A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/4581/

Саримс COVID-19 өвчлөлийг эмчлэхэд тустай юу

Саримс COVID-19 өвчлөлийг эмчлэхэд тустай юу
 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/4581/

Нийгмийн сүлжээнд саримсны гайхамшигтай ид шид, эмчлэх чадварын талаар мэдээ тархаж, түүхий, дарсан, болгосон янз бүрээр хэрэглэхийг санал болгож буй. Үүнээс үүдэн ДЭМБ өөрийн вэб хуудсандаа саримст зориулан багц мэдээлэл нийтэлжээ. Энд “Саримс бол эрүүл хүнс бөгөөд микробын эсрэг зарим шинж чанартай байж болно. Гэхдээ үүнийг хэрэглэснээр SARS-CoV-2 вирусээс хамгаална гэсэy нотолгоо байхгүй” гэж дүгнэсэн байна. Түүнчлэн АНУ-ын Үндэсний эрүүл мэндийн хүрээлэнгийн судалгаанд “Саримс ханиад, хатгаанаас сэргийлдэг байж магадгүй. Гэвч эмнэл зүйн өгөгдөл дутмаг байгаа учир нэмэлт судалгаа шаардлагатай” гэж бичжээ. Үүний сацуу түүхийгээр хэтрүүлж хэрэглэвэл ходоодны хавдар, улайлт үүсгэж болохыг анхааруулсан байна.

    A

    Жижиг

    A

    Дунд

    A

    Том

    Н.Болормаа: Улаан загалмай нийгэмлэг коронавирусийн шинж тэмдэггүй тээгчдийг илрүүлэхэд тусална

     0 сэтгэгдэл
    • Тав, зургадугаар сард санамсаргүй түүврийн аргаар иргэдээс COVID-19-ийн тест авах ажлыг зохион байгуулахаар бэлтгэл ажилдаа оржээ
    • 2015 оноос хойш өвөлжилт, хаваржилт хүндэрсэн малчид, үерт өртсөн иргэдэд нийтдээ найман тэрбум төгрөгтэй тэнцэх хүмүүнлэгийн тусламж үзүүлсэн байна
    • Манай улсад нүдний болор солих мэс засал 1.2 саяас 1.6 саяын хооронд өртөгтэй байдаг. Тэгэхээр дунджаар нэг хүнд сая гаруй төгрөгийн үнэтэй мэс заслыг үнэ төлбөргүй хийж өгч байна гэсэн үг юм

    Монголын Улаан загалмай нийгэмлэгийн Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Н.Болормаатай ярилцлаа. Олон улсын хүмүүнлэгийн тусламжийг иргэдэд үзүүлэхдээ ямар ч “арын хаалга”-гүй, бодит дэмжлэг хэрэгтэй бүлэгт хүргэж чаддаг уг байгууллагын үйл ажиллагааг олон нийтэд хүргэх нь зүй ёсны хэрэг билээ. Коронавирусийн халдвар, тархалтын үед ч эдний хувь нэмэр онцгой үүрэгтэй. 

    -COVID-19 цар тахлаас олон нийтийг урьдчилан сэргийлэхэд Улаан загалмай нийгэмлэг ямар үүрэгтэй ажиллаж байна вэ?

    -Коронавирустэй тэмцэхэд Улаан загалмай нийгмийн эрүүл мэндийг дэмжих хүрээнд олон нийтийг ухуулан сурталчилгаа хийх, гарын авлага тараах, сайн дурынхныг бэлтгэх түлхүү анхаарч ажиллаж байна. Шаардлагатай нөхцөлд ажиллах сайн дурын 410 ажилтныг бэлтгэсэн. Тэд гэрээр өөрийгөө тусгаарласан хүмүүст хяналт тавьж байна. Коронавирусийн нийгэм, эдийн засагт үзүүлэх сөрөг үр нөлөө нь их. Өдрийн орлогоороо амьжиргаагаа залгуулдаг айл өрхүүд хүнсний хомсдолд орох, ядуурах, гэр бүлээ хүчирхийлэх явдал зөвхөн монгол биш дэлхийн олон оронд нэмэгдэж байна. Урлаг соёлынхон бидэнтэй нэгдээд айлуудад хүнсний бүтээгдэхүүн түгээж байгаа. Мөн Чехийн хүмүүнлэгийн байгууллагын дэмжлэгээр 24 цагийн цэцэрлэгт явдаг байсан 750 хүүхдийн ар гэрт эрүүл мэндийн болон хүнсний багц хүргэлээ. Улаан загалмайн дунд шатны хороодод байдаг оёдлын цехүүдэд амны хаалт оёж, тээврийн товчоодод өдөр, шөнөгүй ажиллаж байгаа хүмүүст тарааж, халуун цай, хоол өгдөг. Цаашдаа Хятадын Улаан загалмай, Олон улсын Улаан загалмайтай хамтраад COVID-19-ийн тест авахаар төлөвлөж байна. Бидний хэн нь ч өнөөдрийн байдлаар коронавирусийн тест өгөөгүй л явна. БНХАУ-д хоёрдугаар сард нөхцөл байдал хүнд байсан бол дөрөвдүгээр сард хэвийн горимдоо шилжиж байна. Гэвч шинж тэмдэггүй COVID-19 вирус тээгчид гарч ирж байгаа. Тиймээс бид ирэх тав, зургадугаар сард “Нарантуул” зах дээр эсвэл Баянхошуунд очоод санамсаргүй түүврийн аргаар тест явуулах юм. ӨМӨЗО-ны Улаан загалмай нийгэмлэгээс манайд сөрөг даралттай түргэний машин бэлэглэж байгаа. Энэ нь халдвартай хүн суухад ариутгалаа хийчихдэг, дараагийн хүнээ халдваргүй орчинд авах ухаалаг горимтой. Энэ машинд сайн дураараа коронавирусийн тест өгөх хүмүүсээ суулгаад шинжилгээ авах юм. Ингэснээр шинж тэмдэггүй коронавирус тээгчид байгаа эсэхийг илрүүлэхэд нэн тустай.

    -Олон улсын хүмүүнлэгийн байгууллагын хувьд харилцаа холбоо тогтоож, COVID-19-тэй тэмцэх ажилд хувь нэмрээ оруулахад тустай байх?

    -Коронавирустэй тэмцэх чиглэлээр бидэнд хийх ажил маш их байна. Үйл ажиллагаагаа төлөвлөж, хүмүүсээ бэлтгэсэн. Япон улс Олон улсын улаан загалмай холбоогоор дамжуулаад урьдчилан сэргийлэх чиглэлийн ажилд дэмжлэг үзүүлнэ гэдгээ илэрхийлсэн. Хараахан санхүүжилт нь орж ирээгүй ч ойрын хугацаанд шийднэ гэж найдаж байна. Цаашид бид коронавирусээс урьдчилан сэргийлэх, хоёрт дэгдэлтийг бууруулах чиглэлээр ажиллахаар Олон улсын улаан загалмайн холбооноос өдөр тутам зөвлөгөө авч бусад үндэстнүүдээс суралцаж байна. 

    -Хаваржилт эрс хүндэрч байгаа аймгуудад хүмүүнлэгийн тусламж үзүүлэхээр болсон байна. Энэ талаар мэдээлэл өгөөч?

    -Монголын Улаан Загалмай нийгэмлэгийн үндсэн үүрэг байгалийн гамшгаас урьдчилан сэргийлэхэд бэлэн байдлыг хангах, хариу арга хэмжээ авахад туслах явдал юм. Улаан загалмай нийгэмлэг энэ чиглэлээр Монгол Улсын Засгийн газар, Онцгой байдлын ерөнхий газартай хамтран ажиллаж ирсэн туршлагатай. Зуданд малаа алдаж байгаа малчдын амьжиргаа муудаж, эдийн засагт сөрөг нөлөө үзүүлдэг. Тийм учраас зудын эрсдэлийг хэрхэн даван туулах, малчдад хүмүүнлэгийн тусламж үзүүлэхэд Улаан загалмай гамшгийн хөтөлбөрийн хүрээнд гол анхаарлаа хандуулдаг. Олон жилийн туршлагаас харахад зуд болсны дараа малчдад тусламж үзүүлэхэд зарим талаар оройтсон байдаг. Тэгэхээр цаг уурын урьдчилсан мэдээнд суурилан зудын эрсдэлийг бууруулах, багасгах хөтөлбөрийг Олон Улсын Улаан Загалмайн холбоотой хамтран сүүлийн хоёр жил хэрэгжүүлж байна. Ус, цаг уур, орчны шинжилгээний газраас жил болгон зудын эрсдэлийн зураг гардаг. Хамгийн эхний зудын эрсдэлийн зургаар найман аймгийн 61 сумын 1000 малчин өрх зудад өртөх өндөр эрсдэлтэй байсан. Тиймээс урьдчилж дэмжлэг үзүүлэх хөтөлбөрийн хүрээнд 1000 өрх тус бүрт  240 мянган төгрөг, малын эрдэс тэжээлийн багц өглөө. Гэтэл үүний дараа эрсдэлийн үнэлгээгээ өөрчлөгдөж, зудтай болон зудархуу гэж үнэлэгдсэн. Ингээд Олон улсын Улаан Загалмай, Улаан хавирган сар нийгэмлэгүүдийн холбооны “Гамшгийн яаралтай тусламжийн сан”-гийн дэмжлэгтэй 1750 өрхөд мөнгөн дэмжлэг болон малын эрдэс тэжээлийн багц тусламжийг үзүүлэхээр ажиллаж байна. Энэ жил Завхан, Увс аймагт өвөлжилт хамгийн их хүндэрсэн. Зудын зураглалаар нийт 2750 өрхөд хүмүүнлэгийн тусламж үзүүлэхээр шийдээд ажил хэрэг болж байна.

    -Мөнгөн дүнгээр эдгээр дэмжлэг, туслалцааг тооцвол хэдий хэмжээний хөрөнгө болж байгаа вэ. Дэмжлэг, туслалцаа авах малчныг яаж тодорхойлдог вэ?

    -Нэг тэрбум гаруй төгрөгийн хүмүүнлэгийн тусламжийг зудад өртсөн, эмзэг бүлгийн 2750 малчинд хүргүүлж байна. НҮБ-ын суурин төлөөлөгч болон ОБЕГ-ын дарга, хошууч генерал Т.Бадрал нарын удирддаг улс орны хүмүүнлэгийн баг бий. Энэ баг өвөлжилт хүндэрсэн, гамшиг тохиолдож байгаа үед хэнд, хэрхэн туслах, ямар олон улсын байгууллага аль суманд хүрч ажиллах, үзүүлж буй тусламж дэмжлэг давхардахгүй байх зэрэг ажлыг зохион байгуулдаг зарчимтай. Малчдын нэрийг тухайн аймгийн Онцгой байдлын газар, Улаан загалмай нийгэмлэг шалгуурынхаа дагуу сонгодог. Тухайлбал, 200 хүрэхгүй толгой малтай, дөрвөөс олон хүүхэдтэй, өрх толгойлсон эрэгтэй, эмэгтэй, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдтэй гээд тодорхой шалгуурууд бий.

    -Малын гаралтай бүтээгдэхүүний үнэ нэмэгдэх хэрээр малчдын амьжиргаа сүүлийн жилүүдэд эрс сайжирсан. Тиймээс заавал малчдад туслах шаардлагатай юу гэсэн асуулт гарч байна?

    -Улаан загалмай малчдад туслах үйл ажиллагаанд илүү анхаарал тавьдагийн учир нь малчид амьжиргаагаа алдсанаар ядуурал нэмэгдэнэ. Улмаар хөдөө орон нутгаас хот руу чиглэсэн нүүдэл ихсэж, нийгэм, эдийн засагт сөрөг нөлөө ихтэй. Тийм учраас малчдыг дэмжиж, амьдрал ахуйд нь хувь нэмэр оруулж, зудын гамшгийг даван туулахад нь туслах бидний хамгийн гол анхаарах стратеги байдаг. 2009-2010 оныг хамарсан их хэмжээний зуд болоход Монгол Улс нэг сая малаа алдаж, олон малчин өрх амьжиргаагаа алдсанаас хойш хот руу шилжих хөдөлгөөн, ажилгүйдэл, ядуурал ихэссэн шүү дээ. НҮБ-ын улс орны хүмүүнлэгийн баг олон улсын ямар байгууллага хэдэн аймгийн хичнээн малчинд тусламж үзүүлсэн талаар дэлгэрэнгүй судалгаа гаргаж өгдөг учраас мэдээлэл давхацдаггүй. Тухайлбал, Завхан аймагт НҮБ-ын Хүүхдийн сангаас тусламж үзүүлсэн бол бид үүнийг давхцуулахгүй байх аргачлалд анхаардаг. Улс орны хүмүүнлэгийн багт манай Онцгой байдлын газраас тогтмол мэдээлэл хийдэг. Тухайлбал, “Засгийн газрын зүгээс 12 аймгийн 87 суманд өвөлжилт хүндэрч, 2000 малчин өрх отроор нүүж байна. Тэдэнд 2.5 тэрбум төгрөгтэй тэнцэх хэмжээний өвс тэжээл үнэгүй олголоо” гэсэн мэдээлэл авсан бол тухайн айлд хүмүүнлэгийн тусламж давхардуулж олгохгүй байх зарчимтай ажилладаг. Улаан загалмай төвийг сахих, биеэ даах, шударга энэрэнгүй байх зарчимтай учраас тусламж хүлээн авах малчин өрхийг сонгоход аймаг, сумын засаг дарга, тамгын газраас санал авдаггүй. Бид Онцгой байдлын газар хэлтэс, Улаан загалмай сайн дурынхны баг, үндэсний гамшигтай тэмцэх баг, аймагт байгаа дунд шатны хорооны гамшигтай тэмцэх баг гээд бэлтгэгдсэн хүмүүстэй. Тэднээр дамжуулж эмзэг байдлын судалгаа авдаг. Тийм учраас хүмүүнлэгийн үйл ажиллагааг эзнийг нь олж хүргэх ёстой гэдэг ёс зүйн хатуу дүрэмтэй ажиллаж байгаа.

    -Нийслэлийн захын гэр хорооллын иргэдийн амьжиргаа бас л хүнд байна. Тэр тусмаа шар усны үерийн аман дээр буусан, өрх толгойлсон, эрхэлсэн тодорхой ажилгүй хүмүүс их бий. Эдгээрт чиглэсэн ямар ажил зохион байгуулж байна вэ?

    -Бид зуны улиралд үерт гэр орон нь урсчихсан айл өрхүүдэд туслах, үерийн дараах хохирлыг барагдуулах чиглэлээр амьжиргаагаа алдсан иргэдэд бэлэн мөнгөний тусламж үзүүлэх ажлыг хийж байсан. Өвөлдөө голдуу малчдад туслах чиглэлээр ажилладаг. Энэ жил хаваржилт хүндхэн байна. Тийм учраас үер, түймрээс сэргийлэх чиглэлээр Улаан загалмай сайн дурынхнаар дамжуулсан сургалт, сурталчилгааны ажлыг хийж байна. Мөн COVID-19 вирус дэгдсэнээс хойш үйл ажиллагаагаа онлайнд чиглүүлж байгаа. Шуурхай бүх зүйлийг зайнаас амжуулах аргад суралцаж байна. Онцгой нөхцөл байдал, халдвартай бүсэд ажиллах сайн дурынхныг бэлтгэж байгаа. 2015 оноос хойш өвөлжилт, хавар жилт хүндэрсэн малчид, үерт өртсөн иргэдэд нийтдээ найман тэрбум төгрөгтэй тэнцэх хүмүүнлэгийн тусламж үзүүлсэн байна. 

    -Нийгмийн эрүүл мэндийг дэмжих тал дээр хэд хэдэн төсөл эхлүүлсэн байсан. “Бяцхан зүрх” төсөл цаашид үргэлжлэх үү. Энэхүү төсөлд хэчнээн хүүхэд хамрагдсан бэ?

    -2019 онд зудын эрсдэл харьцангуй бага байсан учраас бид нийгмийн эрүүл мэндийг дэмжих тал дээр түлхүү анхаарсан. 2017, 2018 онд Хятадын Улаан загалмайн нийгэмлэгтэй хамтраад зүрхний төрөлхийн гажигтай төрсөн хүүхдүүдэд мэс засал хийх ажлыг Бээжин хотын эмнэлгүүдэд, мөн Хөх хотын ардын эмнэлгүүдийн зүрхний тасагт эмчлүүлэх ажлуудыг хийсэн. Түүнчлэн 2019 онд “Энержи Ресурс” компани “Бяцхан зүрх” төслийг үргэлжлүүлэн санхүүжүүлсэн. COVID-19 вирус дэгдэхээс өмнө 24 хүүхэд зүрхний хагалгаа хийлгэж, эрүүл болоод эх орондоо амжиж ирсэн. Коронавирусийн дэгдэлт намжиж, хөл хорио тавигдсаны дараа зүрхний төрөлхийн гажигтай, эцэг эх нь төлбөрийн чадваргүй, боломж тааруу хүүхдүүдийг сонгож, зүрхний үнэ төлбөргүй мэс засал хийлгэх ажлаа үргэлжлүүлнэ. Мэс заслын зардлыг 2017, 2018 онд Хятадын тал хариуцсан бол 2019 онд “Энержи ресурс” компани санхүүжүүлж байна.

    -2017 оноос хойш гэхээр хэчнээн хүүхэд энэ төслийн үр шимийг хүртсэн бэ?

    -БНХАУ-ын Улаан загалмай нийгэмлэг, Улаан загалмайн сангийн санхүүжилтээр 98 хүүхэд эрүүл, саруул болсон. “Энержи ресурс” компанитай хамтраад 60 хүүхдэд зүрхний мэс заслыг хийхээр зорьж байгаа. Хятадын тал эмчилгээний зардлыг 50 хувь хөнгөлж байгаа. Тийм учраас эхний ээлжинд 40 хүүхдийн мэс заслыг “Энержи ресурс”-ийн зардлаар хийхээр төлөвлөсөн. Үүнээс 24 хүүхэд бүрэн эмчлэгдлээ. Одоо 16 хүүхэд хүлээж байна. Коронавирус намжсаны дараа үлдсэн хүүхдийг ӨМӨЗО-нд зүрхний хагалгаанд оруулахаар зэхэж байгаа. Эцэг эх нь манайхтай байнга холбоотой байдаг. Мөн БНХАУ, ӨМӨЗО-ны Улаан загалмайтай бид сүүлийн хоёр жил хамтарч бас нэг эрүүл мэндийн төслийг хэрэгжүүлсэн. Монгол орон жилийн турш агаарын хуурайшилттай учраас нүдний болор цайх өвчний тоо өндөр бүсэд ордог. Ялангуяа манай 50-55 нас болон түүнээс дээш настай ахмадуудын дунд, тэр дундаа хөдөө орон нутагт мал маллаж байгаа хүн амын дунд нүдний болор цайх өвчин элбэг тохиолдож байна. БНХАУ-ын Улаан загалмайн нийгэмлэгтэй хамтран нүдний болор цайх өвчинтэй тэмцэх, урьдчилан сэргийлэх ажлыг эхлүүлсэн. Ахмад настай хүн ертөнцийг харах чадвараа алдвал асаргаа сувилгаа, гэр бүлийн нэг гишүүн байнга тусалж, дэмжих шаардлагатай болдог. Тийм учраас хүмүүнлэгийн салбарт нүдний болор цайх өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх, үнэ төлбөргүй мэс ажилбар хийхэд Улаан загалмай хамтарч байгаа.

    -Нүдний болор цайх өвчтэй хүнийг ямар байдлаар сонгодог вэ?

    -Бид өнгөрсөн жилээс энэ ажлыг эхлүүлэхдээ Дорнод, Хэнтий, Сүхбаатарын ахмадуудыг ӨМӨЗО-ы Алтан эмээл гэдэг газарт Хөх хотоос ирсэн нүдний мэс заслын баг хийсэн. Дараа нь Өмнөговийнхон Бугат гэдэг газарт хийлгэсэн. Энэ мэтчилэн чиглэл чиглэлээр зохион байгуулсан. Нийт 851 хүнийг үзлэгт хамруулснаас 310 хүн Алтан-Эмээл, Халиут зэрэг газар болон Улаанбаатар хотод нүдний болор солих мэс засалд орсон. Цаашид Улаан загалмай нийгэмлэг жил болгон нүдний болор цайх өвчтэй ахмадуудад болор солих мэс заслыг хийлгэх ажлаа зохион байгуулна. Мэс заслын санхүүжилт одоогоор БНХАУ-ын талаас 100 хувь гарч байгаа. Гэхдээ манайд мэдээж хүлээн авах, эмнэлгээ бэлдэх бусад олон зардал гардаг. Манай улсад нүдний болор солих мэс засал 1.2 саяас 1.6 саяын өртөгтэй байдаг. Тэгэхээр дунджаар нэг хүнд сая гаруй төгрөгийн үнэтэй мэс заслыг төлбөргүй хийж өгч байна гэсэн үг.

    A

    Жижиг

    A

    Дунд

    A

    Том

    Лангуучин ба таксичин

     0 сэтгэгдэл
    • Монгол Улсын зах зээлийн багтаамж, хүн ардын хэрэгцээ, хэрэглээ, худалдан авах чадвар, барааны илүүдэл, мөнгөний ханш тэдэнд ердөө падгүй. Энд бичсэнийг бизнес гэх үү, улсын хөгжил гэх үү
    • Мөнгө орлого, хур хөрөнгө байхгүй ч хэнээс ч үл хамааран аз жаргалтай амьдарч байна. Давуу тал нь ердөө л тэр. Түүнийхээ төлөө мянга мянган Монголчууд "Эрх чөлөөт жолоочийн бизнес"-ээ эрхлэн байна

    Монголд хамгийн түгээмэл болчихсон хоёр мэргэжлийг би нэрлэж байна. Сайхан сэтгэлтэй монгол хүний тухай өгүүлэх гэж байгаа биш, цаагуураа улсаа хорлож буй үйл явдлыг нэрлэх гэж байна. Монгол хүнд хэзээ ч мөнгө байдаггүй. Үргэлж мөнгөний дутагдал, гачигдалтай. Төрд нь ч мөнгө байдаггүй, үргэлж л зардал хэмнэлт. Ерөнхий сайд нь албаа авахдаа “Мөнгө ол!” гэсэн ганцхан маш хатуу даалгавартай. Төр засаг нь мөнгө олох гэж махаа цайна, ертөнцөөр нэг гуйлга, зээл, тусламж, үнэгүй юмны эрэл. Мөнгө олчихтой зэрэг зарцуулах ухаанаа хэзээ ч олохгүй. Тиймдээ ч арван хэдэн Засгийн газрыг үдчихсэн, Засгийн газар нь ямагт булаатай тэсрэх бөмбөгөн дээр. Гучин жил ингэж явлаа. Боллоо юм биш үү? Яг энэ өнцгөөс хамгийн түгээмэл болчихсон хоёр мэргэжлийг би шүүмжлэх гэж байна. Эх орондоо юу бүтээж, ядаж өөртөө юу бүтээж байна вэ гэдэгт. Хотын төвд, хүн олонтой худалдааны төвд миний сайн танил нэг нөхөр лангуу түрээслээд лав 20 гаруй жилийг үдэж байна. Өмнөд хөршөөс элдэв жижиг сажиг юм авчирч лангуугаа дүүргээд зардаг. Ер нь заръя, заруулъя гэвэл юу ч авч тавихад бэлэн. Эхлээд мань хүн тэндээ байнга сууж ажилладаг байлаа. Насны эрхээр хөгшрөөд хүүгээ суулгадаг боллоо. Хүүгээ дагалдуулж сурган хэдэн жил хамт авлаа. Очих тоолонд л хоёулаа сууж байдагсан. Дараа нь өөрөө яваад хүүдээ лангуугаа үлдээжээ. Хүү нь дээд боловсролтой, диплом ромботой. Хуучны ойлголтоор, бас миний ойлголтоор бол лангууны ард сууж байх залуу биш санж. Гоё өндөр залуу, хэрдээ боловсролтой. Сургууль төгсгөөд лангуу бараадсан тул мэргэжил ба сурснаа мартсан байх. Одоо өөр ажлын ямар ч байранд лав тэнцэхгүй, бас гоонь. Гэр бүлээ зохиох хамаг цагаа лангууны ард өнгөрөөчихсөн. Гэр бүлийн “өмч” лангуунаас өөр тэр айлд гэрэл гэгээтэй, орлоготой ямар ч суваг байхгүй. Шалгаагаад үзтэл хүү нь ярьж байх юм аа. Орлого олно, баяжина, хөлжинө гэж байхгүй. Зарим өдөр ганц ч бараа зарагдахгүй. Түрээсээ л төлж байвал барав гэх нь тэр. Хайран сайхан залуу, хайран ч залуу нас. Нас нь дөч гараад явчихсан. Гэвч аав ээж нь захиж үлдээсэн тэр лангууг сахиж суухаас өөр арга байхгүй. Би тэр залууг харах тусам өр өвдөнө. Нүднийх нь гал мөд унтарчих вий. Лангуучны хувь заяаны түгээмэл дүр зураг нь энэ. Би Монгол Улсынхаа хэмжээнд жишээ болгож нэг лангуу ба лангуучин нэг залуугийн тухай өгүүлж байна шүү. Тэдэнд ердөө ганцхан аминч хүсэл бий. Лангуугаа алдчихалгүй манаж, ажлын байраа хадгалах. Монгол Улсын зах зээлийн багтаамж, хүн ардын хэрэгцээ, хэрэглээ, худалдан авах чадвар, барааны их илүүдэл, мөнгөний ханш тэдэнд ердөө падгүй. Ерөөсөө эх орны хөгжил дэвшил, улс төр, эдийн засаг ч падгүй. Лангуу нь л чухал. Амиа хичээсэн тун арчаагүй дүр зураг. Энд бичсэнийг бизнес гэх үү? Орлого гэх үү? Улсын хөгжил гэх үү? Үүнийг би УИХ-ын эрхэм гишүүдэд хандаж хэргээр тавьж байна. Үүнийг өөрчлөх хууль, сэтгэл Та нарт алга уу? Тэр залуугийн байдал, өмнөх эцэг эхийнх нь байдлыг ажваас давуу талууд байна аа байна. Хэнд ч захирагдахгүй, түрээсийн мөнгөнөөс өөр хэнд ч татвар төлөхгүй, ажлын цаг нар гэж байхгүй, нэгэн биеэ зовоохгүй, хувь төөргөөрөө, зоргоороо амьдарч байгаа монгол гэр бүл. Нүүдэлчдийн төрмөл зан чанар болох эрх чөлөөт байдал тэр айлд байна. Мөнгө орлого, хур хөрөнгө байхгүй ч хэнээс ч үл хамааран аз жаргалтай амьдарч байна. Давуу тал нь ердөө л тэр. Түүнийхээ төлөө хэдэн зуу, бүр мянга мянган монголчууд “эрх чөлөөт бизнес”-ээ эрхлэн байна. Лангуучдын тухайд ердөө ийм. Таксичны тухайд. Өглөө, өдөр хаана л бол хаана, “Машин авах уу?”, “Унаа авах уу?” гэсэн урилга, уриалга сонсдоно. “Нисэх яармаг”, “Нисэх яармаг”, “Зах”, “Зах” гээд хоолойгоо сөөтөл хашгиран зогсох идэр хүдэр залуус өвөл зунгүй тааралдана. Машины цонхоор цөхрөлийн нүд харагдана. Миний машинд суугаач өгөөч гэсэн цөхрөл. Хааяагүй. Бодит дүр зураг. Ажаад байвал нийслэл маань хувийн машинтнуудаар дүүрээд, илүүдэл хэсэг нь ингэж хашгиралдан зогсож байх шиг. Хоолойгоо сөөтөл хашгирч байтал ганц нэг үйлчлүүлэгч яваад очвол тэдний магнай тэнийгээд явж өгнө. Би саваагүй зангаараа асууж шалгаалаа. Мань хүн худлаа залж байна аа. Өдөртөө 50 мянга олдог, түүнээсээ бензинд өгөөд үлдсэн нь цэвэр орлого гэв. Үнэн л байх болтугай. Бас нэг хувийн таксичинтай хөөрөлдлөө. Орлого нойл, ямар ч гоё юм алга. Шатахууны үнэ нэмэгдсэн. Ноднин эхний нэг км-ийг 1000-аар яваад цаашаа км тутамд 800 төгрөг байсан, энэ жил 1500-аас эхлээд км тутам 1000 гэж байна. Гэвч хүн суухгүй, өдөржингөө дэмий зогсох, эсвэл дэмий явахаас цаашгүй. Оройдоо талхны мөнгөтэй харивал дээдийн заяа гэх нь тэр. Ер нь ашиггүй гэж ярилаа. Үгүй тэгээд ажлаа солиод өөр ажил хийгээч гээд хэлчих гэтэл өөрөө яриад унав аа. Ажил олдохгүй, олдлоо ч хөгшин энэ тэр гэж голоод гэж байна. Тэр нөхөр өөрөө таксичнаас өөр ажлын байранд өөрийгөө бэлтгээгүй гэдгээ хүлээн зөвшөөрөх янзгүй. Нийслэлийн Засаг даргын надад хэлснээр бол 20 мянган оюутан Улаанбаатарт хувийн таксичны ажил эрхэлдэг гэх. Нөгөө олон мянган хувийн машинтнуудаас гадна шүү дээ. Хөдөөнөөс нийслэл рүү орж ирээд нэг их сургуулийн бараа хардаг. Стипент гэж өгөхгүй. Тиймээс хувийн машинаар орлого ол гээд эцэг эх нь машин аваад өгчихөж. Давхиад байх нь тэр. Юун нөгөө хичээл сургууль. Дөрвөн жил өнгөрдөг. Дипломт ромбо бэлэн. Хувийн дээд сургууль бол мөнгийг нь аваад л төгсгөж байвал барав. Төлбөрөө хонь малаар хийдэг, “мянгат малчин” болчихсон хувийн дээдийн захирал ч байх шиг. Таксичны тухайд ердөө ийм. Монгол Улсын замын багтаамж, тээврийн хөгжил, машины илүүдэл, машины бохир утаа, үйлчлүүлэгч хэд бий зэрэг нь тэдэнд ердөө падгүй. Эх орны хөгжил дэвшил, улс төр, эдийн засаг бүр падгүй. Амиа хичээсэн тун арчаагүй дүр зураг. Харин давуу талууд бас байна аа. Хэнд ч захирагдахгүй, хэнд ч татвар төлөхгүй, ажлын цаг нар гэж байхгүй, хэний ч өмнө хариуцлага хүлээхгүй, биеэ зүдрээхгүй, хувь төөргөөрөө, зоргоороо явж, сууж, амарч байна. Нүүдэлчдийн төрмөл зан чанар болох эрх чөлөөт байдал хувийн машины жолооны ард байна. Мөнгө орлого, хур хөрөнгө байхгүй ч хэнээс ч үл хамааран аз жаргалтай амьдарч байна. Давуу тал нь ердөө л тэр. Түүнийхээ төлөө мянга мянган монголчууд “эрх чөлөөт жолоочийн бизнес”-ээ эрхлэн байна. Энд бичсэнийг бизнес гэх үү? Орлого гэх үү? Улсын хөгжил гэх үү? Лангуучид ба таксичдаас хэдэн тэрбум төгрөг улсын сан хөмрөгт хуримтлагддаг вэ? Үүнийг би УИХ-ын эрхэм гишүүдэд хандаж асууж байна. Намайг яг ингэж бичээд эхлэхтэй зэрэг “Монголын ард түмнийг ийм болгосон” ялтан гэмтнийг надаас нэхээд ирэх нь тэр. Ингээд нийтлэлч Баярхүү хэл амны бай болон хараалгаад байх нь тэр. Тамын тогооны эргүүлэг. Явж явж би буруутна. Гэмгүй, цайлган сэтгэлтэй, нэн хөдөлмөрч, бүтээлч монголчуудыг лангуучин, таксичин албадаж болгосон, 30 жил төр барьсан муу муухай улстөрчдийг өмгөөлөн хамгаалагч нь би болох нь тэр. Төр засгийн удирдлагууд маш муу ажилласан гэдгээс өөр шүүмж сонсох дургүй. Дахиад л өчгөө өгье. Мад суулгах асуулт. Энэ олон мянган лангуучин, таксичдыг яг албадаж ажлын тэр байранд нь шахаж оруулсан тохиолдол, тэгсэн эзэн холбогдогчийг нэрлээч? Хариулах хүн байна уу? Хэнд ч захирагдахгүй (эхний нэгдүгээр чин хүсэл нь!), бие тархиа огтоос зовоохгүй (хоёр дахь хүсэл нь!), хүний ланчиг дор дороо (гурав дахь хүсэл нь!) гэсэн монгол ухаан, монгол сэтгэхүй зах зээл, ардчилал, эрх чөлөөтэйгээ холилдоод явж байгаа нь энэ биш үү? Эрх чөлөөгөө эдлээд 30 жил болсны эцэст харахад ийм л нийтлэг дүр зураг бууж байна. Эх орондоо ямар ч бүтээл байхгүй хувиа хичээсэн бэртэгчингүүд. Ажлын насны монголчуудын 40 хүрэхгүй хувь нь ажил эрхэлдэг, хүн амын 30 орчим хувь нь байнга буюу зарим үед ядуурчихдаг. Тэдэнд улс орны хөгжил дэвшил огт падгүй. Ажлын насны идэвхтэй 200 мянган хүн ажилгүй ба ажил хийх сонирхолгүй. Тэглүүлчихнэ гэсэн сохор итгэлтэй түг түмэн ахмад нь тэтгэврийн зээлэнд дугаарлана. Ажил хийхгүй гэдсээ тэжээж аргалаад болоод байдаг. Aргалаад болоод байдаг учраас ажил хийж чадах шаардлага ч байхгүй. Нүүдэлчний амиа аргацаах, юмыг аргалах сэтгэлгээ. Ийм үхээнц нийгмийг улам буртаглуулахад лангуучид ба таксичдын “хувь нэмэр” ердөө энэ дээ.

    A

    Жижиг

    A

    Дунд

    A

    Том

    Дутуу төрөлтийн дараах түгшүүр

     0 сэтгэгдэл
    • Дутуу төрсөн нярай хүчилтөрөгчийн дутагдлаас болж тархинд цус харвадаг. Мөн харааны сохрол үүсдэг гээд хөгжлийн бэрхшээлтэй болох эрсдэл олон
    • Эрүүл мэндийн хөгжлийн төвөөс гаргасан статистикаас харахад манай улсын хэмжээнд 2019 онд нийт 4883 нярай дутуу төржээ. Тэдгээрийн 2955 нь Улаанбаатарт, 1928 нь орон нутагт бүртгэгдсэн байна
    • Дутуу төрсөн тохиолдолд ээжүүд хамгийн багадаа 14 хоног эмчлүүлж, даралтаа тогтворжуулах шаардлагатай. Үүний хажуугаар килограмм хүрэхгүй жинтэй төрсөн нярайг хүн болгох гэж эмч нар өдөр, шөнөгүй зүтгэнэ

    Жирэмсэн ээжүүдийн хамгийн том айдас нь дутуу төрчих вий гэсэн болгоомжлол. Өрх, дүүргийн хяналтын эмч ч зүрхний ямар нэг эмгэгтэй, хожуу насандаа төрж буй эмэгтэйчүүдийг аль болох сайн хянахыг хичээдэг. Гэвч эмч нарын санаснаар тэр бүр болохгүй зөвхөн ЭХЭМҮТ-д бүртгэлээр жилд 1000 гаруй дутуу төрөлт бүртгэгдэж байна. Дутуу төрсөн нярайн эндэгдэл гарах эрсдэл хамгийн өндөр байдаг. Энэ утгаараа нярайн эндэгдлийн ихэнх хувийг дутуу нярай эзэлдэг юм байна. "Нярай бүрийн эсэн мэнд амьдруулах зорилго тээж ажилладаг ч яаж ийгээд эндэгдэл гарчих гээд байх юм" хэмээн тус эмнэлгийн эмч шүүрс алдаж билээ. Дутуу төрөлт хамгийн хүнд бас эмзэг сэдэв учраас тэр бүр хүмүүс өнгийж харахыг хүсдэггүй. Эрүүл мэндийн хөгжлийн төвөөс гаргасан статистикаас харахад манай улсын хэмжээнд 2019 онд нийт 4883 нярай дутуу төржээ. Тэдгээрийн 2955 нь Улаанбаатарт, 1928 нь орон нутагт бүртгэгдсэн байна. Мөн улсын хэмжээнд нийт 272 амьгүй төрөлт бүртгэгдсэний 175 нь Улаанбаатарт, 97 нь орон нутагт бүртгэгджээ. ЭХЭМҮТ-ийн Дутуу тээлт судлалын тасаг бол ээжүүдийн сэтгэлийн хатыг шалгасан газар. Байсхийгээд л хэн нэг ээжийн дуугаа хураан, нулимсаа арчих үзэгдэл зүрх шимшрүүлнэ. Нярайн эрчимт эмчилгээний тасаг руу орох бүрт хүүхдийн ор хоосон харагдвал сэтгэл эмзэглэнэ. Ийм зовлон тохиох бүрт эмч нар аргадаж тайтгаруулаад байх цаг зав хомс. Асрагч нар нь өдөр бүр хүүхэд эсэн мэнд байгаасай гэж сэтгэлдээ залбирч суудгаа нуудаггүй. Дутуу төрсөн тохиолдолд ээжүүд хамгийн багадаа 14 хоног эмчлүүлж, даралтаа тогтворжуулах шаардлагатай. Үүний хажуугаар килограмм хүрэхгүй жинтэй төрсөн нярайг хүн болгох гэж эмч нар өдөр, шөнөгүй зүтгэнэ. Бага жинтэй төрсөн нярай хамгийн удаан эмчлүүлдэг хүүхдийн тоонд ордог. Тэд багадаа гурван сарын турш эмчилгээ хийлгэнэ. Үргэлж зүүгээр шивүүлсэн нярайн хувьд судас бол шүүрэн шанага боллоо л гэсэн үг. Зөвхөн судас гэмтээд зогсохгүй хүчилтөрөгчийн дутагдлаас болж тархинд цус харвадаг. Мөн харааны сохрол үүсдэг гээд хөгжлийн бэрхшээлтэй болох олон эрсдэл байдаг учраас удаан хугацааны эмчилгээ шаарддаг байна. Нөгөөтэйгүүр эдийн засгийн хувьд хамгийн их хохирол дагуулдаг аж. Дутуу төрсөн ээж, нярайг эмчлэхэд их мөнгө зарцуулдаг тухай ЭХЭМҮТ-ийн эмч нар хэлж байгаа юм. Иймээс эмэгтэйчүүд аль болох дутуу төрөхгүй байх шаардлагатай гэж ярьж байлаа. Дутуу төрөлтийн шалтгаан олон янз байдаг ч үүнээс сэргийлэх боломж бий. Манай улсад нэг үе эрүүл мэндийн урьдчилан сэргийлэлт алдагдсан, гэр бүлээ зөв төлөвлөж чаддаггүй зэрэг нь тодорхой хэмжээгээр нөлөөлдөг аж. Иймээс дунд сургуулийн эрүүл мэндийн боловсролын чанарыг сайжруулж, хүүхэд бүрт ойлгомжтой, үр дүнтэй мэдлэг олгох цаашлаад оюутан залууст ч гэсэн эцэг, эх болоход бэлтгэх эрүүл мэндийн мэдлэг, мэдээллийг шат дараатай өгч байх шаардлагатай эмч нар онцолж байгаа юм. Манай улсын хувьд сүүлийн хоёр жилд дутуу төрөлт харьцангуй буурчээ. Гэхдээ буурлаа гээд баярлах болоогүй. Цаашид бүрэн таслан зогсоох эрүүл мэндийн байгууллагын зорилго. Монгол Улсад 2010 оноос жирэмсний хугацааг 22 долоо хоног, ургийн жин 500 граммаас дээш байхыг дутуу төрөлтөд тооцож, ДЭМБ-ын удирдамжийн дагуу бүртгэж эхэлсэн байна. Тухайлбал, жирэмсний 22-37 долоо хоног хүртэлх хугацааг дутуу төрөлт гэнэ. Тэр дундаа хаврын улиралд дутуу төрөх үзэгдэл нэмэгддэг аж. Учир хуурайшилтаас үүдэн агаар дахь тоосонцрын хэмжээ эрс нэмэгддэг учраас дутуу төрөх эрсдэлтэй байдаг байна. Судалгаа сөхвөл Баянгол дүүргийн эхчүүдэд 1000 амьд төрөлтөд дутуу төрөлтийн эзлэх хувь 15.5 байжээ. Хаврын улиралд хүхрийн давхар исэл ба том ширхэгт тоосонцрын бохирдол нөлөөлснөөр ураг хэвийн хугацаанаас 12.1 долоо хоног ба 8.89 долоо хоногийн өмнө дутуу төрөх магадлалтай байдаг аж. Түүнчлэн амьгүй төрөлтөд ч агаарын тоосонцор нөлөөлж байна гэж судлаачид үзэж байгаа юм. Амьгүй төрөлтийг судлахад Сонгинохайрхан 24, Баянзүрх 23 тохиолдол бүртгэгдсэн байв. Хүхрийн давхар ислийн агууламж тээлтийн эхний, дунд, сүүлийн гурван сард 10 нэгжээр ихсэхэд ураг амьгүй болох эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг байна. Дутуу болон амьгүй төрөлтөд агаарын тоосонцор, хуурайшилт, ээжүүдийн архаг хууч эмгэг, гэр бүл төлөвлөлт, залуусын эрүүл мэндийн мэдлэг гээд олон хүчин зүйл нөлөөлж буй юм байна. 

    A

    Жижиг

    A

    Дунд

    A

    Том

    Архидалтыг аргамжих уран аргаа уралдуулаач, дарга нар аа

     0 сэтгэгдэл
    • “Олон нийт эсэргүүцэх тусам заавал барина” гэж ургаа мод тайрч, усан оргилуур барихаар шүд зуун зүтгэдэг шигээ “ахуйн архидалт, гэр бүлийн хүчирхийллийг заавал бууруулна” гэж зорих хотын дарга хэрэгтэй байна


    Дэлхий даяар шинэ төрлийн коронавирусээр Улаанбаатарын нийт иргэнтэй тэнцэх хэмжээний хүн халдварлаж, цаашдаа ч дэгдэлт нэмэгдсээр байх төлөвтэй. COVID-19-ийн тархалтыг намжаах гол оролдлого нь хөл хорио тогтоож, олон нийтийн үйлчилгээний газруудыг хаах явдал гэдэгтэй улс орнууд эвлэрээд байна.
    Энэ нь вирусийн тархалтыг барьж болох ч ахуйн архидалт, гэр бүлийн хүчирхийлэл зэрэг сөрөг үр дагаврыг гааруулж, улсын хөгжил, соёл иргэншлийг үл хамааран эрс нэмэгдсээр байгаа нь харамсалтай. Германы хотуудын хогийн цэгээс их хэмжээний согтууруулах ундааны шил ачдаг болсон бол БНХАУ үнэмлэхүй өссөн архидалтыг хязгаарлах журам гаргахаар зэхэж байна. ОХУ-д хөл хорионоос хойш архины борлуулалт 148 хувиар өсөж, архи худалдаалах хугацаа болон байршилд хязгаарлалт тавиад байна. Тэр ч бүү хэл согтууруулах ундаа хориглодог лалын шашинт Иран улсад хүртэл коронавирусийн халдвараас сэргийлэх нэрийдлээр спиртийн төрлийн бодист 600 гаруй хүн хордож, амь насаа алдав. Азийн улсуудад хөл хорионд удсан хүмүүс гэр бүлээ цуцлуулах нь өмнөх жилүүдтэй харьцуулшгүй өсөж, Хятадын зарим мужид өдөрт 10 гэр бүл цуцлах хязгаар хүртэл тавьж үзэж байна. Францад гэр бүлийн хүчирхийлэл 39 хувиар нэмэгдсэн бол Монгол Улсад өнгөрсөн гуравдугаар сард энэ төрлийн зөрчлийн тоо 61.6 хувиар өслөө. Ажилгүйдэл, ядуурал ихсэхэд архины борлуулалт өсдөг нийгмийн гажуудал энэ удаад тойрсонгүй. Жижиг аж ахуйн нэгжүүд дунджаар ажилчдын 60 хувиа цомхтгож, ажилгүй болсон иргэд амьжиргаа залгуулах гэж зүдэрч байна. Бага, дунд орлоготой, эмзэг бүлгийн өрхүүдэд архидалт түгээмэл байдаг гэх ойлголт хальж, орон сууцны хорооллуудад амар тайван хонох нь бараг үгүй болов. Нэг айл гэртээ архидахад нийт байраараа цурам хийлгүй үүр цайлгах дүр зураг үргэлжилж, гэр хорооллын гудамжинд хөлчүү эрс маргалдан, эмэгтэйчүүд, хүүхдүүд уйлалдах чимээ тасрахаа болив. Ганцхан сард гэр бүлийн хүчирхийлэл 3000-ыг давлаа. 

    Зарим аймаг архи, согтууруулах ундаа худалдаалахыг тодорхой хугацаагаар хориглож, нийслэлд “найман нэрийн” дэлгүүрийг 22:00 цагт хаах шийдвэр гаргалаа. Гэсэн ч ахуйн архидалт багассангүй. Шөнийн цагаар “шаг”-ийн архи зардаг газрууд олширч, чанар муутай, хуурамч сархад “мэндэлсээр”, архины хордлогод орогсдын тоо өсөв. Энэ талаар Нийслэлийн Цагдаагийн газрын дэд дарга, хурандаа И.Баттөгс “Гарч буй зөрчлийн дийлэнх нь гар дээрээс архи, согтууруулах ун даа худалдаалах, мөн гэр орондоо олноор цугларах зэргээр ахуйн хүрээнд архидан согтуурах зөрчил байна. Мөн энэ хорио цээрийн хугацаанд архины хордлогод орсон иргэдийн тоо эрс нэмэгдсэн” гэж мэдээлсэн. Тулгамдсан асуудлыг шийдвэрлэх гарц олохдоо хойрго эрх баригчдын хэрэгжүүлэх шийдвэрүүд байгаа онохгүй байгаа нь дээрх үзүүлэлтээс харагдана. “Олон нийт эсэргүүцэх тусам заавал барина” гэж ургаа мод тайрч, усан оргилуур барихаар шүд зуун зүтгэдэг шигээ “ахуйн архидалт, гэр бүлийн хүчирхийллийг заавал бууруулна” гэж зорих дарга хэрэгтэй байна. Мөн сонгуулиас өмнө амжиж төсвийн хөрөнгөөс завшихын тулд зургаан сарын дотор 300 өрхтэй суманд соёлын ордон барих, дүүргүүдэд тоглоомын талбай тохижуулах, орон сууцны хана зузаалах мэт ажлуудаа түргэн шуурхай, зохион байгуулалтын өндөр түвшинд хэрэгжүүлж байгаа шигээ архидалтыг бууруулж, иргэдээ амар тайван амьдрахад нөлөөлөхүйц уран арга олж болмоор санагдана. Хамаагүй, тэр дарга нарт согтууруулах ундаа борлуулах эрхийг нь өгчихвөл хорионы үед уян хатан зохицуулалт хийгээд байж чадах л уран ухаантай санагдана. 00:00 цагаас хойш согтууруулах ундаа худалдахыг хориглодог ч олны ярьдгаар цагдаагийн хурандаа нарын бизнес болж олон жилийн турш оршин тогтносоор ирсэн шөнийн дэлгүүрүүд, мөн “шаг”-ийн цэг ажилласаар, тэд гэмт хэрэг, зөрчлийг гааруулахгүй хяналтаа тогтоосоор ирсэн жишиг энд туршлага болж мэдэх юм. 

    Зуун жилийн тэртээ АНУ-д архийг бүрэн хориглож үзсэн. Үр дүнд нь согтууруулах ундааны борлуулалт нууц байдалд шилжиж, хуурамч архинд хордож нас барагсад олширч, архидалт хэд дахин өсөн, хяналтаас бүрэн алдагдсан. Хатуу аргаар тэмцэж болдоггүйг хөгжингүй орнуудын жишээ бэлхнээ харуулж байна. Манайд ч мөн “Азийн чоно” архины хордлогоор олон хүн амь насаа алдахад согтууруулах ундааны худалдааг бүр мөсөн хориглож, хорио тавигдсаны дараа архины борлуулалт хоёр дахин өсөж байв. Улсын онцгой комиссоос тавьсан хорио үргэлжлэх хугацаанд архи, согтууруулах ундаа зарахыг бүрэн хориглосон Өвөрхангай, Дархан Уул зэрэг аймагт хуурамч архины бизнес цэцэглэж эхэлсэн талаар иргэд нь ярьж байна. Мөн 18:00 цагаар хязгаар тавьсан Булган аймагт өдрийн цагаар согтуу хүмүүс үзэгдэх нь ихсэж, нөөцөлж авах болжээ. Зарим хөгжингүй оронд алкаголийн хэмжээ 12-оос доош буюу шар айраг, зарим жимсний дарсаас бусад “хатуу” архины худалдааг тодорхой өдрүүдэд хязгаарладаг. Согтууруулах ундаа огт зардаггүй өдөр гэж байхгүй тул хориулж цагдуулсан сэтгэлгээ үүсэхгүй, иргэд архи хэтрүүлэн хэрэглэх явдал гардаггүй аж. Мөн иргэдэд архины хор хөнөөл, хүчирхийлэл, гэмт хэргийн талаар ухуулга сурталчилгаа хийж, өртөх магадлалтай зорилтот бүлэгт хандсан ажлуудыг үе шаттай хэрэгжүүлсээр ирсэн. Ингэснээр иргэдийн хэрэглээ ухаажиж, градус өндөртэй согтууруулах ундааны борлуулалт буурсан аж. Харин манайд архины борлуулалт дангаараа 800-аад тэрбум төгрөгт хүрч, арван жилийн өмнөхөөс тав дахин ихэссэн “сайн мэдээтэй”. Иймэрхүү уян хатан хориг тавьснаар үндэсний үйлдвэрлэгчдээ боомилсон хэрэг биш, согтууруулах ундааны соёлтой хэрэглээг нэвтрүүлэх боломж гэдгийг салбарынхан судалж хэрэгжүүлээсэй.