A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3561/

Монгол эмэгтэйчүүд л чадахгүй бол өөр хэн ч чадахгүй

Монгол эмэгтэйчүүд л чадахгүй бол өөр хэн ч чадахгүй

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3561/
  • Forbes Mongolia сэтгүүлээс “Өсөлтийн менежмент, эмэгтэйчүүдийн манлайлал” сэдвээр эмэгтэйчүүдийн форум зохион байгууллаа 

2018 онд Азийн сангаас Монголын 336 байгууллагыг хамруулан удирдах түвшний эмэгтэйчүүдийн оролцоог судлахад гүйцэтгэх удирдлагын 40 хувь, ахлах менежерүүдийн 72 хувьд нь эмэгтэйчүүд ажилладаг гэсэн тоо гарчээ.Тэгвэл Дэлхийн эдийн засгийн форумаас эмэгтэйчүүдийн оролцоог бүрэн хангадаг орнуудын ДНБ 35 хувиар өсдөгийг судалж тогтоосон байна. Энэхүү тооцооллоор Монголын эдийн засгийг 10 тэрбум ам.доллар гэж үзвэл эмэгтэйчүүдийг ажил эрхлүүлэлгүй гэрт суулгаснаар жилд гурван тэрбум ам.доллар алдаж байна гэсэн үг болох нь. Энэ нь сүүлийн жилүүдэд орж ирсэн гадаадын хөрөнгө оруулалтаас хоёр дахин их тоо аж. Эмэгтэйчүүдийн бүрэн оролцоо эдийн засгийн бүтээмжийг ингэж нэмдэг байна. Энэ талаар Forbes Mongolia сэтгүүлийг эрхлэн гаргагч Э.Долгион илтгэлдээ дурдсан. Тэрбээр “Та бүхэн яагаад өөрсдийгөө үнэлдэггүй юм бэ. Улс төрийн оролцоонд 30 хувийн квот нэхдэг. Яагаад тэгш оролцоо, 50 хувийн квот нэхдэггүй, ийм “даруухан” юм бэ” гэж салбар хэлэлцүүлгийг эхлүүлсэн юм. 

Сэтгэлгээгээ өөрчлөхөөс манлайлал эхэлнэ 
“Оюутолгой” ХХК-ийн хүний нөөцийн албаныхан ажилд орохыг хүссэн анкетуудын нэр, хүйсийг нь харалгүйгээр зөвхөн ажлын туршлага, боловсрол, төлөвшил, хандлага зэрэг байгууллагаас тавигдах шаардлагуудаа хангасан найман хүнийг шалгаруулж авсны долоо нь эмэгтэй хүн байв. Энэ нь монгол эмэгтэйчүүдийн өрсөлдөх чадвар эрчүүдээсээ хавь илүү байгааг харуулж байна. Гэтэл аливаа ажлын байрны сонгон шалгаруулалтад тавигдах шаардлагыг бүрэн хангасан эмэгтэйчүүд хойш сууж, төдийлэн шаардлага хангахгүй эрэгтэйчүүд өөрсдийгөө санал болгодог жишиг тогтжээ. Барууны хөгжингүй орнуудын эдийн засаг дахь эмэгтэйчүүдийн оролцоо өндөр бол Азийн орнуудынх бага байдаг нь соёл уламжлалтай нь холбоотойг олон улсын байгууллагууд нотолсон байдаг.Гэхдээ сүүлийн үед БНСУ, Япон зэрэг Азийн орнууд эмэгтэйчүүдээ удирдах түвшинд гаргасаар байна. Японы Ерөнхий сайд Шинзо Абэ гэртээ хүүхдээ харж буй, нуугдмал чадварлаг эмэгтэй боловсон хүчнээ дэмжих бодлого хэрэгжүүлж эхэлсэн. Үүнийгээ тэрбээр “Алдагдсан боломжийн цоожийг нээх” хэмээн нэрлэсэн юм.Монголчууд “хоол цайны дээжээ гэрийн эзэндээ өргөн барина”, “эрчүүд дээшээ сууна” гэх мэтчилэн ахуй амьдралдаа эрэгтэйчүүдээ хүндэтгэн дээдэлдэг. Энэ сэтгэлгээ нь эмэгтэйчүүд өөрсдийгөө дутуу үнэлж, өрсөлдөөнөөс хойш суух нэг шалтгаан болдог байна. Ийм сэтгэлгээтэй ард түмэн эмэгтэй манлайлагчдыг тэгш оролцоотой байхыг хүлээн зөвшөөрнө гэдэг амаргүй. Бизнесийн хүрээнд эрчүүдтэй ана мана өрсөлдөж чаддаг ч улс төрийн нөхцөлд эмэгтэйчүүд хоймор эзлэх нь бүү хэл “баганаас дээш гарахад” хүнд. Форумын хэлэлцүүлгээр эмэгтэйчүүд өөрсдийгөө голж, хойш суух биш, “борлуулж” сурах нь чухал гэдгийг хөндсөн. Зөвхөн өөрсдөө хичээхээс гадна хамт ажилладаг эрэгтэйчүүд чадварлаг манлайлагч бүсгүйчүүдээ дэмжиж, удирдах түвшинд гаргахыг чухалчилсан. Энэ хандлагыг барууны орнуудад He for she уриан дор идэвхтэй өрнүүлсэн юм. Тэгвэл өнөөдөр Монголд зөвхөн He for she бус She for she буюу эмэгтэйчүүд бие биенээ дэмжиж, удирдах түвшинд олноороо гарч ирэх хэрэгтэйг оролцогчид онцолж байлаа. 

Эмэгтэйчүүдийн өмчлөх эрх зөрчигдөж байна 


"Өрхийн тэргүүлэгчийн нэр дээр өмчөө бүртгүүлдэг монгол уламжлалаас болж эмэгтэйчүүдийн өмчлөх эрх зөрчигддөг. Бизнесийн харилцаанд ч энэ асуудал нөлөөлж байна” гэж ХХБ-ны газрын захирал Б.Эрхэмбаяр хэллээ. Бизнесийн зээл хүссэн эмэгтэйчүүдэд банкны шаардлага хангахуйц өмчийн бүртгэл байдаггүй аж. Гэр бүлийн хөрөнгөө өрхийн тэргүүнийхээ нэр дээр бүртгүүлж, өв хөрөнгөө ч голомт сахих хүүдээ залгамжуулах хандлага оршсоор байна. “Өсөлтийн менежмент ба эмэгтэйчүүд” сэдэвт салбар хэлэлцүүлэгт жендэрийн тэгш оролцоог хангах нь НҮБ болон Дэлхийн банк, Азийн хөгжлийн банк зэрэг хөгжлийн байгууллагын үүрэг мэтээр хүлээж авдаг байдлыг халах хэрэгтэй тухай хөндсөн. ХХБ таван жилийн өмнөөс Тогтвортой хөгжлийн зорилтын хүрээнд ногоон зээлийн хөтөлбөрийг анх хэрэгжүүлж, Монголын хэд хэдэн банк энэ чиглэлд үйл ажиллагаагаа өргөжүүлсээр бодит дэмжлэг үзүүлдэг амжилттай төсөл болгосон шиг эмэгтэйчүүдэд бизнесийн зээл олгоход хөнгөлөлт үзүүлэх талаар мөн анхдагч болох нь. Олон улсын байгууллагуудын эмэгтэйчүүдийг дэмжсэн хөгжлийн хөтөлбөрүүдийг Монголдоо хэрэгжүүлэх цаг мөдхөн аж. Эмэгтэйчүүд эдийн засгийн өсөлтийн гол хөдөлгөгч хүч атлаа удирдах түвшинд эзлэх хувь нь чамлалттай. Улс төр дэх эмэгтэйчүүдийн оролцоонд квот тогтоосон шиг бизнест ТУЗ, удирдлагын түвшинд эзлэх хэмжээг журамлан хэрэгжүүлсэн байгууллага илүү хөгждөг аж. Өсөлттэй он жилүүдэд хуримтлал үүсгэх, ажлын байр нэмэгдүүлэх бодлого баримталж чадаагүй нь тухайн үеийн удирдлагуудад эмэгтэйчүүдийн оролцоо хангалтгүй байсантай холбон тайлбарлаж байлаа. 

Монголд "Мөс зүсэгч" эмэгтэйчүүдийн амжилтын түүх хэрэгтэй 
Эмэгтэйчүүдийн манлайлал, удирдлагын түвшний оролцоо, хөдөлмөр эрхлэлт, хөрөнгө оруулалтын орчин, эдийн засгийн өсөлтийн хөдөлгөгч хүч зэрэг олон асуудлыг хөндсөн анхны бизнес форум амжилттай болж өндөрлөлөө. Гэхдээ зөвхөн эмэгтэйчүүдэд тулгамдаад байгаа асуудлыг биш, салбар бүрийн бэрхшээл, нийгмийн бүхий л асуудлыг хамж шимж хэлэлцэв. “Эмэгтэй хүн өөрийн-хөө асуудлыг ярьж байхдаа ч нийгмийн асуудлыг хөнддөг, байгалиасаа ийм өгөгдөлтэй” гэж эдийн засагч С.Даваасүрэн үүнийг тайлбарласан. 2016 онд анх чуулсан WILS (Wom-en in leadership symposium)-ийн сэдэв нь “эмэгтэй хүн юуны өмнө өөрийгөө таних хэрэгтэй” гэдэг асуудлыг хөндөж байв. Тэгвэл дараа жилийн форумд “зоригтой, шийдэмгий байж бусдад нөлөөлж болно”, “өөрийнхөө дуу хоолойг илэрхийлэх хэрэгтэй” гэдэг асуудлыг гаргаж тавь сан. Харин 2018 онд “мөс хагалах” эмэгтэйчүүд буюу “эмэгтэйчүүдийн амжилтын түүх бүтээцгээе” гэж уриалж байсанбол 2019 онд “эргэн тойрныхоо бүсгүйчүүдийг хөгжүүлье, ментор болъё”, эсвэл “ментортой болж, бусдынхаа дэмжлэгтэй хөгжье” гэж уриалж эхэлсэн юм. Одоо WILS 2020 оны чуулганыхаа зорилтыг тодорхойлсон бөгөөд нийт эмэгтэйчүүдийн нийгмийн асуудлыг шийдвэрлэх, амжилтад хүрсэн эмэгтэйчүүдийн бүлгэм бий болгох талаар хэлэлцэх аж. Дэлхий дахинд үлгэр дуурайл болох амжилтад хүрсэн эмэгтэй манлайлагчдыг гарган ирж, түүнийгээ даган бусад эмэгтэйчүүдээ хөгжлүүлэх зорилт тавьсан байна. Тэгвэл Монголд ч мөн бусдыгаа дагуулан манлайлах “мөс зүсэгч” эмэгтэйчүүдийн амжилтын түүх хэрэгтэй байна. Даган дуурайх үлгэр жишээ одоогоор байхгүй ч бизнес эмэгтэйчүүд чуулж, асуудлаа ярилцаж, өөрсдийгөө таньж мэдлээ. Аливаа асуудлыг зөв тодорхойлох нь амжилттай шийдэх үндэс болдогчлон энэ удаагийн форум хөдөлмөр, эдийн засгийн секторын дийлэнх хэсгийг бүрдүүлдэг, эдийн засгийн бүтээмж хамгийн өндөртэй хүн ам болох эмэгтэйчүүдийн асуудлыг хөндөх индэр болж өглөө. 

Х.Булгантуяа/Сангийн сайд /
-Бизнесийн салбарт “зам гаргасан” тэргүүлэгч эмэгтэйчүүд үгээ хэлэхэд улстөрч эрчүүд “айдаг” шүү. Бодлого шийдвэр маань бодит байдалд ингэж тусаж байгаа юм байна гэдэг дүр зургийг ойлгож авдаг. 

Д.Эрдэнчимэг/Петровис группын ТУЗ-ын гишүүн/ 
-Эрэгтэй хүн математик сэтгэлгээ илүү, эмэгтэй нь дутуу гэх байгалийн өгөгдөл байхгүй. Технологийн дэвшлийн энэ үед үүнийг цаг алдалгүй ашиглаж, чанартай бүтээгдэхүүн хүртээхэд анхаарахгүй бол ямар ч том компани “арчигдаж” болзошгүй бизнесийн салбарт бид өрсөлдөж байна. 

Н.Амарзаяа /УИХ"ын гишүүн/
-Эмэгтэйчүүд төрснөөс болж ажилгүй гэртээ суух үед гэр бүлийн эдийн засгийн байдалд нөлөөлдөг. Үүнийг дэмжиж сард 50 мянган төгрөгийн халамжийн тэтгэмж олгодог ч энэ нь хангалтгүй.


Ш.Ариунаа
/Монголын эмэгтэйчүүдийн хөдөлмөрийг дэмжих холбооны тэргүүн/
-Эмэгтэйчүүд эрэгтэйчүүдээс илүү боловсролтой хэрнээ өөрсдийгөө дутуу үнэлдэг. Тиймээс өөрийгөө “борлуулж” сурах, нөгөө талаар эрэгтэйчүүд тэднийг дэмждэг болж сэтгэлгээгээ өөрчлөх шаардлагатай.


Б.Эрхэмбаяр /ХХБ-ны Олон улсын банкны газрын захирал/
-Тогтвортой хөгжлийн зорилтын хүрээнд ногоон зээлийн хөтөлбөр амжилттай өрнүүлсэн шиг жендэрийн тэгш байдлыг хангах дараагийн зорилтод уялдаж, эмэгтэй бизнес эрхлэгчдийг дэмжих хөнгөлөлттэй зээлийн системийг хэрэгжүүлнэ.

О.Даваасүрэн /Эдийн засгийн ухааны доктор/
-Монгол эмэгтэйчүүд ахуйн талдаа санхүүгийн оролцоо өндөр. Охиноо сургах шийдвэр гаргаж, эргээд охидоос ирж байгаа эдийн засгийн өгөөж сайн байдаг. Гэтэл улс төрийн нөхцөлд эсрэгээрээ байдаг тул ядуурлын түвшин 30 хувьтай хэвээрээ л байна.

Лаура Томас /"Оюутолгой" ХХК-ийн Бүтэц зохион байгуулалт хариуцсан ерөнхий менежер/
-Хүүхэд төрүүлээд богино хугацаанд эргээд ажилдаа орох сонирхол манай ажилчдад түгээмэл бий. Тэднийг ажлаар хангахаас гадна цагийн хуваарийн уян хатан байдал зэргээр бид дэмждэг.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Төмс, хүнсний ногооны үнэ хоёр дахин нэмэгдлээ

  • Шинэ ургац гарахаас өмнө төмс, хүнсний ногооны үнэ нэмэгддэг ч сүүлийн таван жилд одоогийнх шиг хоёр дахин нэмэгдэж байсангүй

Өнгөрсөн амралтын өдрүүдээс зарим худалдааны зах болон супер маркетууд нэг кг төмсийг 2500 төгрөгөөр борлуулсан нь иргэдийг ихээхэн бухимдуулав. Төмс, хүнсний ногооны үнэ хэрхэн нэмэгдсэн талаар сурвалжлахаар Бөмбөгөр худалдааны төвийг зорилоо. Эгнэн өрсөн төмс болон бусад хүнсний ногооны үнийг хэд хэдэн удаа өөрчилсөн бололтой балалж, сохолсон байсан юм. Тухайлбал, төмс 2500 төгрөг байсныг 2000 болгожээ. Лууван 2200 төгрөг байсныг 2000 болгосон бол хүрэн манжинг 500 төгрөгөөр бууруулан 3000 төгрөг болгожээ. Өнгөрсөн амралтын өдөр төмс болон бусад хүнсний ногооны үнэд ийнхүү өөрчлөлт орсон хэмээн тус төвийн худалдагч нар хэлэв. Бөмбөгөр худалдааны төвөөр үйлчлүүлэх 40 гаруй насны эмэгтэй “Амралтын өдөр нэг кг төмс 2500 төгрөгийн үнэтэй байсан. Өнөөдөр (өчигдөр) хүнсний ногооны үнэ 200-500 төгрөгөөр буурсан байна. Дахиад буурах байх гэсэн хүлээлттэй байгаа учраас их хэмжээгээр авалгүй, боломжийнхоо хэрээр бага багаар авч байна. Коронавирусээс болоод иргэдийн худалдан авалт муу байхад үнээ нэмж байгаад бухимдаж байна” хэмээлээ. 

Тус төвд монгол төмс 2000, лууван 2000, байцаа 2500, сонгино 5000, шар манжин 6000-7000 төгрөг болсон байв. “Тариалан эрхлэгчдийн зооринд хадгалсан төмс, хүнсний ногоо дуусах дөхөж байгаа учраас үнэ нь ийнхүү нэмэгдсэн. Шинэ ургацын ногоо гарахаас өмнө жил бүр үнэ нэмэгддэг нь бичигдээгүй хууль шүү дээ. Тэгэхээр гайхах зүйл байхгүй” хэмээн Бөмбөгөр худалдааны төвийн худалдагч Г.Чимгээ хэлсэн юм. Өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад төмс болон зарим хүнсний ногооны үнэ хоёр дахин нэмэгдсэн байлаа. Тэр ч байтугай нэг сарын өмнөхөөс ч хоёр дахин нэмэгдсэн байсан юм. Тухайн үед төмс 900, манжин 2500, сонгино 1500 төгрөгөөр худалдаалж байсан гэх үнийн мэдээллийг Нийслэлийн статистикийн газраас гаргажээ. Шинэ ургац гарахаас өмнө төмс, хүнсний ногооны үнэ жил бүрийн өдийд нэмэгддэг хэдий ч сүүлийн таван жилд одоогийнх шиг хоёр дахин нэмэгдэж байгаагүйг тоо баримтаас харж болохоор байлаа. Харин Хүчит шонхор захад төмс, хүнсний ногооны үнэ Бөмбөгөр худалдааны төвтэй адил байсан ч монгол гэх тодотголтой сонгино арай хямд буюу 2000-3500 төгрөг байсан юм. Тус захын худалдагч М.Сарнай “Өнгөрсөн амралтын өдрүүдэд төмс болон бусад хүнсний ногооны үнэ нэмэгдсэн.

Шинэ ургац гараагүйтэй холбоотой үнийн хөөрөгдөл үүсэж байна. Цаашид үнэ нь улам нэмэгдэнэ гэх яриа гарсан. Бид 100-200 төгрөг л нэмж зарж байгаа. Төмс цаанаасаа ирэхдээ 1800 төгрөгөөр ирсэн. Гэтэл хүмүүс биднийг үнээ нэмсэн юм шиг буруутгаж, уурлах юм. Хаягдал их байдаг болохоор ашиг олоход ч хэцүү байдаг” хэмээн учирлалаа. Хүчит шонхор захад хятад хүнсний ногоо зардаг лангуу цөөхөн харагдана. Хятад гэх тодотголтой төмс, лууван, байцаа, сонгино бүгд 1500 төгрөгийн үнэтэй байсан юм. Тус лангууны худалдагч бүсгүй “Хөл хорионоос болоод хятад ногоо орж ирэх нь багассан. Гэтэл монгол ногооны үнэ нэмэгдсээр байна. Наадам өнгөртөл энэ байдал үргэлжилнэ гэсэн. Худалдан авалт үнэхээр муу байна. Гэхдээ өдөр тутмын хэрэглээ болохоор бага ч гэсэн орлого оруулж байгаад талархах нь зүйтэй байх” гэв. 2018 онд 2,888 тонн төмс импортоор оруулж ирж байсан бол өнгөрсөн онд 381 тонн болж, 2020 оны эхний таван сарын байдлаар 4.3 тонныг л оруулж ирснийг Гаалийн ерөнхий газрын мэдээлэлд дурджээ. Үүнтэй холбоотойгоор хүнсний ногооны үнэ нэмэгдэж байгаа гэх хардлага байна. Учир нь манай улс дотоодынхоо хэрэглээний 40 хувийг л хангаж чаддаг. Үлдсэн 60 хувийг импортын хүнсний ногоо орлодог. Гэтэл хөл хорионоос болж импортын хэмжээ буурсан тул дотоодынхоо хэрэглээг хангаж чадахаа больж, үнийн хөөрөгдөл үүсгэж байна. Ногоочдоо дэмжихийн тулд энэ онд хүнсний ногооны гаалийн татварыг 30 хувь болгох тогтоол гарч, ирэх наймдугаар сарын 1-нээс дагаж мөрдөхөөр болсон. Энэ шийдвэр сайшаалтай хэдий ч ийнхүү хориг тавих нь хэр зөв болохыг холбогдох албан тушаалтнууд нь эргэн харах буй за.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хичээлгүй өнжсөн жил хүүхдүүд түлэгдэж, гэмтэх нь нэмэгджээ

  • 1-4 насны хүүхдийн түлэгдэлт осол гэмтлийн хамгийн их хувийг эзэлж байна
  • ГССҮТ-д жилд дунджаар 1500 гаруй өвчтөн хэвтэн эмчлүүлдгийн 70-80 хувийг 0-15 насны хүүхэд эзэлдэг аж. Мөн 1-4 насны хүүхдийн түлэгдэлт, гэмтэл өвчлөлийн хамгийн их хувийг эзэлж байна. Түлэгдсэн хүүхдийн 80 гаруй хувь нь гэртээ байж байгаад осолд өртжээ
  • Сургууль, цэцэрлэг дээр хүүхэд багш нарын хараа хяналтад байдаг тул бэртэж, гэмтэх, түлэгдэх аюулаас хол өнгөрдөг. Гэтэл энэ жил гэмтэж, түлэгдэх нь эрс нэмэгджээ
  • Хүүхэд өсөж том болох тусам түлэгдсэн хэсгийн арьс таталдаж, умайдаг тул 18 нас хүртэл арьсыг нь тэнийлгэх мэс засал хийдэг. Түлэгдэлт биед төдийгүй сэтгэлд сорви үлдээдэг гэдгийг сэтгэлзүйчид хэлдэг

Сүүлийн хэдэн жил хүүхэд элдэв төрлийн гэмт хэрэг, осол гэмтлийн золиос болох үзэгдэл газар авлаа. Өдөр бүр л хүүхэд ямар нэг байдлаар осолдсон, эсвэл гэмт хэргийн хохирогч болсон, гэмтэж, бэртсэн таагүй мэдээ тасралтгүй сонсогдсоор. Энэ харгис нийгмийн золиос нь бяцхан үрс болж байна гээд хэлчихвэл дэгсдүүлсэн болохгүй. Хүчирхийлэл, гол усны үер, халуун хоол цайнд хүүхдээ түлж гэмтээсээр байна. Халдварт өвчин тархсанаас болж сургууль, цэцэрлэг хаасан нь хүүхдүүдэд том эрсдэл болжээ. Эцэг, эхчүүдийн хайхрамжгүй байдлаас болж гэмтсэн, буцалсан ус, халуун тогоонд түлэгдсэн хүүхдүүд гэмтлийн эмнэлгийн хаалгыг татсаар байгаа аж. Гэмтэл согог судлалын үндэсний төвд хэвтэн эмчүүлэгчдийн дийлэнх нь хүүхэд болохыг эмч нар хэллээ. Тус эмнэлгийн Түлэнхий нөхөөн сэргээх мэс заслын тасгийн эрхлэгч О.Хишигсүрэнгийн хэвлэлд өгсөн мэдээлэл олны анхаарлыг татаж буй. ГССҮТ-д жилд дунджаар 1500 гаруй өвчтөн хэвтэн эмчлүүлдгийн 70-80 хувийг 0-15 насны хүүхэд эзэлдэг аж. Мөн 1-4 насны хүүхдийн түлэгдэлт, гэмтэл өвчлөлийн хамгийн их хувийг эзэлж байна. Түлэгдсэн хүүхдийн 80 гаруй хувь нь гэртээ байж байгаад осолд өртжээ. Сургууль, цэцэрлэг дээр хүүхэд багш нарын хараа хяналтад байдаг тул бэртэж, гэмтэх, түлэгдэх аюулаас хол өнгөрдөг. Гэтэл энэ жил гэмтэж, түлэгдэх нь эрс нэмэгджээ. ГССҮТ-өөс гаргасан статистикийг харахад 2020 он гарсаар 10 мянга орчим хүүхэд их, бага хэмжээгээр түлэгдэж, гэмтсэн байна. ГССҮТ-өөс гаргасан тандалт судалгаанаас харахад 2020 оны I улиралд буюу 2020 оны нэгдүгээр сарын 01-нээс гуравдугаар сарын 31-ний хооронд улсын хэмжээнд осол гэмтэл, гадны шалтгаанаар 31841 шинэ тохиолдол бүртгэгдсэнээс 625 тохиолдол нь нас барсан байна. Энэ нь өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад нас баралт 19 тохиолдлоор нэмэгджээ. Зөвхөн Улаанбаатар хотод ч биш орон нутагт ч хүүхдүүд түлэгдэж, гэмтэх тохиолдол элбэг байгаа талаар Орхон аймгийн Бүсийн оношилгоо, эмчилгээний төвийн эмч Н.Сандуй ярьжээ. Тус аймгийн эмнэлгийн гэмтлийн тасгаар үйлчлүүлсэн иргэдийн 90 хувийг 0-5 насныхан эзэлж байгаа аж. Тэдний дийлэнх нь халуун хоол, цайнд түлэгджээ. Эрүүл мэндийн хөгжлийн төвийн статистик мэдээллээс харахад 0-5 нас хүүхдийн өвчлөлийн шалтгааны нэгдүгээр зэрэгт бичигдэж байна. ГССҮТ-ийн эмч нарын ярьж буй гаар хүүхэд нэгнийгээ харж, асарч үлдсэнээс болж ахуйн осолд өртдөг аж. Эмч Н.Ууганбаяр тавдугаар сард ГССҮТ-өөр гал түймрийн улмаас түлэгдсэн хүүхэд цөөнгүй ирснийг хэлсэн. Зуны улиралд түлэнхийн тасгийн үйлчлүүлэгчдийн тоо нэмэгддэг гэнэ. Учир нь хүүхдээ хөдөө явуулж, хараа хяналтгүй байлгадгаас болж халуун хоол цайнд түлэгдэх тохиолдол гарсаар байдгийг анхааруулсан байна. Ийн хүүхдүүд халуун хоол цайнд түлэгдэж, эрүүл мэнд, гоо сайхнаараа хохирч байна. Энэ бүхэн цэвэр эцэг, эхийн хариуцлагагүйгээс болж буйг эмч нар хэллээ.

Уг нь улс даяар “Эцэг, эхийн хариуцлагыг өндөржүүлье” сэдэвт аян өрнүүлж буй ч халдварт өвчний мэдээнд дарагдаад үр дүн нь төдийлэн харагдахгүй байгааг ч гэмтлийн эмч нар хэлж байв. Зарим хүнд хэлбэрийн түлэнхийн үед арьс нөхөн сэргээх эмчилгээ хийдэг бөгөөд бага насны хүүхдүүд жил бүр ийм эмчилгээ хийлгэх шаардлага тулгардаг аж. Түлэнхий бол хүүхдийн эрүүл мэндэд хамгийн хөнөөлтэй согог юм. Хүүхэд өсөж том болох тусам түлэгдсэн хэсгийн арьс таталдаж, умайдаг тул 18 нас хүртэл арьсыг нь тэнийлгэх мэс засал хийдэг. Түлэгдэлт биед төдийгүй сэтгэлд сорви үлдээдэг гэдгийг сэтгэлзүйчид хэлдэг. Энэ ч үнэний ортой. Бага насандаа нүүрээ түлж, шанаандаа том сорвитой болсон, М өдгөө насан туршдаа сэтгэлийн шархтай явна. Тэрбээр үсээ байнга шанаа руугаа унжуулж, түлэгдэж, атиралдсан арьсаа нуудаг. Түүн шиг бие, сэтгэлдээ насан турш шархтай амьдруулахыг хүсэхгүй л бол эцэг, эхчүүд хүүхэддээ санаа тавих хэрэгтэй. Гэхдээ хүүхдээ түлэгдэхээс хамгаалахыг байнга анхааруулдаг ч эцэг, эхчүүдийн хэнэггүй байдал хүүхдээ насан туршид нь согогтой болгож буй нь харамсалтай. Хүүхдийн түлэгдсэн талбай алга дарам хэмжээтэй байхад л амь насанд аюул учрах эрсдэлтэй болохыг эмч нар хэлдэг. Өдгөө түлэнхийн тасагт хэвтэн эмчлүүлж буй хүүхдүүдийн 35 нь хүндэвтэр түлэгдсэн бөгөөд удаан хугацааны эмчилгээ хийлгэх шаардлагатай болжээ. Багадаа 20 гаруй хоног эмчлүүлэх хэрэгтэй болж байна. Ах, эгч нараар нь дүүг асруулснаас болж бага насны хүүхэд түлэгдэж, гэмтдэг гэдгийг эмч нар онцолсон. Дэлхийн олон оронд зөвхөн насанд хүрсэн эцэг, эх гэрийн асрагчаар бага насны хүүхдийг харуулж, асруулах дүрэмтэй байдаг бол манай улсад ийм журам байхгүй. Зургаан настай нэгдүгээр ангийн хүүхэд дүүгээ асрах үүрэг хүлээдэг. Найман настай эгчээр нь дүүг харуулж үлдээснээс болж галаа түлэх гэж байгаад гэрээ шатааж, хөрш нь харсан тулдаа унтрааж, хоёр хүүхдийн амийг аварсан жишээ саяхных. Гэтэл эцэг, эхчүүдийн хүүхдээ тохойн чинээ ах, эгчид нь даатгаж гэртээ хаядаг зан жаалуудыг гэмтлийн эмнэлгийн өвчтөн болгох шалтгаан болж байна. Хүүхэд хамгааллын тухай хуульд хүүхэд гэр бүлдээ эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах үүрэгтэй гэж заасан. Гэвч эцэг, эхчүүд хуулийн энэ заалтыг огт хайхардаггүйгээс болж хүүхэд эрсдэлд ороор байна. Нөгөө талаар үүргээ ухамсарлаагүй, хүүхдээ түлж гэмтээсэн эцэг, эхэд хариуцлага хүлээлгэдэггүй. Монголд хэрэгтэй, хэрэггүй өч төчнөөн хууль байдаг ч иргэд тэр бүр мэддэггүй. Бас хуулиа мөрдөггүй, хариуцлага хүлээлгэдэггүй байдал хүүхэд хамгааллыг улам сулруулж байна. Эцэг, эхийн хэнэггүй зан ч засагдахгүй нь бололтой. Хатуу харицлага хүлээлгэдэг бол хүүхэд бүх зүйлд хохирохгүй байх байлаа. Хүүхэд хамгааллын тухай хуульд нэг дутагдалтай тал бий. Хүүхдийг хүүхдээр асруулж болохгүй гэсэн заалт алга. Иймээс ах, эгчид нь даатгаж үлдээгээд ажилдаа явдаг эцэг, эхчүүдийг буруутгах боломжгүй юм. Жил бүр хүүхдийн түлэгдэлтийг хэвлэл мэдээллийг хэрэгсэл бишгүйдээ л хөндөж тавьдаг. Гэвч эцэг, эхчүүд болон холбогдох мэргэжлийн хүмүүс төдийлэн хайхарч үздэггүй. Хэрэв үр дүнд хүрдэг байсан бол өнөөдөр бага насны хүүхдүүд түлэнхийн тасгийг дүүргэж, шархны халуун болж шаналахгүй байх байлаа. Хүүхдийн байгууллагууд ч ах, эгч нараар нь бага насны хүүхдийг асруулж буйд төдийлэн ач холбогдол өгдөггүй. Энэ талаар нарийн судалгаа хийх шаардлагатай байна. Хэчнээн өрх хэдээс хэдэн насны хүүхдээр балчир дүүг нь харуулж, асруулдаг талаар судалгаа хийх хэрэгтэй болов уу. 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Эдийн засгийн хүндрэл он дамжих нь тодорхой боллоо

  • ОУВС Дэлхийн эдийн засгийн төлөв байдлын талаарх ээлжит тайлангаа шинэчлэн танилцуулсан. Эхний таамаглалаа танилцуулахад, дэлхийн эдийн засаг энэ онд гурван хувиар агшихаар байсан бол удаах таамгаа өөрчилж, 4.9 хувь болголоо. Тодруулбал, дэлхийн эдийн засаг 2020 онд 4.9 хувиар агшихаар байна 
  • Экспортоо нэмэгдүүлж, хувийн хэвшлийн үйл ажил лагаанд тулгарах төрийн хүнд суртал, саад тээгтэй тэмцэх хэрэгтэй байна 

Эдийн засаг, эдийн засаг, эдийн засаг... Ингэж хэлэхээс өөр аргагүй байдал өнөөдөр үүслээ. Оны эхний улиралд 10.7 хувиар агшсан эдийн засгийн уналт 2021 он хүртэл үргэлжлэх нь тодорхой боллоо. Төгрөгийн ханшийн уналт улирал дамжиж, сүүлийн гурван сарын хугацаанд бүр ч даамжирлаа.

Сонгуулийн сурталчилгаа орон даяар өрнөсөн өдрүүдэд ам.доллар ч “унтсангүй”. Төв банкны зарласан албан ханшаар 2820.59 төгрөгтэй тэнцэв. Түүхэнд байгаагүй хамгийн өндөр дүн энэ ч үүгээр хэмжигдэхгүй нь бололтой. Ханшийн энэхүү өөрчлөлтийг төр засаг тоож байгаа шинж огт алга. Төгрөгийн ханш сулрах хэрээр манай улсын гадаад өрийн хэмжээ цаг хормоор нэмэгдэж, өрхийн орлогыг ханшийн эрсдэл өм цөм хулгайлахын зэрэгцээ хүндрэл энэ эрчээрээ улам гаарах нь. Мөнгөний бодлого тодорхойлогчид долоо хоног болгон валютын дуудлага худалдаагаар зах зээлд ам.доллар нийлүүлсэн ч үр дүн нь тун тааруу хэвээр буй. Үүнээс улбаалан дотоодын валютын албан нөөц хорогдсоноос биш албан нөөцөө өсгөх санаачилга ажил болж, ашиг тус нь амьдралд харагдсангүй. Төв банк ярихаас хэтрэхгүй байна. Бодлогын хүү, инфляц аль аль нь нам түвшинд байгаа боловч төгрөг урьд өмнө байгаагүйгээр доройтлоо. Үндэсний статистикийн хорооны мэдээлснээр, сүүлийн 12 сарын хугацаанд нэг их наяд төгрөг валютын хадгаламжийг зузаалжээ. Өөрөөр хэлбэл, иргэд төгрөгийн хадгаламжаа ам.долларт хөрвүүлэх нь эрс нэмэгдсэн байна. Энэ нь ам.долларын ханшийн өсөлтийг эрчимжүүлсэн хэрэг. Гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтыг үргээсэн бодлогын уршиг, гуравдагч орны хөрөнгө оруулалтыг үгүйсгэсэн шийдвэрүүд, төсвийн экспортын орлого эрс багассан явдал өнөөдөр төгрөгийн ханшийн уналтыг улам өрдсөөр байна. Төгрөгийн ханшийн дээрх үнэгүйдлээс төр засагт иргэд итгэхгүй байгааг харж болох юм. Төрийн мөнгөний бодлогод найдахгүй байгааг эндээс давхар бас анзаарсан биз ээ. Эрх баригчид эдийн засгийг тогтворжуулж байгаа эсэхийг ирэх өдрүүдэд ам.долларын ханш хариулна. Ханш орвонгоороо өөрчлөгдсөөр байвал тэд ажлаа хийж чадахгүй, амлалтаа биелүүлэхгүй байгаа хэрэг. Наадам найр, хурдан морь, хуушуур яах вэ. Баларч дордож буй эдийн засгийн жолоо цулбуурыг шинэ эрх баригчид эмхэлж авч чадахгүй бол улсаараа хямралын ангал руу хийсэх нь. Төсвийн алдагдал оны эхний таван сарын байдлаар 1.6 их наяд төгрөг болж, 2020 оны төсвийн хөрөнгө оруулалтууд ташраараа царцаж мэдэхээр байна. Цаасан дээр буулгасан төсөөлөл төдий бүтээн байгуулалтуудаа тэд зогсоох хэрэгтэй. Товчхондоо, валютын ханш болон төсвийн хямралд улсаараа нэрвэгдэж байна. Манай улс ирэх 4-5 жилийн хугацаанд нийт 15 тэрбум ам.долларын гадаад өр болон Сангийн сайд Ч.Хүрэлбаатарын хэлснээр хүү төлөх ёстой. Энэ нь гадаад валютын албан нөөцийн одоогийн хэмжээнээс дөрөв дахин давсан өндөр өрийг өрөөр санхүүжүүлж гадаад өрийн хэмжээг улам тэлсэн гэсэн үг.

COVID-19 цар тахлаас үүдэн дэлхий нийтээр уул уурхайн бараа, бүтээгдэхүүний эрэлт хэрэгцээ буурч, хөгжиж буй орнуудаас хөрөнгө оруулалт их хэмжээгээр гадагшилсаар буй. Үүний нөлөө хууль эрх зүйн орчин нь тогтворгүй, засаглал сул, гэрээний соёлгүй, хэлсэн ярьсандаа хүрдэггүй орнуудад хамгийн хүчтэй мэдрэгдэж байна. Ийм орны нэг нь манай улс бөгөөд ирэх өдрүүдэд бүсээ чангалах амаргүй сорилт тулгарах нь. Өрх болон аж ахуйн нэгжүүд зардлаа танаж, хэмнэлтийн горимд шилжээд хагас жил болж байна. Гэвч эдийн засагт гэрэл асаах бодлого шийдвэр өнөөдрийг хүртэл эрх баригчдаас огт гарсангүй. Монголын эдийн засгийн аврах шийдэл одоогоор тодорхойгүй байна. Ядарсан, зутарсан олны цөхөрсөн итгэл бөхөж мэдэх нь. Хар, саарал жагсаалт, олон сар үргэлжилсэн хөл хорио, үйл ажиллагаа нь тасалдсан бизнес, ашиг нь буурсан хувийн хэвшил, алдагдалд хэдийн орсон аж ахуйн нэгж ирж буй эдийн засгийн хүндрэлийг одоо тэсэж дийлэхгүй. Тиймээс бүсээ чангал гэж хэлэх нь басамжилсан хэрэг. Монголын үндэсний худалдаа, аж үйлдвэрийн танхимын судалгаагаар, 40 гаруй мянган иргэн ажлын байраа алдсан. Энэ тоо дахиад хэдэн зуун мянгаар тэлж болзошгүй. Өлөн зэлмүүн, өр зээлд баригдаж, ажилгүй зогсох өдрүүд Монголын нийгэм, эдийн засгийн амьдралд одоо бодит эрсдэлд тооцогдож байна. Улаан гэрэл ассан эдийн засгийг, туйлдаа хүрсэн ядуурлыг, ажилгүй болсон мянга мянган хүнийг, эргэлтийн хөрөнгөгүй болсон олон зуун аж ахуйн нэгжийг шинээр бүрдэх Засгийн газар аварч дөнгөх нь юу бол. Эдийн засагч Н.Энхбаяр “Шинээр байгуулагдах Засгийн газрын өмнө улам амаргүй зорилт, эрсдэл тулгарахаар болж байна. Дэлхий нийтээр өсөлтийн хурд саарч, худалдааны эргэлт удаашрах нь түүхий эдийн эрэлт, үнэ ханшид таагүй нөлөө үзүүлж, улмаар Монгол Улсын экспортыг бууруулах хүчин зүйл болно” хэмээн анхаарууллаа. Гадаад зах зээлээс ирж буй эрсдэлийн нэг нь энэ. ОУВС Дэлхийн эдийн засгийн төлөв байдлын талаарх ээлжит тайлангаа шинэчлэн танилцуулсан. Эхний таамаглалаа танилцуулахад, дэлхийн эдийн засаг энэ онд гурван хувиар агшихаар байсан бол удаах таамгаа өөрчилж, 4.9 хувь болголоо. Тодруулбал, дэлхийн эдийн засаг 2020 онд 4.9 хувиар агшихаар байна. Хэдий тийм боловч хөгжиж буй орнууд эдийн засгийн ухаалаг бодлогоор хүндрэлээс даруй гарч, иргэдийнхээ амьжиргаанд хамгийн их санаа тавьж байна. Экспортоо нэмэгдүүлж, дотоодын төслүүдээ дэмжихээс гадна хувийн хэвшлийн үйл ажиллагаанд тулгарах төр засгийн хүнд суртал, саад тээгтэй тэмцэж байна. Дэлхийн банк болон ОУВС тэргүүтэй олон улсын судалгаа, шинжилгээний байгууллагууд эдийн засгийн хүндрэлээр зогсохгүй хямрал болон гүнзгийрэхээр байгааг сануулсан. Хамгийн ноцтой нь, манайхтай ижил хөгжиж буй орнуудын 100 гаруй сая хүн нэн ядууралд өртөж, дэлхийн нэг хүнд ногдох орлогын хэмжээ 3.6 хувиар буурах төлөвтэй гарсан. Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллагын тооцооллоор, дэлхийн эдийн засаг энэ онд зургаан хувиар агших төдийгүй ажилгүйдлийн түвшин хоёр дахин нэмэгдэж, 9.2 хувьд хүрч өсөх шинжтэй байна. Манай улсын ажилгүйдлийн түвшин одоогоор 8.1 хувь буюу дээрхтэй ойролцоо байгаа. Цаашид хямрал он дамжин үргэлжилбэл хоёр дахин өсөж болзошгүй. Ерөнхий сайд асан С.Баяр "Хүнд жилүүд айсуй. Ардын амьдрал хэцүү шүү" хэмээн жиргэжээ. Түүний хэлснээр амаргүй өдрүүд эхэллээ. Төсвийн мөнгөөр туйлах биш ирэх оноос төлж эхлэх тулсан өрийн дарамтыг хэрхэн хөнгөвчлөх, яаж татвар нэмэхгүйгээр барагдуулахыг бодох цаг иржээ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

2020 оны УИХ-ын ээлжит сонгуульд МАН 62 суудал авлаа

  • Зургаан нэр дэвшигч хорих ангиас сонгуулийн сурталчилгаа хийн, өрсөлдөж нэг нь сонгогдлоо

Санал хураалтын дүнгээр МАН 62, АН 11 суудал авч, бие даагч болон эвслээс гурван нэр дэвшигч сонгогдлоо

Сонгуулийн ирц 12:00 цагийн байдлаар 25 хувьтай байв

Монголын парламентын түү­хэнд найм дахь удаагийн УИХ­-ын сонгууль амжилттай болж өндөрлөлөө. Улсын бүртгэлийн ерөнхий газрын мэдээгээр улсын хэмжээнд 2 сая 624 сонгогч саналаа өгөх ёстойг СЕХ­-ноос мэдээлж, ирцийн эцсийн мэдээг өнөөдөр өгөхөө хэлэв. Гэхдээ ирц ямар байсан явцын мэдээг 12:00, 17:00 цагийн байдлаар өгсөн юм. Тухайлбал, өчигдөр өглөө 07:00 цагт эхэлсэн сонгуулийн санал хураалт 12 цагийн байдлаар 507 мянган иргэн буюу нийт сонгогчдын 25.1 хувь нь саналаа өгснийг тус хорооноос мэдээлсэн. Мөн 17 цагийн байдлаар улсын хэмжээнд сонгуулийн ирц 52.6 хувьд хүрсэн байв. Мөн зөөврийн саналын хайрц­гаар хүндэтгэх шалтгаантай 19956 иргэн саналаа өгсөн байна.

Х.Баттулга: Сонгуулиар байгуулагдах УИХ, Засгийн газартай шуурхай хамтран ажиллана

Төрийн гурван өндөрлөг болох Ерөнхийлөгч, УИХ-­ын дарга, Ерөнхий сайд нарын саналаа өгсөн байдал олон нийтийн анхаарлын төв байлаа. УИХ-­ын дарга Г.Занданшатарын хувьд гэргий Г.Отгонгэрэлийн хамт УИХ­-ын сонгуулийн 3 дугаар тойргийн 11 дүгээр хэсгийн хороонд саналаа өгсөн. Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх сонгуулийн 23 дугаар тойргийн наймдугаар хэсгийн хорооны санал авах байранд саналаа өгчээ. Мөн түүний санал өгсөн хэсэгт Ерөнхийлөгч Х.Баттулга саналаа өгсөн. Тэрбээр саналаа өгснийхөө дараа ард түмэндээ хандан “Миний бие энэ удаагийн сонгуулиар байгуулагдах УИХ, Засгийн газартай эдийн засгийг босгох, ард иргэдийнхээ амьдралыг дээшлүүлэх, цар тахлын хүндрэлээс гаргах тал дээр шуурхайлан ажиллана. Бизнесийн салбарт ажиллаж байсан хүний хувьд зовлон, жаргалыг соргогоор мэдэрч, давуу талаа ашиглана гэдгээ хэлье” гэсэн юм. 

Дээлтэй сонгууль дэлхийн анхаарлыг татав

УИХ-­ын дарга, Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайдаас гадна мянга, мянган хүн саналаа өгөхдөө дээлээр гангарсан нь энэ удаагийн сонгуулийн нэг онцлог болов. Тэр дундаа олон залуус дээл өмсөж шинэ хэв маягийг бүрдүүлсэн нь онцгой байлаа. Залуусын улс төрийн идэвхийг сэргээх, сонгуулийн ирцийг нэмэгдүүлэх зорилгоор дээлтэй сонгуулиа өгөх уриалга гаргасан нь нүдээ олж олон ч залуусыг хамруулж чадав. Мөн төрийнхөө сонгуульд үндэсний хувцсаараа гангарч, хүндэтгэл үзүүлсэн нь гадаадын олон ажиглагчийн анхаарлыг татсан байна. Түүнчлэн монгол залуусын дэглэсэн шинэ стилийг азийн загварын агентлагууд ч анхааралдаа авсан талаарх мэдээллүүд сошиал ертөнцөд эрчимтэй түгжээ. 

Хорихоос өрсөлдсөн нэр дэвшигчдээс Ж.Эрдэнэбат сонгогдлоо

УИХ-­ын 2020 оны сонгууль өндөржүүлсэн бэлэн байдал, коронавирусийн халдвараас сэргийлэх хөл хорионы үед болж буйгаас гадна зургаан нэр дэвшигч хорих ангиас сонгуулийн сурталчилгаа хийн, өрсөлдсөнөөрөө онцлог. УИХ­-ын сонгуулийн 29 дүгээр тойрогт нэр дэвшсэн Н.Номтойбаяр, 13 дугаар тойргийн Ж.Эрдэнэбат, С.Баярцогт, 23 дугаар тойргийн Х.Бат-­Ялалт, Дархан­-Уул аймагт нэр дэвшсэн Б.Бямбасайхан, Хөвсгөл аймагт өрсөлдсөн Д.Ганболд нар хорих 461 дүгээр ангиас өрсөлдсөн юм. Тэднээс Ж.Эрдэнэбат сонгуульд амжилттай оролцож дахин парламентын гишүүн болох болзлоо хангажээ. Энэ үйл явдал нь Монголын парламентын түүхэнд төдийгүй олон улсын түвшинд шинэ үзэгдэл болсон юм. 

Нэг нэр дэвшигчдийн тухай мэдээлэл АН, МАН-ын маргаанаар үргэлжлэв

Сонгуулийн санал хураалтын өдөр АН-­ын төв штабаас мэдээлэл хийж, Сонгуулийн ерөнхий хороонд шаардлага хүргүүлэв. УИХ­-ын сонгуулийн 29 дүгээр тойрогт МАН­-аас нэр дэвшин өрсөлдсөн Г.Амартүвшинг 2014 онд Ерөнхийлөгчийн зарлигаар Монгол Улсын харьяатаас гаргасан гэх албан бичгийг ил болгож, нэр дэвшигчийн нэрсийн жагсаалтаас хасахыг СЕХ-­ноос шаардсан юм. Харин МАН-­ын сонгууль эрхэлсэн байгууллагаас энэ мэдээллийг няцааж, АН-­ыг Ерөнхийлөгчийн зарлигийг хуурамчаар үйлдсэн гэж мэдэгдсэн юм. Сонгуу­лийн сурталчилгааны явцад Г.Амартүвшин нь өөрийгөө Монгол Улсын иргэн гэдгийг Гадаадын иргэн харьяатын газар, улсын бүртгэлийн байгууллагын тодорхойлолтоор няцаасан бөгөөд маргаан эцэслэн шийдэгдсэнгүй.