A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1953/

Нүүрсний экспортоор Австралийг ардаа орхих боломж бий

Нүүрсний үнийг өсгөж чадвал төсөвт тооцсон татварын орлогыг бүрдүүлж болно

Нүүрсний экспортоор Австралийг ардаа орхих боломж бий
 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1953/


Сарны тооллоор он цагийг хэмждэг Дорнын зарим улс уламжлалт баяраа тэмдэглэн, арилжаа худалдаа, хил хориогоо хэсэг амраах зуур таваарын зах зээлийг доргиосон гэнэтийн үйл явдлууд ар араасаа өрнөлөө. Нүүрсний нийлүүлэлтээр БНХАУ-ын зах зээлд Монголтой өрсөлддөг Австрали улсад хүчтэй аадар бороо орж, үерийн аюул нүүрлэжээ. Тус улсын уул уурхайн түшиц бүс болох Квийнслэнд мужид өнгөрсөн сарын 31-нээс бороо тасралтгүй орж, түүхий эд тээвэрлэдэг төмөр зам нь үерийн усанд автсанаас зэс, нүүрс, цайрын нийлүүлэлт түр зогсжээ. Тус мужийн нүүрсний экспортын гол терминалын нэг болох Abbot Point-ийг орон нутгийн албаныхан түр хугацаанд хаасан байна.

Австралийн нүүрсний экспортын 90 орчим хувийг бүрдүүлдэг гол гурван мужийн нэг болох Квийнслэндэд үер бууснаас олон мянган айл гэр оронгүй болж, зам, дэд бүтэц, үйлдвэрлэл, олборлолт саатаад байна.

Уул уурхайн салбарт томоохон байр суурь эзэлдэг Австрали улсын нийлүүлэлт тасалдсанаар зарим түүхий эдийн ханш өнгөрсөн долоо хоногт олон улсын зах зээлд савлажээ.

Квийнслэнд мужид үйл ажиллагаа явуулдаг BHP Billiton, Glencore зэрэг компанийн орд уурхайнууд ч гамшгийн эрсдэлтэй нүүр тулсан байна. Тухайлбал, Glencore компанийн Австрали дахь хоёр ч уурхай үерт өртжээ. Гамшгийн богино хугацааны эрсдэлийг хянах боломж бий гэж Glencore компани мэдэгдсэн байна. Үерийн аюул Австралийн уул уурхайн салбараас гадна хөдөө аж ахуйд ч хохирол дагуулж, 300 мянга гаруй үхэр хорогдож, урьдчилсан тооцоогоор 300 сая ам.долларын алдагдал хүлээгээд байна.

Байгалийн гамшиг зөвхөн Австралийг дайрсангүй. Таваарын зах зээлийн нөлөө бүхий тоглогч болох Чилийн хойд хэсэгт нүүрлэж, дэлхийн зэсийн хамгийн том уурхайн нэг Codelco-гийн зарим хэсгийг нөмөрсөн байна. Зэсийн нөөцөөрөө дэлхийд тэргүүлдэг энэ уурхайн хоёр ч хэсгийн үйл ажиллагаа саатаад байна. Олон улсын уул уурхайн түшиц бүс нутгууд ийнхүү ар араасаа байгалийн гамшигт нэрвэгдсэн нь Монголын эрдсийн экспортод шууд болон дам нөлөө үзүүлэх нь дамжиггүй. Өмнөх жилүүдэд ч хаа холын Австралид болсон гэнэтийн үйл явдлууд манай голлох таваарын экспортын үнэ, хэмжээг нэг биш удаа хөндсөн.

Тухайлбал, 2010 оны сүүлч, 2011 оны эхээр Квийнслэнд мужид мөн л хүчтэй үер бууснаас коксжих нүүрсний үнэ 300 ам.долларт хүрч, тэнгэрт хадаж байв. Энэ үед Монголын нүүрсний экспорт 2-3 дахин өсөж, 2010 онд 16 сая тоннд хүрчээ. Ингэснээр нүүрс манай эрдсийн экспортын орлогын гуравны нэгийг бүрдүүлжээ.

Харин энэ удаад Австралийн таваарын тээвэрлэлт тасалдаад зогсохгүй БНХАУ тус улсын нүүрсэнд тавих хяналтаа чангатгаад байгаа аж. 2019 оны нэгдүгээр сарын сүүлээр БНХАУ-ын хэд хэдэн боомтоор Австралийн нүүрс оруулахыг хориглоод байна гэж Wood Mackenzie мэдэгдлээ. БНХАУ-ын эрэлт саарснаас Австралийн дулааны нүүрсний үнэ унаж, 2018 оны дөрөвдүгээр сараас хойших доод цэгт хүрчээ. Newcastle-ийн боомтод дулааны нүүрс тонн нь 95.75 ам.доллартай тэнцэж байгаа аж.

• Нүүрсний нийлүүлэлтээр БНХАУ-д тэргүүлдэг Австрали улс хийсэж ирсэн байгалийн гамшиг болон хил гаалийн саад тотгортой нүүр тулаад байгаа нь зах зээлийн бусад тоглогчид зарим боломж бий болгож мэдэхээр байна.

• “Эрдэнэс Тавантолгой”-д нүүрсний үнээ одоогийн ханш  болох 70 ам.доллараас дээш өсгөх боломжтой. 

• Хил гаалийн хүчин чадлаа сайжруулж, зам, дэд бүтцээ засаж, сэлбэх зэрэг ажил биднийг хүлээж байна.

БНХАУ-ын гаалийн байгууллагын мэдээлэлд тулгуурласан, S&P Global-ийн тооцоогоор урд хөршийн коксжих нүүрсний импорт өнгөрсөн онд 2017 оныхоос найман хувиар буурч, 64 сая тоннд хүрсэн байна. Үүний 27.7 сая тонныг Австрали нийлүүлсэн бол Монгол Улс тус улсын дүнгээс 0.1 сая тонноор бага буюу 27.6 сая тонн коксжих нүүрс экспортолжээ. Өөрөөр хэлбэл, өмнөд хөршийн коксжих нүүрсний зах зээлд Монгол Улс экспортын дүнгээрээ Австралийг гүйцэхэд тун ойртжээ.

Үүнтэй зэрэгцээд нүүрсний нийлүүлэлтээр БНХАУ-д тэргүүлдэг Австрали улс хийсэж ирсэн байгалийн гамшиг болон хил гаалийн саад тотгортой нүүр тулаад байгаа нь зах зээлийн бусад тоглогчид зарим боломж бий болгож мэдэхээр байна. Хэдийгээр уул уурхайн салбарын өрсөлдөх чадвараар дэлхийд дээгүүрт бичигддэг Австрали үерээс үүдсэн нөхцөл байдлаа богино хугацаанд шийднэ гэж шинжээчид найдаж буй ч амжиж байр сууриа бататгах, таваарын үнэ ханшаа өсгөхийг зөвлөж байна.

Дээрээс нь хятад улс уламжлалт баяраас үүдэн коксжих нүүрсээ хангалттай нөөцөлж чадаагүй гэх мэдээлэл ч байна. Монгол Улсын нүүрсний экспортын өнгөрсөн сарын албан мэдээлэл одоогоор ил болоогүй. Гэхдээ Монгол Улсын гол өрсөлдөгч Австрали улс байгалийн гамшиг болон бусад сорилттой нүүр тулсан нь манай голлох түүхий эдийн экспортын үнэ болон хэмжээнд нөлөөлж мэдэхээр байна.

БНХАУ уламжлалт баяраас үүдэн коксжих нүүрсээ хангалттай нөөцлөөгүй

Тухайлбал, “Эрдэнэс тавантолгой”-д нүүрсний үнээ одоогийн ханш болох 70 ам.доллараас дээш өсгөх боломж бий гэж эдийн засагч Л.Наранбаатар‏ тайлбарлаж байна.

Өнгөрсөн онд 35.6 сая тонн нүүрс экспортолсон Монгол Улс энэ онд 42 сая тонныг нийлүүлэхээр төлөвлөсөн нь хэт өөдрөг төсөөлөлд тооцогдож байгаа. Гэхдээ үнээ өсгөж чадвал төсөвт тооцсон татварын орлогоо бүрдүүлэх боломж байгаа аж. Тооноос чанарт шилжүүлж, тооцсон орлогоо бүрдүүлж болно.

Нөгөө талд, Монгол Улс амжиж хөдөлж чадвал 2019 онд нүүрсний экспортоор Австралийг ардаа орхиж, БНХАУ-ын топ нүүрс нийлүүлэгч болох боломж байгаа. Гэхдээ үүний тулд хил гаалийн хүчин чадлаа сайжруулж, зам дэд бүтцээ засаж, сэлбэх, худалдааг хөнгөвчлөхөд чиглэх алхмуудаа урагшлуулах зэрэг энэ онд хийхээр төлөвлөсөн олон ажлаа бодит болгох шаардлага тулгарч байна. Түүнчлэн Австрали, Чилид тохиолдсон байгалийн гамшигт үзэгдлүүд бидэнд нэмэлт боломж дагуулж болох ч уул уурхайн салбарын эрсдэл, уур амьсгалын өөрчлөлтийн аюулыг ч сануулж буйг ойлгох нь зүйтэй.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Гадаад өрийн “гамшгаас” болж дефолт зарлах ойрхон байна

 0 сэтгэгдэл

Ж.Чулуунхүү, Монголын дипломат ажилтнуудын үндэсний холбооны ерөнхийлөгч, төлөвлөгч инженер-эдийн засагч, зөвлөх, судлаач, докторант

  • 2019 онд гэхэд л гадаад өрийн хэмжээ өмнөх онынхоосоо хоёр тэрбум гаруй ам.доллар буюу 7.8 хувиар өссөн байна
  • Яамдын орлогч сайд, тэдгээрийн газар, хэлтсийн 10 ажилтны 3-4 нь ахлах зэрэглэлээр цалинждаг, засаг даргын 4-6 орлогч зэргийг цомхотголд нэн түрүүнд оруулах шаардлагатай 

Монгол Улс ардчлалын он жилүүдэд “хандивлагч орнууд”-аас өндөр хүүтэй зээл авч ашигласны өр төлбөр нь 2019 оны эцсийн байдлаар 30 тэрбум ам.долларт хүрчээ. Дэлхийн ихэнх орон гаднын байгууллагаас зээл, буцалтгүй тусламж авахын оронд үндэсний үйлдвэрлэлээ хөгжүүлэх замаар эдийн засгийн тогтвортой өсөлтөө хангаж байхад манай улс л гадаад өр төлбөрөө жилээс жилд улам нэмэгдүүлсээр байна. Монгол Улс ОХУ-д төлөх 10 гаруй тэрбум ам.долларын “Их өр”-ийг 97 хувиар хөнгөлүүлж, 250 мянган ам.доллар төлснөөр тэглэсэн. Мөн бусад орны өрийг дотоод нөөц бололцоогоо бүрэн дайчилж, тодорхой үе шаттай төлж дуусгахад биечлэн оролцсон амьд гэрч нь би байна. Харин 1990 оноос хойших 29 жилийн хугацаанд Монгол Улсын гадаад улсуудаас авсан зээлийн өрийг хугацаа сунгуулах, өрийг өрөөр дарах арга хэрэглэсээр өдгөө 30 тэрбум ам.долларт хүргэсэн нь харамсалтай. Өнөөдөр монгол хүн эхийн хэвлийнээс унахдаа л 10 шахам мянган ам.доллар буюу 28 сая төгрөгийн өртэй болох жишээтэй. Судалгаанаас үзэхэд Монгол Улсын гадаад өр сүүлийн 10 жилд зургаа дахин өсжээ. Төр, засгаас бодит тооцоо, судалгаа, дүгнэлтэд суурилсан шийдвэртэй арга хэмжээ авч хэрэгжүүлэхгүй бол удахгүй гадаад их өрийг төлж чадахааргүй санхүүгийн томоохон хямралд өртөж, Саарал жагсаалтаас гарах биш, харин ч Хар жагсаалт руу нь гулсаж, Монгол Улсын эдийн засаг дефолт зарлах аюул тун ойрхон байна. Төрийн дипломат албанд 50 гаруй жил зүтгэсэн, эдийн засгийн чиглэлээр гадаадад суралсэн, төрийн байгууллагууд болон гадаад улсад суугаа дипломат төлөөлөгчийн газруудад ажиллаж ирсэн мэргэшсэн төлөвлөгч, инженер-эдийн засагчийн хувиар миний бие 2016-2019 онуудад судалгаанд суурилсан бодит тоо, баримтаар шүүмжилж, санал дүгнэлтээ төр, засгийн удирдлагуудад нэг биш удаа уламжилсан боловч “усанд хаясан чулуу шиг” сураг тасарсанд нь сэтгэл дундуур байдаг. Дотоод нөөц бололцоогоо дайчилж улсын төсвийн ашиггүй, үрэлгэн зардлыг хэмнэж, алдагдалгүй болгохын оронд гадаад улсууд, олон улсын банк, санхүүгийн байгууллагуудын зээл, буцалтгүй тусламж, төсөл, хөтөлбөрийг хэтэрхий шүтэн өрийн дансаа жилээс жилд зузаатгасаар байна. 2019 онд гэхэд л гадаад өрийн хэмжээ өмнөх онынхоосоо хоёр тэрбум гаруй ам.доллар буюу 7.8 хувиар өссөн байна. 

Гадаад өр барагдуулахад зайлшгүй авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээ

Иймд нэгэнт хуримтлагдсан их хэмжээний гадаад өрийг хоёр Талын тохиролцсон хугацаанд нь эргүүлэн төлж барагдуулахын тулд авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээнд дараах санал дэвшүүлж байна. Юун түрүүнд баялаг бүтээгчдээ хөхиүлэн дэмжиж, экспортын барааны нэр төрөл, тоо хэмжээг тууштай нэмэгдүүлэх хэрэгтэй. Замын Үүд, Алтанбулаг, Цагаан нуурын 20 жил дуншиж байгаа чөлөөт бүсийн бүтээн байгуулалтыг түргэтгэж, ойрын хугацаанд ашиглалтад оруулах, Асгат, Цагаан Суварга зэрэг нөөц ихтэй стратегийн ордуудыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах, мөн улсын төсвийн хөрөнгөөр геологи, хайгуулын ажил гүйцэтгэж, нөөцийг нь баталсан боловч хээль хахууль, авлигын сүлжээгээр зальт этгээдүүдийн гэр бүлийн эзэмшилд ашиглагдаж байгаа томоохон ордуудыг төрийн өмчид шилжүүлж авах нь зөв юм. Түүнчлэн Баялагийн санг Норвег улсын жишиг, туршлагаар байгуулах, нийгмийн даатгал, тэтгэврийн гаж тогтолцоог яаралтай шинэчлэн өөрчлөх шаардлагатай байна. Эдийн засгийн тогтвортой өсөлтийг хангах, улсын төсвийн үрэлгэн зардлыг эрс бууруулж, валютын нөөцийг ихээхэн нэмэгдүүлэх нь тулгамдсан асуудал болоод байна. Банк, санхүүгийн байгууллагуудын одоогийн мөлжлөгийн схемийг шийдвэртэй өөрчилж, ард иргэд, аж ахуйн нэгжүүдээ өрийн дарамтаас гаргах зэрэгт төр, засгийн зүгээс онцгой анхаарч, бодит тооцоо, судалгаа, үндэслэлд суурилсан арга хэмжээг шуурхай боловсруулж хэрэгжүүлэхийг Монголын 3.3 сая иргэдийн эрх ашиг зүй ёсоор шаардаж байна. Улсын төсвийг аль болохоор хэмнэн үр өгөөжтэй баялаг бүтээх арга хэмжээнд зориулахын оронд батлагдсан тооцоо, судалгаа, ТЭЗҮ, үр ашиг муутай төсөл, хөтөлбөрийг УИХ-ын гишүүд нь нөгөө л жалга, довны үзэл, хувийн бизнесээ санхүүжүүлэх, дахин сонгогдох гэсэн хувийн ашиг сонирхолдоо хөтлөгдөн баталж байна шүү дээ.  

Төрийн албаны данхар бүтэц гиннесийн номд мөнхрөх нь 

Ард түмний шүүмжлэлийн бай болсоор олон жил болж буй “Гиннесийн ном”-д мөнхрөх дөхсөн төрийн албаны данхайсан орон тоог цомотгох замаар одоогийн яам, агентлагуудийн тоог цөөрүүлэх хэрэгтэй. Яамдын орлогч сайд, тэдгээрийн газар, хэлтсийн 10 ажилтны 3-4 нь ахлах зэрэглэлээр цалинждаг, засаг даргын 4-6 орлогч зэргийг цомхотголд нэн түрүүнд оруулах шаардлагатай. Нийт хүн амын 35 хувь нь ядуу амьдарч байхад өдөр тутмын ачаалал харьцангүй багатай, хийсэн ажлаасаа илүү цалин авч байгаа улс төрийн болон төрийн жинхэнэ албан хаагчдын орон тоог хасах нь зүй ёсны шударга үйл хэрэг мөнөөс мөн юм. Нарийн мэргэжил эзэмшсэн, ажлын дадлага туршлага, ур чадвартай олон зуун залуус АНУ болон Европын өндөр хөгжилтэй орнуудын банк санхүүгийн байгууллага, олон улсад нэр хүндтэй пүүс, компаниудад эх орныхоо алдарыг мандуулан үр бүтээлтэй ажиллацгааж байна шүү дээ. Үнэн хэрэгтээ Оюу Толгойн төсөлд уг ордыг барьцаалж гадаадын 10 гаруй банк санхүүгийн байгууллагаас авч зарцуулаад байгаа 11 тэрбум ам.долларыг тооцвол Монгол Улсын гадаад өр 50 гаруй тэрбум ам.доллар болохоор байна. Нэгэнт үүссэн тааламжтай биш нөхцөл байдалд эдийн засгийн нухацтай дүн шинжилгээ хийж, их хэмжээний гадаад өр төлбөрийг хугацаанд нь барагдуулах менежментийг нарийвчлан гаргуулж, хатуу мөрдлөг болгож ажиллах нь улс төрийн сонгуулиас өмнө авч хэрэгжүүлэх хойшлуулшгүй амин чухал зорилт болж буйг энэ ялдамд онцлон тэмдэглэж байна. Одоогоор 32 их наяд ам.доллараар үнэлэгдэхээр байгаа байгалийн баялгийг Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөд “Стратегийн ач холбогдол бүхий ашигт малтмалын ордыг ашиглахдаа байгалийн баялаг ард түмний мэдэлд байх зарчимд нийцүүлэн түүний үр өгөөжийн дийлэнх нь ард түмэнд ногдож байх эрх зүйн үндсийг хуулиар тогтооно” гэж заасан билээ. Энэхүү түүхэн ач холбогдолтой заалтыг амьдралд бүтээлчээр хэрэгжүүлэх анхны арга хэмжээ болгон “Ахмадуудын тэтгэврийн зээлийг нэг удаа тэглэх тухай УИХ-аас саяхан шийдвэрлэхдээ Салхитын алт, мөнгөний ордын цэвэр ашгаас санхүүжүүлэхээр хуульчилсан шударга ёсонд үнэхээр нийцэж байна. 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Д.Сумъяабазар: “Эрдэнэс Тавантолгой Майнинг”-ийн IPO сонгуультай тулах нь

 0 сэтгэгдэл

“Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн охин компани болох “Эрдэнэс Тавантолгой Майнинг” компанийн IPO гаргах бэлтгэл ажил үргэлжилж байгаа бөгөөд сонгуулийн хугацаатай нэлээд тулах төлөвтэй байгаа талаар Уул уурхай, Хүнд үйлдвэрийн сайд Д.Сумъяабазар мэдэгдлээ. Өмнө нь гарсан эх сурвалжийн мэдээлэлд дурдсанаар нэг тэрбум орчим ам.долларын IPO-ийг Хонгконгийн хөрөнгийн биржээр дамжуулан энэ оны эхний хагас жилд багтаан гаргах төлөвтэй байгаа юм. Үүнээс гадна “Оюу Толгой” төслийн хэлэлцээг хийх ажлын хэсэг байгуулагдсан байна. Ажлын хэсгийг Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга Л.Оюун-Эрдэнэ ахалж, Байгаль орчин, Аялал жуулчлалын яам, Эрчим хүчний яам, Уул уурхай, Хүнд үйлдвэрийн яам, Сангийн яам, Татварын ерөнхий газар, Мэргэжлийн хяналтын ерөнхий газар зэрэг уул уурхайтай хамаарал бүхий Төрийн байгууллагууд ажлын хэсэгт багтаж үйл ажиллагаа явуулах юм байна. Удахгүй ажлын хэсэг хуралдана гэж Уул уурхай, Хүнд үйлдвэрийн сайд Д.Сумъяабазар мэдэгдлээ. Үүнээс гадна Засгийн газар АИ- 92 шатахууны үнийг тогтвортой байлгах үүднээс Hedge Fund буюу “Эрсдэлийн сан” байгуулахаар шийдвэрлэсэн байна. Үүнтэй холбогдуулан Ашигт малтмал, Газрын тосны газар Bdo International компанитай хэджийн гэрээ байгуулахаар ажиллаж байгаа аж. Брент төрлийн газрын тосны үнэ 71 ам.доллараас дээш болбол зөрүүг нь тухайн импортлогч компаниудад нөхөж өгөх юм байна. Монгол Улсын АИ92 шатахууны хагас жилийн хэрэгцээ буюу 200-аад мянган тонн шатахуун дээр хэдж хийж байгаа талаар Ашигт малтмал, Газрын тосны газар мэдэгдлээ. Уул уурхай, Хүнд үйлдвэрийн яам ахалсан төлөөлөл нэгдүгээр сарын 23-нд Москвад очиж, “Роснефть” компанитай 2020 оны шатахууны хангамжийн нөөцийн асуудлаар тохиролцох юм байна. Монгол Улс 2019 онд 1.16 тэрбум ам.долларын нефтийн бүтээгдэхүүн импортолсон талаар Гаалийн ерөнхий газар мэдээлээд байна. Харин газрын тосны экспорт 366.7 сая ам.доллар болжээ. Газрын тосыг “Петрочайна Дачин Тамсаг”, “Доншин” компаниуд экспортолж байгаа юм. 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Б.Түмэнцэнгэл: Монголбанкны хуримтлуулсан нөөц $4 тэрбум ам.долларт хүрсэн

 0 сэтгэгдэл
  • Өнгөрсөн 12 дугаар сарын байдлаар инфляц жилийн дүнгээрээ улсын хэмжээнд 5.2 хувь, Улаанбаатарт таван хувьд хүрсэн
  • Хөгжингүй орнуудад инфляц нам дор байдаг. Хөгжиж байгаа орнууд эдийн засаг нь тогтворгүй гэх утгаараа инфляц өндөр байдаг. Монгол Улсын хувьд 2006-2016 оны арван жилийн дундаж инфляц 10 хувь байсан

Монголбанкны мөнгөний бодлогын газрын эдийн засгийн шинжилгээ бодлогын хэлтсийн захирал Б.Түмэнцэнгэлтэй инфляцын төлөвийн талаар ярилцлаа. Тэрбээр Монгол Улсын эдийн засаг төрөлжөөгүй ч 900 мянган өрхийг харвал бодит орлого өссөн үзүүлэлттэй байгааг онцлов.

-Оны төгсгөлийн хоёр сард инфляцын түвшин 5.2 хувь болж буурсан. Энэ нь юутай холбоотой вэ? 

-Өнгөрсөн 12 дугаар сарын байдлаар инфляц жилийн дүнгээрээ улсын хэмжээнд 5.2 хувь, Улаанбаатарт таван хувьд хүрсэн. Төв банкны зорилтот түвшнээс инфляц доогуур орж ирсэн нь үндсэн хоёр шалтгаантай. Нэгдүгээрт, үнэ бол зах зээлийн идэвхжлийг харуулдаг чухал үзүүлэлт. Өнгөрсөн оны гуравдугаар улирлаас хойш Монголын эдийн засгийн идэвхжил саарсан нь бараа бүтээгдэхүүний үнээр илэрхийлэгдэж байна. Тухайлбал, зээлийн жилийн өсөлт нь 7.6 хувь хүрсэн. Төсвийн хөрөнгө оруулалтын гүйцэтгэлийг 3.2 их наяд төгрөг гэж төлөвлөсөн ч 2.8 их наяд дутуу буюу 83 хувьтай гарсан. Үүнд эрэлт нөлөөлсөн байх. Сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд суурь инфляц тогтвортой байна. Харин инфляцын савлагааг үүсгэж буй нийлүүлэлтийн шинж чанартай цөөхөн бараа бүтээгдэхүүн байна. Энэ нь махны үнэ, хатуу түлш, бензиний үнэ юм. Эдгээр бүтээгдэхүүний савлагаа инфляцыг бууруулахад чиглэсэн байна. 

-2020 онд БНХАУ-ын махны эрэлт өснө гэх таамаглал бий. Энэ нь Монгол Улсын инфляцад нөлөөлөх болов уу? 

-Үүнийг Засгийн газар хэрхэн зохицуулахаас хамаарна. БНХАУ бол дэлхийн махны зах зээлийн 50 хувийг дангаараа эзэлдэг. Өнгөрсөн хоёр жилийн хугацаанд 400 орчим сая гахайн тоо толгойноос 30 гаруй хувь нь хорогдсон. Энэ их дутагдлыг гаднаас импортлох замаар нөхнө. Харин манайд дулааны аргаар боловсруулсан махны экспорт огцом өссөн. 

-Энэ оны төсөв алдаатай болсон тухай эдийн засагчид хэлсэн. Үүнд төв банк ямар бодлого баримтлах вэ? 

-Төв банкны бодлогыг Төв банкны тухай хуулиар тодорхой зааж өгсөн. Бид үнийн болон санхүүгийн тогтвортой байдлыг хангахад чиглэж ажиллана. Тэгэхээр төсвийн бодлого ямар байхаас үл хамааран төв банк хуулиар ногдсон зорилгоо биелүүлж ажиллана. Төсвийн хувьд орлого тал дээрээ эрсдэл бий. Төсвийн тогтвортой байдлын хуулийн дагуу алдагдлаа нийцүүлж барих шаардлагатай. 

-Инфляцыг бууруулахад Монголбанк болон Засгийн газрын үйл ажиллагааны уялдаа хэр байна вэ? 

-Аль аль нь зохицуулагч байгууллага болохынхоо хувьд дунд, урт хугацааны эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хангахад чиглэсэн бодлого хэрэгжүүлэх ёстой. Засгийн газрын хувьд татварын бодлого, төсвийн зарлагын бодлогоороо дамжуулан хэрэгжүүлж байна. Нийлүүлэлтийн гаралтай бараа бүтээгдэхүүний үнийн огцом өсөлт дээр Засгийн газрын үйл ажиллагаа чухал байдаг. Энэ удаагийн зохицуулалтыг төв банкны зүгээс оновчтой боллоо гэж харж байна. 

-Инфляцын зорилтот түвшнийг хэр удаан хугацаанд найман хувь байлгах вэ? 

-Хөгжингүй орнуудад инфляц нам дор байдаг. Хөгжиж байгаа орнууд эдийн засаг нь тогтворгүй гэх утгаараа инфляц өндөр байдаг. Монгол Улсын хувьд 2006-2016 оны арван жилийн дундаж инфляц 10 хувь байсан. Энэ 10 хувийг цаашид нам дор түвшинд хэрхэн барих вэ гэдэг нь мөнгөний бодлогын чухал зорилт гэсэн үг. Бид дунд хугацааны бодлогодоо зургаан хувьд хүргэнэ гэж тус гасан. 

-2020 он бол сонгуулийн жил. Улс төрийн зорилгоор гаргасан шийдвэрүүд эдийн засгийн хүндрэл үүсгэж байна уу?

-Өрхийн бодит орлого 2017 оны нэгдүгээр улирлаас хойш 12 улирал дараалан өссөн. Монгол Улсын эдийн засаг төрөлжөөгүй, үр ашиггүй гэдэг ч нийт 900 мянган өрхийг харвал бодит орлого нь өсөлттэй байна. 

-Нэгдүгээр сарын байдлаар Монголбанк 214 сая орчим ам.долларын валют дуудлага худалдаанд оруулсан. Өнгөрсөн жилтэй харьцуулахад 35 орчим хувиар өсжээ. Өсөлтийн үндсэн шалтгаан юу байв? 

-Монголбанк ханшийн харилцаанд эдийн засгийн суурь нөхцөлтэй нийцэхгүй огцом савлагааг зөөлрүүлэх зорилгоор оролцдог. Мөнгөний бодлогын бусад хэлбэрээр оролцож болно. Эдийн засгийн суурь нөхцөл төлбөрийн тэнцлийн шинэ тоо гарахаар орох, гарах урсгал нь хэр байсан нь харагдана. Суурь эдийн засаг эрүүл, идэвхтэй байна. Монголбанк өнгөрсөн гурав, дөрвөн жилд хуримтлуулсан мөнгөний нөөц дөрвөн тэрбум ам.доллар болоод байна. 

-Инфляц, орлого зэргийг харьцуулаад үзвэл монгол хүний амьдрал хэр сайжирсан бэ? 

-Орлогыг урт хугацаанд авч үзэх хэрэгтэй. Нэг хүнд ногдох эдийн засгийн хэмжээ нэрлэсэн дүнгээрээ 10 дахин томорсон. Бодит дүнгээрээ гурав дахин томорсон байгаа.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Дундаж давхарга дөнгөж 12 хувийг эзэлдэг гэж үү

 0 сэтгэгдэл
  • Иргэд нь ядуу байх тусам эрх баригчид завшдаг
  • 2012 онд Ардчилсан нам чинээлэг дундаж давхарга бий болгоно гэж тунхагласан бол 2016 онд Ардын нам мөн л ажилтай, орлоготой дундаж давхаргыг тэтгэж, дэмжихээ онцолсон

Эрх баригчдын сонгууль угтсан их хайр, халамж нийгмийн зүтгүүр болдог дундаж давхаргыг үндсэндээ хорлож байна. Энэ байдлаараа ажилгүй, орлогогүй, ядуу байх нь тэдэнд илүү ашигтай болж мэдэх нь. Ийм байвал төр ивээлдээ багтааж, хувь хишиг харамгүй тараах юм байна гэсэн ойлголт хүмүүсийн тархинд эс хүссэн ч сууж байна, үүнийг бүр зориудаар суулгаж байна. Зээл авахаар төр өмнөөс нь төлчихдөг, гурил, будааг уут уутаар нь тарааж, ажилгүй байсан ч амьдарч болох залхуу сэтгэлгээг нийгэмд бойжуулсаар. Ийм байхад хэн хүч хөлсөө урсган, нойр, хоолоо хасан байж ажиллая гэж бодох билээ. Ажилласан нь илүү торгуулж, татвар, хураамж тэр хэрээр нэмж байна. Өөрөөр хэлбэл, зүтгэсэн нь ад үзэгдэж, зүгээр суугаа нь завших хандлага сонгуулиас сонгуулийн хооронд даамжирлаа. Иргэд нь ядуу байх тусам эрх баригчид завшдаг аж. Баялагтай ч баларсан орнуудын жишээ баримтаас ч үүнийг харж болно. Саналаа бэлэн мөнгөөр худалдаад байдаггүй хэсэг бол дундаж давхарга. Гэтэл энэхүү тулхтай давхарга хумигдсаар. Нийгэмд хэт бага орлоготой, хэт өндөр орлоготой гэсэн тэгш бус хоёр туйл бий болоход улам ойртжээ. Улс орны нийгэм, эдийн засгийн хөгжлийн тулгуур нь дундаж давхарга гэж үздэг. Нийт хүн амынх нь хэчнээн хувь энэхүү давхаргад багтаж байгаагаас тухайн улс орны хөгжлийг тодорхойлдог. Тэгвэл Монгол Улс жилээс жилд дундаж давхаргынхаа эсрэг бодлого хэрэгжүүлж байна гэхэд хилсдэхгүй. Сүүлийн дөрвөн жилийг авч үзье. Татвар, хураамж нэмэгдэж, өр зээлийн дарамт нэмэгдсэн байна. Өрхийн орлого энэ хугацаанд дорвитой нэмэгдээгүй. Гэтэл инфляц өсөж, гадаад валюттай харьцах төгрөгийн ханш түүхэнд байгаагүй суларч эхэллээ. Төсвийн зарлага 13.9 их наяд төгрөг болж, татвар төлөгчдийн үүрэх ачаа улам хүнд болов. Харин энэ шуурганд дундаж давхарга хэлмэгдэж, өрхийн амьжиргаа доройтсоор. Ажлын байр тогтвортой бий болгох томоохон хэмжээний мега төсөл урагшилсангүй. Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийг эс тооцвол байгаа хэдээ л нэрлэхэд хүрч байна. Монгол Улсын дундаж давхарга нийгмийн хэдэн хувийг эзэлж байна вэ. Энэхүү асуултад бүрэн дүүрэн нийцсэн эцсийн хариулт алга. Эдийн засгийн судалгаа, эрдэм шинжилгээний хүрээлэнгийн хийсэн судалгаагаар, 2018 оны байдлаар манай улсын дундаж давхарга 58 хувь гэсэн бол Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга Л.Оюун-Эрдэнэ дундаж давхарга 16 хувь байгааг 2050 он гэхэд 80 хувьд хүргэнэ гэлээ. Харилцан адилгүй дүн дундаж давхарга чухам байна вэ гэж эргэлзэхэд хүргэж байна. Үндэсний статистикийн хорооны мэдээлснээр, өнөөдөр өрхийн дундаж орлого 1.2 сая төгрөг. Орлогын бүтцийг нь аваад үзвэл, 70 гаруй хувь цалин, тэтгэвэр, тэтгэмж. 1.2 сая төгрөгийн орлоготой өрх болгоныг энэхүү давхаргад хамруулах уу. Дэлхийн банкны судалгаагаар, өдрийн орлого нь 5.5-15 ам.доллар бол эдийн засгийн баталгаат түвшин, 15 ам.доллараас дээш хэрэглээтэй бол дундаж түвшин гэж үздэг. Энэхүү аргачлалаар дундаж түвшнийг бүрдүүлж байгаа хэсэг нь нийт хүн амын 12 хувийг эзэлж байна. Боловсрол, эрүүл мэндийг үйлчилгээ, орчин үеийн шаардлага хангасан орон сууцны хүртээмж, хүнсний аюулгүй байдлаа авч үзвэл нийгмийн өчүүхэн хэсэг нь дундаж давхаргад хамрагдахаар байна. Дундаж давхаргыг бэхжүүлэх нь үе үеийн Засгийн газрын зорилт байлаа. 2012 онд Ардчилсан нам чинээлэг дундаж давхарга бий болгоно гэж тунхагласан бол 2016 онд Ардын нам мөн л ажилтай, орлоготой дундаж давхаргыг тэтгэж, дэмжихээ онцолсон. Бэлэн мөнгөний амлалт дундаж давхаргыг ядуу давхарга руу хөтөлдөг болохыг 2008 оноос хойших үйл явдал гэрчилнэ. Хүмүүс нийгмийн халамж хүртэхийн тулд сайн дураар орлогоо нууж, зарим нь ажилгүй гэж мэдүүлэх нь хүртэл хэвийн үзэгдэл болжээ. Дундаж давхаргагүй улсууд урагшлах бус ухардгийг Африкийн орнуудаас харж болно. БНХАУ хүн амаа ядуурлаас гаргаж, дундаж давхаргаа улам чинээлэг болгоход ихээхэн анхаарч байна. Ази, Номхон далайн бүс нутагт дундаж давхаргын тоо 2030 он гэхэд 3.2 тэрбумд хүрч, 2009 оныхоос 6.2 дахин өсөхөөр байгаа. Үүний цөм хэсэг нь Хятад, Энэтхэгийн дундаж давхарга байхаар байна. Харин 10 жилийн дараа Монголын дундаж давхарга хэдэн хувьд хүрэхийг тоймолж, багцаалсан судалгаа алга. Энэ янзаараа бол дундаж давхарга улам нимгэрч, ядуусын эгнээ улам өргөжих харамсалтай дүр зураг л харагдаад байна.