоомын талбай, тохижилт хийх боломжтой болголоо. иргэд болон сургууль, цэцэрлэг, эмнэлэгүүдэд 57 га газрыг эргүүлэн олгосон байгаа юм. Ер нь бол ажил буцалж, маш эрчимтэй өрнөж эхэлсэн. Нийгмийн чиглэлийн ч олон асуудлыг шийдэж байна. тайлангийн хугацаа дуустал овоохон юм амжуулчих байх аа.

-Асуулгүй өнгөрч болохгүй асуулт байна. Сүүлийн үед нэг бичлэгийн асуудал яригдаад байна? Танаас өөрөөс чинь тодруулах ёстой учраас ойлгоно биз дээ!

-Тэр нэг гээд байгаа бичлэг үү? Чи ер нь тэр бичлэгийг үзсэн үү?

-Үгүй л дээ. Гэхдээ их л шуугиж байна.

-Яахав дээ. Та нар санаж байгаа бол манай Нийслэлийн намын хорооны хурал болохоос хэдхэн хоногийн өмнөөс ийм мэдээлэл цацагдаж эхэлсэн. Монголын парламентад дөрвөн удаа сонгогдож, хууль зүйн сайд, Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрыг удирдан ажиллаж байсан хүний хувьд улс төрийг бас гадарлана. Улам л бохир технологи ашигладаг болж байх шиг. Гэхдээ удахгүй үүнийг иргэд ялгаж салгадаг болно гэдэгт итгэлтэй байна. Эхэндээ энэ шуугианд ач холбогдол өгөхгүй байсан л даа. Сүүлдээ бүр дэндээд байх шиг. Яахав хотын дарга гэдэг албан тушаалд олон хүний шунал шингэдэг юм шиг байгаа юм. Яг хийхэд бас амаргүй ажил шүү. Би албан тушаалд шунан дурладаг хүн огт биш. Мэдээж намын хорооны хуралд ялж чадаагүй дээ би өөртөө дүгнэлт хийж байгаа. Аж ахуйн ажилтай орооцолдоод улс төрийн ажилдаа анхаараагүй нь хэнд ч нялзаашгүй, миний л буруу. Улс төрийн хариуцлага хүлээхэд ч бэлэн байгаа. Гэхдээ аливаа улс төрд ёс зүй, хэм хэмжээ гэж бас бий. Тэр шуугианыг зохион байгуулалттай тарааж байгаа хүмүүст шулуухан нэг зүйлийг хэлье. Бичлэг байгаа бол одоо тавьчих. Битгий худлаа сенсаацал. Намайг анх томилогдохоос эхлээд л янз бүрээр хэлж эхэлсэн дээ. Эхлээд хөдөөний гэж дайрч эхэлсэн, бидний монголчуудаас хөдөөний биш хэн байгаа юм. Одоо бүр миний мэдэх ч үгүй зүйлээр дайрч эхэллээ. Улс төр бохирдож, ёс суртахуунгүй болж, ёстой Баабарын хэлдгээр ёроолдоо тулж байгаагийн л илрэл байх. хотын дарга бол асар их мөнгөний эрх мэдэлтэй ажил гэж ойлгосон шунал олон хүнийг ёс суртахууныхаа хэм хэмжээнээсээ гажихад хүргэж байгаа хэрэг. Би гурван хүүхдийн эцэг, 30 жил ханилсан ханьтай хүн. Удахгүй том хүү маань хуримаа хийх гэж байна.

-Таны ярианаас танай намын хагарал нэлээд хурцдаж байгаа юм болов уу гэж бодогдлоо. УИХ тарах, Засгийн газар огцрох тухай яригдаж байна. Та энэ талаар ямар бодолтой байдаг вэ?

-1911 оны үндэсний эрх чөлөөний хөдөлгөөнөөс эхлээд 1961 онд НҮБ-ын гишүүн болох хүртэлх хугацаанд Бодоо, Данзан, Догсомоос эхлээд 72 төрийн өндөр дээд албан тушаалтныхаа амь насыг золиослон байж, энэ цагийн эрх чөлөө, тусгаар тогтнолыг авчирсан түүхэн нам шүү. Манай намд өнөөдрийн байтугай саад бэрхшээл олон тохиолдсон, тэр бүрийг туулаад л гарсан. Цаашдаа ч хөгжлийн түүчээ болж оршин тогтноно гэдэгт бүрэн итгэлтэй байдаг. Манай нам шийдлээ олоод л цаашаа явна. та битгий санаа зов.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Шударга ёсны эсрэг парламент дархан эрх ярьсаар байх уу

ЖДҮХС-гаас зээл авсан гишүүдийг шалгаж эхэлсэн нь парламентэд айдас төрүүлэв

 0 сэтгэгдэл

ХХААХҮ-ийн сайд асан Б.Батзоригийг ЖДҮХС-гийн хөрөнгийг буруу зарцуулсан үндэслэлээр сайдаас нь огцруулсан УИХ яг ийм шалтгаанаар гишүүний бүрэн эрхээс нь түдгэлзүүлэх прокурорын саналаас хамгаалж үлдэв. Ерөнхий прокурор М.Энхамгалан УИХ-ын чуулган дээр “ЖДҮХС-гийн хэргийг шалгах явцад бусад гишүүдийн гэм буруутай нь тогтоогдвол бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэх саналыг дахин тавина” гэж хэлсэн. Үүгээр тус сангаас зээл авсан гишүүд прокурорын овоо хараанд өртчихсөн байгаа гэдэг нь тодорхой байна. Ийм нөхцөлд парламент “болдоггүй хэд”-ээ хамгаалах болгоомжилсон үйлдлийг Б.Батзоригийн бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэх эсэх дээр тодорхой харуулав. Энэ парламентын бүрэн эрхийн хугацаанд УИХ-ын гишүүний бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэх асуудал анх удаа хөндөгдөж буй нь энэ биш. Өмнө нь буюу өнгөрсөн хаврын чуулганы үеэр прокуророос Д.Гантулга, Д.Мурат нарын бүрэн эрхийгтүдгэлзүүлэх саналыг оруулж ирж байв. Гэвч УИХ уг асуудлыг хэлэлцээд, хоёр гишүүнээ аваад үлдсэн. Үүнийгээ парламентын аюулгүй байдал хэмээн тайлбарлаж байв. Гэвч нөгөө талд нь УИХ-ын гишүүний бүрэн эрх гэдгээр гэмт хэрэгт холбогдсон нэгнийг хамгаалах нь шударга ёсонд үл нийцэж буйг тодорхой харууллаа.

Хууль тогтоох дээд байгууллагын тогтвортой байдал, төрийн үйл хэрэг хэвийн үргэлжлэх зарчим дор хууль бус байдал нуугдаж болохгүй. Эндээс л иргэд шударга ёс, тэгш эрхийг нэхээд байгаа болохоос ганц хоёр гишүүний бүрэн эрхийг түдгэлзүүлснээр парламентын бүрэн бүтэн байдал нь ганхаж, халдашгүй дархан эрх нь аюулд орчихгүй. Харин ч энэ мэт үйлдэл нь бүгд л “но”-той учраас баригдсан нэгнээ хамгааллаа гэх ойлголтыг нийгэмд төрүүлээд байгаа хэрэг. Үүнээс үүдэн шударга ёсыг парламентын танхимаас нэхэмжлэх нь зүй ёсны хэрэг юм. Уг нь үндсэн хуулийн цэцээс гэмт хэрэгт холбогдсон бол УИХ-ын гишүүн, жирийн иргэн адил журмаар шалгуулах ёстой гэсэн дүгнэлтийг гаргасан. Харамсалтай нь УИХ Цэцийн шийдвэрийг хүлээж авсан ч УИХ-ын гишүүний халдашгүй байдлын тухай хуульд өөрчлөлт оруулахдаа “гэмт хэрэг үйлдэх явцдаа” гэдэг үгийг “гэмт хэрэг үйлдэж байхдаа” гэж солиод “эд мөрийн баримттайгаар баригдсан” гэдгийг “нотлох баримттайгаар баригдсан” гэж хэлбэрийн төдий засвар хийсэн юм. Энэ нь тэр хүсэмжлээд байгаа шударга ёстой харшилдаж байгааг УИХ-ын гишүүд төдийгүй хэд хэдэн парламентад ажилласан туршлагаараа халдашгүй байдлын дэд хорооны бүрэлдэхүүнд багтсан таван эрхэм мэдэрч л байх учиртай. Парламентын халдашгүй байдал гэдгээр гэмт хэрэгт холбогдсон нэгнээ авч үлдэхээр прокурортой толхилцсоор ирсэн нь ч үндсэндээ буруу жишиг тогтоожээ.

• УИХ-ын гишүүд парламентын халдашгүй байдлыг ярихдаа аль 1999 онд гурван гишүүнээ Казиногийн хэргээр баривчлуулснаа хэлж бамбай болгон ашигласаар иржээ.

• Уг нь Үндсэн хуулийн цэцээс гэмт хэрэгт холбогдсон бол УИХ-ын гишүүн, жирийн иргэн адил журмаар шалгуулах ёстой гэсэн дүгнэлтийг гаргасан.

• Шударга ёсны үлгэрлэлийг парламентаас эхлүүлэхийг нийгэм хүсч байна.

Парламентын зүгээс гишүүдээ прокурорын саналаар түдгэлзүүлж байсан жишээ тун цөөн. 1990 оноос хойш парламентын түүхэнд гишүүдээ хуулийн байгууллагад “гавлуулж” байсан хоёр л тохиолдол бий. Эхнийх нь 1991 онд улсын Бага хурлын гишүүн Д.Дамдиныг алдарт 20 дугаар тогтоол гарахыг урьдчилан мэдэж, хувьдаа их хэмжээний хөрөнгө ашигласан гэх хэргээр чөлөөлж байсан. Харин удаах нь алдарт Казиногийн хэрэг юм. 1999 онд Казиногийн хуулийг УИХ-аар баталсан ч гурван сарын дараа цуцалж байв. Улмаар уг хуулийг батлахад идэвхийлэн оролцсон гурван гишүүнээ шалгуулахаар хуулийнханд “гардуулсан” ч Казиногийн хэргээс тэс ондоо татварын болон бэлэг дурсгалын зүйл авлигад авсан гэдгээр ял оноож байв. Харин үүнийг хуулийнхан УИХ-ыг “хулхидсан” тод жишээ болон дурдагдсаар байгаа. УИХ-ын гишүүд ч парламентын халдашгүй байдлыг ярихдаа үүнийг бамбай болгон ашигласаар иржээ. Харин дээрх тохиолдлоос хойш парламент “гэнэдэж” хуулийнхны аргад автаагүй яваагаа сайрхдаг болж. хорин жилийн өмнөх нийгмийн сэтгэл зүй, хуулийн нөхцөл өөр болсныг энэ парламент үгүйсгэсээр л байна.

Өнгөрсөн хугацаанд нэр бүхий арваад гишүүн прокурор “зарлан дуудах” авсан байдаг. Гэвч УИХ-ын халдашгүй байдлын дэд хороо парламентын дархан эрхийг хөндөх гэлээ, үйлдэл дээр нь бариагүй бол бүрэн эрхийг түтгэлзүүлэх боломжгүй хэмээн авч үлдсээр ирсэн. Харин одоо парламентын дархан эрх нэрээр гишүүдээ өмгөөлдөг арга хуучирчээ. Харин үүний оронд халдашгүй байдлын дэд хороо гишүүдээ эрхээс татгалзаад шалгуулах зөвлөгөө өгдөг жишиг тогтоовол шударга ёсны үүднээс ч парламентын хөгжилд ч дөрөө болох нь тодорхой байна. Засгийн газрын гишүүд алдаа гаргасан бол чөлөөлөгдөх өргөдлөө өгдөг сайн жишиг улс төрд шинэ соёл авчирч байгаа шиг парламентын танхимаас ийм үлгэр дуурайл үзүүлэхийг нийгэм хүсч байна. Ерөнхий прокурорын мэдээллээр ЖДҮХС-гаас хамаарал бүхий компанидаа зээл авсан, зориулалтын бусаар зарцуулсан гишүүдийг шалгах, улмаар бүрэн эрхийг нь түдгэлзүүлэх санал тавих магадлал өндөр байна. Харин тэднийг парламентын дархан эрх гэдгээр хамгаалж үлдэх нь нийгмийн бухимдлыг дээд цэгт хүргэж болзошгүйг энэ уих тооцож буй биз ээ.


A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

У.Хүрэлсүхийн кабинетын хоёр дахь сайд огцорлоо

​Б.Батзоригийг гишүүнээс тздгэлзүүлэх шаардлагагүй гэж МАН үзэв​

 0 сэтгэгдэл


ХХААХҮ-ийн сайд Б.Батзоригийг ЖДҮХС-гийн хөрөнгийг хууль бусаар зарцуулсантай холбогдуулан өчигдөр албан тушаалаас нь огцрууллаа. Тэрбээр Засгийн газрын гишүүнээс огцрох өргөдлөө өнгөрсөн долоо хоногт өгсөн байсан юм. Тэгэхдээ “Биеийн эрүүл мэндийн байдал, хүндэтгэн үзэх бусад шалтгаанаар бүрэн эрхээ хэрэгжүүлэх боломжгүй болсноос албан тушаалаас чөлөөлж өгөх тухай хүсэлтээ… Засгийн газрын гишүүн нь Ерөнхий сайдад өргөн мэдүүлж болно” гэсэн хуулийн заалтыг үндэс болгожээ. Б.Батзоригийн асуудлыг УИХ-ын чуулганаар хэлэлцэх үед тэрбээр “Жил гаруйн хугацаанд сайдаар ажиллалаа. Салбарынхаа сайн сайхны төлөө ажилласан. Ард иргэдээсээ, хайрт ээжээсээ, нийт салбарынхнаасаа чин сэтгэлээсээ уучлалт гуйж байна” гэсэн юм.

Харин Ерөнхий сайд, МАН-ын дарга У.Хүрэлсүх “ЖДҮХС-гаас зээл авсан нь буруу. Нам ЖДҮХС-гаас зээл ав гэсэн даалгавар өгөөгүй. Зээл авсан хүмүүс зээлээ төлөөд, ард түмнээсээ уучлал гуй гэдгийг хэлсэн. Энэ нь хаа хаанаа сургамжтай үйл явдал боллоо. Зээлээ эргэж төлөөгүй, ард түмнээс уучлалт гуйгаагүй хүнийг 2020 оны сонгуульд нэр дэвшүүлэхгүй” гэсэн юм. Мөн гишүүдийн асуултад хариулахдаа хэлсэн Ерөнхий сайдын үгэн дунд “МАН асуудлаа ярина” гэсэн санаа гарч байв. Чуулганы хуралдаан өндөрлөж Б.Батзориг гишүүд гарсан ч, тэрбээр танхимд ганцаараа үлдсэн юм. Улмаар төв хаалгаар бус ихэвчлэн төрийн гурван өндөрлөгийн нэвтэрдэг хойд талын хаалгаар гарч явав. Чуулганы нэгдсэн хуралдаанаас Б.Батзоригийг ХХААХҮ-ийн сайдаас огцруулсны дараа МАН-ын бүлэг яаралтай хуралдаан зарлав. Уг хуралдаанаар УЕП-ын газраас Б.Батзоригийг УИХ-ын гишүүний бүрэн эрхээс түдгэлзүүлэх саналыг авч хэлэлцлээ.

18.30 цаг хүртэл хуралдсан бүлгээс түүнийг огцруулах шаардлагагүй гэж үзжээ. Энэ талаар ХЗБХ-ны дарга Ш.Раднаасэд “Үндсэн хуулиар УИХ-ын гишүүн гэмт хэрэгт холбогдсон тухай асуудлыг хуулийн байгууллага оруулж ирвэл УИХ түүнийг нь хэлэлцэх ёстой. Прокурор Б.Батзориг гишүүнийг яллагдагчаар татах санал оруулж ирсэн. Б.Батзориг сайдын хувьд эрхлэх асуудлын хүрээнд хамаарах олон агентлагийн нэг нь ЖДҮХС. Энэ утгаараа гарсан алдаа дутагдал дээр ёс зүйн хариуцлагаа хүлээгээд, өргөдлөө өгч сайдаас чөлөөлөгдсөн. Харин гэмт хэргийг шалгах процесстой холбоотойгоор өөрөө шалгуулахаас татгалзсан, цааргалсан үйлдэл байхгүй. Тиймээс заавал түдгэлзүүлэх шаардлага байхгүй. Хуулийн байгууллагын аливаа шалгах процесст одоо сайдын хувьд оролцох ямар ч боломжгүй” гэв. Харин энэ шийдвэрийг гаргахдаа МАН-ын бүлэг дотроо улс төрийн тохиролцоонд хүрсэн гэдгийг бүлгийн дарга Д.Хаянхярваа нэмж хэлэв.