A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1391/

Рубль-Юанийн тооцоог цуцлав

​2019 оны хавар гэхэд нэг ам.долларын ханш 140 рубльд хүрч өснө гэжээ​

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1391/


Ердөө сар гаруйхны өмнө дөө. Дорнын эдийн засгийн чуулга уулзалтад БНХАУ-ын төрийн тэргүүн оролцоод дөнгөж буцсаны бараг маргааш нь Оросын эсрэг санкцад Хятад нэгдлээ гэсэн бухимдал, зэмлэл Москвагаас гэнэт цуурайтлаа. Владивостокт эдийн засгийн форум амжилттай зохион байгуулж, тэр үеэр ОХУ нь бусад гадаад улс орнууд, гадаадын компаниудтай олон тэрбум рублийн гэрээ, хэлцэл хийлээ хэмээн оросын хэвлэл мэдээллээр дуулиантай сурталчилж байсныг тэр дор нь гутаав уу гэлтэй алхам Хятадын талаас хийсэн болж таарав. Юу гэвэл Оросын төв банкнаас Хятадад суугаа төлөөлөгчийн газрын тэргүүн Владимир Данилов гэдэг нөхөр тэр тухай ярихдаа АНУ, Европын холбооноос оросын эсрэг тавьсан санкцаас шалтгаалан Оросын компаниудтай тогтоосон мөнгө шилжүүлэх хэлэлцээрээсээ Хятадын банкууд татгалзлаа гэв. Түүний хэлснээс үзвэл Оросын төв банк, Хятадын ардын банк хүчин чармайлт тавьж байгаа ч Хятадын арилжааны банкууд Оростой “bank transaction” буюу банкны гүйлгээний шилжүүлэг шууд хийхгүй болж таарчээ.

Бүр тодруулбал, Оросын эсрэг хоригт нэр заагдсан хувь хүн, компани, аж ахуйн нэгжтэй рубльюанийн шууд гүйлгээ хийхгүй, харин америкийн банкуудаар дамжуулан ам.доллараар тооцоо хийе гэсэн тулгалт хийжээ. Хятадын банкууд ийм арга хэмжээ авахдаа Европын холбоо, АНУ-ын хоригийг эшлэж, Оросын банкуудад үйлчилгээ үзүүлэх үндэслэл алга байна гэж хариу өчсөн ба Хятадад ийм алхам хийснээр Хятад дахь Оросын бизнес эргэлзээтэй байдалд хүрэх магадлалтай, ерөөсөө орост хохиролтой болж дуусах аж. Үнэндээ ч хохиролтой байх нь аргагүй. Өмнө нь үндэсний хоёр валют болох рубль, юаниараа транзакц хийж болоод байсан, мэдээж тэдгээрийн ихэнх хэсэг нь долларжиж хадгалагддаг. Гэтэл АНУ-ын төрийн нарийн бичгийн даргын туслах Маниша Сингх гэдэг хүн Оросын эсрэг дахин шинээр пакет санкц тавина хэмээн зарламагц Хятадын банкууд өлгөн авч тийм шийдвэр гаргасанд, тэр тусмаа уг шийдвэрээ химийн зэвсэг Британид хэрэглэлээ гэх Орост тохсон ялын дараах санкцтай холбогдуулж гаргаж байгаад нь Москвад үнэхээр гомдолтой байсан, одоо тэр гомдол бүр даамжирчээ.

Энд мэдээж улс төрийн агуулга байхгүй хэмээн Хятадын талаас нотолно. Цаг үе нь тэгж давхцав уу, эсвэл Хятадын зүгээс Орос руу хандуулж ямар нэгэн мессеж өгч байгаа нь тэр үү гэдэгт яаран дүгнэлт хийлтгүй. Монгол руугаа татаж авчран бас нэг тайлбар хийе. Владивостокт манай дарга нарын тохиролцоод ирсэн, ОХУ-ын Сангийн яамнаас өндөр шаардлага тавьж буй 100 тэрбум рублийн зээлийн асуудлыг нэн яаралтай шийдвэрлэж, цаг нартай өрсөлдөж УБТЗ-аа шинэчлэхгүй бол тэрхүү олон тэрбум рубль чинь АНУ-аас тавих дараалсан санкцын гайгаар, бас Хятадууд Оросын мөнгийг үл хэрэгсэх зам руу эргэлтгүй орж байгаа энэ цаг үед ердөө л “овоолгоотой цаас” болж хувирвал яах вэ? Хятадын арилжааны зарим банк рубль-юанийн төлбөр тооцоог зогсоочихоод байгаа нь монголд огт падгүй гэж үү? Энэ талаар монголын шийдвэр гаргагчид, банк санхүүгийнхэн яагаад таг чиг байна вэ? манай улсын их өр 30 тэрбум ам.доллар руу дөхсөн. 100 тэрбум рубль зээлдүүлэх гэж байгаа хөрш маань нөгөө хөршдөө бас өртэй.

Рубль нь юаньд хаягдчихлаа. АНУ ба өрнөдийн зүгээс санкц тавиулсаар удаж буй нөхцөлд Монгол-Оросын эдийн засгийн бодит хамтын ажиллагаа, тэр дундаа гурван улсын эдийн засгийн коридорын хувь заяа юу болох бол, яаж өрнөх бол гэдэгт монголын төр засаг, бодлого боловсруулагчид, шийдвэр гаргагчид давхар тооцоолж байхгүй бол болохгүй цаг үе бидэнд тулгарах юм биш биз? рублийн тухай сэдэвтээ эргэж оръё. Оросын эдийн засагч Владимир Левченко гэдэг нөхөр бүр аюумшигт прогноз хийгээдэхлээ. 2019 оны хавар гэхэд нэг ам.долларын ханш 140 рубльд хүрч өснө гэсэн мэргэ төлөг хийжээ. Манайхан дотроо будилж, цэцэрхэж, бас биенээ хардсаар суугаад ирэх оныг хүргэчихвэл нөгөө 100 тэрбум рубль чинь ханшийн өсөлтийн энэ хайчинд тас цохиулбал яана гэхээс дотор эвгүйцмээр. Левченкогийн ярьснаар Оросын үндэсний валют сулрах шатандаа орох нь гайхмаар үзэгдэл биш аж. Өнөөгийн оросын эдийн засгийн бүтцийг өөрчлөхгүй л бол рубль унаад байх ёстой юм гэнэ. “Валют сулрах шат” ноцтой, удаан үргэлжилнэ. Тэр уналт одоо эхлээд явж байгаа, долоон сар үргэлжлээд 140 рүү дөхнө хэмээн Левченко лүндэгдэв.

2014 он Орос-Хятадын харилцааны шийдвэрлэх жил байжээ

Харин Оросын Сангийн дэд сайд Владимир Колычев муу ёрлосон Левченког няцаажээ. 2018 оны сүүлч гэхэд рублийн сулралд цэг тавьчихна. Сулраад байсан нь дэлхийн зах зээлийн савлагаанаас болсон, тэр савлагаа оны төгсгөлд тогтворжино гэв. Мөн Игорь Ковалев гэж шинжээч рублийн “тэсвэр”-ийг тэмдэглэжээ. Газрын тосны үнэ багаслаа гэнэ. Энэ бол хөгжиж буй орнуудын зах зээлд байдаг л үзэгдэл. Орост тулгарсан болохоос рубль чадваргүйдээ унаад байгаа юм биш гэж тэр яриад бүтэлгүй гэмээр нэг санал гаргажээ. Долларыг л сайн худалдаад бай. Долларыг хүчтэй, нэр хүндтэй байлгаж болохгүй. Тэгвэл ойрын үед ам.долларыг 69 рублиэс өсгөхгүй байж болно. Ерөөсөө 68.50 байлгаад байхад боллоо гэснийг бас нэг шинжээч Владислав Антонов дэмжжээ. Хөрөнгө оруулагчид Оросын дотоод байдлаас түгшээд байгаа юм биш. АНУ-аас Хятад, Канадтай хийж буй худалдааны хэрүүлээс түгшиж байна. АНУ, Британи Оросын эсрэг санкцаа чангарууллаа гэхэд долларын ханшийг үсрээд 80.12 рубль хүргэнэ. Үүнийг тэсч гарч чадна хэмээн тэрбээр ярьжээ.

Сергей Козловский гэж өөр нэг шинжээч үнэнд ойрхон таамаг дэвшүүлсэн байж болно. Оросын санхүүгийн зах зээл шинэ санкцаас болоод хүчтэй дарамтанд байна. Ерөөсөө хөгжиж буй зах зээлүүдээс капитал маш хүчтэй гадагшилж байна гээд Оросын зах зээлийг хөгжиж буй орны гэсэн нь анхаарал татахаар дүгнэлт юм. Үүнтэй холбоотой, нийтлэлийн эхний хэсэгт хөндсөн асуудал тун ноцтой. Оросын санхүү ийнхүү савлагаатай байгаагаас шалтгаалан Бээжин их тоглоомдоо Москваг хөзрийн карт болгон ашиглаж буй тухай Орос судлаач Сергей Шелин гэдэг хүн хилэгнэн бичсэнийг энд сануулах нь зөв байх. Хэрэв Хятад-Америкийн харилцааны зохицуулалт гэж Бээжинд байдаг бол Оростой тогтоосон найрамдал гэдэг нь төв байрыг эзлэхгүй, зүгээр л Орос бол хөзрийн карт юм. Орос ч өөрийгөө изоляцад оруулж дууслаа, Хятад ч түүн дээр нь гайхамшигтай тоглолт хийж байна хэмээн тэрбээр бичжээ. Шелиний гаргаж ирсэн тоо баримт анхаарал татна.

2017 оноор авчээ. ДНБ-ийг нь худалдан авах чадвартай нь тооцоолоод гаргаад иртэл Хятад $23.2 их наяд, Америк $19.4 их наяд, Орос $4 их наяд гэсэн байх юм. Хятадын эдийн засаг нь Оросынхоос зургаа дахин том, харьцдаг ханшаараа мөнгөн дүнгээр найм дахин том ($12 ба $1.5 их наяд), холбоотон хоёр улс гэхэд даан ч тэнцвэр алга хэмээн шелин халаглан бичсэн байх юм. Хятад-Америкийн худалдааны тухай шинэхэн тоо баримт ($600 тэрбум) байна. 2017 онд Орос-Хятадын худалдааны үзүүлэлтээс долоо дахин давжээ. Оростой хийж буй худалдаандаа Америкийг залхааж, Оросоос түлхүү авна, АНУ-аас занарын нефть авахгүй, Оросоос нефть импортоо нэмэгдүүлнэ хэмээн Бээжинд ярьдаг ч цагаа тулахаар худлаа, цаагуураа АНУ-тай худалдааны нягт сүлбээтэй гэсэн нь үнэний ортой байж болно. Бараг ч үнэн л дээ. Оросуудын хүссэнээр Хятадын зах зээл Оросын хувьд гол зах зээл нь болж чаддаггүй. 2018 оны эхний хагас жилээр аваад үзэхэд Орос-Хятадын худалдааны эргэлт Хятадын зах зээлд 15.2 хувь эзэлж, тэр нь $50 тэрбум гарсан бол Европын холбооны эзлэх жин 43.8 хувь ($144 тэрбум) болж, хойшдоо ч Хятад зах зээлийн энэхүү харьцаагаа барьж байх сонирхолтой ажээ. Шелин цэргийн зардлын тоон харьцуулалт хийн эх орноо баалж, Хятадыг хардсан байна. 2017 онд Хятадын цэргийн зардал Оросынхоос гурав дахин давж, $228 тэрбумыг харьцах нь $66 тэрбум болжээ.

Шелин ингэж бичихдээ эрх баригчдадаа хандаж “Хүнд бэрх цагт Хятадууд тусламжийн гараа сунгана хэмээн Кремль итгэсээр. Манай телевиз үзэгчид Хятад, Орос хоёр сайн найзууд, тэр ч бүү хэл холбоотнууд гэж боддог байх. Саяхан болтол тийм байгаагүйг тооцдоггүй” гээд бүр ч ноцтой анхааруулга өгчээ. Юу гэвэл төв ази дахь хуучин Зөвлөлтийн бүгд найрамдах улсуудыг БНХАУ аж ахуйн эргүүлэгтээ татан оруулж, тив дамнасан тээврийн сүлжээ болох шинэ торгоны замаа бүтээн босгож, түүндээ хэд хэдэн бага түншийнхээ нэгээр Оросыг санал болгож байгааг дурджээ. Шелиний үзэж байгаагаар 2014 он Орос-Хятадын харилцааны шийдвэрлэх жил, цэрэг-улс төрийн холбоо байгуулах зааг үе байжээ. Гэтэл түүнийг нь Хятад хатуу няцаасан, Хятад нь “нэг талын хандлага, протекционизм” гэдгээр нэр хаяггүй хэн нэгэн этгээдийг шүүмжлээд байхаас Оросуудын хүссэнээр тэр нь АНУ мөн хэмээн огт нэрлэхгүй байна. Дүгнэвээс хэдийгээр Орос нь түүхий эд, газрын тос, байгалийн хий, зэвсэг, зэвсэглэлээр дэлхийд гайхшируулахаар худалдаа эрхэлдэг гэдэг ч экспортолдог хэмжээгээр өмнүүрээ дэлхийн гүрнүүдийг биш юм аа гэхэд Нидерланд, Өмнөд Солонгос,Бельги, бүр жижиг Хонконг, Сингапурыг оруулчихсан, араасаа Швейцарь, Тайваньд гүйцэгдэхээр яваа нь ямар нэг нэмэлт тайлбаргүйгээр Орос хэн бэ гэдгийг өнөөд цагт хэлээд өгчихсөн байж болно.

Ерөөс Орос орон сүүлийн жилүүдэд нефтийн хямрал, рублийн уналт, өрнөдийнхний санкц гээд юм юм л үзлээ. Оросын эдийн засаг сэхэх үү, мөхөх үү гэдгийн ирмэг дээр байнга байж, цохилт их амслаа. Эдийн засаг унаж, экспорт, гадаад хуримтлал багасч, доллартай харьцах рубль девальвацад орж, эдийн засгийн хямрал дараална. Орост инфляц байсаар байна. Худалдаа хумигдлаа. Капитал гадагшилж, макро эдийн засгийн таагүй үзүүлэлтүүд микро эдийн засагтаа нөлөөлж эхэллээ. Хятадын нэг хэвлэлд бичсэнээр бол Оросын эдийн засаг буланд шахагдсан араатан шиг байна. СССР нурснаас хойших хамгийн хүнд эдийн засгийн хямралтай тулгарлаа. Хятад ийм нөхцөлд Орост 400 тэрбум рублийн зээл олгоно. Москва-Казанийн хурдны төмөр зам тавихад тэр зээл зориулагдана. Тэр зам Орост анхных нь хурдны зам болно. Шингэрүүлсэн хий үйлдвэрлэхэд нь зориулж Хятадын Экспорт импортын банк, Хятадын хөгжлийн төрийн банк 93 тэрбум евро, 9.8 тэрбум юанийн зээл олгоно. Мөн алс дорнодод хөдөө аж ахуйн төсөл хэрэгжүүлэхэд зээл олгох Хятадын хөрөнгө оруулалттай банк ажиллана. Хятадын тусламжгүйгээр Оросын эдийн засаг ийм дээрээ туллаа гэсэн санаагаар Хятадын хоёр ч сайтад биччихсэн мэдээллийг хөрвүүлэхэд ийм байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хуулийн цоорхой хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг хохироож байна

Хөдөлмөрийн насны ажил хийдэггүй 75 мянган хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн бий

 0 сэтгэгдэл


Ид хийж бүтээх насных ч гэсэн хөгжлийн бэрхшээлтэйн улмаас ажил хийж чаддаггүй 80 мянган хүн Монголд байна. Харин өнгөрсөн оны байдлаар тэдний 2500 нь ажил хайгчаар бүртгүүлж, ердөө 25 хувь нь ажилд зуучлуулан оржээ. Гэхдээ тэд ажилд орох гэж бүртгүүлээд хамгийн багадаа хагас жил хүлээдэг аж. Тиймээс зарим нь замаасаа шантардаг гэсэн судалгааг хөдөлмөр нийгмийн хамгааллын судалгааны институт гаргасан байна.

Хөдөлмөрийн тухай хуулиар аж ахуйн нэгжүүд 25, түүнээс дээш ажилтантай бол түүний дөрөвт нь хөгжлийн бэрхшээлтэй болон одой иргэн ажиллуулах ёстой. Гэвч энэ хуулийн хэрэгжилтийг биелүүлэх, шалгах механизм тун муу. Тиймээс аж ахуйн нэгжүүд дээрх хуулийг биелүүлж, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнийг ажилд авахад хойрго хандсаар байна. Харин ч хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнийг ажиллуулаагүйн төлбөрийг төлөөд явах сонирхол өндөр байдаг аж.

2018 оны байдлаар дээрх төлбөрийг 273 аж ахуйн нэгж, байгууллага төлж, хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих санд 969.1 сая төгрөг шилжүүлжээ. Уг нь тус хуулийн заалтыг хэрэгжүүлэх нийт 5230 шимтгэл төлөгч байгууллага Монгол Улсад бүртгэлтэй аж. Хөдөлмөрийн тухай хуулийн тус заалт бүрэн хэрэгжсэн бол дор хаяж 15 мянга орчим хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн ажлын байртай болох байсан. Шимтгэл төлж байгаа байгууллагаас төлбөр төлж буй шалтгааныг асуухад 50 орчим хувь нь “Хөгжлийн бэрхшээлтэй  иргэн ажилд орохоор хандаж байгаагүй” гэж хариулсан байна. Харин 26 хувь нь эдгээр иргэнд  ажиллах боломжтой ажлын байр байхгүй, 20 хувь нь ур чадвар шаардлагад нийцдэггүй гэжээ.

Хөдөлмөр, халамж үйлчилгээний ерөнхий газрын дарга Ц.Ганчимэг “Тухайн байгууллага хэдэн төгрөгийн төлбөр төлөх нь ажилчдынх нь тооноос хамаарна” хэмээн хэлэв. Ийнхүү ажилд орох гэсэн ч тэнцдэггүй, хайгаад ч олддоггүй гээд байгаа хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнд гэр зуур байхаас өөр сонголт үлдсэнгүй. Харин тэдэнд улсаас сар бүр 174 мянган төгрөгийн тэтгэмж олгодог бол, улиралд нэг удаа асаргааны мөнгө гэж 78 мянгыг нэмж өгдөг аж. Тэгэхээр үүнээс өөр ямар ч орлогогүй тэд сард ердөө 200 мянган төгрөгөөр амьдралаа залгуулдаг гэсэн үг.

Харин ажил хийж буй 20 мянган хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэний дийлэнх нь хувиараа хөдөлмөр эрхэлдэг аж. Эрүүл мэнд, боловсрол, ус хангамжийн салбарт цөөн тооны хүмүүс ажилладгийг албаны хүн дурдсан юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

“Оюутолгой” ХХК ажилчдынхаа цалингаас ₮1.2 тэрбумыг хассан гэв

Хэвийн бус нөхцөлийн нэмэгдлийг хууль зөрчин өөрчилжээ

 0 сэтгэгдэл


Шилдэг татвар төлөгчдийн эхний хоёр байрыг жилийн жилд “булаацалдаж” төсвийн ачаанаас томоохон хувийг үүрэлцдэг “Оюутолгой” ХХК-д ажиллах хүсэлтэй залуусыг жагсаавал хэдэн зуун километр ч үргэлжилж мэдэх эрэлттэй байгууллага. Харин тэнд ажилладаг монгол ажилчдыг улстөрч биш хэрнээ орлого өндөртэй, тансаг хэрэглээтэй гэж олон нийт андуурах нь бий. Бүр “байр аваад амьдардаггүй, машин аваад унадаггүй” гэж шоглодог болсон. Жилийн гуравны нэгийг гэр бүлээсээ хол, уурхайн хуаранд “ажлын мал” болж өнгөрөөдөг тэдний хувьд эрүүл мэндээ зольж авдаг цалин нь амьдралын баталгаа болдог ч, аз жаргалыг мэдрүүлж чаддаг эсэх нь эргэлзээтэй.

Монгол Улсын хуулиар газар дор хүнд, хортой, халуун нөхцөлд ажилладаг хүн 7-10 жил ажиллаад л тэтгэвэрт гарах учиртай. Өөрөөр хэлбэл, уурхайчин хүн амьдралаа эхэлж, анхны хүүхдээ өлгийдсөнөөс хойш сургуульд орох хүртэл нь л энэ хүнд нөхцөлийг дааж ажиллах чадвартай гэж шинжлэх ухааны үндэстэйгээр судалж байж хуульчилсан нь лавтай.

Тэгвэл энэхүү хуулийг “Оюутолгой”-н удирдлагууд үл ойшоож, хөдөлмөрийн нөхцөлийг нь “хэвийн” гэдэг ангилалд оруулах замаар цалингийн зардлаасаа хэдэн төгрөг хэмнэх явуургүй арга сүвэгчилжээ. Тодруулбал, 2017 оны зургадугаар сард уурхайн талбарын 329 ажилтанд хөдөлмөрийн нөхцөлийн үнэлгээ хийлгэж, 200 гаруй хүнийг “хэвийн бус” ангиллаас хассан байна. Хэвийн бус гэх нэр томъёоны цаана газар дор, хортой, халуун зэрэг бүхий л хүнд нөхцөлийг илэрхийлж байгаа хэрэг.

Ийм нөхцөлд хөдөлмөр эрхэлж, 13 хувийн цалингийн нэмэгдэл авдаг байсан 200 гаруй хүн тус бүрээс сарын нэг сая орчим төгрөгийг зургаан сарын турш хассанаар, нийт 1.2 тэрбум шахам төгрөгийг “Оюутолгой” ХХК-ийн удирдлагууд “хэмнэж” чаджээ. Энэ “шилдэг” аргаа хэрэгжүүлэхийн тулд хууль, журам зөрчиж үнэлгээ хийх эрхгүй байгууллагыг сонгон шалгаруулахаа ч мартсангүй.

Хөдөлмөрийн сайдын 2015 оны А223 тоот тушаалын хавсралт “ажлын байрны хөдөлмөрийн нөхцөлийн үнэлгээ хийх журам”-ын 3.6-д “хөдөлмөрийн хортой, халуун, хүнд нөхцөлийн үнэлгээ хийж, дүгнэлт гаргах асуудлыг “хөдөлмөрийн эрүүл мэнд судлалын төв” хариуцаж гүйцэтгэнэ” гэж заасан байдаг. Энэ бол ХНХЯ-ны харъяа, хуучнаар Мэргэжлийн өвчин судлалын үндэсний төв юм. Гэтэл “Оюутолгой” ХХК нь АШУҮИС-ийн дэргэдэх “Орчны эрүүл мэндийн институт” гэх төрийн бус байгууллагыг шалгаруулан, үнэлгээ хийлгэж ийнхүү ажилчдыг хохироосон дүгнэлт гаргуулжээ. Түүгээр ч барахгүй энэ төрийн бус байгууллагаар гүний уурхайн үнэлгээг мөн гаргуулахаар болсон тухай ажилчид нь ярьж байна.

Тус компанийн Үйлдвэрчний эвлэлийн хороонд одоогоор 178 ажилтан гомдол өргөдөл гаргажээ. Ажилчдынхаа эрх ашгийг хамгаалах үүднээс хууль ёсны эрхийг зөрчсөн энэхүү үйлдлээ зогсоохыг хүсч, тэд удирдлагууддаа хандсан боловч “танай улсын хууль тогтоомжийн тодорхой бус байдлаас болсон” хэмээн байдлыг залруулаагүй аж. Ингээд Үйлдвэрчний эвлэлийнхэн хөдөлмөрийн хамтын маргаан үүсгэхээр харъяа дүүргийн засаг даргаар захирамж гаргуулан, дундын зуучлагчийг томилуулах шатанд “Оюутолгой” ХХК-ийн зүгээс огт оролцоогүй бөгөөд уг захирамжийг хүчингүй болгуулахаар Захиргааны хэргийн шүүхэд ханджээ. Ийнхүү шүүхэд хандсанаар хөдөлмөрийн маргаан өрнөх боломжгүй болж, ажилчид хүнд нөхцөлийн нэмэгдлээ авах горьдлого үндсэндээ тасарч байна.

Нийгэм хамгаалал, хөдөлмөрийн сайдын 2004 оны 77 тоот тушаалд “тэтгэврийг хөнгөлөлттэй тогтоох, газрын доор болон хортой, халуун, хүнд нөхцөлд хамаарах ажил мэргэжлийг шинэчлэн батлах” жагсаалтаар тогтоосон ажлын байрыг тодорхой заасан байдаг.

• Хэвийн бус буюу газар дор, хүнд, хортой нөхцөлд 7-10 жил ажиллаад тэтгэвэрт гардаг хуультай. 

• Хууль зөрчиж, ТББ-аар хөдөлмөрийн нөхцөлийн үнэлгээ хийлгэжээ. 

• ҮЭХ-оос “Оюутолгой”-н хууль бус шийдвэрийг шүүхэд өгнө.

Уг хавсралтад дурайтал бичигдсэн ажлын байрыг ийнхүү хэвийн бус ангиллаас хассан тул “Оюутолгой”-г шүүхэд өгөхөөр зэхэж байгаа тухай Үйлдвэрчний эвлэлийн хорооны дарга Ц.Дэлгэрхүү ярьсан. Өмнөх дарга нь энэ асуудлыг хуулийн хүрээнд эсэргүүцэн, хөдөлмөрийн хамтын маргаан эхлүүлсний төлөө ажлаасаа халагдсан аж. Харин одоо эдгээр залуусын тэмцэл үр дүнд хүрэх эсэхийг нийгэм даяараа харж байна.

“Оюутолгой” ХХК-ийн монгол ажилчид яг адилхан үүрэг гүйцэтгэдэг гадаад мэргэжилтнээс дөрөв дахин бага цалин авдагтаа хэзээ ч гомдол гаргаж байгаагүй. Хөдөлмөрийн хүнд нөхцөл, эрүүл мэндэд хортой орчинд ажилладагтаа “ялархаж”, аяга сүү илүү нэхэж үзээгүй. Бусад орнуудад эрхэлдэг уурхайн ажилчидтайгаа ижил хэмжээнд үзэж, цалингийн шатлалын нэгдсэн системтэй байхыг ч шаардаагүй. Гагцхүү эрүүл мэндээс нь хумсалж, амьдрах наснаас нь хороож байгаа хүнд, хортой нөхцөлдөө тохирсон нэмэгдэл хэдхэн төгрөгөө өгөөч гэж гуйж байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хаусын зах зээлд боломж нээгдсэн ч чанар үгүйлэгдэж байна

Амины орон сууцны ипотекийн зээл авч буй иргэний тоо харьцангуй цөөн байна

 0 сэтгэгдэл


Бүтээн байгуулалтын улирал хэзээ мөдгүй эхлэх нь. Өвлийн турш гацсан барилгын араг яснууд амилж, иргэн, аж ахуйн нэгж, нэгдэл бригадууд хавартай уралдан ханцуй шамлах үе ирлээ. Барилгын салбарын борлуулалтын гол суваг болох ипотекийн зээлийн журмыг өнгөрсөн онд тодотгож, энэ оноос найман хувийн хүүтэй зээлийг амины орон сууцанд олгохоор болсон. Одоогоор хаус барихаар хөнгөлөлттэй зээл авч буй иргэний тоо харьцангуй цөөн байгааг арилжааны банкны зээлийн эдийн засагчид хэлж байна.

Амины гэх тодотголтой шинэ зээл 2013 оноос олгож эхэлсэн олон давхар орон сууцны зээлтэй урьдчилгаа төлбөр (30 хувь), хүүгийн хувь (жилийн найман хувь) зэрэг үндсэн шаардлага, шат дамжлагын хувьд ижил. Гэхдээ ипотек хэмээх ижил нэрийн дор олгох энэ хоёр зээлийн бүтээгдэхүүнд хэд хэдэн ялгаа бий.

Нэгдүгээрт, Засгийн газраас нэг дор олон зуун айлыг багтаадаг орон сууцанд олгох зээлийн хэмжээ болон хугацааны дээд хязгаарыг 100 сая төгрөг болон 30 хүртэлх жилээр тогтоосон бол амины хаусын санхүүжилт харьцангуй бага, хугацаа нь ч богино. Тодруулбал, нийслэлийн иргэд 120 хүртэлх ам метр талбайтай амины орон сууцанд 60 хүртэлх сая төгрөгийн зээлийг 30 хүртэлх жилээр авч болно.

Өнгөрсөн оны байдлаар арилжааны банкуудын өөрийн санхүүжилтээр олгосон зээлийн хүү дунджаар 14 хувийн хүүтэй байжээ. Харин Засгийн газар энэ хэмжээний хүүг иргэдийнхээ нуруун дээр үүрүүлэхгүйн тулд зээлийн хүүгийн зөрүүг өмнөөс нь төлж, байж болох хамгийн бага буюу жилийн найман хувийн хүүтэй зээлийг иргэдэд санал болгож буй.

Гэтэл хүүгийн дарамтынх нь багагүй хэсгийг төр үүрч буй энэ төрлийн хөнгөлөлттэй зээлийг зорилтот бүлэг нь бус, байр, хаустай чинээлэг иргэд гэр хорооллын иргэдтэй уралдан авч, илүү хөрөнгөжих тохиолдол цөөнгүй гарсныг албаныхан үгүйсгэсэнгүй. Тиймээс энэ зээлийг халаалт, халуун устай тав тухтай байр байшинд амьдрах чин хүсэлтэй иргэд рүү чиглүүлэхээр ипотекийн зээлийн журмыг шинэчилжээ. Ингэснээр энэ бодлого байгаа онож, орчны бохирдлыг бууруулж, дундаж давхаргын хувь хэмжээг нэмэгдүүлэх юм.

Манай иргэдийн дийлэнх нь орд харш шиг олон өрөөтэй эсвэл дэндүү давчуу биш амины орон сууцыг төдий л сонирхдоггүй. Харин дундаж хэмжээ, мансарттай байшинг илүүд үздэг гэж барилгын компаниуд хэлж байна. Ингэхдээ зочдын болон гал тогооны өрөө зэрэг үндсэн хэсгээс гадна унтлагын 2-3 өрөө, амралт болон техникийн өрөөтэй, дунджаар 78 ам метр талбай бүхий хаусыг сонирхдог аж. Ийм хэмжээ бүхий орон сууцны дундаж зардлыг “Барилга.мн” сэтгүүлийн мэргэжилтний баг тооцжээ. Зураг төслөөс нь эхлээд дотоод засал хүртэлх барилгын өртөг 65 сая төгрөгтэй тэнцсэн байна. Ингэхдээ барилгын материалын үнийг 2018 оны эхний хагасын байдлаар НӨАТ-тай нь хамтатган тооцсон бөгөөд тээврийн зайг 20 километр гэж үзжээ. Энэ өртөг дээр бусад нэмэгдэл зардал болон ашгийг таван хувиар тооцон нэмбэл 74.1 сая төгрөгтэй тэнцэж байгаа аж.

Иргэд худалдан авах гэж буй байраа барьцаалж, банкнаас ипотекийн зээл авдаг. Өөрөөр хэлбэл, банк хэдийн сүндэрлэн боссон тул шинэ байрны ордер буюу орон сууцны гэрчилгээг нь барьцаалж, буцаагаад зээл олгодог гэсэн үг. Харин амины хаусын зээлийг шинээр байшин барих гэж буй иргэдэд олгохоор заасан. Тиймээс иргэд зээл авч байж, хаусаа барина гэсэн үг. Гэтэл барьцаалчих үл хөдлөх хөрөнгө нь нүдэнд харагдахаар босоогүй байгаа нөхцөлд үүнийг хэрхэн шийдэх вэ. Холбогдох журамд зааснаар иргэд банкнаас авах зээлтэй тэнцэх хэмжээний барьцаа хөрөнгө тавих учиртай. иргэдийн дийлэнх нь байшин барих газраа барьцаанд тавьж байгаа аж. Гэвч зөвхөн газар зээлийн барьцааг хангахгүй байгаа тул зээл авахаас өмнө амины орон сууцныхаа барилгын ажлыг тодорхой хувьд хүргээд, үүнийгээ эзэмшил, газартайгаа хамтатгах байдлаар шийдэх гаргалгааг ч Барилга хот байгуулалтын яамнаас санал болгож байна. Мөн иргэдийн газрыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулж, инженерийн дэд бүтцэд холбосноор үнэ цэнэ нь нэмэгдэх төлөвтэй гэж холбогдох албаныхан  үзэж байна.

Салбарын яам болон Нийслэлийн захиргаа инженерийн дэд бүтцийг өргөтгөж, иргэдийн үүдэнд хүргэхээр зорьж байгаа. Энэ төрлийн дэд бүтцийг сунгахад БНХАУ-аас хоёр тэрбум юанийн санхүүжилт олгохоо 2017 онд мэдэгдсэн. Ингэснээр Баянхошуу, Толгойт, Хандгайт, Шарга морьт, Дарь-Эх, Гачуурт зэрэг алслагдсан бүс рүү инженерийн дэд бүтцийн шугам сүлжээ татахаар төлөвлөсөн ч санхүүжилт нь өнөө хэр бүрхэг байгаа аж. Холбогдох албаныхан 2019, 2020 онд орж ирнэ гэж хүлээж байна.

Халаалт, халуун устай хаусын хямд зээлийн шугам нээсэн энэ бодлого энэ төрлийн бизнес эрхлэгчид ч зах зээлийн боломж олгож байгаа. Хүлээгдэж байсан бодлогыг төр урагшлуулсан хэмээн амины орон сууцны компанийн төлөөлөл мэдэгдсэн бол “Монгол базальт” компанийн ТУЗ-ийн дарга Л.Ариунболд “Амины орон сууцанд зээл олгосноор зах зээлд эрэлт нэмэгдэх хүлээлттэй төдийгүй зөв төлөвлөж хэрэгжүүлж чадвал агаарын бохирдлыг бууруулах боломж бий” хэмээн хэлж байна.

Энэ онд ипотекийн зээлд олгох санхүүжилтийг нэмэгдүүлж, хагас их наяд төгрөгт хүргэсэн. Үүний тодорхой хэсэг нь амины орон сууцны зах зээлийг чиглэх болноор санхүүжилтийн саад  багасч, боломж нэмэгдсэн сайн талтай. “Тэнхлэг зууч” компанийн нийслэл болон орон нутгийн суурин газарт нийт 340 мянга орчим айл инженерийн дэд бүтцэд холбогдоогүй амьдарч байгаа гэсэн тооцоо гаргасан. Үүнээс үзэхэд амины орон сууцанд зах зээлийн боломж зах хязгааргүй байгаа гэсэн үг. Дээрээс нь санхүүжилтийн шинэ бас хямд сонголт нээгдэж байгаа нь иргэд төдийгүй бизнес эрхлэгчдэд ч ээлээ үзүүлнэ.

Гэхдээ амины орон сууцны зах зээлийн нэг амин чухал хүчин зүйл болох чанарын тухай ойлголт өнөө хэр орхигдоод байна. Найман хувийн хүүтэй зээлийг стандартын шаардлага хангасан амины орон сууцанд олгохоо албаныхан мэдэгдсэн. Өөрөөр хэлбэл, Барилга, хот байгуулалтын сайдын баталсан нэг айлын орон сууцны барилгын төлөвлөлт угсралтын нормыг хангасан, зураг төслийн хүрээнд боссон байшинд зээл авах юм. Гэтэл одоогоор амины орон сууцуудын 90 гаруй хувь нь зураг төсөлгүйгээр, иргэн хоорондын хэлэлцээрийн хүрээнд баригддаг. Ер нь энэ салбарын чанарыг байшин захиалсан иргэдийн үзэмжээр шийдэх нь түгээмэл байдаг аж. Чанарыг нь мэргэжлийн байгууллага бус иргэд дэнсэлдэг учраас барилгын компаниуд хямд үнэ, богино хугацааг чанараас түрүүнд тавьж, зар сурталчилгаагаа ч энэ төрлийн үгсээр чимэглэж хачирладаг. Бүр 14-хөн хоногийн дотор амины орон сууц барих зар мэдээллүүд ч цахим ертөнцөөр хөвөрч байна. Мөн 10 гаруйхан хоногийн дотор амины орон сууц барина хэмээн иргэдээс жилийн өмнө мөнгийг нь аваад өнөөг хүртэл барилгаа бариагүй компаниуд ч энэ зах зээлд бий аж.

Гэтэл амины орон сууцны зах зээлийн боломж нэмэгдэхийн хэрээр илүү хариуцлагатай, мэргэжлийн ажиллах шаардлага тулгараад байна. Учир нь иргэд, барилгын компани гэсэн хэдхэн тоглогчийн хооронд өрнөдөг байсан энэ бизнес Засгийн газар, Монголбанк болон арилжааны банк зэрэг олон оролцогч нэмэгдэж, зах зээлийн зарчмаар ажиллаж эхэллээ. Энэ зах зээл өмнөх шигээ замбараагүй, хяналтгүй, албан бус байдлаар үргэлжилбэл нэг их удахгүй нуран унахад хүрнэ. Ингээд зогсохгүй хүүтэй зээл авсан иргэн болон санхүүжилт өгсөн банкинд хохирол дагуулна. Тиймээс чанар хэмээх ойлголтыг зах замбараагүй амины орон сууцанд чанд сахиулахгүй бол нуухыг нь авах гээд нүдийг сохлох вий.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хууль бусаар такси үйлчилгээ эрхэлж буй иргэдийг 100 мянгаар торгожээ

 0 сэтгэгдэл


Автотээврийн хяналтын улсын байцаагч нар хууль бусаар дуудлагын такси үйлчилгээ эрхлэгчдийн үйл ажиллагаанд хяналт, шалгалт хийжээ. Илэрсэн зөрчилд Зөрчлийн тухай хууль болон холбогдох хууль, тогтоомж, дүрэм, журмын дагуу арга хэмжээ авч байна. Одоогийн байдлаар Зөрчлийн тухай хуулийн 14.6 дугаар зүйлийн 12 дахь хэсэгт зааснаар нэг аж ахуйн нэгж, байгууллагад нэг сая төгрөгийн, зургаан иргэнд 100 мянган төгрөгийн торгуулийн арга хэмжээ тооцжээ. Мөн холбогдох хууль, тогтоомжийн дагуу нэг байгууллагын үйл ажиллагааг улсын байцаагчийн актаар гарган зогсоосон аж.