A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/5608/

Н.Батцэцэг: Хөвгүүдээ Монголын кино урлагт их зүйл хийнэ гэж итгэдэг

Н.Батцэцэг: Хөвгүүдээ Монголын кино урлагт их зүйл хийнэ гэж итгэдэг

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/5608/
  • Саяхан “Алтан өргөө” олон улсын кино наадмын нээлтийг манай хүүхдүүдийн “Сахиусан тэнгэрийн оронд орхигдогсод” нэртэй киногоор нээсэн юм билээ. Энэ киног М.Бишрэлт найруулж, М.Ивээлт тоглосон
  • Тэр хоёр хундага юм хувааж уугаад, “Миний охин их сайхан харагдаж байна. Сайхан тогложээ” гээд уйлсан гэсэн. Үүнийг сонсоод би том шагнал авсан юм шиг баярлаж билээ. Аав минь надаар бахархаж, уйлсныг мэдээд “дараагийн кинондоо илүү их хичээж, сайн тоглоно” гэж бодон хурцлагдаж байсан

Монголын дэлгэцийн урлагийн чимэг, шигтгээ бол яах аргагүй МУГЖ Н.Батцэцэг юм. Дэлгэцэнд мөнхөрсөн 20 насных нь гоо төрх өнөө ч хэвээрээ буй тэрбээр “Жинжиймаа”, “Суварган цэнхэр уулс”, “Гэрлэж амжаагүй явна” зэрэг олон уран бүтээлд сайхан бүсгүйн дүрийг урлаж бүтээсэн авьяастан. Түүнтэй урлагт хөл тавьсан гэгээн дурсамж, амьдралын нугачаа, баяр жаргалынх нь талаар хөөрөлдлөө.

-Таны ээж залуудаа драмын театрт жүжигчнээр ажиллаж, олон уран бүтээлд гол дүр бүтээж байсан юм билээ. Ээжийнх нь талаар яриагаа эхэлье. Ижий нь уран бүтээлийн чухал зөвлөх байсан уу?

-Миний ээж Завхан аймгийн Нөмрөг сумын хүн. Харин аав маань Төв аймгийн Өндөр ширээтийнх. Аав, ээж хоёр маань эдийн засагч мэргэжилтэй. Ээж залуудаа урлагт хүчин зүтгэж байсан юм билээ. Гэхдээ тэрсхэн олон хүүхэдтэй болоод, жүжигчнээр ажиллахаа больсон гэдэг. Драмын театрт ажиллаж байхдаа “Эмч нар”, “Тожоо жолооч”, “Кремлийн цаг” зэрэг уран бүтээлд гол дүр бүтээсэн гэсэн. Мөн “Шинэ жил” киноны хэсэгт тоглож байсан юм билээ. Ээжийнхээ залуу насыг дэлгэцээр харах сайхан санагддаг юм. Миний ээж шаардлага өндөртэй, чиг шулуун эмэгтэй байсан. Тоглосон киног минь үзээд магтахаас илүү шүүмжилж, зөвлөнө. Зарим киног маань үзээгүй байх нь ч бий. Тэр үеийн хүмүүс ажил ихтэй, зав зай хомс байсан байх.

-Авьяасаа ээжээсээ өвлөсөн байх. Урлагт хөл тавихад нь ээжийн оролцоо байсан уу?

-Анх урлагийн ертөнцийг таниулсан хүн бол миний аав. Аавын маань ах нь МУУГЗ, хөгжмийн зохиолч О.Эрдэнэбат гэж хүн байлаа. “Хилийн тэнгэр цэлмэг байгаасай”, “Миний ардын сэтгэл цагаан”, “10 дахь хавраа үдье” зэрэг олон алдартай дуугаар нь хүмүүс андахгүй. Нэг өдөр аав намайг дагуулаад О.Эрдэнэбат ахын ажил дээр очлоо. Тэгээд “Энэ хүүхдийг урлагийн хүн болгомоор байна. Чиг байх шиг анзаарагдаад байна” гэдэг юм байна. Ингээд МУАЖ, Төрийн шагналт хөгжимчин Ш.Дашдулам гуайн удирдлага дор шанз хөгжим суралцахаар болсон юм. Ш.Дашдулам гуай намайг тун найрсаг хүлээж авсан. Бага гарын шавз өгөөд зааж эхэлсэн. Гэтэл урт иштэй хөгжим дээр удаан хугацаанд бэлтгэл хийхээр миний гар чилж, хөгжим тоглохдоо дургүй болоод эхэлсэн. Сүүлдээ бэлтгэлдээ ч явахаа больж, хөгжимчин болох минь талаар боллоо. Ер нь манай аав гоо зүйд маань их анхаардаг байсан. Гар, хуруу эвдэрчихнэ гээд сагс, гар бөмбөгийн дугуйланд явуулахгүй. Эмэгтэй хүүхэд гоё, сайхан байх ёстой гэж дандаа захина.

-Та хоёр аавын хайранд өлгийдүүлж өссөн охин шүү дээ. Урлагт хөл тавихад хуурай аав нь ч мөн чухал нөлөө үзүүлсэн гэдэг байх аа?

-“Эх бүрдийн домог” кинонд тоглох үед ээж, аав хоёр маань салчихсан байсан. Ээж маань МУСГЗ, шүүмжлэгч, орчуулагч Р.Хасбаатар гэж хүнтэй гэр бүл болсон юм. Энэ хүний хүү нь МУСГЗ, орчуулагч Х.Мэргэн шүү дээ. Бид нэг гэр бүл болоход хуурай аав, ээж хоёр маань бидэнд эрэмбэ тогтоосон юм. Х.Мэргэн надаас зургаан сараар дүү болохоор би эгч нь болж таарсан. Миний хуурай аав хүсэл мөрөөдлийг минь үргэлж дэмждэг байсан. Урлагийн талаар маш их зөвлөгөө өгч, тоглолт үзүүлж, сонин сэтгүүл уншихыг зөвлөдөг байлаа. Аавынхаа зөвлөснөөр алдартай хүмүүсийн ярилцлага, мэдээлэл их уншдаг байсан нь урлагт шимтэхэд чухал нөлөө үзүүлсэн. Миний хоёр аав хоёул надад их хайртай байсан. Би ч тэдний итгэлийн алдахгүй, баатар, бахархал нь байхыг их хичээдэг байлаа. Энэ нь миний залуу насны хөг, эрч хүч, ташуур болж байсан болов уу.

-Эцэг, эхийнхээ бахархал, бахдал байна гэдэг сайхан. Таныг дэлгэцээр хараад ээж, аав нь омогшиж, охиноороо бахархдаг байсан байж таарна? 

-“Эх бүрдийн домог” кино гарсны дараа Эвлэлийн хорооны нарийн бичгийн дарга Ч.Бадамхатан гуай аав дээр очсон юм билээ. Ээж, аав хоёр маань салсан учир аав хөдөө амьдардаг байсан юм. Тэгсэн тэр хоёр хундага юм хувааж уугаад, “Миний охин их сайхан харагдаж байна. Сайхан тогложээ” гээд уйлсан гэсэн. Үүнийг сонсоод би том шагнал авсан юм шиг баярлаж билээ. Аав минь надаар бахархаж, уйлсныг мэдээд “дараагийн кинондоо илүү их хичээж, сайн тоглоно” гэж бодон хурцлагдаж байсан. Хуурай аав маань ч надад их урам өгдөг байсан. “Өөрийгөө дэлгэцээс харахаар санаснаас минь өөр байна. Сайн тоглож чадсангүй” гэж хэлэхээр “Тооноос чанарт гэж үг бий. Чи нэг киноноос нөгөөд шилжихдээ асар их туршлага хурааж байгаа” гэж дандаа хэлдэг байсан. Энэ үнэхээр үнэн үг. Хүн дадлага, туршлага, чадварыг практикаас олж авдаг. Би их сургуулиа төгсөхдөө таван кинонд тоглосон байсан. Тэр бүхнээс таван их сургуульд сурсантай дүйцэхүйц мэдлэг, туршлага хуримтлуулсан гэж боддог.

-“Эх бүрдийн домог” кино таныг урлагийн замд хөтөлсөн шүү дээ. Орчуулагчийн мэргэжил эзэмшиж байсан охин жүжигчин болж төгссөн түүх хэрхэн эхэлсэн юм бэ?

-Бадамгарав гуай намайг урлагийн замд хөтөлж, кино, уран бүтээл гэж юу болохыг хамгийн анх таниулсан ачтан. “Эх бүрдийн домог” кинонд тоглох болсон түүх маань их энгийн. Киноны талаар ямар ч мэдэгдэхүүнгүй жаахан охин сургуулийнхаа коридорт зогсож байсан чинь нэг хүн ирээд “киноны гол дүрийн жүжигчин шалгаруулах сорилд орох уу” гэлээ. Бадамгарав найруулагч “Эх бүрдийн домог” кинонд тоглох хүн хайж байсан юм билээ л дээ. Ингээд гурван шатны шалгаруулалтад орж, кино үйлдвэрийн уран сайхны зөвлөл, Соёлын яамны уран сайхны зөвлөлөөр ороод тус кинонд тоглож байлаа. Тухайн үед уран бүтээл дээр ажиллахын тулд хэрэг төвөгт ороогүй, үлгэр жишээч байх зэрэг олон шаардлага тавьдаг байсан. Сорилд тэнцсэн мэдээг анх ээж минь сонсоод надад дуулгасан. Тэнцсэнээ сонсоод баярын совин татаж билээ. Хувь заяа тэр зүг рүү чиглэж байгааг мэдэрсэн юм болов уу гэж одоо боддог юм.

-Хотын охин хөдөө гурван сарын турш зураг авалтад орох амаргүй байсан байх даа?

-Өмнөговь аймгийн Ханбогд суманд очиж, гурван сарын турш зураг авалтад орсон. Би таван настай байхдаа л аав, ээжтэйгээ хөдөө явж байсан юм. Түүнээс хойш 18 нас хүртлээ хөдөө гарч үзээгүй. Анх говьд очиход нэг их халуун, бүгчим санагдаж билээ. “Говь гэдэг ийм л халуун байдаг юм байна” гэж бодохоос сэрүүцэх, сүүдэр бараадахыг бодохгүй, дуулгавартай охин байсан. 18 насанд минь хөдөө авч явсан кино багийнхан намайг насан туршийн аялагч болгосон доо. Одоо бол амьдралыг аялалгүйгээр төсөөлөхийн аргагүй.

-Монгол кино үйлдвэрт ажиллаж байхдаа цирк рүү томилогдсон гэдэг. Кино урлагаас түр хугацаанд цирк рүү “урвуулсан” хүн таны хань гэдэг бил үү?

-“Тунгалаг тамир” киног хийсэн МУУГЗ Р.Доржпалам гуай “Монгол кино” үйлдвэрийн уран сайхны удирдагч байсан юм. Их сургуулиа төссөн жил Р.Доржпалам гуай “Батцэцэгээ чи кино үйлдвэрт ирж ажиллаач” гэдэг юм байна. Би ч жигтэйхэн баяртай хүлээж авсан. Тухайн үеийн кино үйлдвэрт МУАЖ Н.Дагийранз, МУАЖ Д.Чимэд-Осор, МУГЖ Ц.Цэнд-Аюуш, МУГЖ Р.Дамдинбазар зэрэг алдартай хүмүүс ажилладаг байлаа. Нэрийг нь сонсоод л бахдам хүмүүстэй хамт ажиллана гэдэг хэчнээн сайхан хувь хишиг вэ гэж бодоод их баярлаж билээ. Кино үйлдвэрт ажиллаад удаагүй байтал циркийн ерөнхий найруулагч, уран сайхны удирдаач О.Машбат гэж хүн намайг дуудуулдаг юм байна. Яваад очтол жигтэйхэн том ширээний ард шавилхан биетэй залуу сууж байсан. Тэгээд “Монгол Зөвлөлтийн 50 жилийн ой болох гэж байгаа учир хамтарсан тоглолт зохион байгуулна. Тэр тоглолтыг хөтлөх орос хэл мэддэг эмэгтэй хүн хэрэгтэй байна” гэсэн. Би ажилдаа чин сэтгэлээсээ дуртай байсан болохоор “Энэ жил кино үйлдвэрт ажиллах төлөвлөгөөтэй байгаа. Циркт ажиллахгүй, хөтлөгч ч хийхгүй” гээд шууд хэлчихсэн. Тэгсэн “Энэ асуудлыг Соёлын яам шийднэ” гэдэг юм байна. Би ч тоохгүй гараад явлаа. Гэтэл хэд хоногийн дараа Соёлын яамнаас миний цалинг хаачихсан. Тэгээд л циркт хүчээр очсон түүхтэй. Тэнд жил гаруй ажилласан.

-Цирк таныг ханьтай нь учруулжээ. Та ханийнхаа зохиолыг нь бичсэн олон уран бүтээл дээр ажиллаж байсан. Киноны зохиолоо танд зориулж бичдэг ч гэж сонсож байсан?

-Миний хань Москвад найруулагч мэргэжил эзэмшсэн хүн. Бага залуугаасаа циркт ажиллаж байсан ч надтай гэр бүл болсноосоо хойш кино урлагт урвасан. Би кинонд их дуртай болохоор Маашка маань өөрөө кино зохиол бичиж, кино найруулдаг болсон. Маашкагийн надад зориулж зохиолыг нь бичиж, найруулсан анхны уран бүтээл бол “Зүүдэнд ирсэн хонгорхон ижий” юм. Үүнээс хойш надад зориулж олон уран бүтээл туурвисан. Гэхдээ надад зөвхөн уран бүтээл зориулаагүй, миний төлөө амьдарсан хүн дээ. Миний хань гүйлгээ ухаантай хүн байсан. Надад дандаа “би чиний фэн” гэж хэлдэг байлаа. Тухайн үед надад дэм өгч, хайртайгаа илэрхийлэх гэж л ингэж хэлдэг гэж боддог байсан. Гэхдээ энэ үг үнэн байсныг сүүлд нь ойлгосон.

-Зөвхөн кино ч биш. Танд зориулж бичсэн дуу нь өнөө хэр нь хит хэвээр байгаа шүү дээ?

-Тийм шүү. Би 50 насны төрсөн өдрийнхөө өмнөх шөнө Маашкадаа “Маргааш миний төрсөн өдөр шүү. Чи надад юу бэлэглэх гэж байна” гээд хэсэг шалсан юм. Би нөхөртөө их эрх, дураараа загнадаг байсан л даа. Өглөө нь “тэрийг хараа” гээд орны толгой руу заагаад, хажууд зогсож байна. Заасан зүгт нь хартал намайг “тэнгэрт тултал” магтсан нэг их урт шүлэг байж билээ. Уншаад их баярласан. Сүүлд Маашка МУУГЗ Д.Цэцэрлэгтэй хамтраад, уран бүтээл болгосон доо. Уран бүтээл гэдэг хамгийн урт настай бэлэг. Нүд аньтал нь сэтгэлийг нь дэвтээж, урам өгдөг юм байна. Би их азтай эмэгтэй. Хүүхэд байхдаа жүжигчин, сэтгүүлч болохыг мөрөөддөг байлаа. Тэр хүсэл маань хоёул биелсэн. Хоёр сайхан аавын гар дээр өссөн. Өрх тусгаарлахдаа сайн ханийн түшигт очсон. Хань гэдэг эмэгтэй хүний хувьд хамгийн чухал хүн. Би эрэгтэй хүний царай төрхийг чухалдаггүй юм. Зөв бодолтой, төлөв төвшин байхад л сайхан.

-Хөвгүүдээ урлагийн хүн болгохгүй гэж бодсон ч хүслийг нь хорьж чадаагүй гэсэн. Аав, ээжийн мэргэжил урлагт хайртай болоход нь нөлөөлсөн байх?

-Би хоёр хүүгээ өөр мэргэжлээр их сургуульд оруулсан юм. Гэтэл нэг орой хөвгүүд маань жимс, чихэр авч ирж ширээ засчихаад “Ээжээ өнөөдөр гэр бүлийн хурал хийе” гэдэг юм байна. Манайх гэр бүлийн хурал хийдэг уламжлалтай юм. Би юу хэлэх гэж байгааг нь гадарлаж л байсан. Тэгсэн “Ээжээ бид хоёр кино урлагт үнэхээр хайртай юм байна. Бид киногоор амжилтад хүрээд таныг баярлуулж чадна аа. Амлаж байна” гэсэн. Том хүү маань эхний сонгосон мэргэжлээрээ дадлага хийж байхдаа л цагийн 35 ам.долларын цалин авч байсан юм. Өдрийн 800 мянган төгрөгийн цалинтай ажил дээр очих гэж байж солих гэлээ гээд би дургүйцсэн л дээ. Тэгсэн аав нь “Батцэцэг ээ, чамайг ээж, аав чинь дуртай мэргэжлээрээ явж, хайртай хүнтэйгээ суухад чинь дургүйцээгүй шүү дээ. Чиний аз жаргал чиний өөрийн сонголт” гэсэн. Энэ үг миний шийдвэрийг өөрчилж, би хөвгүүдийнхээ сонголтыг хүндэтгэсэн.

-Хөвгүүдийнхээ уран бүтээлийг хэрхэн үнэлдэг вэ?

-Орон орны үзэгчдийн үнэлгээ, киноны агуулга, орчин харилцан адилгүй. Бид ази сэтгэхгүйтэй. Тэд америк сэтгэлгээгээр уран бүтээл гаргаж байгаа. Тиймээс хүүхдүүдийн маань хийж байгаа уран бүтээл монгол үзэгчдэд хэрхэн үнэлэгдэхийг хэлж мэдэхгүй юм. Соёл, сонирхол гээд маш олон зүйл нь ялгаатай. Саяхан “Алтан өргөө” олон улсын кино наадмын нээлтийг манай хүүхдүүдийн “Сахиусан тэнгэрийн оронд орхигдогсод” нэртэй киногоор нээсэн юм билээ. Энэ киног М.Бишрэлт найруулж, М.Ивээлт тоглосон. М.Ивээлт маань хүүхэд байхдаа “Вансэмбэрүү”, “Зүүдэнд ирсэн хонгорхон ижий” зэрэг кинонд тоглож байсан болохоор жүжиглэх туршлага ахаасаа арай илүү. Намайг номын үзэсгэлэн дээр байж байсан чинь нэг хүү ирээд “Танай хөвгүүдийн хийсэн киног үзсэн. Монгол залуус тийм кино хийж чадсанд маш их баярлаж, бахархсан” гэж хэлсэн. Ээж хүнд хүүхдүүдийнхээ талаар ийм үг сонсох мэдээж сайхан санагдана. Хүүхдүүд маань өмнөх киногоороо том фестивалиас шагнал авсан. Гэхдээ Америкт уран бүтээл гаргадаг залуус их даруухан. Өөрсдийнхөө талаар ярьж, амжилтаа зарлаад байдаггүй. Америк хүмүүжил л байх. Уран бүтээлийг нь үзээд тэднээрээ бахархсан. Би хүүхдүүдээ хүнээс илүү гэж магтахгүй. Гэхдээ кино урлаг цэцэглэж буй хотод ажиллаж амьдарч, боловсрол эзэмшсэн болохоор нь сайн уран бүтээлчид болж байгаа гэж бодож байна. Мөн эх орондоо хэрэгтэй хүн болж, Монголын кино урлагт их зүйл хийнэ гэж итгэдэг.

-Таны тоглосон “Суварган цэнхэр уулс” киног үзээд сэтгүүлч болохыг хүсэж билээ. Олон хүнд даль жигүүр, хүсэл мөрөөдөл хайрласан сайхан уран бүтээл гэж боддог юм. Энэ кино таны хувьд ч онцгой байх? 

-“Суварган цэнхэр уулс” бол хилийн цэргийн түүхэнд хийгдсэн уянгын кино. Үйл явдал нь нандин шүү дээ. Тэр үеийн цог золбоотой залуусыг хил рүү дуудаж, охидын сэтгэл зүрхийг сэтгүүл зүйн салбар руу чиглүүлсэн сайхан уран бүтээл. Киног маань үзээд мэргэжлээ сонгосон олон хүн одоо хилийн цэрэгт ажилладаг юм билээ. Ач холбогдлоо өнөөг хүртэл гээгээгүй. Энэ киноны зохиолыг МУУГЗ Г.Жигжидсүрэн найруулагч надад өгөхдөө “Киноны гол дүрд тоглох хүнээ товлосон шүү. Солонгын дүрд дээр чи ажиллана” гэж хэлсэн. Тэр мундаг найруулагчаас ийм үг сонсоно гэдэг маш том итгэл, хүндлэл, аз завшаан. Энэ үг, энэ үйл явдал намайг үнэхээр их цэнэглэсэн. Яг тоглож байх үедээ “Суварган цэнхэр уулс” киног ийм урт настай уран бүтээл болно гэж бодоогүй ээ. Энэ кино бол миний хувьд насан туршийн бахархал, баяр баясал минь болсон уран бүтээл.

-Тантай ярилцаж байгаа болохоор “Жинжиймаа”-г асуухгүй өнгөрч болохгүй нь. Таны хань зохиолыг нь бичсэн байх аа?

-“Жинжиймаа” бол надад зориулж сайхан уран бүтээл хийх юмсан гэх ханийн минь дэврүүн хүслээр бий болсон кино. Эхэндээ би Маашка минь надад их сайхан уран бүтээл зохиож өгнө л гэж бодож байлаа. Хэлгүй, сонсголгүй, ядарсан эмэгтэйн дүр байна гэж огт төсөөлөөгүй. Тэгсэн нэг шөнө “Зохиол бэлэн болчихсон. Сэрээд уншаарай” л гэнэ. Эхэндээ нойроо харамлаад “Маргааш больё” гээд цааргалж байсан хүн чинь зохиолынхоо амтанд орчихсон, мэлмэрүүлээд уншиж дуусгасан даа. Тэгээд өглөөнөөс нь эхлээд л уран бүтээлийн ажилдаа орсон. Сэлэнгэ аймгийн Шаамар суманд киноны зураг авалтаа хийсэн юм. Нөхөр маань Сэлэнгэ аймгийн хүн. Энэ нутаг бидний олон уран бүтээлийг өлгийдсөн. Маашка “Жинжиймаа”-г “Миний Жинжиймаа” гэж дуудна. Зургийн талбайд надад дүрийг маань тайлбарлахдаа “Миний Жинжиймаа хожим жаргах ёстой. Чи миний Жинжиймааг их зөөлөн гаргана шүү. Ухаалаг эмэгтэй юм шүү” гэнэ. Найруулагч хүн дүрээ тэгж хайрлаж, жүжигчиндээ ойлгуулдаг юм билээ. “Жинжиймаа” бол 2002 онд 180 сая төгрөгийн ашиг олсон уран бүтээл. Киноноос энэ хэмжээний мөнгө олно гэдэг боломжгүй мэт байсан үе шүү дээ.

-Таны хань таны уран бүтээлийн, амьдралын хамгийн том өмөг түшиг байсан. Түүний орон зайг юугаар ч орлуулшгүй үнэ цэнтэй байх?

-Сайхан төрснөөс азтай төр гэж Оросын зүйр үг байдаг. Сайн ханьтай учирна гэдэг насны жаргал. Маашка бид хоёр анх танилцаж байхдаа удам угсаа, зан авир, хөрөнгө чинээгээ огт тоож, тооцоолж байсангүй. Азаар л бие, биетэйгээ учирсан. Ханиасаа хагацаад дөрвөн жил өнгөрсөн байна. Ханийн минь орон зайг юугаар ч орлуулшгүй. Гэхдээ тэр хүн байхгүй ертөнцөд аль болох дасахыг хичээж байна. Бид бүгд л хорвоо дээр түр хугацаанд аж төрж байгаа учир үүнийг ойлгох хэрэгтэй юм билээ. Хүүхдүүд маань алс амьдардаг болохоор “Та цайгаа хувааж уух хүнтэй бол. Найзтай байх хэрэгтэй” зэрэг америк маягийн зөвлөгөөг их өгдөг. Гэхдээ өнгөрсөн амьдралаа бодохоор надад цэнгэл, жаргал өгөх олон дурсамж үлдсэн байна. Урлагийн, уран бүтээлч хүний онцлог юм болов уу.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

А.Гантулга: Мөрөөдлийнхөө биеийг “урлах”-ын тулд олон жилийн уйгагүй хөдөлмөр хэрэгтэй

  • 2021 онд Arnold Classic тэмцээнд оролцох зорилготой байна
  • 2017 он миний хувьд амжилтын жил байсан гэхэд болно. Хотын аварга, улсын аварга болж, цаашлаад дэлхийн аваргаас мөнгөн медаль хүртсэн сайхан жил байлаа. Үүнийг хараад өөрөөрөө заримдаа бахархдаг шүү. Энэ бүхний ард маш олон хүний хөлс хүч, хичээл зүтгэл шингэсэн байгаа
  • Тэмцээний ангиллаас шалтгаалж шалгуур нь харилцан адилгүй байдаг. Манай ангиллын хувьд аль нэг булчин том гэхээс илүү биеийн өв тэгш байдал, зөв хөгжлийг хардаг

Манай улсын хүүхэд, залуучуудын дунд эрчимтэй хөгжиж буй спортын нэг төрөл нь бодибилдинг, фитнесс юм. Монголчууд дэлхийн шилдгүүд шиг мундаг булчин, шөрмөстэй болохын тулд бус эрүүл чийрэг бие хаа, идэвхтэй хөдөлгөөн, өв тэгш биетэй болохын тулд бодибилдинг, фитнессээр хичээллэх болсон билээ. Тэр хэрээр нийслэлийн өнцөг булан бүрт фитнесс клуб үйл ажиллагаа явуулж байна. Бид энэ удаагийн зочноо үүнтэй холбогдуулан урьж, ярилцлаа. Тэр бол 2017 оны ДАШТ-ий мөнгөн медальт, Улаанбаатар хотын болон улсын аварга, Mr Olympia тэмцээний алтан медальт, үнэмлэхүй аварга, Pro Card-ийн эзэн, “Фитнесс эженси” клубийн дасгалжуулагч А.Гантулга юм. Түүнийг уншигчид манай сонины “Гоо сайхан” буланд орсноор нь таних болсон биз. Ингээд түүний ярилцлагыг хүргэе.

-Бодибилдингийн тамирчдыг харсан залуусын ихэнх нь богино хугацаанд яаж ийм гоё биетэй болох тухай боддог. Ийм мөрөөдөлтэй залууст та хамгийн түрүүнд юу хэлмээр байна вэ?

-Энэ спорт харьцангуй урт хугацааны буюу хэр тууштай байж чадна тэр чинээгээр үр дүнд хүрдэг. Тиймээс эхлээд өөртөө том зорилго тавь, дараа нь зорилгынхоо төлөө тууштай байхыг зөвлөе. Зөвхөн бодибилдинг, фитнесс гэлтгүй бусад төрлийн спорт ч адилхан. Монголын шилдэг тамирчид олон жил уйгагүй хөдөлмөрлөж ирсний үр дүнд тив, дэлхийн тавцанд эх орныхоо нэрийг мандуулж байна, овог, нэрээ дуудуулж байна. Аль ч төрлийн спорт дотроо өрсөлдөөнтэй. Тэр өрсөлдөөнд сөхрөлгүй, шантралгүй тэмцсэн тохиолдолд амжилтад хүрдэг. Өөрийгөө дайчилж, тууштай байвал гоё биетэй болно.

-Ингэхэд яг тань шиг болоход хэдий хэр хугацаа зарцуулах бол?

-Хувь хүнээс л шалтгаалах болов уу. Дээр хэлсэнчлэн урт хугацааны тууштай бэлтгэл хэрэгтэй. Миний хувьд тууштай хичээллээд таван жил болжээ. Ер нь энэ төрлийн бэлтгэл огт хийж байгаагүй хүн долоо хоногт хамгийн багадаа 3-4 удаа бэлтгэл хийвэл зүгээр. Ийм маягаар тасралтгүй гурван сар явбал биед мэдэгдэхүйц өөрчлөлт гарч эхэлнэ. Тэгээд л цааш нь хөгжүүлнэ шүү дээ. Гоё биетэй болно гэдэг утга учиргүй төмөр, штанг өргөхийн нэр биш юм. Мэргэжлийн сайн дасгалжуулагчийн удирдлагад техниктэйгээ зөв харьцах хэрэгтэй.

-Энэ спортыг сонгосон шалтгаан нь юу вэ?

-Залуучуудын л адил биеэ гоё болгох хүсэл мөрөөдөлтэй байсан. Хэд хэдэн спортын сонголт байсан ч надад илүү тохирох нь боди билдинг, фитнесс юм байна гэдгийг мэдэрсэн. Ойр дотнын найзууд маань ч энэ спортыг зөвлөсөн юм. Ингээд шийдвэрээ гаргаж, 10 гаруй жилийн өмнөөс сонирхож эхэллээ. Харин тууштай хичээллээд таван жил болж байна. Гурван жилийн өмнөөс л тэмцээнд оролцож эхэлсэн. Анх тэмцээнд ороход өдөр бүр хамт бэлтгэл хийж, дасгалжуулж байсан хүн бол миний найз Г.Барсболд. Мөн дэмжлэг болж, зөвлөгөө өгдөг найзууд ч бий. Зарим хүн хэн нэгэн алдартай хүнээс үлгэр дуурайл авч бэлтгэлээ чамбайруулдаг. Харин миний хувьд хамт бэлтгэл хийж буй найз нөхдөөсөө урам зориг авдаг.

-Та тэгвэл маш богино хугацаанд өөрийгөө өөрчилж чаджээ. Гурван жилийн өмнө дэлхийн аваргаас медаль авсан байна. Дэлхийн дэвжээнээс медаль авна гэдэг баргийн хүний чадах зүйл биш. Дэлхийн аваргаас медаль авах тэр мөчөө эргээд дурсвал?

-Маш сайхан байлгүй яах вэ. Анх би бодибилдингээр хичээллэхдээ тэмцээн уралдаанд оролцоно гэж огт төсөөлөөгүй явлаа. Зүгээр л булчингаа бага зэрэг хөгжүүлэх зорилготой байсан. Ингээд хичээллэх явцдаа энэ спортод улам их татагдсан, шунасан. Биеэ бүр гоёор хөгжүүлж, тэмцээнд оролцож үзэхийг найзууд минь санал болгож зөвлөсөн юм. Энэ мөчөөс л тууштай хичээллэсэн дээ. Тууштай хичээллэснээс хойш хоёр жилийн дараа үр дүн гарсан шүү. Өөрөөр хэлбэл, 2017 он миний хувьд амжилтын жил байсан гэхэд болно. Хотын аварга, улсын аварга болж, цаашлаад дэлхийн аваргаас мөнгөн медаль хүртсэн сайхан жил байлаа. Үүнийг хараад өөрөөрөө заримдаа бахархдаг шүү. Энэ бүхний ард маш олон хүний хөлс хүч, хичээл зүтгэл шингэсэн байгаа.

-Коронавирусийн цар тахлын улмаас энэ онд ямар нэгэн тэмцээн болохгүй. Харин ирэх жилүүдэд та ямар зорилт тавиад байна вэ?

-Pro Card эзэмшсэнээр дэлхийн болон Азийн аварга гэх мэт тэмцээнд орох боломжгүй. Зөвхөн мэргэжлийн тамирчдын хооронд болдог олон улсын тэмцээнд л өрсөлддөг юм. Тэгэхээр миний эхний зорилго 2021 оны Arnold Classic-д хүч үзэх бодолтой байна даа.

-Нэг зүйлийг асуухгүй өнгөрч болохгүй нь. Fitness Agency клубт дасгалжуулагчаар ажиллаж байгаа юм билээ. Яагаад энэ байгууллагыг сонгов. Fitness Agency бусад клубээс юугаараа ялгаатай юм бэ? 

-Манай байгууллага мэргэжлийн багш, дасгалжуулагчдаас бүрдсэн. Монголд үйл ажиллагаа явуулж буй фитнесс клубийн бараг 80 хувь нь мэргэжлийн багштай ч заримаас нь үр дүн бага гардаг. Энэ тухай үйлчлүүлж байсан хүмүүс нь хэлдэг юм. Тэгвэл өөртөө өөрчлөлт хийхийг хүссэн хэн бүхний мөрөөдлийн биеийг богино хугацаанд “урлахад” нь мэргэжлийн үүднээс туслах зорилгоор энд ажиллаж байна. Клубийн зорилго минийхтэй адилхан учраас надад тавьсан саналаас нь татгалзаж чадаагүй юм. Энэ дашрамд, богино хугацаанд зорсон мэт биетэй болохыг хүсвэл манайхыг зориорой гээд клубээ нэг рекламдъя. Манай клуб нэг удаагийн элсэлтээр цөөхөн хүн авч, тулж ажилладгаараа онцлогтой.

-Бодибилдинг, фитнессээр хичээллэхэд олон зүйл дээр тэвчээр хэрэгтэй юм шиг санагддаг. Хоол унднаас эхлээд дэглэм барих шаардлага гарна. Таны хувьд долоо хоногт хэдэн удаа бэлтгэл хийж байна вэ. Хоолны дэглэм барьдаг уу?

-Энгийн үед долоо хоногийн зургаан өдөрт нь бэлтгэл хийдэг. Тэмцээнгүй үед дэглэм гэхээсээ илүү уураглаг, эрүүл хоол хүнсийг зохистой хэмжээгээр хэрэглэдэг. Мэдээж мэргэжлийн түвшний тамирчин учраас нэмэлт тэжээл зайлшгүй шаардлагатай.

-Тэмцээнээс хэд хоногийн өмнө жингээ хаяж булчингаа ялгаруулж, хэзээ нь бэлтгэлээ хийдэг вэ?

-Гурван сарын өмнөөс өөхний хэмжээгээ хасч, булчингаа ялгаруулдаг. Тэгэхгүй бол хүссэн амжилтаа үзүүлж чадахгүй шүү дээ.

-Ярилцлагаа чөлөөт маягаар үргэлжлүүлмээр санагдлаа. Та зөвшөөрөх үү?

-Бололгүй яах вэ. Чадахаараа хариулаад л явъя.

-“Булчингийн масс ахих бүрт толинд өөрийгөө харж, таашаал авах сайхан” гэж тантай хобби нэгтнүүд хэлдэг. Та ч үүнийг тойроогүй байлгүй...

-Мэдээж энэ спортын гол онцлог нь нүдэнд харагдах өөрчлөлт. Тэр өөрчлөлт, үр дүн гээсээ урам авч илүү хичээдэг.

-“Майк, эсвэл нимгэн цамц өмсөөд гудамжаар алхах онгироо зан надад түр хугацаанд байсан” гэж мистер Л.Баянхүү надад нэг удаа ярьсан юм. Та ч мөн адил тийм үетэй хамт “алхаж” байсан уу?

-Байсан, байсан. Удаан хугацааны хичээл зүтгэлийн үр дүнгээр эрүүл биеэ урлаж чадсан хүн чинь хааяа түүгээрээ онгирох зүгээр шүү дээ.

-Сайхан биетэй залуучуудад хүүхнүүд татагдах нь мэдээж. Танд анзаарагддаг уу?

-Үүнийг харин нэг их анзаарч байгаагүй юм байна. Тэгээд ч одоо сайхан биетэй залуус олон болсон шүү дээ. Бүгд л тодорхой хэмжээнд биедээ анхаарч, хөгжүүлэх гэж хичээдэг болсон байна.

-Тэмцээний үед сексийн асуудал чухал байдаг гэж сонссон. Энэ талаар мэдээлэл хэр нээлттэй байдаг вэ?

-Энгийнээр тайлбарлахад эр гормон нь булчинг ургуулахад гол нөлөө үзүүлдэг. Тиймээс тэмцээн болохоос сарын өмнөөс бэлгийн харьцаанд аль болох бага орох хэрэгтэй.

-Бодибилдингийн тэмцээнд булчин том байвал л сайн гэсэн үг үү. Тэмцээний гол шалгуур нь юу вэ?

-Тэмцээний ангиллаас шалтгаалж шалгуур нь харилцан адилгүй байдаг. Манай ангиллын хувьд аль нэг булчин том гэхээс илүү биеийн өв тэгш байдал, зөв хөгжлийг хардаг.

-Та аль булчингаа илүү хөгжүүлэх дуртай вэ. Максимум хэд өргөж, шахаж үзсэн бэ?

-Бүх хэсгийн булчиндаа анхаарахыг хичээдэг. 220 кг-д сууж, 200 кг шахаж байсан.

-Манай тамирчид сэтгэл зүйн тал дээр асуудалтай байдаг. Таны хувьд?

-Мэдээж сайн сэтгэлзүйчээс зөвлөгөө авдаг. Энэ тал дээр харьцангүй гайгүй байх. Уг нь сэтгэл зүйн чиглэлийн ном, гарын авлага байвал тамирчдад их хэрэгтэй юм. Харамсалтай нь, манай улсад энэ төрлийн ном, гарын авлага дутмаг байдаг.

-Спорт гэдэг залуу насны ажил. Ирээдүйд гарах хор нөлөө их, бага хэмжээгээр гардаг гэх юм билээ. Наанадаж хувийн амьдралдаа цаг зав хомс гаргасан гээд л ...

-Дасгалыг зөв техникээр хийж дадах нь хамгийн чухал. Манайд 50-иас дээш насны сайн тамирчид олон бий. Тэгэхээр дан залуу насны ажил гэж хэлж болохгүй байх. 

-Бодибилдинг бүх спортын суурь болдог гэдэг. Үүнтэй та санал нийлэх үү?

-Гол төлөв хүчний спортуудын суурь болдог.

-Энэ спортоор хичээллэдэг хүний зардал их байдаг. Таны хувьд сард хэдэн төгрөг зарцуулдаг вэ?

-Тамирчдын хувьд уураг, амин дэм, хоол хүнс гээд л тогтмол зардал өндөр. Яг нарийн тоо хэлэх боломжгүй учраас уучлаарай. Ер нь бол зардал өндөртэй спорт.

-Гадаад, дотоодын тэмцээнд оролцохдоо та зардлаа хувиасаа гаргадаг уу. Эсвэл ивээн тэтгэгч байгууллагатай юу?

-Ихэнх тохиолдолд өөрсдөө гаргадаг.

-Бэлтгэл хийж байх үед нэмэлт бүтээгдэхүүн заавал хэрэглэх шаардлагатай юу?

-Заавал хэрэглэх шаардлагагүй. Тухайн хүний бэлтгэл хийж буй зорилго, биеийн онцлог зэргээс шалтгаална.

-Ямар улиралд залуучууд бэлтгэл хийж эхэлдэг вэ. Зарим нь биеэ гайгүй хөгжүүлээд ирэхээрээ орхидог гэсэн. Энэ тал дээр юу хэлэх вэ?

-Зуны улиралд бэлдэж өвөл, хавар ихэвчлэн бэлтгэл хийдэг. Дасгалаа хийхгүй орхивол булчин тань ч бас чамайг орхино л гэсэн үг.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

“Алтан ураг” жүжигчин Б.Амарсайхантай шүүхдэлцэнэ гэв

  • Жүжигчин Б.Амарсайхан “Алтан ураг” хамтлагийн бүтээлийг сонгуулиар ашиглаж байжээ
  • Бид заавал шаардлага тавих албагүй. Албан ёсны бүртгэлтэй учир оюуны өмчийг ашигласан бол төлбөрөө төлөөд явах ёстой

Монголын анхны фолк рок, этник рок тодотголтой “Алтан ураг” хамтлаг жүжигчин Б.Амарсайханд хандан оюуны бүтээлийг нь улс төрийн зорилгоор ашигласныг нь эсэргүүцэн мэдэгдэл гаргажээ. Энэ талаар тус хамтлагийн гишүүн М.Чимэд тогтохоос тодрууллаа.

-Жүжигчин Б.Амарсайханд хандан гаргасан мэдэгдлийнхээ талаар мэдээлэл өгөхгүй юу?  ­

-Манай хамтлагийн “Ижий Монгол” нэртэй уран бүтээлийг сонгуулийн сурталчилгаанд удаа дараа зөвшөөрөлгүй ашиглаж буйг эсэргүүцэн энэхүү мэдэгдлийг гаргасан юм. Манай хамтлаг 2004 оноос хойш уран бүтээлээ туурвиж, Монгол Улсын нэрийг олон удаа дэлхийд таниулж байсан. Энэ сарын 23-­ны өдөр гаргасан мэдэгдэл 2012 оноос эхлэлтэй. Тухайн үед “Намайг Амараа гэдэг” гээд нэг жүжигчин залуу гарч ирсэн. Тэр сурталчилгаа нь цаашдаа Б.Амарсайханы тренд болж явсан. Үүнийг амьдруулж байсан ганц зүйл нь манай хамтлагийн хөгжим. Анх бидний зөвшөөрөлгүй ашиглахад нь залуу хүн дараа нь бидэнд хэлэх байх гээд тоогоогүй. Гэтэл 2016 онд дахин ашигласан. Үүнээс болоод манай хамтлагийн уран бүтээлийг сүү болон зайрмагны сурталчилгаанд ашиглах болсон юм. Тэгээд энэ онд дахин сонгуульд ашиглалаа. Оюуны өмчийн хулгайг энэ удаа зүгээр хараад сууж чадахгүй. Манай хамтлаг байгуулагдсан цагаасаа хойш өнөөдрийг хүртэл улс төрийн ямар нэгэн сурталчилгаанд оролцож байгаагүй. Нам бус гэж явдаг болохоор оролцохыг ч хүсдэггүй юм. Гэтэл биднийг улс төрд хүчээр оруулж ирсэн учраас дуугарахаас өөр аргагүй байлаа. 

-Сонгуулийн сурталчилгаанд гурван удаа ашигласан байна. Яагаад тухай бүрд нь оюуны өмчөө хамгаалж шаардлага тавиагүй юм бэ? 

-2010 онд BMI гээд дэлхийн зохиогчийн эрхийг хамгаалж, албан ёсоор худалдаалдаг байгууллагад “Ижий Монгол” бүтээлээ бүртгүүлсэн. Шаардлага тавиагүй гэж ойлгож болохгүй. Бид энэ хугацаанд хэр удаан ашиглахыг нь харж, баримтжуулж байсан юм. 2016 онд BMI компани бүх баримтыг цуглуулан дахин гарч иртэл нь цуглуулсаар бай гэсэн. Бид сонгуульд ашигласан улс төрийн намд хандсан. Гэтэл өнөөдрийг хүртэл үл ойшоож байна. Гэхдээ бид заавал шаардлага тавих албагүй. Албан ёсны бүртгэлтэй учир хэрэглэсэн бол төлбөрөө төлөөд явах ёстой.

-Яагаад сонгуулийн үеэр энэ тухай ярих болов? ­

-Бид албан ёсоор мэдэгдэл хүргүүлээд хариу ирэх байх гэж хүлээсэн. Гэтэл мэдэгдэл гаргасан ч тоогоогүй. Сон­гуультай холбох нь чухал биш шүү дээ. Хэзээ ч, ямар ч нөхцөлд хүний өмчийг зөвшөөрөлгүй ашиглаж болохгүй гэдэг санааг л өөрсдийнхөөрөө дэвшүүлж байгаа нь энэ.

-Тэгэхээр одоо цаашид ямар арга хэмжээ авах вэ? ­

-Монгол Улсын болон олон улсын оюуны өмчийн тухай хуулийг удаа дараа зөрчсөн хэрэг болж байна. Тиймээс манай хамтлаг BMI байгууллагатай хамтран зохиогчийн эрх, оюуны өмчийн хулгайтай тэмцэж, олон улсын томоохон хэвлэл мэдээллийн байгууллагад улс төрийн зорилгоор хулгайлан ашигласан асуудлыг нийтэд ил болгохоор болсон. Тоохгүй хэвээр байвал шүүхэд хандана.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Бейонсе хар арьстнуудын эрх чөлөөг тунхагласан шинэ дуу цацав

Америкийн цагдаа нар хар арьст Жорж Флойдын амь насанд хүрсэн нь дэлхий нийтийг бухимдуулж, өнгөт арьстнууд нэгдэж тэмцэхэд хүргэсэн. АНУ-ын өнцөг булан бүрд эсэргүүцлийн жагсаал болоод зогсохгүй урлаг, спортын алдартнууд дуу хоолойгоо илэрхийлсээр байна. Тэгвэл энэхүү эрх чөлөө, арьс өнгөний ялгаварлалыг эсэргүүцэгчдийн эгнээнд алдарт дуучин Бейонсе өөрийн шинэ уран бүтээлээр нэгдэж, Black Parade нэртэй шинэ дуугаа цацсан байна. Өмнө нь шинэ бүтээлийнхээ тухай ямар ч мэдээлэл гаргаагүй бөгөөд Бейонсе дуугаа цацагдсаны дараа “Энэ бол боолчлолыг цуцалсан өдөрт зориулсан дуу. Боолчлол хаана ч байх ёсгүй. Тэр тусмаа эрх чөлөөт Америк оронд” хэмээн ярьжээ. Тэрбээр зургадугаар сарын 19-нд дуугаа цацахдаа Америкийн түүхэнд боолчлолыг цуцалсан өдөрт зориулсан бөгөөд шинэ дуугаа хар арьст бизнес эрхлэгчдийг дэмжих санаачилга гаргасан байна. Дууны үгэнд хар арьстнуудын боолчлол, цагдаагийн харгислал, Жорж Флойдын амийг нэхсэн эсэргүүцлийн тухай хүчтэй мөрт багтжээ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Намайг тайзан дээр дуулж байхад муулагсад буйдан дээрээ сууж байсан

  • Шоунд орсны дараа аав, ээж маань “Охиноороо бахархаж байна” гэж хэлсэн нь амьдралдаа сонсож байсан хамгийн нандин үг
  • Дашням ахыг үлдчихлээ гэж шүүмжилсэн сэтгэгдлүүдтэй санал нийлэхгүй байна. Дашням ах үлдэх ёстой байсан учраас үлдсэн. Миний амжилтад хүрэх цаг хугацаа удахгүй ирнэ, би өндөрлөгт гарна гэдэгтээ итгэж байгаа учраас үзэгчдийн сонголтод сэтгэл өег байсан
  • Урлагийн хүн тайзан дээр гарч, уран бүтээлээ хүргэхдээ үзэгчдийг аз жаргалтай болгохын тулд бүхнээ зориулдаг. Тайзан дээр байх тэр мөчид ээж нь нас барсан уу эсвэл аавынх нь бие муу байна уу огтхон ч хамаарахгүйгээр энэ бүх мэдрэмж, шаналлаа тэвчиж, үзэгчдэд мэдэгдэхгүй байх ёстой

The Voice of Mongolia шоуны шилдэг оролцогч С.Марал-Одыг “Залуус” буландаа урилаа. Тус шоуны хамгийн бяцхан оролцогч тэрбээр ердөө 17 настай ч насандаа баймгүй авьяастай, хэрсүү гэдэг нь ярилцах зуур мэдрэгдэж байлаа. Түүнийг олон нийт шоуны дараагийн ялагч хэмээн таамаглаж байсан ч тэрбээр хагас финалын шатнаас хасагдсан нь багагүй шуугиан тарьсан юм. Түүний ертөнцөөр хамтдаа аялцгаая.

-Марал-Од багадаа ямар хүүхэд байсан бэ. Хэзээнээс дуулж эхлэв?

-Ээж маань цэцэрлэгт дуу хөгжмийн хичээл заадаг байлаа. Ээжийнхээ ажилладаг цэцэрлэгт явдаг байхдаа хичээлийнх нь CD дээр байсан дуунуудыг дагаж дуулдаг, гял цял юманд дуртай дуу, бүжгээс салдаггүй хүүхэд байсан. Хаана л дуу хөгжим тоглоно би тэнд зогсож байна. Тэр үеэс өөрийгөө дуулах авьяастай, урлагт дуртай гэдгээ мэдэх болсон. Аав, ээж маань сайхан дуулдаг хүмүүс. Бас ураг төрөлд маань урлагийн хүн олон бий.

-Өнгөрсөн жилийн ялагчийг бэлтгэсэн Ука шүүгчийн багийг сонгосон. Яагаад ийм сонголт хийсэн бэ?

-Би багаасаа Ука көүчийнхээ фен нь байсан. Уран бүтээл, хэв маяг гээд бүх зүйл нь миний сонирхол байснаас гадна өмнөх улирлын оролцогчдод сонгож өгсөн дуу, бэлтгэсэн байдал нь надад маш их таалагдсан. Дөрвөн шүүгчээс хэнийг нь сонгох вэ гээд төсөөлөхөөр хамгийн амар, надтай илүү ойр хүн нь Ука шүүгч байсан юм.

-Шалгаруулалтад орохоосоо өмнө сонголтоо хийчихсэн гэсэн үг үү?

-Тийм ээ, Blind шатанд гурван шүүгч эргэж харсан. Дууны дунд хэсэг хүртэл Ука шүүгч эргэж хараагүй. Яагаад эргэж харахгүй байгаа юм бол, эргэж харахгүй бол яанаа ч гэсэн айдас төрсөн. Яг тэгж бодох үед көүч маань эргэж харсан мөч сэтгэлд хамгийн тод үлдсэн. 

-Нэвтрүүлгийн үеэр харж байхад өрсөлдөгчдөө маш халуун дотно баяр хүргэж байсан. Финалын шатанд шалгарч хасагдахад ямар мэдрэмж төрсөн бэ. Сэтгэлээр унасан уу? 

-Өмнө нь жижиг хэмжээний тэмцээн уралдаанд орж байсан ч ийм том тайзан дээр гарч, телевизийн шоунд орж байгаагүй. Гэхдээ олон удаа ялагдаж үзсэн. Хагас финалд үзүүлбэрээ өөрийнхөө бэлдсэн хэмжээнд гүйцэтгэж чадсан болохоор хасагдсан ч гэсэн сэтгэл дүүрэн байсан. Би өөрийгөө үлдэх болов уу эсвэл Э.Дашням ах үлдэх болов уу гэж огт бодоогүй. “Юу л болбол болог. Үзүүлбэрээ үзүүлж, хамгийн чадахаараа хичээх хэрэгтэй” гэж бодсон. Хүмүүс надаас “Чи уйлсан уу, хэцүү байсан уу” гэж маш их асуусан. Надад хэцүү байгаагүй, бас сэтгэлээр ч унаагүй. Би энэ шоунд юуны төлөө оролцсон юм бэ гэдгээ өрсөлдөж байхдаа ойлгож, тэр зорилгодоо хүрч чадсан, олон зүйл сурч мэдсэн, намайг маш олон хүн хайрлаж, дэмжиж байгааг харсан учраас миний хувьд бүх зүйл сайхан байна. 

-Энэ шоунд оролцсон гол зорилгоо биелүүлсэн гэж хэллээ. Тэр зорилгыг ялалт болов уу гэж таамаглаж байсан ч өөр зүйл байсан бололтой?

-Би өмнө нь дуулдаг байсан ч урлагийн салбарт хөл тавьж, мэргэжлийн хүмүүстэй ажиллаж үзээгүй. Мэргэжлийн уран бүтээлчидтэй хамтарч ажиллаад, тэднээс суралцаж, бэлтгэл хийгээд ирэхээр урлагийн хүнд юу хамгийн чухал вэ, энэ шоугаар хязгаарлагдах биш цаашдаа амжилтад хүрэхийн тулд юу хийх хэрэгтэйг маш сайн ойлгосон.

-Шоуны хамгийн хүнд хэцүү санагдсан үеийнхээ тухай хуваалцахгүй юу? 

-Blind audition шатнаас өмнө нээлттэй шалгаруулалт болдог. Урьдчилсан шалгаруулалтад орох үед “Тэнцсэн оролцогчид руу залгана” гэж хэлсэн юм. Тэр үед би хариу ирэх хүртэл өдөр бүр залбирдаг байлаа. Ингэж их хүсэж байж орсон, тэмүүлсэн зүйл маань учраас шантарч байгаагүй. Хүнд хэцүү зүйл гарсан ч гэсэн ялархахын оронд өөрийгөө дайчилж, тэр бүхнийг сэтгэл дүүрэн давж гарсан. Харин хамт өрсөлдөж байсан найзууд маань хасагдах мөч л хамгийн хэцүү байсан. Ялангуяа, Knock out шат хамгийн хүнд. Нэг багт бэлтгэлээ хамт хийж, бие биедээ тусалж ах дүүс, найз нөхөд болчихсон 10 хүний зургаа нь хасагдсан тэр мөчид оронд нь өөрийгөө тавиад үзэхээр үнэхээр хэцүү санагдаж байсан. Бас Battle шатанд хамт дуулсан Д.Халиунаа бол миний маш сайн найз. Бид хоёр 12 жил найзалж байна. Шүүгчид биднийг найзууд гэж мэдээгүй л дээ. Нас чацуу учраас бид яах ч аргагүй оноолт таарсан. 

-Э.Дашнямыг финалын шатанд шалгарахад олон нийт сошиалаар маш их шүүмжилж байсан. Багийнхаа гишүүдтэй найз нөхөд, ах дүүсийн нандин харилцаатай байх. Түүний тухай ярьж болох уу? 

-Э.Дашням ах маань маш цайлган сэтгэлтэй, үнэхээр тусч хүн. Өөрийнхөөрөө байгаа байдал, хөгжилтэй зан чанар нь хүмүүсийн хайрыг татдаг. Бас уртын дуу дуулдаг, монголчуудын сэтгэлгээ, аархал, дотоод сэтгэлд нь хүрч дуулсан учраас л финалын шатанд шалгарч, өөрийгөө харуулсан. Хүн бүрийн цаг хугацаа өөр. Би хичээж байгаа цагт хэзээ ч амжилтад хүрнэ. Гэхдээ миний тэр цаг тэр мөч биш байсан. Олон нийт Дашням ахыг үлдчихлээ гээд янз бүрийн л сэтгэгдэл бичсэн байсныг харсан. Үнэнийг хэлэхэд тэр бүх сэтгэгдэлтэй санал огт нийлэхгүй байна. Дашням ах үлдэх ёстой байсан учраас л үлдсэн. Миний амжилтад хүрэх цаг хугацаа удахгүй ирнэ, би өндөрлөгт гарна гэдэгтээ итгэж байгаа учраас үзэгчдийн сонголтод сэтгэл өег байсан. Хүмүүс биднийг өрсөлдөгчийн нүдээр хардаг ч бид нэг гараанаас эхэлж, хамтдаа өсөж дэвжиж, амжилтад хүрэхийн төлөө хичээж ирсэн. Тайзны ард миний үсийг сүлжиж өгдөг, мэдэхгүй зүйл дээр минь тусалдаг тийм л хүн. 

-Шоуны шат бүр дээр шүүгчийн сонголтоор шалгарсан шүү дээ. Тэр бүрд үүрэг оногдсон байх?

-Сайн хичээх ёстой юм байна гэж бодсон. Бас Ука шүүгчийн багт орсондоо маш их талархсан. Шат бүр дээр шүүгчийн сонголтоор үлдэж байсан маань “Чи цаашдаа шантрах эрхгүй боллоо шүү” гэдэг үүрэг хариуцлагыг мэдрүүлж байлаа.

-Олон хүмүүс бахархаж байгаагаа хэлсэн байх. Шоуны туршид сонссон хамгийн нандин үг юу байсан бэ?

-Аав, ээжээсээ сонссон үг хамгийн нандин байсан. Тэр хоёр маань “Охиноороо бахархаж байна” гэж хэлэхэд би ялагч болчихсон юм шиг л санагдсан. Яг үнэнийг хэлэхэд аав, ээж маань намайг урлагийн хүн болохыг дэмждэггүй байсан. Шоунд оролцсоноос хойш охиныг нь олон хүн магтаж, бахархаж байгааг хараад бодол нь өөрчлөгдсөн болов уу. Бас дуртай зүйлээ хийгээд аз жаргалтайгаар жижигхэн ч гэсэн амжилтад хүрч байгааг хараад зөв сонголт хийжээ гэж бодсон байх. Хичээлээ сайн хийх үед эсвэл олимпиадаас шагнал авах үед л мундаг гэж хэлж байсан болохоос дуулахад маань хэзээ ч тийм үг хэлж байгаагүй л дээ. 

-Тэгвэл хамгийн хатуу үг юу байв. Бас тэр үг Марал-Одыг өөрчилж, ухаарал өгч чадсан уу? 

-“Энэ шоунд оролцож байх хугацаандаа бас цаашдаа бусад хүмүүсийн оронд өөрийгөө тавьж үзээрэй. Би энэ хүний оронд байсан бол яах байсан бол гэж бодож бай” гэж хэлсэн көүчийн маань үг сэтгэлд тод үлдсэн. Энэ үг намайг байгаа бүхэндээ талархахад сургаж, урам зориг, сэдэл болсон гэж хэлж болно. Би насаар хамгийн бага оролцогч байсан болохоор бүгд л намайг хайрлаж, эрхлүүлдэг байсан. Тийм болохоор энэ итгэлийг нь алдахгүйг хичээж байсан маань хатуу үг сонсохгүй байхад нөлөөлсөн байх. Шоуны баг, шүүгчид ч оролцогчдоо маш сайн мэдэрдэг. Энэ хүүхдэд бага зэрэг ташуур хэрэгтэй юу эсвэл урам хэрэгтэй юу гэдгийг мэддэг учраас оролцогчдынхоо онцлогийг мэдэрч ажилладаг.

-Сурлага сайтай, сургуулийнхаа тэргүүний сурагч юм билээ. Дуучин болох уу эсвэл өөр салбарт хүч үзэхээр төлөвлөж байна уу?

-Миний амьдралын туйлын зорилго бол дуу хөгжим. Гэхдээ мөнгөний хоёр догч урсгалтай болж, өөр салбарт хүч үзэх болбол загварын салбарт өөрийгөө сорино гэж боддог. Ирээдүйд өөрийн гэсэн брэндтэй болохыг хүсэж байна. 

-Тайзан дээр өмссөн хувцаснуудаа өөрөө урласан гэл үү?

-Battle шатныхаа хувцсыг л өөрөө оёсон. Бусад шатанд өмссөн хувцаснуудынхаа жижиг деталиудыг хийсэн. Бүгдийг нь оёогүй шүү (инээв).

-Шоу дууссан ч гэсэн уран бүтээлийн олз омог арвин байгаа болов уу гэж бодож байна. Ямар жанраар дуулахыг хүсэж байна?

-Би өөрийнхөө юу хийж чадахыг хармаар байна. Тийм болохоор аль нэг жанрт баригдахгүйгээр бүхий л төрлөөр сорьж үзнэ. Ер нь надаас юу ч гарч магадгүй. 

-Ингэхэд найз хөвгүүн бий юу. Танилцах санал их ирдэг гэж сонссон?

-Байхгүй ээ. Танилцах санал тийм ч их ирээгүй (инээв). Цаашдаа өөрийгөө хөгжүүлэхдээ илүү анхаарах учраас одоохондоо миний амьдралын чухал зүйлсэд үерхэл хараахан багтаагүй. Хүмүүсийг таньж мэдэх хүрээнд л харилцаж, нөхөрлөхийг хүсэж байна.

-Урлагийн салбар хүнд хэцүү гэдгийг тогоонд нь чанагдсан хүмүүс хэлдэг. Дуучин болох эхлэлээ тавьж буй хүний хувьд хүнд санагдаж байгаа зүйл бий юу?

-Яг одоогоор өөрөө мэдэрч, туулсан зүйл байхгүй. Гэхдээ урлагийн хүн тайзан дээр гарч, уран бүтээлээ хүргэхдээ үзэгчдийг аз жаргалтай болгохын тулд бүхнийг хийдэг. Тайзан дээр байх тэр мөчид ээж нь нас барсан уу эсвэл аавынх нь бие муу байна уу огтхон ч хамаарахгүйгээр энэ бүх мэдрэмж, шаналлаа тэвчиж, үзэгчдэд мэдэгдэхгүй байх ёстой. Тиймээс урлагийн хүнээс бие болоод сэтгэлийн тэвчээр маш их шаарддаг юм билээ. Бас маш ухаантай, зөв амьдрах ёстой гэдгийг ойлгож авсан. 

-Бид сошиалын эрин зуунд амьдарч байна. Та хүмүүсийн шүүмжлэл, сэтгэгдлийг уншдаг уу. Цахим ертөнц дэх шүүмжлэлүүдийг хэрхэн хүлээж авч байна?

-Би сайн уншдаг шүү. Тухтай сууж байгаад нэг бүрчлэн уншдаг. Сөрөг сэтгэгдлүүд маш олныг уншсан ч эерэг нь илүү олон байсан. Гэхдээ надад хүндээр тусаж байгаагүй. Яагаад гэвэл би тайзан дээр дуулж байсан. Харин тэд буйдан дээр суугаад үзэж байсан.

-Энэ шоуны тайзан дээр гарснаар та Z үеийнхний том төлөөлөл болсон. Үе тэнгийнхнээ хараад шүүмжилмээр санагддаг эсвэл засаж залруулаасай гэж хүсдэг зүйл байдаг уу?

-Би үеийнхээ хүүхдүүдийг хүрээллээ зөв сонгоосой гэж хүсдэг. Хүн урсгалаараа амьдарч болно, манлайлагч ч байж болно. Гэхдээ өөрийнхөө яг одоо байгаа газарт манлайлагч нь байж, чамаас илүү гарах хэн ч байхгүй байвал чи буруу газартаа байна гэсэн үг. Хүн өөрөөсөө илүү чадвартай хүмүүсийн дунд ороод ирэхээр өөрийнхөө түвшнийг мэдэхээс гадна тэр хүмүүсээ дагаад хөгжиж эхэлдэг. Тиймээс хүрээллээ зөв сонгож, хүсэл мөрөөдлийнхөө төлөө тасралтгүй хөдөл мөрлөөрэй гэж хэлмээр байна. 

-17 настай Марал-Одод олон зорилго, мөрөөдөл бий байх. Ойрын зорилгоосоо хуваалцаач?

-Өөрийн гэсэн уран бүтээл гаргахаар төлөвлөж байгаа. Өөрөө үгийг нь бичиж, мэдрэмжээ илэрхийлсэн дуутай болохыг хүсэж байна.