A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1501/

Сайжруулсан түлшний борлуулалт удааширчээ

Хувийн үйлдвэрүүд ямар ч түүхий эдгүй болж, гацжээ

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1501/


Нийслэлийн гэр хорооллын өрхүүдийн түүхий нүүрсний хэрэглээг хориглосон шийдвэр хэрэгжиж эхлэхэд зургаахан сар үлдлээ. Ирэх өвөл нүүрсний оронд хэрэглэх түлшээ туршиж үзэх хүсэлтэй иргэд ч цөөнгүй байна. Тиймээс манай сонин нийслэлийг сайжруулсан түлшээр хангах бэлтгэл ажил ямар шатандаа явж буй талаар сонирхлоо. Улаанбаатарын 220 гаруй мянган өрх жилд 600 мянган тонн сайжруулсан шахмал түлш хэрэглэнэ гэсэн тооцоо гарсан. Энэ хэрэгцээг төрийн өмчит “Тавантолгой түлш”-ээс гадна “Монголын шахмал түлш үйлдвэрлэгчдийн нэгдэл”-ийн гишүүн 12 үйлдвэр хангахаар төлөвлөсөн. Энэ үйлдвэрүүд энэ сард бүтээгдэхүүнээ борлуулалтад гаргана гэж байсан ч өнөөдрийн байдлаар нэг нь ч албан ёсоор шахмал түлш борлуулж эхлээгүй байна.

УЛСЫН ДӨРВӨН ҮЙЛДВЭРТЭЙ БОЛНО

“Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн дэргэдэх “Тавантолгой түлш” компани нийслэлчүүдийн шахмал түлшний хэрэглээний 70 хувийг дангаараа хангахаар зорьж байна. Тус компани сайжруулсан түлшний дөрвөн үйлдвэр ажиллуулахаар  төлөвлөж буй. Эхнийх нь өнгөрсөн наймдугаар сараас үйл ажиллагаагаа явуулж эхэлсэн “ТЭЦ-2”-ын дэргэдэх шахмал түлшний үйлдвэр. Шаардлага хангаагүй, технологийн зөрүүтэй тоног төхөөрөмж авчирч суурилуулснаар үйл ажиллагаа явуулах боломжгүй болсон уг үйлдвэрийн зөвхөн шахах цехийг “Тавантолгой түлш” компани ашиглаж байгаа юм. Харин энэ онд багтаж Сонгинохайрхан дүүрэг дэх толгойтод шахмал түлшний хоёр том үйлдвэр ашиглалтад оруулах бөгөөд эхнийх нь энэ баасан гарагт нээлтээ хийнэ. Түүнчлэн Налайх дүүрэгт бас ахин нэг үйлдвэр ашиглалтад оруулахаар төлөвлөжээ. Биднийг Баянгол дүүргийн 20 дугаар хороонд, “ТЭЦ-4”, “ТЭЦ-2”-ын ойролцоо байрладаг “Тавантолгой түлш” компанийн агуулахад очиход наймдугаар сараас хойш 350-360 тонн буюу 14 мянга гаруй шуудай шахмал түлш нөөцөлсөн байлаа. Туршилт хийхэд багагүй хугацаа шаардсан тул төдийлэн их нөөц бүрдүүлж чадаагүй юм байна. Харин баасан гарагт нээлтээ хийх толгойт дахь үйлдвэрийн хашаанд мөн ийм хэмжээний шахмал түлш бий аж. Өөрөөр хэлбэл, “Тавантолгой түлш” компани одоогоор нийт 700 орчим тонн шахмал түлшний нөөцтэй байна. Нэг өрх жилд 2.5-3 тонн сайжруулсан шахмал түлш хэрэглэдэг гэж тооцвол энэ нь 280 орчим өрхийн л жилийн хэрэгцээг хангах хэмжээ юм. Гэхдээ тус компанийнхан шинэ үйлдвэрүүд ашиглалтад орчихвол ирэх намар гэхэд нийслэлчүүдийн нүүрсний хэрэглээний 70 хувийг хангахуйц нөөцтэй болж чадна гэж тооцож буй аж. “Тавантолгой түлш” компани бүтээгдэхүүнээ энэ сард багтаж худалдаанд гаргах юм байна. Нийслэлийн хороо бүрт 3-4 борлуулах цэг байгуулах тул борлуулагч нартай гэрээ байгуулж эхэлжээ. Хэрэв “Тавантолгой түлш”-ийн шахмал түлшийг хэрэглэж үзье гэвэл агуулахаас нь очиж авахаас өөр аргагүй. Одоогоор энгийн шуудайнд савласан бөгөөд албан ёсоор борлуулахаар бол тусгай лого бүхий шуудайнд ууталж зарах аж. Саяхан тус компанийн шахмал түлшийг нэгэн хувийн компани өөрсдийнхөө үйлдвэрлэсэн түлш хэмээн иргэдэд сурталчилж, зарсан тохиолдол ч гарсан юм байна. Тиймээс худалдаанд гаргахаас өмнө багагүй бэлтгэл шаардаж буйг “Тавантолгой түлш” компанийн төлөөлөл хэллээ. 

“Тавантолгой түлш” энэ сард багтаж шахмал түлшээ борлуулж эхэлнэ

Уг түлшийг нийслэлийн агаарын бохирдлын нэгдүгээр бүсэд багтдаг Сонгинохайрхан дүүргийн 10 орчим хорооны өрхөд туршиж байгаа аж. “Уг нь бид одоо байгаа нөөцөө зарж, борлуулахад бэлэн. Гэхдээ Засгийн газраас шахмал түлш борлуулах үнийг яг таг тохирсон шийдвэр гараагүй байгаа. Хэрэв энэ шийдвэр гарчихвал борлуулж эхэлнэ. Одоогоор нэг шуудайг нь 3750 төгрөгөөр борлуулна гэж байгаа ч үнэ нь дээшээ, доошоо бага зэрэг хэлбэлзэж магадгүй байна” гэж тус компанийн мэргэжилтэн Н.Янжмаа хэлсэн юм.

ХУВИЙН ҮЙЛДВЭРҮҮДЭД НЭГ Ч ШУУДАЙ ТҮЛШНИЙ НӨӨЦ АЛГА

Дорноговь, Дархан, Говьсүмбэр, төв аймагт байсан шахмал түлшний үйлдвэрүүдийг өнгөрсөн хавар нийслэлийн Налайх болон Сонгинохайрхан дүүргийн 10 дугаар хороонд төвлөрүүлсэн. ингэснээр тээврийн зардал багасаж, бүтээгдэхүүний үнэ ч буурна гэж тооцсон. Гэвч Монголын шахмал түлш үйлдвэрлэгчдийн нэгдлийн эдгээр 10 гаруй үйлдвэрт одоогоор нэг ч шуудай шахмал түлшний нөөц алга. Үйлдвэрүүд техник, технологио шинэчилж, бэлтгэлээ хангаад буй ч түүхий эдээ авч чадаагүйгээс ийнхүү зогсонги байдалд оржээ. Хувийн үйлдвэрүүд нэг тонн шахмал түлшээ 150 мянган төгрөгөөр худалдаална. Харин үйлдвэрлэсэн нэг тонн тутамд нь 50 мянган төгрөгийн татаас олгохоор олон сар ярьсан. Энэ асуудал өнгөрсөн даваа гарагт л шийдэгдэж, уржигдар БОАЖЯ болон Монголын шахмал түлш үйлдвэрлэгчдийн холбоо гэрээ байгуулжээ. Гэхдээ татаасаа гурав хувааж олгохоор болсон байна. Эхний ээлжинд үйлдвэрүүдэд татаасны 30 хувийг олгох бөгөөд үлдсэнийг нь бүтээгдэхүүнээ борлуулж эхэлмэгц 40 ба 30 хувиар хувааж өгөхөөр гэрээлжээ. Тиймээс дээрх үйлдвэрүүд эхний ээлжийн санхүүжилтээ хүлээж байна. Гэхдээ санхүүжилт орж ирсэн ч бас нэг бул хар чулуу үйлдвэрүүдийн ажлыг гацааж, дөнгөлчихөөд байна.

ТЭЭВЭРЛЭЛТ АЖИЛ ГАЦАХ ГОЛ ШАЛТГААН БОЛЖЭЭ

Улаанбаатарт хэрэглэх шахмал түлшийг зөвхөн “Энержи ресурс” болон “Тавантолгой” ХК-ийн баяжуулсан эрчим хүчний нүүрсний медлинг буюу завсрын бүтээгдэхүүнээр хийхээр болсон. Өөрөөр хэлбэл, дээрх компаниуд баяжуулсан эрчим хүчний нүүрсний хэмжээ жижигтэй учраас шигшигдэж үлдсэнийг нь шахмал түлшний үйлдвэрүүдэд үнэгүй өгөхөөр болсон юм. “Энержи ресурс” компанийн хашаанд гэхэд одоогоор 2.4 сая тонн ийм нүүрс овоолоостой бий. Гэвч үүнийг тээвэрлэх ажлыг зөвхөн төрийн компани гүйцэтгэнэ гэсэн шийдвэр гарсан нь ажил гацах гол шалтгаан болжээ. Өмнөговь аймгийн Цогтцэций суман дахь Ухаахудаг, Тавантолгой орд Улаанбаатар хотоос 500 гаруй км зайтай. Хувийн жижиг үйлдвэрүүдэд тээврийн зардал хүндээр тусч, бүтээгдэхүүний үнэ нэмэгдэхээр байгаа тул төр зохицуулах хэлэлцээрт хүрсэн юм. Гэвч бизнес эрхлэгчид баярлан хүлээж авсан энэ шийдвэр хувийн компаниудад одоо тус биш ус болчихоод байна. Үйлдвэрүүд түүхий эдээ татъя гэхээр “Төрийн компани зохион байгуулах учраас хувийн компаниудад тээвэрлэх зөвшөөрөл өгөхгүй. Та нар хүлээж бай” гэсэн хариуг холбогдох албан тушаалтан өгчээ. Үйлдвэрлэгчид энэ шийдвэрийг хүлээхгүйгээр чанарын шаардлага хангасан өөр нүүрсээр түлшээ үйлдвэрлэе гэсэн ч мөн л хориглосон аж. Төрөөс татаас авах дээрх үйлдвэрүүдийг зөвхөн ухаахудаг, тавантолгойн медлингийг ашиглахыг шаардаж буй. Хэрэв өөр нүүрсээр шахмал түлш үйлдвэрлэсэн тохиолдолд мэргэжлийн хяналтын байгууллага шалгаж, үйлдвэрийг нь хаах хүртэлх арга хэмжээ авна гэжээ. Тиймээс үйлдвэрүүд ямар ч нүүрсгүй, агуулах нь хов хоосон байгааг “Монголын шахмал түлш үйлдвэрлэгчдийн нэгдэл”-ийн төлөөлөл хэллээ. Уг нь эдгээр үйлдвэр жилд 150 мянган тонн шахмал түлш үйлдвэрлэх хүчин чадалтай. хэдийгээр “Тавантолгой түлш” компанийн дөрвөн үйлдвэрийн хүчин чадал нийлээд 600 мянган тонн буюу нийслэлийг 100 хувь хангах чадалтай ч энэ бол зөвхөн онолын хэмжүүр. Бодит байдал дээр үйлдвэрүүд хүчин чадлынхаа дөнгөж 50 хувийг л ашигладаг учраас нийслэлчүүдийг түлшээр хангахад хувийн үйлдвэрүүдийн хүч, оролцоо шаардлагатай гэдгийг эх сурвалж хэллээ. Тэгээд ч төлөвлөсөн дөрвөн үйлдвэрийн нэг нь “ТЭЦ-2”-ийн цех, хоёр нь ашиглалтад орох болоогүй байгаа учраас үүргээ бүрэн гүйцэтгэнэ гэж тооцоход бэрхтэй.

• Хувийн үйлдвэрүүдийн шахмал түлшний тонн тутамд 50 мянган төгрөгийн татаас олгоно.

• Нийслэлийн хороо бүрт 3-4 борлуулах цэг байгуулах тул борлуулагч нартай гэрээ байгуулж эхлээд байна.

• Төр, хувийнх гээд нуруу нуруугаа харуулаад суучихгүй, ирэх жилийн өвөл ойрхон гэдгийг санаж ажлаа хурдан урагшлуулмаар байна.

Ийнхүү түүхий нүүрсийг орлох шахмал түлшний улсын болон хувийн үйлдвэрүүд төрийн шийдвэрийг хүлээж сууна. Тэрнээс, энэнээс болсон гээд хөлөө жийлцээд ажлаа урагшлуулахгүй байвал төсвийн хэдэн тэрбум төгрөг үрэгдэж, иргэд өвлийн хүйтэнд түлх түлшгүй хоцрох вий. Төр, хувийнх гээд нуруу нуруугаа харуулаад суучихгүй, ирэх жилийн өвөл ойрхон гэдгийг санаж ажлаа хурдан урагшлуулмаар байна. Сайжруулсан түлш гэдэг үгийг мянгуужингийн үлгэртэй адил төсөөлөхөд хүргэсэн өмнөх бүтэлгүй түүхүүдийг давтахгүйн тулд шахмал түлшний үйлдвэр, нөөц бүрдүүлэх ажилд эртнээс анхаарах шаардлагатай байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хуулийн цоорхой хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг хохироож байна

Хөдөлмөрийн насны ажил хийдэггүй 75 мянган хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн бий

 0 сэтгэгдэл


Ид хийж бүтээх насных ч гэсэн хөгжлийн бэрхшээлтэйн улмаас ажил хийж чаддаггүй 80 мянган хүн Монголд байна. Харин өнгөрсөн оны байдлаар тэдний 2500 нь ажил хайгчаар бүртгүүлж, ердөө 25 хувь нь ажилд зуучлуулан оржээ. Гэхдээ тэд ажилд орох гэж бүртгүүлээд хамгийн багадаа хагас жил хүлээдэг аж. Тиймээс зарим нь замаасаа шантардаг гэсэн судалгааг хөдөлмөр нийгмийн хамгааллын судалгааны институт гаргасан байна.

Хөдөлмөрийн тухай хуулиар аж ахуйн нэгжүүд 25, түүнээс дээш ажилтантай бол түүний дөрөвт нь хөгжлийн бэрхшээлтэй болон одой иргэн ажиллуулах ёстой. Гэвч энэ хуулийн хэрэгжилтийг биелүүлэх, шалгах механизм тун муу. Тиймээс аж ахуйн нэгжүүд дээрх хуулийг биелүүлж, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнийг ажилд авахад хойрго хандсаар байна. Харин ч хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнийг ажиллуулаагүйн төлбөрийг төлөөд явах сонирхол өндөр байдаг аж.

2018 оны байдлаар дээрх төлбөрийг 273 аж ахуйн нэгж, байгууллага төлж, хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих санд 969.1 сая төгрөг шилжүүлжээ. Уг нь тус хуулийн заалтыг хэрэгжүүлэх нийт 5230 шимтгэл төлөгч байгууллага Монгол Улсад бүртгэлтэй аж. Хөдөлмөрийн тухай хуулийн тус заалт бүрэн хэрэгжсэн бол дор хаяж 15 мянга орчим хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн ажлын байртай болох байсан. Шимтгэл төлж байгаа байгууллагаас төлбөр төлж буй шалтгааныг асуухад 50 орчим хувь нь “Хөгжлийн бэрхшээлтэй  иргэн ажилд орохоор хандаж байгаагүй” гэж хариулсан байна. Харин 26 хувь нь эдгээр иргэнд  ажиллах боломжтой ажлын байр байхгүй, 20 хувь нь ур чадвар шаардлагад нийцдэггүй гэжээ.

Хөдөлмөр, халамж үйлчилгээний ерөнхий газрын дарга Ц.Ганчимэг “Тухайн байгууллага хэдэн төгрөгийн төлбөр төлөх нь ажилчдынх нь тооноос хамаарна” хэмээн хэлэв. Ийнхүү ажилд орох гэсэн ч тэнцдэггүй, хайгаад ч олддоггүй гээд байгаа хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнд гэр зуур байхаас өөр сонголт үлдсэнгүй. Харин тэдэнд улсаас сар бүр 174 мянган төгрөгийн тэтгэмж олгодог бол, улиралд нэг удаа асаргааны мөнгө гэж 78 мянгыг нэмж өгдөг аж. Тэгэхээр үүнээс өөр ямар ч орлогогүй тэд сард ердөө 200 мянган төгрөгөөр амьдралаа залгуулдаг гэсэн үг.

Харин ажил хийж буй 20 мянган хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэний дийлэнх нь хувиараа хөдөлмөр эрхэлдэг аж. Эрүүл мэнд, боловсрол, ус хангамжийн салбарт цөөн тооны хүмүүс ажилладгийг албаны хүн дурдсан юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

“Оюутолгой” ХХК ажилчдынхаа цалингаас ₮1.2 тэрбумыг хассан гэв

Хэвийн бус нөхцөлийн нэмэгдлийг хууль зөрчин өөрчилжээ

 0 сэтгэгдэл


Шилдэг татвар төлөгчдийн эхний хоёр байрыг жилийн жилд “булаацалдаж” төсвийн ачаанаас томоохон хувийг үүрэлцдэг “Оюутолгой” ХХК-д ажиллах хүсэлтэй залуусыг жагсаавал хэдэн зуун километр ч үргэлжилж мэдэх эрэлттэй байгууллага. Харин тэнд ажилладаг монгол ажилчдыг улстөрч биш хэрнээ орлого өндөртэй, тансаг хэрэглээтэй гэж олон нийт андуурах нь бий. Бүр “байр аваад амьдардаггүй, машин аваад унадаггүй” гэж шоглодог болсон. Жилийн гуравны нэгийг гэр бүлээсээ хол, уурхайн хуаранд “ажлын мал” болж өнгөрөөдөг тэдний хувьд эрүүл мэндээ зольж авдаг цалин нь амьдралын баталгаа болдог ч, аз жаргалыг мэдрүүлж чаддаг эсэх нь эргэлзээтэй.

Монгол Улсын хуулиар газар дор хүнд, хортой, халуун нөхцөлд ажилладаг хүн 7-10 жил ажиллаад л тэтгэвэрт гарах учиртай. Өөрөөр хэлбэл, уурхайчин хүн амьдралаа эхэлж, анхны хүүхдээ өлгийдсөнөөс хойш сургуульд орох хүртэл нь л энэ хүнд нөхцөлийг дааж ажиллах чадвартай гэж шинжлэх ухааны үндэстэйгээр судалж байж хуульчилсан нь лавтай.

Тэгвэл энэхүү хуулийг “Оюутолгой”-н удирдлагууд үл ойшоож, хөдөлмөрийн нөхцөлийг нь “хэвийн” гэдэг ангилалд оруулах замаар цалингийн зардлаасаа хэдэн төгрөг хэмнэх явуургүй арга сүвэгчилжээ. Тодруулбал, 2017 оны зургадугаар сард уурхайн талбарын 329 ажилтанд хөдөлмөрийн нөхцөлийн үнэлгээ хийлгэж, 200 гаруй хүнийг “хэвийн бус” ангиллаас хассан байна. Хэвийн бус гэх нэр томъёоны цаана газар дор, хортой, халуун зэрэг бүхий л хүнд нөхцөлийг илэрхийлж байгаа хэрэг.

Ийм нөхцөлд хөдөлмөр эрхэлж, 13 хувийн цалингийн нэмэгдэл авдаг байсан 200 гаруй хүн тус бүрээс сарын нэг сая орчим төгрөгийг зургаан сарын турш хассанаар, нийт 1.2 тэрбум шахам төгрөгийг “Оюутолгой” ХХК-ийн удирдлагууд “хэмнэж” чаджээ. Энэ “шилдэг” аргаа хэрэгжүүлэхийн тулд хууль, журам зөрчиж үнэлгээ хийх эрхгүй байгууллагыг сонгон шалгаруулахаа ч мартсангүй.

Хөдөлмөрийн сайдын 2015 оны А223 тоот тушаалын хавсралт “ажлын байрны хөдөлмөрийн нөхцөлийн үнэлгээ хийх журам”-ын 3.6-д “хөдөлмөрийн хортой, халуун, хүнд нөхцөлийн үнэлгээ хийж, дүгнэлт гаргах асуудлыг “хөдөлмөрийн эрүүл мэнд судлалын төв” хариуцаж гүйцэтгэнэ” гэж заасан байдаг. Энэ бол ХНХЯ-ны харъяа, хуучнаар Мэргэжлийн өвчин судлалын үндэсний төв юм. Гэтэл “Оюутолгой” ХХК нь АШУҮИС-ийн дэргэдэх “Орчны эрүүл мэндийн институт” гэх төрийн бус байгууллагыг шалгаруулан, үнэлгээ хийлгэж ийнхүү ажилчдыг хохироосон дүгнэлт гаргуулжээ. Түүгээр ч барахгүй энэ төрийн бус байгууллагаар гүний уурхайн үнэлгээг мөн гаргуулахаар болсон тухай ажилчид нь ярьж байна.

Тус компанийн Үйлдвэрчний эвлэлийн хороонд одоогоор 178 ажилтан гомдол өргөдөл гаргажээ. Ажилчдынхаа эрх ашгийг хамгаалах үүднээс хууль ёсны эрхийг зөрчсөн энэхүү үйлдлээ зогсоохыг хүсч, тэд удирдлагууддаа хандсан боловч “танай улсын хууль тогтоомжийн тодорхой бус байдлаас болсон” хэмээн байдлыг залруулаагүй аж. Ингээд Үйлдвэрчний эвлэлийнхэн хөдөлмөрийн хамтын маргаан үүсгэхээр харъяа дүүргийн засаг даргаар захирамж гаргуулан, дундын зуучлагчийг томилуулах шатанд “Оюутолгой” ХХК-ийн зүгээс огт оролцоогүй бөгөөд уг захирамжийг хүчингүй болгуулахаар Захиргааны хэргийн шүүхэд ханджээ. Ийнхүү шүүхэд хандсанаар хөдөлмөрийн маргаан өрнөх боломжгүй болж, ажилчид хүнд нөхцөлийн нэмэгдлээ авах горьдлого үндсэндээ тасарч байна.

Нийгэм хамгаалал, хөдөлмөрийн сайдын 2004 оны 77 тоот тушаалд “тэтгэврийг хөнгөлөлттэй тогтоох, газрын доор болон хортой, халуун, хүнд нөхцөлд хамаарах ажил мэргэжлийг шинэчлэн батлах” жагсаалтаар тогтоосон ажлын байрыг тодорхой заасан байдаг.

• Хэвийн бус буюу газар дор, хүнд, хортой нөхцөлд 7-10 жил ажиллаад тэтгэвэрт гардаг хуультай. 

• Хууль зөрчиж, ТББ-аар хөдөлмөрийн нөхцөлийн үнэлгээ хийлгэжээ. 

• ҮЭХ-оос “Оюутолгой”-н хууль бус шийдвэрийг шүүхэд өгнө.

Уг хавсралтад дурайтал бичигдсэн ажлын байрыг ийнхүү хэвийн бус ангиллаас хассан тул “Оюутолгой”-г шүүхэд өгөхөөр зэхэж байгаа тухай Үйлдвэрчний эвлэлийн хорооны дарга Ц.Дэлгэрхүү ярьсан. Өмнөх дарга нь энэ асуудлыг хуулийн хүрээнд эсэргүүцэн, хөдөлмөрийн хамтын маргаан эхлүүлсний төлөө ажлаасаа халагдсан аж. Харин одоо эдгээр залуусын тэмцэл үр дүнд хүрэх эсэхийг нийгэм даяараа харж байна.

“Оюутолгой” ХХК-ийн монгол ажилчид яг адилхан үүрэг гүйцэтгэдэг гадаад мэргэжилтнээс дөрөв дахин бага цалин авдагтаа хэзээ ч гомдол гаргаж байгаагүй. Хөдөлмөрийн хүнд нөхцөл, эрүүл мэндэд хортой орчинд ажилладагтаа “ялархаж”, аяга сүү илүү нэхэж үзээгүй. Бусад орнуудад эрхэлдэг уурхайн ажилчидтайгаа ижил хэмжээнд үзэж, цалингийн шатлалын нэгдсэн системтэй байхыг ч шаардаагүй. Гагцхүү эрүүл мэндээс нь хумсалж, амьдрах наснаас нь хороож байгаа хүнд, хортой нөхцөлдөө тохирсон нэмэгдэл хэдхэн төгрөгөө өгөөч гэж гуйж байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хаусын зах зээлд боломж нээгдсэн ч чанар үгүйлэгдэж байна

Амины орон сууцны ипотекийн зээл авч буй иргэний тоо харьцангуй цөөн байна

 0 сэтгэгдэл


Бүтээн байгуулалтын улирал хэзээ мөдгүй эхлэх нь. Өвлийн турш гацсан барилгын араг яснууд амилж, иргэн, аж ахуйн нэгж, нэгдэл бригадууд хавартай уралдан ханцуй шамлах үе ирлээ. Барилгын салбарын борлуулалтын гол суваг болох ипотекийн зээлийн журмыг өнгөрсөн онд тодотгож, энэ оноос найман хувийн хүүтэй зээлийг амины орон сууцанд олгохоор болсон. Одоогоор хаус барихаар хөнгөлөлттэй зээл авч буй иргэний тоо харьцангуй цөөн байгааг арилжааны банкны зээлийн эдийн засагчид хэлж байна.

Амины гэх тодотголтой шинэ зээл 2013 оноос олгож эхэлсэн олон давхар орон сууцны зээлтэй урьдчилгаа төлбөр (30 хувь), хүүгийн хувь (жилийн найман хувь) зэрэг үндсэн шаардлага, шат дамжлагын хувьд ижил. Гэхдээ ипотек хэмээх ижил нэрийн дор олгох энэ хоёр зээлийн бүтээгдэхүүнд хэд хэдэн ялгаа бий.

Нэгдүгээрт, Засгийн газраас нэг дор олон зуун айлыг багтаадаг орон сууцанд олгох зээлийн хэмжээ болон хугацааны дээд хязгаарыг 100 сая төгрөг болон 30 хүртэлх жилээр тогтоосон бол амины хаусын санхүүжилт харьцангуй бага, хугацаа нь ч богино. Тодруулбал, нийслэлийн иргэд 120 хүртэлх ам метр талбайтай амины орон сууцанд 60 хүртэлх сая төгрөгийн зээлийг 30 хүртэлх жилээр авч болно.

Өнгөрсөн оны байдлаар арилжааны банкуудын өөрийн санхүүжилтээр олгосон зээлийн хүү дунджаар 14 хувийн хүүтэй байжээ. Харин Засгийн газар энэ хэмжээний хүүг иргэдийнхээ нуруун дээр үүрүүлэхгүйн тулд зээлийн хүүгийн зөрүүг өмнөөс нь төлж, байж болох хамгийн бага буюу жилийн найман хувийн хүүтэй зээлийг иргэдэд санал болгож буй.

Гэтэл хүүгийн дарамтынх нь багагүй хэсгийг төр үүрч буй энэ төрлийн хөнгөлөлттэй зээлийг зорилтот бүлэг нь бус, байр, хаустай чинээлэг иргэд гэр хорооллын иргэдтэй уралдан авч, илүү хөрөнгөжих тохиолдол цөөнгүй гарсныг албаныхан үгүйсгэсэнгүй. Тиймээс энэ зээлийг халаалт, халуун устай тав тухтай байр байшинд амьдрах чин хүсэлтэй иргэд рүү чиглүүлэхээр ипотекийн зээлийн журмыг шинэчилжээ. Ингэснээр энэ бодлого байгаа онож, орчны бохирдлыг бууруулж, дундаж давхаргын хувь хэмжээг нэмэгдүүлэх юм.

Манай иргэдийн дийлэнх нь орд харш шиг олон өрөөтэй эсвэл дэндүү давчуу биш амины орон сууцыг төдий л сонирхдоггүй. Харин дундаж хэмжээ, мансарттай байшинг илүүд үздэг гэж барилгын компаниуд хэлж байна. Ингэхдээ зочдын болон гал тогооны өрөө зэрэг үндсэн хэсгээс гадна унтлагын 2-3 өрөө, амралт болон техникийн өрөөтэй, дунджаар 78 ам метр талбай бүхий хаусыг сонирхдог аж. Ийм хэмжээ бүхий орон сууцны дундаж зардлыг “Барилга.мн” сэтгүүлийн мэргэжилтний баг тооцжээ. Зураг төслөөс нь эхлээд дотоод засал хүртэлх барилгын өртөг 65 сая төгрөгтэй тэнцсэн байна. Ингэхдээ барилгын материалын үнийг 2018 оны эхний хагасын байдлаар НӨАТ-тай нь хамтатган тооцсон бөгөөд тээврийн зайг 20 километр гэж үзжээ. Энэ өртөг дээр бусад нэмэгдэл зардал болон ашгийг таван хувиар тооцон нэмбэл 74.1 сая төгрөгтэй тэнцэж байгаа аж.

Иргэд худалдан авах гэж буй байраа барьцаалж, банкнаас ипотекийн зээл авдаг. Өөрөөр хэлбэл, банк хэдийн сүндэрлэн боссон тул шинэ байрны ордер буюу орон сууцны гэрчилгээг нь барьцаалж, буцаагаад зээл олгодог гэсэн үг. Харин амины хаусын зээлийг шинээр байшин барих гэж буй иргэдэд олгохоор заасан. Тиймээс иргэд зээл авч байж, хаусаа барина гэсэн үг. Гэтэл барьцаалчих үл хөдлөх хөрөнгө нь нүдэнд харагдахаар босоогүй байгаа нөхцөлд үүнийг хэрхэн шийдэх вэ. Холбогдох журамд зааснаар иргэд банкнаас авах зээлтэй тэнцэх хэмжээний барьцаа хөрөнгө тавих учиртай. иргэдийн дийлэнх нь байшин барих газраа барьцаанд тавьж байгаа аж. Гэвч зөвхөн газар зээлийн барьцааг хангахгүй байгаа тул зээл авахаас өмнө амины орон сууцныхаа барилгын ажлыг тодорхой хувьд хүргээд, үүнийгээ эзэмшил, газартайгаа хамтатгах байдлаар шийдэх гаргалгааг ч Барилга хот байгуулалтын яамнаас санал болгож байна. Мөн иргэдийн газрыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулж, инженерийн дэд бүтцэд холбосноор үнэ цэнэ нь нэмэгдэх төлөвтэй гэж холбогдох албаныхан  үзэж байна.

Салбарын яам болон Нийслэлийн захиргаа инженерийн дэд бүтцийг өргөтгөж, иргэдийн үүдэнд хүргэхээр зорьж байгаа. Энэ төрлийн дэд бүтцийг сунгахад БНХАУ-аас хоёр тэрбум юанийн санхүүжилт олгохоо 2017 онд мэдэгдсэн. Ингэснээр Баянхошуу, Толгойт, Хандгайт, Шарга морьт, Дарь-Эх, Гачуурт зэрэг алслагдсан бүс рүү инженерийн дэд бүтцийн шугам сүлжээ татахаар төлөвлөсөн ч санхүүжилт нь өнөө хэр бүрхэг байгаа аж. Холбогдох албаныхан 2019, 2020 онд орж ирнэ гэж хүлээж байна.

Халаалт, халуун устай хаусын хямд зээлийн шугам нээсэн энэ бодлого энэ төрлийн бизнес эрхлэгчид ч зах зээлийн боломж олгож байгаа. Хүлээгдэж байсан бодлогыг төр урагшлуулсан хэмээн амины орон сууцны компанийн төлөөлөл мэдэгдсэн бол “Монгол базальт” компанийн ТУЗ-ийн дарга Л.Ариунболд “Амины орон сууцанд зээл олгосноор зах зээлд эрэлт нэмэгдэх хүлээлттэй төдийгүй зөв төлөвлөж хэрэгжүүлж чадвал агаарын бохирдлыг бууруулах боломж бий” хэмээн хэлж байна.

Энэ онд ипотекийн зээлд олгох санхүүжилтийг нэмэгдүүлж, хагас их наяд төгрөгт хүргэсэн. Үүний тодорхой хэсэг нь амины орон сууцны зах зээлийг чиглэх болноор санхүүжилтийн саад  багасч, боломж нэмэгдсэн сайн талтай. “Тэнхлэг зууч” компанийн нийслэл болон орон нутгийн суурин газарт нийт 340 мянга орчим айл инженерийн дэд бүтцэд холбогдоогүй амьдарч байгаа гэсэн тооцоо гаргасан. Үүнээс үзэхэд амины орон сууцанд зах зээлийн боломж зах хязгааргүй байгаа гэсэн үг. Дээрээс нь санхүүжилтийн шинэ бас хямд сонголт нээгдэж байгаа нь иргэд төдийгүй бизнес эрхлэгчдэд ч ээлээ үзүүлнэ.

Гэхдээ амины орон сууцны зах зээлийн нэг амин чухал хүчин зүйл болох чанарын тухай ойлголт өнөө хэр орхигдоод байна. Найман хувийн хүүтэй зээлийг стандартын шаардлага хангасан амины орон сууцанд олгохоо албаныхан мэдэгдсэн. Өөрөөр хэлбэл, Барилга, хот байгуулалтын сайдын баталсан нэг айлын орон сууцны барилгын төлөвлөлт угсралтын нормыг хангасан, зураг төслийн хүрээнд боссон байшинд зээл авах юм. Гэтэл одоогоор амины орон сууцуудын 90 гаруй хувь нь зураг төсөлгүйгээр, иргэн хоорондын хэлэлцээрийн хүрээнд баригддаг. Ер нь энэ салбарын чанарыг байшин захиалсан иргэдийн үзэмжээр шийдэх нь түгээмэл байдаг аж. Чанарыг нь мэргэжлийн байгууллага бус иргэд дэнсэлдэг учраас барилгын компаниуд хямд үнэ, богино хугацааг чанараас түрүүнд тавьж, зар сурталчилгаагаа ч энэ төрлийн үгсээр чимэглэж хачирладаг. Бүр 14-хөн хоногийн дотор амины орон сууц барих зар мэдээллүүд ч цахим ертөнцөөр хөвөрч байна. Мөн 10 гаруйхан хоногийн дотор амины орон сууц барина хэмээн иргэдээс жилийн өмнө мөнгийг нь аваад өнөөг хүртэл барилгаа бариагүй компаниуд ч энэ зах зээлд бий аж.

Гэтэл амины орон сууцны зах зээлийн боломж нэмэгдэхийн хэрээр илүү хариуцлагатай, мэргэжлийн ажиллах шаардлага тулгараад байна. Учир нь иргэд, барилгын компани гэсэн хэдхэн тоглогчийн хооронд өрнөдөг байсан энэ бизнес Засгийн газар, Монголбанк болон арилжааны банк зэрэг олон оролцогч нэмэгдэж, зах зээлийн зарчмаар ажиллаж эхэллээ. Энэ зах зээл өмнөх шигээ замбараагүй, хяналтгүй, албан бус байдлаар үргэлжилбэл нэг их удахгүй нуран унахад хүрнэ. Ингээд зогсохгүй хүүтэй зээл авсан иргэн болон санхүүжилт өгсөн банкинд хохирол дагуулна. Тиймээс чанар хэмээх ойлголтыг зах замбараагүй амины орон сууцанд чанд сахиулахгүй бол нуухыг нь авах гээд нүдийг сохлох вий.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хууль бусаар такси үйлчилгээ эрхэлж буй иргэдийг 100 мянгаар торгожээ

 0 сэтгэгдэл


Автотээврийн хяналтын улсын байцаагч нар хууль бусаар дуудлагын такси үйлчилгээ эрхлэгчдийн үйл ажиллагаанд хяналт, шалгалт хийжээ. Илэрсэн зөрчилд Зөрчлийн тухай хууль болон холбогдох хууль, тогтоомж, дүрэм, журмын дагуу арга хэмжээ авч байна. Одоогийн байдлаар Зөрчлийн тухай хуулийн 14.6 дугаар зүйлийн 12 дахь хэсэгт зааснаар нэг аж ахуйн нэгж, байгууллагад нэг сая төгрөгийн, зургаан иргэнд 100 мянган төгрөгийн торгуулийн арга хэмжээ тооцжээ. Мөн холбогдох хууль, тогтоомжийн дагуу нэг байгууллагын үйл ажиллагааг улсын байцаагчийн актаар гарган зогсоосон аж.