A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1283/

“Оюу толгой” компани гадаад, дотоодын тэтгэлэгт хөтөлбөрүүдээ зарлалаа

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1283/


Н. Билгүүн, “Оюу толгой” компанийн гадаадын тэтгэлэгт хөтөлбөрт хамрагдан Канад улсын Бритиш Колумбиа их сургуульд инженерийн чиглэлээр Магистрын цолоо хамгаалсан.

“Оюу толгой” компани монголын залуучуудын боловсролд хөрөнгө оруулах зорилгоор олон төрлийн тэтгэлэгт хөтөлбөрүүд хэрэгжүүлж эхлээд даруй 9 жил болжээ. Одоогийн байдлаар тус компани нийт 850 гаруй оюутан залууст санхүүгийн дэмжлэг үзүүлж тэтгэлэг олгоод байна. Энэ удаа “Оюу толгой” компани гадаадад мэргэжил дээшлүүлэх хүсэлтэй мэргэжилтнүүд болон дотооддоо бакалаврын түвшинд суралцаж байгаа оюутан залууст зориулан 2 төрлийн тэтгэлэгт хөтөлбөр зарлаад байна.

Гадаадын тэтгэлэгт хөтөлбөр, 6 хүнд
Австрали, Канадын их дээд сургуульд нийгмийн шинжлэх ухаан, эрүүл мэнд, уул уурхайн инженерийн чиглэлээр магистрын түвшинд суралцах хүсэлтэй 6 залууст “Оюу толгой” компани бүтэн тэтгэлэг олгохоор төлөвлөөд байна. Шалгарсан залууст сургалтын болон дотуур байрны төлбөр, сар бүрийн тэтгэмж, эрүүл мэндийн даатгал, сурах бичгийн төлбөр болон олон улсын нислэгийн зардлыг бүрэн олгох юм. Уг тэтгэлэгт хөтөлбөрийн өргөдлийг 11-р сарын 5-ны өдрийг дуустал хүлээн авч байна. Хэрхэн бүртгүүлэх тухай дэлгэрэнгүй мэдээллийг доорх холбоосоор орж авна уу. http://ot.mn/http-ot-mn-media-ot-content-extra-int...

Дотоодын тэтгэлэгт хөтөлбөр, 25 хүнд

“Оюу толгой” компаний дотоодын тэтгэлэгт хөтөлбөр нь Монголын их дээд сургуулиудад уул уурхай, инженерийн чиглэлээр амжилттай суралцаж буй оюутан залууст санхүүгийн дэмжлэг үзүүлэх, тэдний сурч боловсрох боломжийг дэмжих зорилготой хөтөлбөр юм. Уг хөтөлбөрийг 2010 онд хэрэгжүүлж эхэлснээс хойш “Оюу толгой” компани нийт 260 оюутанд уг тэтгэлгийг олгоод байна. Энэ жил уул уурхай, инженерийн чиглэлээр суралцаж буй 2, 3, 4 дүгээр дамжааны оюутнууд уг хөтөлбөрт хамрагдах боломжтой бөгөөд тэтгэлэгт хамрагдсанаар сургалтын болон дотуур байрны төлбөр, сар бүрийн тэтгэмж авахаас гадна “Оюу толгой” компанид дадлага хийх, Залуусын хөгжлийн хөтөлбөрт хамрагдах боломж нээгдэх юм. Уг тэтгэлэгт хөтөлбөрийн өргөдлийг 10-р сарын 12-ны өдрийг дуустал хүлээн авч байна. Хэрхэн бүртгүүлэх тухай дэлгэрэнгүй мэдээллийг доорх холбоосоор орж авна уу. http://ot.mn/%D0%B4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%BE%D0%B4%...

“Оюу толгой” компаниас зарладаг бусад тэтгэлгүүдийн тухай товчхон

Залуусын хөгжлийн хөтөлбөр–“Оюу толгой” компаниас энэхүү хөтөлбөрийг ЕБС-ийн төгсөх ангийн сурагчдад их сургуульд дэвшин суралцах, ур чадвараа сайжруулахад нь дэмжлэг үзүүлэх зорилгоор хэрэгжүүлдэг. Уг хөтөлбөр хувь хүний хөгжил болон сурагчдын мэргэжил сонголтод дэмжлэг үзүүлэх, “Би хэн бэ?”, “Багийн ажиллагаа”, “Томоор харах” гэсэн сонирхолтой сэдвийн доор 3 үе шаттайгаар явагддаг. Уг хөтөлбөрт хамрагдсанаар оюутан, сурагчид асуудал шийдвэрлэх, нийгэмд эерэгээр нөлөөлөх, сайн дурын оролцоогоо нэмэгдүүлэх зэрэг олон чадварыг эзэмшдэг онцлогтой юм.
“Говийн Оюу” тэтгэлэгт хөтөлбөр - Өмнөговь аймгийн уугуул залууст зориулсан уг тэтгэлэгт хамрагдсан оюутнууд орон нутагтаа шаардлагатай байгаа мэргэжлээс сонгон суралцахдаа сургалтын төлбөрөө “Говийн Оюу хөгжлийг дэмжих сан”-гаас гаргуулан авах боломжтой. Түүнчлэн “Оюу толгой” компаниас зохион байгуулах хөгжлийн сургалтуудад хамрагдаж тус компанид дадлага хийх боломжтой.

“Шинэ төгсөгчийн хөтөлбөр” нь их сургуулиа төгсөөд удаагүй байгаа иргэдэд ажлын туршлага олгож, хөгжүүлэх, туршлагатай зөвлөхүүдтэй холбож дадлагажуулах буюу менторшип хөтөлбөрт хамрагдах, үндэсний шилдэг техникийн мэдлэг бүхий боловсон хүчнийг бэлтгэхэд чиглэсэн дөрвөн жилийн хугацаатай үргэлжилдэг гэдгээрээ бусад тэтгэлгээс ялгардаг. Дээрх тэтгэлэгт хөтөлбөрүүдийн тухай дэлгэрэнгүй мэдээллийг “Оюу толгой” ХХК-ий албан ёсны цахим хуудас www.ot.mn -с аваарай.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Амжилтыг нь үнэл, бусдыг багшид даатга

​СХД: ЭЕШ-д сурагчаа сайн бэлтгэсэн багшийг 5-10 сая төгрөгрөөр урамшуулна​

 0 сэтгэгдэл

Сонгинохайрхан дүүргийн Засаг дарга Ж.Сандагсүрэн дүүргийнхээ боловсролын чанарыг дээшлүүлэхийн тулд багш нарт урамшуулал олгох талаар ярьжээ. “ЭЕШ-д сурагчаа сайн бэлтгэж, амжилтаа ахиулсан багш нарт 5-10 сая төгрөгийн урамшуулал өгөхөөр ярилцаж байна. Мөн “Олонлог”, “Сант” сургуулийн удирдлагуудтай уулзан, дүүргийнхээ багш нарыг сургаж, чадавхжуулах талаар төсөл эхлүүлсэн” гэв. Гэхдээ энд дүүргийн даргыг магтаж, тал засах гэсэнгүй. Тэртээ тэргүй боловсролын салбарт асуудал байгаа нь үнэн. Болохгүй байгаа нь бас үнэн. Их, дээд сургуульд элсэх ЭЕШ-ын босго оноог 400 болгох түвшинд очсон нь үнэн. Энэ бүхэн шинээр бий болчихоогүй. Нэг нам, нэг сайд, нэг даргаас болсон ч юм биш. Тийм болохоор буруутан хайж, хүн яллахын оронд гарцаа хайх цаг болсон өнөө үед дүүргийнхээ багш нарт санхүүгийн урамшуулал олгох байдлаар шавийг нь чанартай сургах Ж.Сандагсүрэнгийн санаачилгыг өлгөж авсан нь энэ.

Угаасаа багшийн эрдэм шавиас гэдэг. Тиймдээ ч боловсролын системд багш нар маш чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. “Датаком” төвийн захирал Д.Энхбат манай сонинд өгсөн ярилцлагадаа “Боловсролыг өөрчилье гэвэл багшаас л эхлэх хэрэгтэй. Нэг их том систем яриад хэрэггүй. Орчин үеийн шаардлагыг хангасан багш нарт шилдэг цалинг нь өгч яагаад болохгүй гэж” хэмээн ярьж байсан. Тухайлбал, Канадад гэхэд сайн багшид улсаас бүх хангамжийг нь олгож, хаана багшлахаа багш өөрөө шийддэг. Тухайн багшийг дагаж төсөв, сурах бичиг гээд бүх зүйл явдаг тул тухайн орон нутгийн удирдлага ч сайн багшийг татахын тулд сайн нөхцөл амладаг. Энэ мэтчилэн өөрчлөлтүүд боловсролын системд оруулж болно гэж Д.Энхбат хэлсэн юм. Тэгвэл хоёр гурван томоохон аймгийг нэгтгэсэнтэй тэнцэх хэмжээний хүн амтай, хөдөө орон нутгаас шилжин ирэгсэд олон, тэр хэрээр ажилгүйдэл, ядуурал, гэмт хэргийн гаралт их, эрүүл мэнд, боловсролын байгууллагын хүртээмж дутагдалтай байсаар ирсэн гээд түмэн зовлонтой ч боловсролын чанараа урьтал болгож буй тус дүүргийн удирдлагын санаачилга, тавьж буй нөхцөлийг бусад дүүрэг, аймгууд ч гэсэн багш нартаа амлаж яагаад болохгүй гэж.

Монгол улс сүүлийн жилүүдэд спортын салбарт гаргаж буй амжилт урьд өмнөхтэй харьцуулалтгүй дээшилсэн. Гуравхан сая хүн амтай Монгол улсыг дэлхийн том гүрнүүдийн хэмжээнд эрэмбэлүүлж чадсан хөшүүрэг нь мөнгөн урамшуулал. Өдгөө спортын тавцанд эх орныхоо нэрийг мандуулж байгаа, ирээдүйд олимп, дэлхийн аварга болох үе үеийн тамирчдад төрөөс олгох мөнгөн урамшуулал томоохон түлхэц болдог. Анх 1997 оноос эхэлсэн мөнгөн урамшууллын хэмжээ нэмэгдсээр өнөөдөр олимпоос алтан медаль хүртсэн тамирчин 120 сая төгрөг, мөнгөн медаль 60 сая, хүрэл медаль 30 сая төгрөгийн мөнгөн урамшуулал олгохоор болсон. Гэхдээ энэ шагналын 50 хувь нь тухайн тамирчинг бэлтгэсэн дасгалжуулагчид оногддог юм. Мөн дэлхий, тивийн тэмцээнд ч урамшууллын ийм систем бий бөгөөд тамирчид үүнд урамшиж, спортын гэр бүл талархах болсон. Мэдээж үр дүнд нь Монголын тамирчид тив, дэлхийн олон ч спортын уралдаан тэмцээнд амжилт гарган, эх орныхоо нэрийг сурталчилж байна.

Нэг их том систем яриад хэрэггүй, боловсролыг дэмжье гэвэл багшаас л эхлэх хэрэгтэй

Зөвхөн спорт гэлтгүй урлагийнхан ч мөн гаргасан амжилтаасаа шалтгаалан төрөөс мөнгөн урамшуулал авдаг. Засгийн газар “...Олон улсын хэмжээнд зохиогддог соёл, урлагийн их наадам, уралдаан, үзэсгэлэн, номын яармагт тэргүүн байр, нэгдүгээр байр, хоёрдугаар байр, гуравдугаар байрт шалгарсан уран бүтээлчдийг шагнах журам” гэж бий. Тус журамд дуу, хөгжим, бүжиг, циркийн уралдаанд гаргасан амжилтыг нь харгалзан уран бүтээлчийг 16-80 хүртэл сая төгрөгөөр урамшуулдаг. Мөн кино театр, дүрслэх урлаг, номын яармаг, утга зохиолын төрлөөр шалгарсан уран бүтээлчдэд олгох мөнгөн шагналын хэмжээ ч бий. Баталсан журмаас харвал 24-65 хүртэл сая төгрөгийн нэг удаагийн урамшууллыг уран бүтээлчид авах аж.

Харин одоо оюуны амжилтыг үнэлэх цаг болжээ. Одоогоор олон улсын шинж чанартай олимпиадад амжилт гаргасан багш, сурагчид олгох урамшуулал гэж алга. Энэ төрлийн тэмцээн уралдаанд ихэвчлэн хувийн дунд сургуулийн сурагчид оролцдог бөгөөд энэ нь тухайн сургуулийн чансааг харуулсан томоохон сурталчилгаа болдог. ЭЕШ-ын үзүүлэлтийг харахад аймгуудаас Дорнод, Увс, Өвөрхангайн сурагчид илүү өндөр оноо авчээ. Харин нийслэлд Сүхбаатар, Баянгол, Багануур дүүргийнхэн сурлагаараа тэргүүлсэн аж. Гэхдээ эдгээр дүүрэгт өндөр төлбөртэй хувийн сургууль олон, тэдний төгсөгчид илүү өндөр оноо авдаг. Харин дүүргээр нь дундажлаад үзэхээр нийт оноог нь дээшээ татчихдаг гэж салбарын яамны эх сурвалж хэлж байсан. Энэ бол цэвэр эдийн засгийн хөшүүрэг.

Аливаа зүйл багаас эхэлдэг. Тиймдээ ч дүүргийн Засаг дарга төслийн хэмжээнд эхлүүлж буй багшийг урамшуулж, шавийг нь амжилттай сургах санаачилгыг төрийн ажил болгон дэлгэрүүлье. Цаашлаад тив дэлхийд оюуны амжилт гаргасан багш, сурагчаа ч үнэлье. Боловсролын чанар гэхээр нэг их системийн өөрчлөлт яриад хэрэггүй. Энэ мэт эдийн засгийн хөшүүрэг ашиглавал багш нар цалингаа нэмүүлэх гэж ажил хаялт зарлаж, гудамжинд жагсаал цуглаан хийх шаардлагагүй. Харин шавиа сайн сургахын төлөө чармайж ажиллана. Бусдыг нь цаг хугацаа харуулна. Өөрөөр хэлбэл, өндөр урамшууллын төлөө багш нар аяндаа үрээ тарих хөшүүргийг бий болгомоор байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

“Харилцаа тань айдас, дарамттай байвал тусламж авах нь чухал”

Харилцаан дах зөрчлөө эерэг аргаар шийдвэрлэж сурах чухал

 0 сэтгэгдэл


“Өөрчлөлтийн төлөөх эмэгтэйчүүд” ТББ-ын тэргүүн Б.Золзаяатай хүчирхийллийн хохирогчдыг чадавхжуулах сайн туршлага, ач холбогдлын талаар ярилцлаа. Тэрбээр “Манай нийгэмд хохирогчийг буруутгах хандлага давамгай байгаа нь хохирогч дуугаа хураах, хүчирхийлэгч өөхших боломжийг бий бүрдүүлж байна. Бид хүчирхийлэл үйлдэгчээс яагаад бусдын эрхэнд халдаж хэрэг үйлдсэнийг нь асууж, таслан зогсоохын оронд хохирогчоос яагаад, яаж яваад хүчирхийлэлд өртчихсөн юм бэ мэтээр шалгаахад илүү их анхаарч байна. Тиймээс нийгмээрээ хохирогчдыг хамгаалахад анхаарахын сацуу хүчирхийллийг өөхшүүлж буй хандлагыг өөрчлөх нь хамгийн гол зүйл болоод буйг онцолсон юм.

-Гэр бүлийн харилцаа нь хүчирхийлэлтэй байгааг хохирогч өөрөө таньж мэдэх хамгийн эхний шинж тэмдэг нь юу вэ?

-Хүчирхийлэл бие махбод, сэтгэл санаа, эдийн засаг, бэлгийн гээд маш олон хэлбэрээр илэрдэг тул яг оноосон шинж тэмдгээр хязгаарлагдахгүй. Тухайн хүн харилцаандаа таагүй, ямар нэг айдас, дарамт байгааг мэдэрч эхлэх нь эхний дохио байж болно. Нөгөө талаас хүчирхийлэлд өртөж байгаа хүн өөрөө зогсолтгүй эргэх сэтгэл гутралын тойрогт орох нь олонтаа тул түүнийг давж, зориг гарган дуугарахад нь эргэн тойрны хүмүүс, хамт олны дэмжлэг чухал. Учир нь хохирогч “би хүмүүст хэлж, тусламж хүслээ гэхэд тэд юу гэж бодох бол, намайг буруутгах болов уу, туслах болов уу” гэх мэт эргэлзээтэй байдаг. Тиймээс хэн нэгэн хүчирхийллийн хохирогч болсоноо танд хандан илэрхийлбэл та үл тоох, няцаах бус харин тусламж, зөвлөгөө авч болох мэргэжлийн байгууллагад очиход нь туслаарай. Түүнчлэн, хүчирхийллийн хохирогчийг хөндлөнгөөс хараад “хүчирхийлэгч хүнээс шууд салаад явах хэрэгтэй” гэх мэтээр их амархан дүгнэх нь бий. Гэтэл гэр бүлийн хүчирхийлэл бол гудамжинд танихгүй хэн нэгний халдлагад өртөхөөс огт өөр, онцлогтой. Наад зах нь тухайн хоёр хүн хайр сэтгэлээр холбогдсон, тэр хүндээ итгэдэг, уучилдаг, дахиад бүх зүйл өөр болно гэж найддаг, дундаа хүүхэд, эдийн засаг, байр, санхүү, зээл, нэр төр гээд олон зүйлээрээ холбогдсон тул нэг өдөр гараад гүйчихэж чадахгүй гээд олон хүчин зүйл нөлөөлж байдаг.

-Нэг үеэ бодвол гэр бүлийн хүчирхийллийн мэдээлэгч нэмэгдсэн гэдэг. Гэхдээ санамсаргүй алдаа хохирогчдыг эргээд эрсдэлд оруулах тохиолдол байдаг. Ер нь ийм үйл явдлын гэрч болсон хүн яах ёстой вэ?

-Дотны хүндээ сайн сайхныг хүссэндээ, нөхцөл байдал ноцтой болчихсон үед нь ч бид “Гэр бүл, үр хүүхэд, сайхан үеэ бод. Энэ зэргийн зүйл байдаг, бодож байгаа шиг чинь биш” гэх мэтээр хохирогчийн яриаг үгүйсгэснээр эргээд хохирогчийн дахин ярих, илэрхийлэх зүрх зоригийг нь мохоож эргээд жинхэнэ нөхцөл байдлыг саармагжуулан далдлах нь түгээмэл. Ихэнхдээ асуудал маш ноцтой болох хүртэл тухайн хүн тэвчдэг тул итгээд ярьсан үед нь зоригжуулах, итгэх нь чухал. Тэр дундаа хамгийн анхны итгэж хэлсэн хүний хандлага маш чухал тул яаран дүгнэлт хийлгүй мэргэжлийн хүн байгууллагад хандахыг зөвлөх хэрэгтэй. Учир нь итгэж хандсан хүмүүс нь мэдрэмжийг нь үгүйсгэвэл хохирогч дуугүй болж, өөрийгөө буруутган, цаашлаад хүчирхийлэл даамжирч эрүүл мэнд, амь насаараа хохирох хүртэл эрсдэлийг бий болгоно. Судалгаанаас харахад эмэгтэйчүүдийн 15-30 хувь нь л хүчирхийлэлд өртөж байгаагаа ойр дотнынхондоо мэдээлдэг байна. Түүгээр зогсохгүй, таны ойр дотны хэн нэгэн хүчирхийлэлд байгаагаа нууж байсан ч та ямар нэг зүйл мэдэрч байвал заавал асууж, ярилцахыг зөвлөж байна.

-Хохирогч сэтгэл зүйн маш хүнд байдалд орсон байдаг. Үүнийгээ даван туулахын тулд өөрсдөө юу хийх хэрэгтэй вэ?

-Хамгаалах байраар үйлчлүүлсэн эмэгтэйчүүдийн дунд хийсэн судалгааг харвал хохирогч сэтгэл зүйн хувьд хүнд байдалд орсон байх нь элбэг. Чөтгөрийн тойрог гэдэг шиг, хүчирхийлэгч үргэлж “чи хэн ч биш, надаас өөр чамайг гэх хүн байхгүй, чи гараад хаачдаг юм” гэх мэтээр хэлж эсвэл гэр бүлийг нь заналхийлэх зэргээр сул дорой болгосон байдаг тул хохирогч нөхцөл байдлаа хүлээн зөвшөөрчихсөн байдаг. Өдөр бүр нэг гэрт байдаг, маш олон зүйлээрээ холбогдчихсон нөхцөлд өөрийгөө гэр бүлийн хүчирхийлэлд байгаагаа, тэр гэрээс гараад цаашид амьдрах гарц байгаа гэдгээ олж харахад маш хэцүү. Ямар ч тохиолдолд хохирогч энэ бүгдийг ганцаараа давж туулах хэцүү тул дотны хүмүүс эсвэл мэргэжлийн байгууллагаас тусламж авах нь л гарц болно. Эргээд харвал, бид аливаа харилцаанд зөрчил, маргааныг харилцан ярилцаж, эерэгээр шийдвэрлэх аргад суралцаагүй байдаг тул зөрчил даамжирсаар эрх мэдлийн тэнцвэргүй харилцааны улмаас ихэнхдээ хүчирхийлэл болж хувирдаг. Тиймээс хосууд зөрчлөө эерэг аргаар шийдвэрлэх гэж хамтдаа зорих, боломжгүй бол хамтдаа сэтгэлзүйч, мэргэжлийн хэн нэгнээс эрт тусламж авах нь ирээдүйд үүсэх сөрөг үр дагаваруудаас урьдчилан сэргийлэхэд чухал.

-Хүмүүс хамтрагчтайгаа олон талаар холбогддог нь гарцаагүй. Гэхдээ зарим нь харилцааг орхиж, нөхцөл байдлаас гарч чаддаг. Харин орхиж чаддаггүй нь ямар шалтгаантай байдаг юм бол?

-Хүчирхийлэлд байгаа хүний нөхцөл байдлыг бид бүрэн мэдэрч чадахгүй. Жишээ нь, нэн түрүүнд эдийн засгийн байдал нөлөөлдөг. Тухайн хүн хүүхдүүдээ дагуулаад гэрээсээ гараад айлаар хэд хонолоо, төрсөн гэртээ эргэж очиход хэрхэн хүлээж авах уу, дараа нь хаачих уу, хэрхэн амьдрах уу гэх мэт эдийн засгийн хүчин зүйл хамгийн том шалтгаан болж байна. Өөр хэн нэгэн хөндлөнгөөс нөхцөл байдлыг хараад, шийдвэр гаргахад амархан мэт санагдах боловч яг бодит байдал дээр энэ бүхэн нэг өдөр орхиод гарчих тийм амархан биш байдаг. “Юмс, үзэгдэл харагдаж буй шигээ энгийн биш” гэдэг үг байдаг шүү дээ. Тэр дарамт, хүчирхийллийн нөхцөл байдлаас гарахад гэр бүл, найз, нөхөд, хамт олон, цаашлаад мэргэжлийн хүмүүсийн дэмжлэг, тусламж зайлшгүй хэрэгтэй.

-Хүчирхийллийн хохирогчдыг эдийн засгийн хувьд чадавхжуулах бүтэц, үйлчилгээ улсад байна уу?

-Өнөөг хүртэл хохирогчдыг хамгаалж, чадавхжуулах ажлын дийлэнхийг ТББ-ууд хийж ирсэн. Хохирогч хамгаалах байранд хэд хонохоос өөр дорвитой үйлчилгээ улсад алга. Хамгаалах байрнаас гараад аюулгүй байх эсэх, гараад хаачих, яаж амьдрах, ямар ажил хийх нь тодорхойгүй. Хөл дээрээ босож, эдийн засгийн хувьд бие даатлаа түр хугацаанд байрлах байртай байж л тухайн хүнд цаашдаа хөгжих боломж, цаг хугацаа өгнө. Орон нутагт бол бүр хүнд. Бүгд бие биенээ таньдаг тул хохирогчид очих газар ч байдаггүй гэх мэт асуудлууд байна. Хэрэв гэрч, хохирогчийг хамгаалах тогтолцоо сайн ажилладаг бол санхүүгийн эх сурвалжтайгаа золготол нь тодорхой хэмжээнд дэмжих систем байх ёстой. Үүнийг хүний эрхийн хангах, хамгаалах үндсэн үүргийнхээ дагуу төр нь мэргэжлийн ТББ-уудаар дамжуулан хийх учиртай. Энэ системийг зөвхөн гэр бүлийн хүчирхийллийн хохирогчоос гадна хүн худалдаалах гэх мэт бусад төрлийн гэмт хэргийн эмзэг нөхцөлд байгаа гэрч, хохирогчийг хамгаалах, цаашид нийгэмд хөл дээрээ босох дэмжлэг болгож өргөжүүлэх шаардлагатай.

-Хохирогчийг чадавхжуулах ямар загвар олон улсад үйлчилдэг бэ?

-Скандинавын болон Шинэ Зеланд зэрэг улс, АНУ-ын зарим мужид гэрч, хохирогчид өөр газар шилжин суурьших зардлыг нь олгох, дараагийн ажилд, хийж чаддаг зүйлээ эрхлэхэд нь зуучлах, тэр хүртэл нь хямд орон сууцаар хангах зэрэг үйлчилгээг төсвийн зардлаар санхүүжүүлдэг. Харамсалтай нь энэ систем манайд санхүү, эрх зүйн орчны хувьд үйлчлэх боломж байхгүй байна. Гэр бүлийн хүчирхийллийн ихэнх хохирогч хүүхдээ дагуулаад гардаг. Гэтэл ийм үйлчилгээ байхгүй тул хүүхдийнх нь сурч боловсрох болон бусад эрх зөрчигдөж, хүүхэд ч бас эрсдэлд орох нь бий.

-Хүчирхийллийн хохирогч зөвхөн эмэгтэйчүүд биш. Монгол эрчүүдийн дундаж наслалт богино. Нийгмийн зүгээс гэр бүлээ авч явах, санхүүгийн бүх ачаа дарамт тэдний нуруун дээр ирдэг. Тэдэнд чиглэсэн ямар бодлого, хандлага чухал вэ?

-Жендер гэхээр зөвхөн эмэгтэйчүүдийн л асуудал гэсэн өрөөсгөл ойлголт байдаг, гэтэл бид жендэрийн тэгш эрхийн хангахын тулд эрэгтэй, эмэгтэй, өөр хүйсийн гээд бүх хүсүүстэй ажиллах, энэ нь эргээд хүн бүрт ээлтэй нийгмийг бий болгох алсын хараа юм. Нэг жишээ нь, өнөөдөр эрчүүдээ яаж өсгөж хүмүүжүүлдгээ эргэн харах чухал. Хүүхдээ багаас нь хайр энэрэл, харилцаа, халамж төрүүлдэг бус зөвхөн зодоон, тулаантай тоглоомоор л тоглуулж, “эр хүн уйлдаггүй, хатуужилтай, бүхнийг давж гарах ёстой” гэх мэт хэт нэг л талыг барьсан зан үйл, чадваруудыг хөгжүүлээд байвал эрэгтэйчүүд маань нээлттэй ярилцдаг бус, асуудлыг нударгаар шийдэх хандлагатай, бухимдал, мэдрэмж, алдаа оноогоо гадагшаа хуваалцах боломжгүй, бүхнээ дотроо тээдэг хүн болчихоод байна. Үүний хажуугаар эр хүн л болзохоос эхлээд, гэр бүлээ тэжээж мөнгө олох ёстой гэсэн амаргүй “үүрэг” ачааг үүрүүлчихдэг, чадахгүй бол чи эр хүн биш, удирдагч, шийдвэр гаргагч байх ёстой, тийм биш бол чи эр хүн биш гэх мэтээр явцуу дүрд хайрцаглана. Тэдгээр дүрд нь хүрэхэд амаргүй байгаад гутарлаа, сөхөрлөө гэхэд хатуу чанга, хүчтэй бай хэмээн эерэгээр гадагшлуулах, хуваалцах эрх ч өгдөггүй ингээд эцэстээ энэ бухимдлаа архиар тайлна, цаашлаад хүчирхийлэгчийн авир гаргахад хүрч байна. Өсгөн хүмүүжүүлж, бүтээж буй арга, хандлага маань ийм байдалд хүргэсэн болохоос биш тэд төрөхдөө хүчирхийлэгч байгаагүй, эсвэл хэн нэгэн хүчирхийлэл үйлд гэж тэдэнд нэг өдөр хэлээгүй. Дээрээс нь эрэгтэйчүүд маань өвчний нас баралтаар дэлхийд тэргүүлдэг боллоо. Мөн эмэгтэйчүүдээсээ есөн насаар богино наслаж байна. Энэ бүгд бидний “жинхэнэ эр хүн” гэж хэнийг бүтээгээд байгаагаа эргэж харах сануулга болж байна. Охидын хувьд ч ялгаагүй. Зөвхөн хүүхэлдэй, гал тогоогоор тоглуулснаас сэлэмээр тоглуулж, өрсөлдөх, тэмцэх мэдрэмж өгч, зоригтой, манлайлагч болгоход анхаарах цаг болсон.

-Монгол эрэгтэй хүний дүр бол уламжлалын явцад бүрэлдсэн, нэг ёсондоо шалгуур давж гарч ирсэн. Одоо энэ дүр таарахгүй болсон шалтгаан нь юу вэ?

-Өмнө нь бүх зүйл болоод ирсэн гэж харахад хэцүү. Магадгүй олон арван жилийн өмнө хүний амьдрах хэв маяг, ахуй өөр үед болж байсан мэт харагдаж болох, гэтэл өнөөгийн нийгмийн энэ хэв маягт тэр хэвшмэл ойлголт, дүр төрх хэр бууж байна гэж асуух чухал. Өмнө нь байгальдаа ойр, ан болоод аян дайн их хийдэг байсан тул бие физиологийн хүчээр амьдардаг байсан нь үнэн. Одоо бол нөхцөл байдал өөр болсон тул эрчүүдээ дайнд бэлдэж буй мэтээр хүмүүжүүлэх ёстой юу эсвэл нийгмийн харилцаанд өөрөө өөрийгөө авч гарч чаддаг, стресс бухимдлаа зөв тайлж чаддаг, харилцан ярилцаж, мэдрэмжээ чөлөөтэй илэрхийлж чаддаг хүн болгосон нь дээр үү. Эрчүүдэд жендерийн асуудал байгаа нь үнэн. Гэхдээ үүнийгээ нээлттэй ярихад нөгөө олон юм ярьдаггүй гэх “монгол эр хүн”-ий хэвшмэл дүр саад болоод байна шүү дээ. Аливаа соёлд сайн, муу холилдон байдаг. Соёлоо авч үлдэнэ гээд одоо үед тохирохгүйг нь чирээд ухраад байж болохгүй. Бид авах, гээхийн ухаанаар хандах хэрэгтэй.

-Олон улсын туршлагаас харахад энэ салбарт хурдтай ахиц гаргасан ямар улс байдаг вэ?

-Скандинавын орнууд гэхэд эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүс нийгэмд ижил үнэ цэнтэй, тэнцвэртэй амьдруулахад чиглэсэн олон бодлого, зохицуулалт хэрэгжүүлж байна. Жишээ нь хүүхэд нь төрөхөд эцэг, эхэд нь цалинтай чөлөө ижил тэнцүү олгодог болсон. Ингэснээр ажил олгогч тухайн хүн хэн ч байсан чадварт үндэслэн ажилд авах шийдвэрээ гаргаж байна. Өмнө нь зөвхөн эмэгтэй хүнд ийм чөлөө олгодог байхад эмэгтэйчүүд хүүхдээ төрүүлээд удаан хугацаагаар чөлөө авах нь ажил олгогчид эрсдэлтэй байсан учраас эрэгтэйчүүдийг ажилд илүү авахад нөлөөлдөг жишээтэй. Судалгаанаас харахад ийм зохицуулалт хийсний дараа эрэгтэйчүүдийн стресс ч багассан. Хүүхдээ харж хайрлаж, өсгөж хүмүүжүүлж байгаа эрэгтэйчүүдийн аз жаргал, хайр энхрийллийн мэдрэмж нь илүүтэй нэмэгдсэн. Тиймээс жендерийн тэгш оролцоог хангах нь тухайн хүн, гэр бүл, ажил олгогч болоод нийгэмд ч эерэг нөлөө авчирч байна. Гэтэл монгол эрчүүд маань мөнгөний машин шиг өдөр болгон ажиллах ёстой, хүүхэд нь төрвөл долоо хоногийн л чөлөө авч байх жишээтэй.

-Хүчирхийллийн төрлүүдээс хамгийн гутамшигтай нь нийгэмд арай дэндүү газар авсан байна. Ялангуяа бага насны хүүхдүүд маань бэлгийн хүчирхийлэлд их өртдөг болсон. Бэлгийн хүчирхийлэгч үнэхээр тийм олон болчихсон хэрэг үү?

-Мэргэжлийн сэтгэлзүйч илүү нарийн хариулах байх. Ерөнхийд нь харвал нийгэмд өөрийгөө барьж чаддаггүй, физиологийн шалтгаантай, төрөлхийн хүчирхийлэгч зан авиртай хүн цөөхөн шүү дээ. Харин олонх тохиолдолд нийгэм хүчирхийллийн эсрэг хангалттай хөдлөхгүй дуугарахгүй үед “энэ бол болдог л зүйл, угаасаа ингэлээ гээд намайг яавал гэж” гэсэн хандлага хүчирхийлэл үйлдэхийг өөгшүүлсээр байна. Найзуудын уулзалт, үдэшлэг дээр бэлгийн хүчирхийлэл үйлдсэн тохиолдлыг буруу, гэмт хэрэг үзэхгүй, харин хохирогчийг буруутгасаар байгаа учраас л болзооны хүчингийн асуудал нуугдмал хэвээр байсаар байна. Эхнэрээ зодож байгаа хүн ч гэсэн ялгаагүй “миний гэр бүлийн асуудалд хэн орж ирж, юу хэлэх юм бэ, би эхнэрээ мэднэ” гэсэн, өөрөөр хэлбэл намайг хэн хэлж, нохойг хэн саах вэ гэх хандлага өөгшүүлсээр байдаг. Бид хүчирхийллийг хүлээн зөвшөөрдөг хандлагыг өөрчлөхийн тулд, үр хүүхдэдээ илүү эерэг нийгмийг бий болгохын тул дор бүрнээ хүчирхийлэлд үгүй гэж хэлэх хэрэгтэй. Бид дор бүрнээ үр хүүхдээ хамгаалахаар зогсохгүй, бүгд хүчирхийллийн эсрэг дуу хоолой гарган тэмцэх чухал, учир нь тэд энэ нийгэмд л хөл тавж амьдрана шүү дээ.


A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Д.Энхбат: Сургуулиуд хүний ид сурдаг насыг нь дэмий үрж байна

Компанийн захирлууд тухайн хүний хандлага, дараа нь итгэл даах чадварыг хардаг

 0 сэтгэгдэл


Бизнес академийн үүсгэн байгуулагч Д.Энхбаттай боловсролын тогтолцооны талаар ярилцлаа. Тэрбээр бүх шатны боловсролын байгууллага хүнд насан туршдаа суралцах арга барилыг эзэмшүүлэхэд чиглэх ёстойг ярилцлагадаа онцлов.

-Багш нар цалингаа нэмүүлэхээр боллоо. Энэ шийдвэр боловсролын салбарыг өөд нь татахад нөлөөлж чадах болов уу?

-Боловсролын салбар бол зөвхөн цалин бага байгаагаас болж гажаагүй. Багш нарын цалин бага байгаа нь үндсэндээ энэ салбарт түймэр ассан гэсэн үг. Цалин нь үнэхээр амьжиргаанд нь хүрэхгүй байгаа нь үнэн. Гэхдээ Монголд ийм бага цалинтай хүн олон бий. Нөгөө талаар, сүүлийн үед багш нар БНСУ, БНХАУ руу олноороо явах боллоо. Энэ бол бага, дунд сургууль, багшийн дээд сургууль гээд улсын төсвөөр үнэгүй сургасан олон иргэнээ Солонгост ачаа ачигчаар, Хятадад бол багш үнэгүй бэлтгэж өгч байна. Тиймээс боловсролын өнөөгийн байдлыг багш нар тэмцээгүй байсан ч засаж сайжруулахаас аргагүй байдалд хүрчихсэн гэсэн үг. Бас нэг бэрхшээл бол багш нар, ялангуяа залуу багш нар 4-5 жил улаанбаатарт сурчихаад буцаад нутаг орондоо очиж ажиллана гэдэг хэцүү. Нутагт нь ажил ховор, найз нөхөд болон бусад харилцаа холбоо, соёлын хэрэгцээ нь байхгүй. Тиймээс энэ бүхнийг цогцоор нь шийдэх ёстой. Шийдэхгүй дэндүү удаж буй учраас л багш нар аргаа барсан. Асуудлыг өнөөдөр шийдэхгүй ч ямар дарааллаар яаж шийдэх нь тодорхой байвал хүмүүс ингэж бухимдахгүй. Бас нэг хэлэх зүйл бол манай боловсролын боловсон хүчин зөвхөн Солонгос, Хятад руу урсаагүй. Монголын бизнест ч хүн олдохгүй байна. Нэг талд баахан ажилгүй хүн, нөгөө талд ажилд таарах хүн олдохгүй байна. Энэ бол боловсрол цаг үетэйгээ таарахгүй болсон, баахан хэрэггүй мэргэжилтэн бэлтгэдэг, сурсан зүйл нь бизнест хэрэг болдоггүй, тухайн хүнийг амьдрахад нь хэрэг болохгүй байна гэсэн үг. Хамгийн харамсалтай нь яг хүний сурдаг, сайхан насыг нь дэмий үрчихэж байна шүү дээ.

БОЛОВСРОЛЫН БАЙГУУЛЛАГА БИЗНЕС, ЗАР ЗЭЭЛЭЭС ХЭТЭРХИЙ АНГИД БАЙНА

-Нийгэм шинэ тогтолцоонд шилжээд боловсролын салбарт төрийн оролцоог багасгаж, ялангуяа дээд боловсролын салбарт хувийн хэвшил чөлөөтэй үйл ажиллагаа явуулах боломжтой болсон. Энэ хэр оновчтой шийдэл болсон бэ?

-Хувьчлах бол шийдэл биш. Улс шийдэж чадахгүй байгаа асуудлыг хувьчилж авсан нэг хүн шийдэх боломжгүй. Монголын 3.1 сая иргэн, 1.1 сая хүүхдийг сургаж, хүмүүжүүлэх тогтолцоо бол нэг хүн, компанийн ажил биш. Боловсролд зайлшгүй төрийн оролцоо хэрэгтэй. Манайхан америкийн системийг дуурайдаг. гэтэл энэ улсын нийгмийн байгууламж манайхаас тэс өөр. Сургуулиудыг нь хувийнх гэдэг ч тийм биш. Тухайлбал, “Харвард” гэхэд нийт зардлынхаа 20-30 хувийг л сургалтын төлбөрөөр бүрдүүлдэг. Үлдсэн нь АНУ-ын корпорациуд, тэр сургуулийг төгссөн бизнесменүүдийн дэмжлэг, эрдэм шинжилгээ, судалгааны том сангуудын санхүүжилтээр босдог. Барууны том сургуулиудын түүхийг судлахад сүм хийдүүд маш том хандивлагч болдог. Манайд 1206 онд их Монгол улс байгуулагдаж байхад 1209 онд католик шашныхан “Кембриж”-ийн их сургуулийг байгуулж байсан түүхтэй. Тэгэхээр энэ бол маш олон жилийн уламжлал, тогтолцоо, хөгжлийн замнал гэсэн үг. Гэтэл манайд эрдэм шинжилгээг нь хийдэг ивээн тэтгэгч байхгүй, бизнесменүүд нь мөнгөгүй үед хувьчлал бол шийдэл биш.

-Ажил олгогчдын шаардлагыг хангах боловсон хүчин бэлтгэгдэхгүй байгааг та яриандаа цухалзууллаа. Улс орны эдийн засгийн хөгжил, дэд бүтэц болон мэргэжлийн боловсролын уялдааг та хэрхэн харж байна вэ?

-Чи нэг зүйл анзаараарай. Монгол улсын боловсрол бусдаас дэндүү ангид ажилладаг. Тэд бизнест, нийгэмд юу хэрэгтэйг огт сонирхохгүй. Төлбөрөө аваад, хичээл зааж л байвал дараа нь тэр хүүхэд яах нь ямар ч хамаа байхгүй. Цаашлаад энэ олон их, дээд сургууль нь улс орны эдийн засагт чухал нөлөө үзүүлдэг уул уурхай зэрэг салбартай ямар ч уялдаа холбоогүй байна. Эцсийн зорилго нь диплом олгох. ийм байхад бизнесийнхний шаардлагыг хангасан мэргэжилтэн яаж бэлтгэгдэх юм бэ. Нэгэнт ийх байхад бизнес нь ч бас сонирхохгүй. Тийм учраас багш нар дохио өгөх нь зөв шүү дээ. Одоогийн их дээд сургуулиудын тоог 3-4 дахин багасгах хэрэгтэй. Танагдсан хэсэг нь зөвхөн мэргэжил олгох сургалттай болсон нь дээр шүү дээ. Тухайлбал, солонгост мужаан бэлтгэдэг сургуульд мужааны үйлдвэрлэл эрхэлдэг бүх компани нийлж тоног төхөөрөмжөөр хангах, сургалтын орчныг сайжруулах санхүүжилт олгодог. Харин улсаас хандивлагч бүх компанийн мөнгөтэй тэнцэхүйц санхүүжилт олгодог тогтолцоотой. Тэр сургууль хувийнх биш. гэхдээ санхүүжилтийн 50 хувийг хувийн хэвшлээс босгож байна.

4 ЖИЛ СУРСАН МЭДЛЭГЭЭРЭЭ 40 ЖИЛ АМЬДАРДАГ ҮЕ ӨНГӨРСӨН

-СӨБ, ЕБС, дээд боловсролын салбар тус бүрт нь та ямар үнэлгээ өгөх вэ. Тухайлбал, ЕБС-ийн төгсөгч зөвхөн элсэлтийн шалтгалтанд л тэнцдэг байх нь хангалттай юу?

-Бизнесийнхэн бид дээд сургуулийн багш нартай уулзахдаа ямар муу оюутан бэлтгэж байгааг нь шүүмжилдэг юм. Гэтэл өөдөөс “Та нар дунд сургуулиас ямар хүн ирснийг нь харсан бол бид нарт өнөөдөр талархах байсан” гэж хэлдэг. Энэ нэг бодлын үнэн ч шат шатны боловсролын байгууллага бие биенээ үгүйсгэж байгаагийн илрэл. Харин би хувьдаа хамгийн чухал нь бага боловсрол гэж үздэг. Өнөөдөр их мэдлэг бол боловсрол биш юм. Гагцхүү тасралтгүй сурах арга барил эзэмшиж, насан туршдаа өөрөө өөрийгөө сургаж, шинэ ажил, хэрэгцээндээ тохироод амьдарч чаддаг болсон үед л хүн боловсролтой болсон гэсэн үг. Япон багш нар “Бид бага сургуульд япон хүнийг бэлддэг. Дунд сургуульд Япон хүнд хичээл л заадаг” гэдэг. Компанийн захирлууд бол юуны түрүүнд тухайн хүний хандлага, дараа нь итгэл даах чадварыг хардаг. Харин хамгийн сүүлд мэдлэгийг нь хардаг. учир нь, сайн хутга бол хулгайчийн гарт нэг өөр, мэс засалчийн гарт бас нэг өөр. Яг үүнтэй адилаар том мэдлэг чадвар бол хандлага муутай хүний гарт юу ч биш. тиймээс мэдлэг бол зөвхөн л зэвсэг.

Microsoft, Google зэрэг компани ч диплом харахаа больсон

-Нийгэм тэр чигтээ л эхний хоёрыг нь үл анзаардаг шүү дээ?

-Тийм. Массаараа диплом чухал гэж үздэг. Миний мэддэг, хашир туршлагатай захирлууд бол диплом огт сонирхдоггүй. АНУ-ын Microsoft, Google зэрэг компани ч диплом харахаа больсон тухай мэдээ сарын өмнө гарсан. Яагаад? хоёр дахь нууцыг нь хэлье. хүн 4-5 жил сурч олж авсан мэдлэгээрээ 40- 50 жил явдаг үе өнгөрсөн. Энэ үе бол хүн амьдралдаа ажлаа 10 удаа, мэргэжлээ 4-5 удаа сольж байна. Бие дааж сурсан хүн ангид багшаар загнуулж, шахуулж сурсан хүнээс тэс өөр. Өмнө нь бидэнд ном дэвтэр, сургууль ховор байсан ч одоо бол бие дааж сурах бүрэн боломжтой болсон. Интернетэд бие дааж сурах хичээлийн тоо Монголын ямар ч сургуулийнхаас хэдэн зуу дахин олон байгаа. Би хаан академи гээд онлайн сургуулийн хичээлүүдийг орчуулсан юм. Тэнд 6000 видео хичээл байна. Насанд хүрсэн хүний хувьд аль ч сургуулиас ийм их хичээл олохгүй.

-Дотоодын нэг дээд сургууль төгссөн хүн дахиад заавал дор хаяж нэг сургууль төгсөж байж ажлын байранд тэнцдэг юм уу гэж анзаарагддаг?

-Би бол өөрөөр харж байна. Энэ бол залуучууд сурах зуршилтай болчихсон, нийгмийн буруу хандлага тогтсон гэсэн үг. Хүн сурах ёстой нь үнэн. Гэхдээ гурав, эсвэл хоёр дээд сургуульд сурах ёстой гэдэг нь эргэлзээтэй. Гадаадад мастер хамгаалж байгаа хүмүүсийн ихэнх нь бакалаврынхаа дараа 4-5 жил ажилласан байдаг. Энгийнээр хэлбэл, сурахын тулд сурах нь утгагүй болж байна. Манай боловсролын тогтолцоо мөн чанартаа XVIII зууны үеийн Пруссынхтэй ижил. Хүүхдүүдийг дугаарласан сургуулиудын дугаарласан ангиудад мянга мянгаар нь адилхан сургадаг. дэлхийд капитализм хөгжиж байх үед мянга мянган ажилчин хэрэгтэй байсан. Тэрийг л бэлдэхэд зориулсан тогтолцоо. Тийм учраас өнөөдөр манайхан 40 хүүхдэд яг адилхан ном уншуулаад, багш нь зааж өгөөд хэн сайн буцааж хэлснээр нь дүн тавьдаг. Гэтэл XXI зуун тийм биш шүү дээ. Хүн өөрөө бие дааж сурах, мэргэжлээ өөрөө солих, өрсөлдөж амьдрахад нь бэлддэг цаг үед амьдарч байна. Үүнд тохирсон систем бол хүүхдийг сэтгэн бодох, хамтран ажиллах, аливаад шүүмжлэлтэй хандах гэсэн гурван арга барилд багаас нь сургадаг. Тиймээс хүүхэд багшийн хэлснийг цээжлээд буцаад багшид ярих бус өөрөө уншаад ургуулан бодож, багштайгаа маргадаг, хоорондоо ярилцдаг, хамтарч учраа олж байна. Ном бол шүдэнз болохоос гал биш. Номоос уншсан мэдлэгээр өөрийнхөө түүдгийг асаах ёстой. Харин шүдэнзээр амьдарч болохгүй. Дүгнэж хэлбэл, орчин үеийн сургалт бол хүүхэд өөрөө явж сурдаг, багш зөвхөн дасгалжуулагчийн үүрэг гүйцэтгэдэг. Ингэж бэлтгэгдсэн хүмүүс л өнөөдөр улс оронд, компаниудад хэрэгтэй байна шүү дээ.

-Хүүхэд бол мэдлэг хүүдийлэгч биш гэдгийг манайд олон жилийн өмнөөс л ярьсан. Гэвч үүнийг өнөө хүртэл өөрчилж чадахгүй байна. Юу саад болоод байгаа юм бол?

-Хатуухан хэлэхэд боловсролын яам хэт хуучинсаг загвартай. Багш нарын цалин тавьж, дээвэр засах, сурах бичиг хэвлүүлэх, мөнгө тараах зэрэг аж ахуйн ажлаасаа салаагүй. Яг барилгын яам шиг. Социализмын үеэс л төрийн бодлого боловсролыг ямар нэг хавсарга байдлаар харж тодорхойлж ирсэн. “Эрдэнэт” үйлдвэрийг баривал 10 мянган ажилтан, “Оюутолгой”-г хөдөлгөвөл бас тэдэн мянган ажилтан хэрэгтэй гэх мэт. Товчхондоо, боловсролын бүтээгдэхүүнийг нэг том материаллаг төсөл, зорилтын түүхий эдийн нийлүүлэгчид гэж харж ирсэн. гэтэл өнөөдөр бол Монголын 3.1 сая иргэн өөрсдөөамьдралынхаа төлөө явж, Хятад, Оросуудтай өрсөлдөж амьдарна. Тэдний хаана ажиллах нь хамаагүй. гагцхүү ийм хүмүүс бэлдэхэд л боловсролын бодлого чиглэх учиртай.

-Тэгэхээр боловсролын байр суурь улс орны аж үйлдвэрийн бодлого төлөвлөгөөтэй уялдахаасаа илүүтэйгээр нийтэд нь монгол хүний өрсөлдөх чадварыг дээшлүүлэх байр сууринд хүрсэн гэж ойлгож болох уу?

-Тийм ээ. Өнөөдөр Монголд сайн ажиллаж буй 10 мянга орчим компани бий. Тэд юу хүсдэг нь чухал болохоос биш боловсролын яамны хүсэл зориг огт хамаагүй. Яам мэдээж бодлого гаргах ч эцсийн эцэст сургууль төгсөж, ажиллаж байгаа нь ард түмэн өөрсдөө. Чиний идэх хоолыг нэг гуанзны дарга шийдээд байвал яах вэ. Идэх хоолоо чи өөрөө л шийдэх ёстой. Үүнтэй адилаар улс орныг хувийн бизнес, иргэдийн өөрсдийнх нь санаачилга л авч явна. Яам бол тэдэнд үйлчлэх ёстой болохоос биш ямар ном сурахыг нь хүчээр тулгаж болохгүй. Нийгэмдээ үйлчлэх хандлага байхгүй учраас бүх төсөл хөтөлбөрийг өөртөө л зориулж хийж байна. Тийм учраас олон улсын тусламж, хамтын ажиллагаа, дэмжлэгийн үр дүн харагдахгүй байгаа юм.

БОЛОВСРОЛЫГ ӨӨРЧИЛЬЕ ГЭВЭЛ БАГШААС Л ЭХЭЛ

-Одоо бидэнд тулгарч буй асуудал шилжилтийн үед давах ёстой даваа юу. Ер нь маш богино хугацаанд боловсролын тогтолцоогоо бие дааж бий болгосон улс ховор байх. Манайх ч гэсэн ЗХУ-ын нөлөөнд бий болгосон. Өдгөө Сингапур зэрэг улсын боловсролын тогтолцоо ч мөн колони суурьтай гэж үздэг шүү дээ?

-Монголын боловсрол бол оросын системийн хэсэг байсан. Монголын дөрвөн оюутан тутмын нэг нь социалист оронд сурч байсан. Өнөөдөр яг үе нь дуусаж байгаа инженер, багш, эмч нар тэр үед боловсрол эзэмшсэн хүмүүс. Миний бодлоор тэд маш сайн бэлтгэгдсэн. Гэхдээ тэр үеийнхээ л системд таарч байсан. Гэтэл өнөөдрийн систем бол дахиад өөр арга барилаар өөр хүмүүс бэлтгэхийг шаардаад байхад манай систем үүний төлөө ажиллахгүй байна шүү дээ. Шинэчлээд байгаа боловч тэр нь нийгмийнхээ сайн сайханд үйлчлэхгүй байна. Хуучин, шинэ хоёр системийг харьцуулж болохгүй. Өмнөх нь зорилго нь өөр боловч ажилладаг, одоогийнх зорилго нь сайн боловч харамсалтай нь ажилладаггүй. тэгэхээр чамаас асууя. Явдаггүй бенз хэрэгтэй юу, явдаг Эксел хэрэгтэй юу?

-Явдаг Эксель нь дээр.

-Яг наадах чинь байхгүй юу. Тиймээс хүмүүс өнөөдөр хуучнаа санагалзаад байгаа хэрэг. Машиныг сайн, муу гэж харьцуулах нэг хэрэг. Харин явдаг уу, явдаггүй юу гэдэг нь бас нэг тусдаа асуудал.

-Шууд гаднын системийг хуулж, ерөнхий боловсролоо 12 жил болголоо гэж шүүмжлэх хүн олон байдаг. Ялангуяа хүүхдээ нэгдүгээр ангид өгч байгаа эцэг эхчүүд. Жил үнэхээр чухал уу?

-Бидний тэртээ тэргүй маргаад хэрэггүй нэг сэдэв байгаа нь Монголын боловсрол бүх хүнээ 100 хувь өөрөө бэлдэж чадахгүй. Монголчууд аль хэдийнэ боловсролын хэрэгцээгээ гаднаас хангаад эхэлсэн. Тэгэхээр гадаадын сургуулиуд өөрсдийн стандартаар л урьдчилж бэлтгэсэн хүн авна шүү дээ. Бид найман жилд бэлдсэн хүнээ хэчнээн сайн ярьж хөөцөлдөөд ч АНУ-ын их сургууль авахгүй шүү дээ. Тиймээс жил дээр одоо маргаад хэрэггүй. Харин тэр 12 жилээ л зөв, үр дүнтэй ашиглах нь чухал юм. Тэртээ тэргүй үхэн үхтлээ сурахаас хойш.

Монголын боловсрол бүх хүнээ 100 хувь өөрөө бэлдэж чадахгүй

-Дүгнээд хэлбэл, боловсролын тогтолцоог гажуудуулаад байгаа хүчин зүйл нь юу вэ?

-Юуны түрүүнд авлига. Энэ бол хандлагатай шууд холбоотой. Авлига авах гэж очсон хүмүүс хандлагын талаар бодохгүй. Тендер хожих, сурах бичиг хэвлүүлэх гэх мэт огт өөр зорилготой. Хандлага байхгүй бол бүх зүйл байхгүй. Авлигын тогтолцоо бол хулгай луйвар хийж байгаадаа бус ерөөсөө зорилгыг нь тэр чигт нь өөрчилчихөж байгаа юм. Харин удаах нь бүтцийн хувьд буруу. Боловсрол бол багш, сурах бичгийн тухай асуудал биш. Харин бизнестэйгээ яаж холбогдох, дэлхийд яаж гарах, сурах бичгийн жинг хүүхдийн насанд нь тохируулан хуваарилах гэх мэт маш өргөн хүрээг хамардаг. Энэ бүхэн эцсийн дүндээ нэг л цэгт зангидагдана. Тэр бол орчин үед Монгол хүн дэлхийн долоон тэрбум хүнтэй өрсөлдөж амьдарна. Монгол хүүхэд Хятад хүүхэд, Орос хүүхэдтэй өрсөлдөж амьдрахын тулд яаж бэлтгэгдэх юм бэ гэдэгт л анхаарах хэрэгтэй. Эцэст нь, миний ойлгож буйгаар боловсролын системд багш нар маш чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Боловсролыг өөрчилье гэвэл багшаас л эхлэх хэрэгтэй. Нэг их том систем яриад хэрэггүй. Харин багш бэлтгэдэг их сургуулийг л дэлхийн жишигт хүргэж, маш их хөрөнгө оруулалт хийж, гаднын багш нарыг авчирч, орчин үеийн тоног төхөөрөмжөөр хангах хэрэгтэй. Бусдыг нь цаг хугацаа шийднэ. Ингэж бэлтгэгдсэн багш нар өөрсдөө үрээ тарина.

-Гэтэл багшийн хөдөлмөрийн үнэлэмж муугаас багш бэлтгэдэг сургуульд сурлага сайтай, мэрийлттэй хүүхдүүд бус тааруухан оноотой нь ордог гэж шүүмжилдэг?

-Наад чинь л Монголын парадокс. “Шалгалт өгөөд хамгийн муу оноо авсан нь багшийн сургуульд элсэх юм. Тэр нь багш болоод, бэлтгэсэн хүүхдүүдээс нь бас хамгийн муу оноотой нь дахиад багш болдог. Энэ мэтчилэн 10 давтсаны дараа юу болох вэ” гэж нэг хүн хэлж байсан юм. Бид аливааг дутуу хийгээд байгаа нь харамсалтай. Багшийг үнэгүй бэлтгэх ёстой, сургууль нь улсын халамжид байх ёстой нь үнэн. Гэхдээ ийм аргаар биш. Багш бэлтгэдэг сургуульд хамгийн шилдэг хүүхдүүдээ авч, багш нартаа хамгийн шилдэг цалинг нь өгөх ёстой шүү дээ. Гэхдээ хавтгайруулж, тэрбумаар зарцуулах шаардлагагүй. Орчин үеийн шаардлагыг хангасан багш нарт шилдэг цалинг нь өгч яагаад болохгүй гэж. 1-5 дугаар ангийн хүүхдэд сургууль бус сайн багш л чухал. Канадад гэхэд сайн багшид улсаас бүх хангамжийг нь олгож, хаана багшлахаа багш өөрөө шийддэг. Тухайн багшийг дагаж төсөв, сурах бичиг гээд бүх зүйл явдаг тул тухайн орон нутгийн удирдлага ч сайн багшийг татахын тулд сайн нөхцөл амладаг. Энэ мэтчилэн өөрчлөлтүүд боловсролын системд оруулж болно.

-Аж үйлдвэрийн 4.0 хувьсгалын эринд тэсэж үлдэхийн тулд юу хийх ёстой юм бол?

-Гурван зүйлийг бүх хүн маш сайн сурах ёстой гэж боддог. Юуны өмнө эх хэл. унаган хэл бол Англи болон бусад гадаад хэлтэй адил ойлголт биш. Төрөлх хэл бол сэтгэлгээ юм. Хэлээ маш сайн эзэмшсэн буюу үгийн баялаг сайтай хүүхдүүд илүү сэтгэдэг. Өгүүлбэр сайн бичдэг хүүхдүүд бодлоо цэгцэлж чаддаг. Хэл яриа сайтай хүүхдүүд нийгэмтэйгээ илүү харьцдаг. Зүйрлэж хэлбэл, хөгжмийг бүх төрлөөр аль эсвэл хоёрхон товчлуураар тоглож болно. Хэл бол ертөнцийг мэдрэх мэдрэмж. Тийм учраас төрөлх хэлээ маш сайн эзэмших нь хамгийн эхний хэрэгцээ. Үнэнийг хэлэхэд гурван сая хүний нэг байх нь хангалттай биш. Долоон тэрбум хүний нэг байж л амьдарна. Нэг талаасаа гурван сая хүний нэг тул Монгол хэл, нөгөө талаас долоон тэрбум хүний нэг бол Англи хэл хэрэгтэй юм. Гурав дахь нь технологи. Ажил мэргэжил, гурван жил тутамд солигдож байгаа шинэ мэдлэг, хүний хобби хүртэл өнөөдөр технологиос хамаарч байна шүү дээ. Энэ гурвыг эзэмшсэний дараа аж үйлдвэрийн 4.0 хувьсгалын талаар ярьж болно. Монголын боловсролын хамгийн чухал өөрчлөлт бол боловсролын тогтолцооны гажуудлын хохирогч болсон татвар төлөгчид болох эцэг эх, оюутнууд, компаниудын оролцоотой шийдэл гаргах хэрэгтэй. Яг бодит амьдралд хариуцлага хүлээх хүн нь оролцох ёстой болохоос биш аль улсын боловсролын загварыг нутагшуулах нь хоёрдугаарх асуудал. Татвар төлөгчдийн мөнгөөр цалинждаг яам энэ бүхнийг зохион байгуулах нь үндсэн ажил нь юм.