A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/247/

Тавантолгой цахилгаан станц төслийн түгжээ нь Rio Tinto

Тавантолгой цахилгаан станц төслийн түгжээ нь Rio Tinto

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/247/

Монголын эдийн засгийн ойрын болон дунд хугацааны хөгжлийн төлөв байдлыг тодорхойлох мега төслүүдийн томоохон нь өмнийн говьд хэрэгжиж байгаа. Эдгээр төслийн түүчээ нь Оюутолгой, Тавантолгой. Экспортын болон төсвийн орлого бүрдүүлэхэд өмнөд бүсийн үүрэг, оролцоо энэ хэрээр нэмэгдсэн. Тэгвэл өмнөд бүс нутагт эрчим хүчний найдвартай эх үүсвэр өнөөг хүртэл үгүйлэгдэж байна. Цаашдаа ч хүлээгдэж байгаа төслүүд өмнөд бүсэд олон. Төсөл болгон эрчим хүчээр тэжээгдэнэ. Эдийн засгийн ач холбогдлоо дагаад төмөр зам, эрчим хүч, баяжуулах үйлдвэр яах аргагүй уурхайн бүсэд байх ёстой дэд бүтэц. Энэ гурав байснаар олборлох түүхий эдээ бид нэмүү өртөг шингээж, бага зардлаар тээвэрлэх боломжтой. Тэрчлэн дэлхийн зах зээлийн үнээр бүтээгдэхүүнээ борлуулна гэсэн үг. Цахилгаан станцгүйгээр уул уурхайн ордын өгөөжөө өөдрөг төсөөлөхөд бэрх. Засгийн газар хоёр сарын өмнө “Оюутолгой” компанитай байгуулсан “Өмнөд бүсийн эрчим хүчний салбарт хамтран ажиллах гэрээ”-г цуцалж, дөрвөн жилийн хугацаанд эрчим хүчээ дотоодын эх үүсвэрээс худалдан авах шаардлагыг тавьсан. Энэ бол 2009 онд байгуулсан “Оюутолгой” төслийн Хөрөнгө оруулалтын гэрээнд тусгагдсан заалт. Үүнийг мөрдөх даалгавар өгснөөр “Оюутолгой” эрчим хүчний эх үүсвэрийн эрэлд одоо л гарч байна. Угтаа “Өмнөд бүсийн эрчим хүчний салбарт хамтран ажиллах гэрээ”-ний хүрээнд Тавантолгой цахилгаан станцын төсөлд “Оюутолгой” 2015 он гэхэд баталгаа гаргах байсан. Гэвч “Оюутолгой” төслийг Монголын Засгийн газартай хамтран хэрэгжүүлж буй Rio Tinto энэхүү төсөлд баталгаа гаргалгүй сунжирсаар өдийг хүргэсэн билээ. Өнөөдөр уг төслийн “түгжээ”-г эргэн харвал, Монгол Улсын Засгийн газар бус “Оюутолгой” болохоор байгаа юм. Ил уурхай үйл ажиллагаа явуулж, анхны баяжмалаа “Оюутолгой” экспортолсон 2013 оноос хойш БНХАУ-аас жилд 130-140 сая ам.долларын эрчим хүч худалдан авч байна. Гүний уурхайн олборлолт 2021 оноос эхэлнэ. Тэр үед жилд бараг 200 орчим сая ам.долларын эрчим хүч хэрэглэх тооцоо бий. Тавантолгойн цахилгаан станц үүнээс өмнө ашиглалтад орж, эрчим хүчээ өгөх боломж байсан. Харамсалтай нь, Rio Tinto группийн алгуурлал уг төсөл хэрэгжихгүй байхад гол саад тээг боллоо. Харин “Өмнөд бүсийн эрчим хүчний салбарт хамтран ажиллах гэрээ” эрх зүйн чадамжгүй болсноор Монголын тал “Оюутолгой”-д шахалт үзүүлэх давуу эрхтэй болж, Хөрөнгө оруулалтын гэрээний заалт хэрэгжих нөхцөл бүрдсэн. 2014 онд байгуулсан дээрх гэрээг хүчингүй болгосноор Тавантолгой цахилгаан станцын төсөл хэвээр үргэлжлэх, эсэх нь эргэлзээтэй болж, шинэ хувилбар яригдаж эхэлсэн. Үүнээс хамгийн бодитой нь, Засгийн газар нэг тэрбум ам.долларын өртгөөр өндийх цахилгаан станцыг “Оюутолгой” компанид нэг мөсөн даатгаж, төслийн ТЭЗҮ-д задаргаа орох. Ингэснээр өмнөд бүсийн эрчим хүчний системд голлох үүрэг гүйцэтгэх 450 МВт- ын хүчин чадалтай станцын ашиглалтад орох хугацаа хойшилсон ч хэрэгжинэ гэсэн үг. Тэрчлэн станцын хүчин чадал болон хөрөнгө оруулалтын дүн ч энэ байдлаар өөрчлөгдөж мэдэхээр байна.
Хэрэв “Өмнөд бүсийн эрчим хүчний салбарт хамтран ажиллах гэрээ”-гээр манайх замнасан бол Тавантолгойн цахилгаан станц 2022 он гэхэд ашиглалтад орох нь эргэлзээтэй. Учир нь энэхүү гэрээнд хэзээ цахилгаан станцтай болох хугацааг нарийн тодорхой заагаагүй нь Rio Tinto групп хугацаа алдах сул талыг олгосон. Тавантолгой цахилгаан станцын төслийн нэгж Rio Tinto баталгаа гаргачихвал төсөл хөдлөхөд бэлэн байна гэж сүүлийн гурван жилийн турш ярьж байна. Гэвч тус групп дотоодын эрчим хүчний төсөлд баталгаа гаргах бус өмнөд хөршөөс эрчим хүчээ авахаа илүүд үзсээр 2018 онтой золгосон юм.
Одоо нөхцөл өөрчлөгдөж, урьдын тооцоо, судалгааг дахин хийхээс аргагүй болсон тул цахилгаан станц ойрын хугацаанд бүтэх ажил биш болчихоод байна. “Оюутолгой”-н зүгээс дөрвөн жилийн дотор хэрэгжүүлэх боломжтой эрчим хүчний эх үүсвэрийн эрэлд өөрсдөө гарч, уурхай дээрээ цахилгаан станц барих хувилбар судлахаа хэдийнэ мэдэгдсэн. Тус компани өөрийн эзэмшлийн станцтай болсноор Тавантолгойн цахилгаан станц гол хэрэглэгчээ алдана гэсэн үг. Ийм байдал үүсвэл олон жилийн турш үргэлжилсэн эрчим хүчний мега төсөлд цэг тавихад хүрнэ. “Оюутолгой” компани цахилгаан станцын бэлтгэл ажлын хүрээнд шаардлагатай зөвшөөрлүүдийг авах ажлаа эхлүүлж, Эрчим хүчний яаманд хандахаа илэрхийлсэн. Тэдний хэлж буйгаар өөрсдийн уурхайн дэргэд цахилгаан станц байгуулбал энэ нь манай улсын хувьд төдийлэн ашигтай хувилбар биш. Нөгөө талаасаа өөрийн эзэмшлийн цахилгаан станц барих зардал гүний уурхайн хөрөнгө оруулалтын төлөвлөгөөнд багтаагүй тул хаанаас мөнгө хэрхэн босгохоо эхэлж судална. Энэ нь “Оюутолгой” төслийн хөрөнгө оруулалтын өртгийг нийтэд нь нэмэгдүүлэх төдийгүй хувь эзэмшигчдийн хүртэх ногдол ашиг хүлээх хугацааг хойшлуулж, өр зээлийг нэмэгдүүлэх сул талтай. Гүний уурхайн хөрөнгө оруулалт 5.3 тэрбум ам.доллараар хэмжигдэж байгаа. Тэгвэл цахилгаан станцын өртгийг нэг тэрбумаар тооцсоноор даруй 6.3 тэрбум ам.доллар болж, өсөхөөр байна. Засгийн газрын хувьд “Оюутолгой”- г Хөрөнгө оруулалтын гэрээгээр дамжуулан шахаж буй. Ийм боломжийг “Өмнөд бүсийн Эрчим хүчний салбарт хамтран ажиллах гэрээ”-г цуцалснаар олж авсныг дээр дурдсан. Хэрэв цахилгаан станцаа дөрвөн жилийн хугацаанд барьж чадахгүй бол 2009 онд байгуулсан үндсэн гэрээг эргэж харахаа хүртэл салбарын сайд хатуухан мэдэгдсэн удаатай. Засгийн газрын хувьд хугацааны хязгаар тавиагүй гэрээг цуцалсан нь нөгөө талдаа Rio Tinto яаравчлахад хүргэсэн юм. Тавантолгой цахилгаан станцын төсөл ашигтай байх гол баталгаа нь “Оюутолгой”.

• “Оюутолгой” дотоодын эрчим хүчний төсөлд баталгаа гаргах бус өмнөд хөршөөс эрчим хүчээ авахаа илүүд үзсээр 2018 онтой золгосон юм.
• Өмнөд бүс нутагт эрчим хүчний найдвартай эх үүсвэр өнөөг хүртэл үгүйлэгдэж байна.
• “Оюутолгой” компанид дөрвөн жилийн хугацаанд эрчим хүчээ дотоодын эх үүсвэрээс худалдан авах шаардлага тавьсан.


Гэвч “Өмнөд бүсийн эрчим хүчний салбарт хамтран ажиллах гэрээ” хүчингүй болсноор Тавантолгойн цахилгаан станцад “Оюутолгой” баталгаа гаргах, эсэх нь бүрхэг болсон. Эндээс л Засгийн газар болон “Оюутолгой”-н өгч буй мэдээлэл хоорондоо зөрж эхэлсэн юм. Хөрөнгө оруулалтын гэрээний 7.3-т зааснаар “Оюутолгой” компани өөрийн эрчим хүчний нийт хэрэгцээг зөвхөн дотоодын эх үүсвэрээр хангах ёстой. Rio Tinto групп 2009 оны Хөрөнгө оруулалтын гэрээг түшиглэн Тавантолгойн цахилгаан станцын төсөлд баталгаа гаргаж өгвөл Тавантолгойн цахилгаан станц 2022 он гэхэд сүндэрлэх боломж бий. Rio Tinto төсөлд баталгаа гаргасан нөхцөлд Тавантолгой цахилгаан станц хөрөнгө оруулагчдын анхаарал татах магадлал илүү өндөр. Уг станц өмнөд бүсийн уурхай болон үйлдвэр, сууринг эрчим хүчээр хангах стратегийн ач холбогдолтойг нийтлэлийнхээ эхэнд дурдсан. Хөрөнгө оруулалтын гэрээгээр хүлээсэн үүргээ Rio Tinto “Өмнөд бүсийн эрчим хүчний салбарт хамтран ажиллах гэрээ”- гээр үгүйсгэх бус биелүүлбэл Тавантолгой цахилгаан станц бодит ажил болох юм. “Өмнөд бүсийн эрчим хүчний салбарт хамтран ажиллах гэрээ” болон Хөрөнгө оруулалтын гэрээний заалт хоорондоо зөрчилдөх тохиолдол байсан. Харин одоо Хөрөнгө оруулалтын гэрээгээр бүх зүйл шийдэгдэх учиртай. Тавантолгой цахилгаан станцын төслийн хувьд багагүй ажил урагшилсан. Төслийн хөрөнгө оруулагчаар тодорсон Японы “Марубени” болон дотоодын аж ахуйн нэгж болох “Эм-Си- Эс Энержи” уг төслийн Хөрөнгө оруулалтын гэрээг 2016 онд үзэглэсэн.

Уг гэрээ тодорхой бус байсан олон зүйлийг цэгцэнд оруулж, томоохон хэлэлцээрийн эхлэл тавьсан юм. Гэвч эдгээр ажил төслийн хамт нурахгүй байх баталгаа нь “Оюутолгой” болж байна. Тавантолгойн цахилгаан станцын “түгжээ” нь болж ирсэн Rio Tinto өнөөдөр нэг тэрбум ам.долларын өртөгтэй төслийг дэмжих нь илүү цаг хугацаа хэмнэхээр харагдаж байгаа. Хэрэв шинэ төсөл эхлүүлнэ гэвэл тоолуур нь гүйж эхэлсэн дөрвөн жил богинохон хугацаа. Үүнд амжлаа ч гэсэн Монголд ашигтай байх, эсэх нь улам эргэлзээ төрүүлж байна. Харин ТЭЗҮ нь бэлэн болсон, хөрөнгө оруулагч нь хэдийнэ тодорсон Тавантолгой цахилгаан станц төслийг өөд татах нь илүү ашигтай хувилбар биш гэж үү.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Өрсөлдөх чадвар сайтай аймгуудад орон сууцны худалдан авалт өндөр байна

  • 2012-2019 онд нэрлэсэн дүнгээр аймгуудын ДНБ-ий нийт хэмжээ 2.5 дахин нэмэгджээ
  • Орон сууцны борлуулалт Дорноговь, Орхон, Дорнод, Дархан-Уул аймагт хамгийн өндөр байна

Эдийн засгийн бодлого, өрсөлдөх чадварын судалгааны төвөөс найм дахь жилдээ аймгуудын өрсөлдөх чадварыг эрэмбэлж, олон нийтэд зарласан. Хамгийн сүүлд гаргасан 2019 оны ээлжит тайлангаар аймгуудыг Орхон, Өмнөговь, Дорноговь нийт оноогоороо тэргүүлж байна. “Эхний байруудыг эзэлсэн гурван аймаг дотроос өнгөрсөн онд Дорноговь хамгийн их эерэг өөрчлөлт гаргаж, өрсөлдөх чадварын үзүүлэлтээ 10 оноогоор нэмэгдүүлж чадсан“ хэмээн дээрх судалгааны төвийн удирдах зөвлөлийн дарга П.Цагаан онцолсон юм. Ийм оноо авахад бизнесийн үр ашиг, дэд бүтцийн үзүүлэлт голлон нөлөөлжээ. Тодруулбал, худалдааны салбарын борлуулалт нэмэгдсэн, чанаргүй зээлийн үлдэгдэл буурсан төдийгүй түгээлтийн сүлжээ сайжирч, тохижилтын ажлууд нэмэгдсэн байна. Мөн гэмт хэргийн гаралт буурчээ. Үүнээс гадна Монголын ипотекийн корпорацийн мэдээлснээр, орон сууцны худалдан авалтаар орон нутагт Дорноговь, Орхон, Дорнод, Дархан-Уул аймагт хамгийн өндөр байна. Эдгээр аймгууд өрсөлдөх чадварын оноогоор улсын хэмжээнд тэргүүлж байгаа юм. Судалгаанаас харахад, аймгуудын өрсөлдөх чадварын дундаж оноо жилээс жилд өсөх хандлагатай байна. Өөрөөр хэлбэл, өрсөлдөөн улам ширүүсэх болжээ. Эдийн засгийн тамир тэнхээ, засаглалын болон, бизнесийн үр ашиг, дэд бүтэц гэсэн үндсэн дөрвөн үзүүлэлтээр аймгуудын өрсөлдөх чадварыг хэмждэг. 2012-2019 онд нэрлэсэн дүнгээр аймгуудын ДНБ-ий нийт хэмжээ 2.5 дахин нэмэгдсэн байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Үсрэнгүй баяжиж буй тэрбумтнууд буюу гахай үржүүлэгчид

  • Тэрбээр Bloomberg-ээс гаргадаг дэлхийн тэргүүн баян 500 эрхмийн жагсаалт дорторх хамгийн шуурхай баяжсан тэрбумтнаар тодроод байна
  • Хятадын Наньнин дахь бөөний худалдааны захад борлуулахаар авчирсан гахайнууд

Хэрэглэгчдэд дарамттай гахайн махны хямрал БНХАУ-ын инфляцыг өнгөрсөн сард үнэмлэхүй өсгөсөн ч хүнд бэрх цаг үеэс харин ч хожоо гаргасан захирлууд бий. Ийм захирлын нэг нь Чин Инлин. Muyuan Foodstuff Co-гийн захирал тэрбээр компанийнх нь зах зээлийн үнэлгээ дөрөв дахин өсөж, 8.6 тэрбум ам.доллар хүрэхийг энэ жил үзэх хувьтай байжээ. Тэрбээр Bloomberg-ээс гаргадаг дэлхийн тэргүүн баян 500 эрхмийн жагсаалт доторх хамгийн шуурхай баяжсан тэрбумтнаар тодроод байна.Хятадын Худалдааны яамны статистикаар, тус улсад энэ онд гахайн махны үнэ хоёр дахин өсжээ. Африк гахайн шүлхий өвчнөөр олон сая гахай хорогдсон нь тус улсад инфляц сүүлийн долоон жилийн үнэмлэхүй түвшинд өсөхөд хүргэсэн юм. Muyuan-ы орлого энэ оны гуравдугаар улиралд жилийн өмнөх үеэс 260 хувь нэмэгдсэн нь үндсэндээ гахайн махны үнийн өсөлтөөс шалтгаалжээ. Fitch Ratings-ын судалгаанаас үзвэл мөн хугацаанд алдагдлаа нөхөж дийлэхээ байсан жи жиг фермүүд зах зээлээс шахагдаж, Muyuan зэрэг том үйлдвэрлэгчид зах зээлд байр сууриа бэхжүүллээ. “Гахайнх нь тоо толгой хорогдсон компаниудад л маш хүнд үе. Бусдынх нь хувьд орлого эрс өссөн сайхан цаг” хэмээн Fitch Ratings-ын шинжээч Ли Чэнь тайлбарлав. Хямралыг мөнгө болгосон хүн ганц Чин ч биш. Гахайн махны үйлдвэрлэлээр дэлхийд тэргүүлдэг, Хонконгийн хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй WH Group, гахай үржүүлэгч, малын тэжээл үйлдвэрлэгч New Hope Group ч асар их орлого олсон. New Hope-ын захирал Лю Юнхаогийн хөрөнгө өдгөө 11 тэрбум ам.доллараар хэмжигдэж байгаа нь 2018 оны сүүл үеийнхээс хоёр дахин нэмэгдсэн хэрэг юм. Чин Инлиний хөрөнгө Muyuan-ы хувьцааны 60 хувь болдог. Анх 22 толгой гахайтай эхэлсэн түүний бизнес өдгөө жилдээ таван сая толгой нядалдаг аварга аж ахуй болон өргөжөөд байна. Muyuan компани тээврийн машинуудыг бүрэн халдваргүйжүүлж, гахайн тэжээлийг халааж ариутган, Африк гахайн шүлхий тархахаас сэргийлэн фермийн агаарыг байнга сэлгэдгийг Чин захирал South China Morning Post сонинд гуравдугаар сард ярилцлага өгөхдөө тайлбарласан юм.







A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Б.Соёлтуяа: Мэдлэгт суурьтай малчин бизнесмэн бий болгох нь бидний зорилго

  • Малчдын орлогын гол эх үүсвэр болсон махыг хямдхан байх ёстой гэсэн улс төрийн тоглолт хийдэг байж болох уу

Малчдын орлогыг нэмэгдүүлж, тэднийг “малчин бизнесмэн” болгох чиглэлээр ажиллаж буй “Чинээлэг Малчин Бойжуулах Төв” ТББ-ын зохицуулагч Б.Соёлтуяатай ярилцлаа.

-Саяхан болсон хэвлэлийн хурлын үеэр таныг малчдад чиглэсэн үндэсний хэмжээний хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх төслийн арын албыг хариуцаж байгааг мэдлээ. 

-Тийм ээ. Арын алба хариуцсан хэвээрээ шүү. 

-Зохион байгуулах, олон нийтэд хүргэх ажилд та их туршлагатай хүн шүү дээ. 

-Баярлалаа. Арын алба бол арын алба байдаг. Хэн тайзан дээр гарах нь бус хариуцсан ажил бүхэлдээ ойлгомжтой хүнд хүрэх нь чухал. “Чинээлэг малчин” хөтөлбөрийн баг мэргэжлийн, туршлагатай, асуудлаа мэддэг. Сүүлийн таван жил тасралтгүй судалгаа шинжилгээний ажлаа хийлээ. Ийм сайн санаачилга, том ажлын нэг хэсэг байж хүч өгөх нь мэдээж сайхан.

-Энэ жил өнтэй сайхан урт намар боллоо. Бүх хүн ийм бодлоор аажуу тайван байхад яагаад гэнэт хэвлэлийн бага хурал зарлан “Өвөлжилт хүндэрлээ” гээд эхлэв ээ? 

-Дундговь, Өвөрхангай аймгуудад аль хэдийн отор нүүдэл эхэлчихсэн. Ес эхлээгүй байна. Бэлчээрийн даац гээд малчдын маань хувьд өвөлжилт хүндхэн л байгаа. Ер нь өвөлжилт гэхээр дан ганц агаарын хэм, салхи шуурганы хурд, цасны зузааныг хэлэхгүй. Би сая хэллээ,малын бэлчээрийн даац хэтэрсэн, малчдын өрхийн орлого эрс хумигдсан. Малчид өөрсдөө байдал хүнд байгаагаа мэдээд цаг хүндрэхээс өмнө хэдэн малаа борлуулж, мөнгөтэй болж, шаардлагатай тэжээл, ахуй амьдралдаа хэрэгцээт зүйлсээ бэлдэж авъя гэсэн. Гэтэл Засгийн газар нь махны экспорт, бэлтгэлд хориг тавиад, квот буюу дээд хязгаар тогтоочихсон. 

-Сая буцаад гаргаж эхэлнэ гэж мэдээлсэн шүү дээ.

-Тэгэх ёстой. Нөхцөл байдал шаардаж байна. Дулаан байхад энэ ажил саадгүй явж байсан бол малчид арай бага эрсдэл үүрэх байлаа. Малчдынхаа эдийн засгийн эрх чөлөөг боогдуулсан шийдвэрийг энэ Засгийн газар гаргалаа шүү дээ. 

-Малчид ер нь баян чинээлэг амьдарч, эдийн засгийн эрх чөлөөнд хүрэх боломж бий юу? 

-Байлгүй яахав. Бүрэн боломж байна. Малчид маань өөрсдөө тэр боломжуудыг олж харахгүй байна, ер нь бид хаа хаанаа хуучирсан сэтгэлгээ хандлагаасаа салж чадахгүй яваад бас их учир бий. Малчдын эдийн засгийн эрх чөлөө нэмэгдэхийн хэрээр том эдийн засагт эерэг нөлөөтэй. Малчдаа нэн түрүүнд мэдлэг мэдээлэлтэй, илүү боловсролтой болгох хэрэгтэй нэн шаардлагатай болчихоод байна. Үүний тулд манай Төрийн бус байгууллага үндсэн гурван чиглэлээр ажилладаг. Тухайлбал, малчдын сэтгэлгээ хандлагыг өөрчлөх ёстой. Мөн Монгол орны цаг уур, байгалийн онцлогт таарах, тэр тусмаа малчны хотонд тохирсон хамгийн ашигтай бизнес загвар танилцуулан санал болгож буй. Харин эцэст нь малчид бизнес хийхтэй холбоотой эх сүргээ бэлдэх, малынхаа чанар чансааг сайжруулах, үржил селекцийн ажлын мэргэжлийн зөвлөгөө өгөх гэсэн үндсэн гурван чиглэлд ажиллаж байна. Энэ тухай малчдад зориулж “Малчин бизнесмэн” гарын авлагыг хэвлүүлж, одоогийн байдлаар 1500 орчмыг малчны гар дээр тараасан байна. 

-Сургалтын ажил маш чухал байх шүү. 

-Тэгэлгүй яахав. Хамгийн чухал асуудал. Зөвхөн малчид гэлтгүй нийгмээрээ сэтгэлгээ хандлагаа өөрчлөх цаг аль хэдийн болчихоод байдаг. Цаг хугацаа нисээд байдаг. Харин бид хөгжлөөс хоцорсоор байгаа нь том асуудал шүү. Энэ сэтгэлгээ хандлага гээч зүйл өөрчлөгдөөгүй цагт юу ч ярьж, ямар ажил хийгээд үр дүн багатай. Сайшаалтай нь малчид сургалтад маш сайн хамрагдаж байна. Хөдөөгийн иргэдийн нийтийн хурал, багийн дарга нар манайхтай хамтран ажиллах саналууд их тавьж байгаа. Малчид ганц нэгээрээ холбогдох нь ч бий. Өчигдөр гэхэд л “Хотод малчны зөвлөгөөн болох гэж байгаа юм байна, танайх сургалт хийх үү” гээд Архангайгаас утасдаж байх жишээтэй. Ер нь миний утас малчдын лавлах утас болсон доо. 

-Хоёулаа цаг үеийн асуудалдаа эргээд оръё. Махны үнийн асуудлыг асуухгүй өнгөрч чадахгүй нь. Зарим хэсэг импортын хориг тавьснаар махны үнэ буурна гэж үзэж байгаа. 

-Хүмүүс Засгийн газар хориг тавьж байж л махны үнийг буурууллаа гээд, баярлаад байх юм. Та бод доо. Жилийн жилд идэш хийх цагаар мах элбэгшдэг, бас хямдардаг. Айлууд савныхаа багтаамж, санхүүгийн боломждоо тааруулан идшээ хийдэг. Ажилтай нэг нь борцолж хатаана. Тэр нөөцөө өвөл, хавар, зундаа иднэ. Нийлүүлэлт, худалдан авалтынхаа харьцааны зарчмаар л мах дотоодын зах зээл дээр хямдарч байна. Гэхдээ одоохондоо. Сайд, дарга нар ухаантай мундагтаа хориг тавиад махны үнэ буулгаад байгаа зүйл огтхон ч байхгүй. Харин ч тэд энэ байдлыг ашиглан хувийн эрх ашгаа махны бизнест шургуулж, малчдын мах борлуулах зах зээлийг хумьж, төрийн нэрээр далайлгаж өрсөлдөгчгүй бизнес хийн, өөрсдөө өндөр ашиг олж,байгаа. Ийм болохоор л бид малчдынхаа “Малаа зарж, мөнгөтэй болж өвөл, хавартаа бэлдмээр байна” гэсэн дуу хоолойг төр засагт нь дамжууллаа. 

-Манай улсын хүн амын гуравны нэг нь мал аж ахуйн салбартай холбоотой. Тэгэхээр малчдын орлогыг бодитоор нэмэгдүүлэх ажил үнэхээр чухал шүү.

-Малчдыг уламжлалт нүүдлийн соёл ахуйгаа хадгалах соёлын өв тээгч байхын зэрэгцээ нийгэм, эдийн засгийн харилцаанд илүү эрх чөлөөтэй, нээлттэй, тодорхой байр суурьтай, хүчирхэг оролцогчид байх боломжийг нь нээж өгч, малчин бүр мэдлэгт суурилсан бизнесмен болох, малчин өрх бүр чинээлэг дундаж давхарга болох гээд ямар их боломж байгааг таниулж ойлгуулах нь бидний ажлын гол зорилго. Хүмүүс “Загасыг өгөх бус барих аргыг нь зааж өгье” гэж ярьдаг. Нөгөө талаасаа бид малчдынхаа дуу хоолой болохыг хүсэж байна. Ажил, амьдралын эрхээр уул уулын аманд нутаглаж байгаа малчид дуу хоолойгоо нэгтгэж, эрх ашгийнхаа төлөө жагсаал цуглаан хийгээд гүйгээд байх боломж нь хязгаарлагдмал. Энэ байдлыг далимдуулж бизнесийн эрх чөлөөг нь боомилдог байж болохгүй. Малчдын орлогын гол эх үүсвэр болсон махыг хямдхан байх ёстой гэсэн улстөрийн тоглолт хийдэг байж болох уу? Тиймээс бид өөрсдөө малчин айл руу очиж ярилцан санал бодлыг нь нэгтгэж, олон нийтэд дамжуулсаар байх болно. 

-Мах малчны орлогын гол эх үүсвэр бол хот суурин газрын иргэдийн өрхийн төсвийн гол жинг дардаг бүтээгдэхүүн. Тиймээс махны үнэ хямд байх ёстой гэсэн улс төр яваад байгаа байх. 

-Үнэхээр махны үнэ танай өрхийн санхүүд дарамт болоод байгаа бол хоолныхоо махны орц хэмжээг танах арга хэмжээ авч болно. Айлын тогоо руу өнгийх муухай. Гэхдээ бид Coca Cola, SNICKERS-ийг хямд байх ёстой гэхгүйгээр л худалдаж авдаг. Тэгэхээр махны үнийн тухайд малчидтай зах зээлийн зарчмаар наймаалцах нь шударга. Юунд төр засгийн шийдвэрээр далайлгаж, хүчээр зохицуулалт хийгээд байгаа юм бэ? Малчин Дорж, Дулмаа таны хийсэн талх, оймсыг таны хэлсэн үнээр л авдаг. Хүүхдийнхээ сургалтын төлбөрийг сургуулиас тогтоосон жишгээр л төлдөг. Монголчууд бид нэгэнт 30 жилийн өмнө ардчилсан, чөлөөт нийгмийг сонгочихсон юм бол сонгол тондоо үнэнч, итгэл үнэмшилтэй л байх хэрэгтэй гэж би боддог. 

-Малчдын дуу хоолойг төр засагт дамжууллаа гэлээ. Та ер нь өөрөө малчны ахуй амьдрал хэр мэддэг хүн бэ?

-Чинээлэг малчин хөтөлбөр их олон хүний хүч хөдөлмөр, сэтгэл шингэн явж байна. Тэгэхээр та зөвхөн надаар дамжуулж дүгнэх гэж битгий оролдоорой. Саяхныг хүртэл би малчдын талаар ойлголт, мэдлэг маш бага байсан. Хавар, зун, намар гээд жил тойрон Дорноговь, Өмнөговь, Дорнод, Хэнтий, Сүхбаатар аймгуудаар явж, малчин айлуудаар орлоо, малчидтай ярилцлаа. Малд ч нүдтэй болдог юм байна. Малчны хотонд аз жаргал, амар сайхан, асуудал, гарц шийдэл бүгд л байна. Миний хувьд аль эрт гэрээсээ гараад хотод суурьшчихсан хөдөөгийн залуугаас дутахааргүй л хөдөөний зах зухтай болчих шиг боллоо шүү. Дээр нь нэмээд хэлэхэд би чинь хөдөө гадаа өвөө эмээдээ “хаягдаж” өссөн Монгол хүн шүү дээ. 

-Тиймдээ. Монгол хүнд малч ухаан төрөхөөс заяасан өгөгдөл байх. 

-Бидний хийж байгаа ажлын гол суурь нь эх сүргийн чанарыг сайжруулах юм. Тийм ч учраас малын чанар сайтай зүүн аймгуудаар явж, энэ жилийн төл малаас сонгож 500 хуцан хурга худалдаж авсан. Улмаар Говьсүмбэр аймгийн малчидтайгаа гэрээ байгуулж хуцан хургануудаа өгсөн. Энэ ажлыг хийгээд өдөржингөө хотон дотор хурга жинлээд, шинжээд байхаар чинь нүдэн баримжаа айхтар хөгждөг юм байна. /инээв/ 

Ярилцсанд баярлалаа.


A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хятадад цагаан баавгайн чинээ гахай үржүүлжээ

Bloomberg News

Хятадын өмнөд нутгийн нэгэн фермд туйлын баавгайтай адил жинтэй гахай үржүүлж байна. 500 кг жинтэй уг гахайг аварга гахайн сүрэг бий болгох ажлын хүрээнд гарган авчээ. Ийм гахайн махны үнэ 10000 юаньд хүрэхээр байгаа нь жирийн гахайныхаас гурав дахин их орлогыг Жианси мужийн фермер Пан Коны аж ахуйд оруулах юм. Хятадад гахайн махны хомсдол үүсээд буй үед том л бол сайн гэдэг үзэл санаа газар авах төлөвтэй байна. Зүүн өмнөд нутгийн Жилин мужид гахайн махны үнэ өссөнөөс фермерүүд гахайгаа бордон шахаж 200 кг хүртэл таргалуулж байгаа нь дундаж 125 кг жингээс нэлээд давсан үзүүлэлт. Ийм хандлага жижиг аж ахуйнуудаар зогсохгүй томоохон компаниудыг хүртэл хамарч, нядалгааны жин нь дунджаар 110 байсан гахайн жин одоо 140 кг болж, ашгийг 30 хувиар нэмэгдүүлснийг шинжээчид тэмдэглэв.