A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/5718/

Томсгосон мажоритар тогтолцооны сул тал асар их байна

Томсгосон мажоритар тогтолцооны сул тал асар их байна

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/5718/
  • П.Наранбаяр: Надад итгэж саналаа өгсөн 23,479 хүний санал гээгдчихлээ

"Зөв хүн электорат" эвслээс УИХ-ын сонгуулийн үр дүнгийн талаар байр сууриа илэрхийлэхдээ “мажоритар тогтолцоо сонгогчдын саналыг ихээр гээгдүүлдэг болох”-ыг тодотгов. Тухайлбал, УИХ-ын сонгуулийн 24 дүгээр тойрогт "Зөв хүн электорат" эвслээс нэр дэвшсэн Б.Мөнхсоёл "Томсгосон мажоритар тогтолцоо нь маш олон сул талтай. Энэ тогтолцоонд танигдаагүй улстөрч, улс төрийн хүчин өрсөлдөхөд бэрх байдаг. Сонгуулийн кампанит ажлын 22 хоногийн хугацаанд ард түмэндээ хүрч ажиллах боломж тун бага. Түүнчлэн улс төрийн намууд төлөвших боломжгүй болох буюу нэг намынхан хүртэл хоорондоо өрсөлдөх магадлалтай болдог" гэлээ. Харин 22 дугаар тойрог буюу Баянзүрх дүүрэгт тус эвслээс нэр дэвшсэн П.Наранбаяр "Надад 22 дугаар тойргийн 23,479 хүн саналаа өгчээ. Итгэж саналаа өгсөн баянзүрхчүүддээ талархаж байна. Гэвч тэдний энэ их санал гээгдчихлээ. Энэ бол томсгосон мажоритар тогтолцооны сул талын илрэл боллоо" гэв.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

“ЗАСГИЙН ГАЗРЫН МЭДЭЭ” СОНИНД НИЙТЭЛСЭН 2020 ОНЫ УИХ-ЫН СОНГУУЛИЙН СУРТАЛЧИЛГААНЫ ТАЙЛАН

Хугацаа

Нүүр

Хэмжээ

Өнгө

Нам, эвсэл, нэр дэвшигчийн нэр

1

2020.06.02

Тэргүүн нүүр

½

Өнгөт

Ардчилсан нам

7-р нүүр

Бүтэн

Хар

Ардчилсан нам

2

2020.06.08

Тэргүүн нүүр

Бүтэн

Өнгөт

Ардчилсан намаас Улсын Их Хурлын Сонгуулийн 24-р тойрогт нэр дэвшигч Э.Долгион, Р.Амаржаргал, С.Эрдэнэболд

2-р нүүр

Бүтэн

Хар

3-р нүүр

Бүтэн

Хар

5-р нүүр

Бүтэн

Өнгөт

3

2020.06.12

4-р нүүр

Бүтэн

Өнгөт

Ардчилсан намаас Улсын Их Хурлын Сонгуулийн 24-р тойрогт нэр дэвшигч Э.Долгион

5-р нүүр

Бүтэн

Өнгөт

6-р нүүр

Бүтэн

Хар

7-р нүүр

Бүтэн

Хар

Арын нүүр

Бүтэн

Өнгөт

4

2020.06.16

Тэргүүн нүүр

Бүтэн

Өнгөт

Ардчилсан нам

2-р нүүр

2/3

Хар

13-р нүүр

Бүтэн

Өнгөт

Ардчилсан намаас Улсын Их Хурлын Сонгуулийн 24-р тойрогт нэр дэвшигч Э.Долгион

5

2020.06.19

Тэргүүн нүүр

Бүтэн

Өнгөт

Ардчилсан нам

8-р нүүр

Бүтэн

Ардчилсан намаас Улсын Их Хурлын Сонгуулийн 24-р тойрогт нэр дэвшигч Э.Долгион, Р.Амаржаргал, С.Эрдэнэболд

9-р нүүр

Бүтэн

Ардчилсан намаас Улсын Их Хурлын Сонгуулийн 24-р тойрогт нэр дэвшигч Э.Долгион

12-р нүүр

Бүтэн

Ардчилсан нам

13-р нүүр

Бүтэн

19-р нүүр

1/16

Хар

Монголын Ногоон Намаас 26-р тойрогт Нэр дэвшигч Г.Эрдэнэтуяа

Арын  нүүр

Бүтэн

Өнгөт

Ардчилсан намаас Улсын Их Хурлын Сонгуулийн 24-р тойрогт нэр дэвшигч Э.Долгион, Р.Амаржаргал, С.Эрдэнэболд

6

2020.06.22

Тэргүүн нүүр

2/3

Өнгөт

Ардчилсан нам

2-р нүүр

Бүтэн

Хар

Ардчилсан нам

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Үндсэн хууль, парламентын эрхийн дээгүүр гишгэлсэн шийдвэрт ямар хариу барих вэ

  • Халдашгүй байдлыг үл тоон хорьдог буруу жишиг Ж.Эрдэнэбатаар дуусгавар болоосой
  • Энд Ж.Эрдэнэбат аль нам, ямар фракцын гишүүн гэдэг хамаагүй. Хэрэг хийсэн, эсэх нь ч дараагийн асуудал. Харин парламентын гишүүнийг баривчлах, цагдан хорих хязгаарыг давсанд л гол учир бий

УИХ-д сонгогдсон эрхмүүд өчигдөр Төрийн ордонд гишүүний түр үнэмлэхээ ёслол төгөлдөр гардаж авлаа. Уг нь 76 гишүүн үнэмлэхээ авах ёстой байсан ч нэг нь ирж чадсангүй. Тэр бол хорих 461 дүгээр ангид саатуулагдаж буй Ж.Эрдэнэбат гишүүн. Сонгуулийн өмнөхөн, бүр тодруулбал зургадугаар сарын 12-нд түүнийг Ерөнхий сайд байхдаа үйлдсэн гэх хэрэгт нь холбогдуулан цагдан хорьсныг бид мэднэ. СЕХ-ны даргын тайлбарласнаар бол гишүүний үнэмлэхийг заавал өөрт нь гардуулж өгөх ёстой тул хэн нэгэнд дайх боломжгүй гэнэ. Тэгэхээр СЕХ-ны төлөөлөл хорих ангид очих уу, эсвэл Ж.Эрдэнэбат гишүүнийг суллах уу гэдэг нь сонирхол татаж байна. Нэгэнт гишүүнээр сонгогдсон юм чинь яаж ийж байгаад үнэмлэхийг нь өгөх байлгүй дээ. Ер нь энэ жилийн сонгууль хорих ангиас зургаан хүн нэр дэвшин өрсөлдөж, нэг нь ялалт байгуулсан гэдгээрээ түүхэнд үлдэх байх. 

Уг нь сонгуульд нэр дэвшигчийг баривчлах, хорих тохиолдолд заавал СЕХ-ноос зөвшөөрөл авна гэх хуулийн өөрчлөлтийг парламент өнгөрсөн жил УИХ-ын сонгуулийн тухай хууль батлахдаа оруулсан. Харин шүүх өөрийн шийдвэрээ “Нэр дэвшихээс өмнө мөрдөн байцаалт, прокурорын шатанд эрүүгийн хэрэг үүсгэж, түүнтэй холбоотой мөрдөн байцаалтын ажиллагаа нэгэнт явагдаж дууссан, шүүхэд хэрэг нь шилжиж ирсэн, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа үргэлжлэн явагдаж байгаа нэр дэвшигчийн хувьд хууль хэрэгжүүлэгчид урьд эхэлсэн ажиллагаандаа зөвшөөрөл авах асуудлыг зохицуулаагүй” хэмээн тайлбарласан. Ийм тайлбараар таван нэр дэвшигчдийг хорьсон шалтгаанаа зөвтгөдөг юм байж. Тэгвэл бүрэн эрх нь хэвээр байгаа УИХ-ын гишүүнийг хорьсон нь хуулийг жинхэнэ утгаар нь уландаа гишгэсэн үйлдэл болсон. Энд Ж.Эрдэнэбат аль нам, ямар фракцын гишүүн гэдэг хамаагүй. Хэрэг хийсэн, эсэх нь ч дараагийн асуудал. Харин Монгол Улсын Үндсэн хууль болон УИХ-ын тухай хуулийн дээгүүр гишгэж, парламентын гишүүнийг баривчлах, цагдан хорих хязгаарыг давсанд л гол учир бий.

Тухайлбал, Үндсэн хуулийн 29-р зүйлийн 2-т “Улсын Их Хурлын гишүүний халдашгүй байдлыг хуулиар хамгаална” хэмээн заажээ. Мөн УИХ-ын тухай хуульд “Гэмт үйлдлийнх нь явцад, эсхүл гэмт хэргийн газарт нотлох баримттай нь баривчилж, улмаар бүрэн эрхийг нь түдгэлзүүлэх тухай саналыг Улсын ерөнхий прокурор УИХ-д оруулсан, гишүүнд холбогдуулан эрүүгийн хэрэг үүсгэсэн бөгөөд Улсын ерөнхий прокурор түүний бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэх тухай саналыг УИХ-д оруулсан тохиолдолд бүрэн эрхийг нь түдгэлзүүлнэ” хэмээсэн байна. Ийм тодорхой заалтууд байсаар атал УИХ-ын гишүүнийг баривчилж байгаа нь шүүх төрийн эрх барих дээд байгууллагын эрхэнд халдаж буйг тодорхойлчихож байгаа хэрэг биш үү. Цаашилбал хуулиар хамгаалагдсан хүн, дархлагдсан бүрэн эрхт этгээдийг чингэж “элэг барьж” чадаж байгаа юм чинь жирийн иргэдийг яадаг бол гэсэн айдсыг ч төрүүлэх нь лавтай. Нөгөөтэйгүүр гишүүнээ өмгөөлж, бүрэн эрхийг нь хамгаалах ёстой УИХ, СЕХ таг чиг өнгөрсөн нь тун ч буруу жишиг тогтох үндэс болчихлоо. Энэ янзаараа бол дургүй хүргэсэн гишүүнээ барьж аваачаад хорьчихвол хэн ч өмгөөлж хамгаалдаггүй тийм тогтолцоо бүрдэхэд гайхах зүйл алга. Хэрэв хууль, шүүхийнхэн тийм л эрхтэй юм бол УИХ-ын гишүүний халдашгүй байдал гэдэг хамгаалалтаа авч хаявал таарна.

Энэ талаар МУИС-ийн Хууль зүйн сургуулийн профессор, хууль зүйн доктор О.Мөнхсайхан маш ойлгомжтой тайлбарласан. Тэрбээр “ Шүүх нь хараат бусаар ажиллах боломж хязгаарлагдмал өнөөгийн нөхцөлд УИХ-ын гишүүний халдашгүй байдлыг сулруулчихвал түүнийг улс төрийн явцуу сонирхлоор ашиглаж, парламентыг тогтворгүй байдалд оруулах магадлалтай. УИХ-ын гишүүний халдашгүй байдлыг өндрөөр хамгаалсан хууль нь өөрчлөгдөөгүй байхад шүүх түүнийг үл тооно гэдэг бол байж боломгүй” хэмээн ярилцлагадаа өгүүлжээ. Үүнийг бичихдээ Ж.Эрдэнэбат гишүүнийг онцгойлон үзэж, өмгөөлж, хамгаалах гэсэнгүй ээ. Аль намын гишүүн байх нь ч чухал биш гэдгийг дээр өгүүлсэн. Түүний оронд Дорж, Дондогийн хэн ч байлаа гэсэн асуудлыг хуулийн дагуу л шийдэх ёстой гэсэн санаа юм. Хэрэв ийм л үед бурууг эсэргүүцэж, дуугарахгүй бол цаашид хэн дуртайгаа барьж хорьдог буруу жишиг тогтчих гээд байна. Санаачилсан хуулийг нь дэмжихгүй бол “барьж хорьчиход ядах юм байхгүй шүү” гэж шантаажлаад л хэргээ бүтээдэг болно гэсэн үг. Уг нь ийм эрсдэл бий болгохгүйн тулд л УИХ-ын гишүүний халдашгүй байдал гээчийг гаргаж ирсэн гэж боддог юм.

Харин одоо шүүхийнхэн энэ бүх бантангаа яаж цэвэрлэх гэж байгаа юм бол. Нэгэнт УИХ-ын гишүүнээр дахин сонгогдчихсон юм болохоор үргэлжлүүлэн хориод байж чадахгүй байх. Тэгэхээр шинэ парламент бүрдсэний дараа бүрэн эрхийг нь түдгэлзүүлэх санал оруулах биз. Хэрэв тэр үед УИХ хүсэлтийг нь хүлээн авбал бүх зүйл зөв голдрилдоо орох учиртай. Хууль тогтоох дээд байгууллагаас ч дээгүүр эрх мэдэл эдэлж, дуртай хүнээ барьж хорьдог буруу жишиг Ж.Эрдэнэбатаар дуусгавар болоосой билээ. Мөн Үндсэн хууль, парламентын дээгүүр гишгэлсэн хуулийнхан энэ үйлдэлдээ хариуцлага хүлээх нь зүйд нийцнэ. Харин хамгийн түрүүнд дуугарах ёстой, гишүүнийхээ эрхийг хамгаалах учиртай УИХ-ын дарга Г.Занданшатар болоод гишүүд нь бүлх залгисан мэт чимээгүй өнгөрөв. Ангийнх нь нэгэн баригдахад дуугүй өнгөрсөн УИХ-ын гишүүд өөрсдийнх нь ээлж ирэхэд яах бол. Хаа очиж түүнтэй нэг тойрогт өрсөлдсөн эсрэг намынх нь нэр дэвшигч С.Баярцогт баривчилгааг буруушааж, өрсөлдөгчөө өмөөрч харагдана лээ. Эр хүн гэж магтъя.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Шинэ засгийн газрын бүрэлдэхүүн ямар байх вэ

  • “Давхар дээлт”-ийн тооноос хэтэрсэн “эзэнтэй яам”-даа хэрхэх нь Ерөнхий сайдын толгойны өвчин болоод байна
  • У.Хүрэлсүх ахлах зөвлөх Б.Энх-Амгаландаа Барилга хот байгуулалтын яамыг, эрүүл мэндийн асуудал хариуцсан зөвлөх Н.Хүрэл баатарт Эрүүл мэндийн яамыг, улс төрийн зөвлөх Б.Цэнгэлд Зам тээврийн яамыг өгч, олон жил итгэл даан, тойрон хүрээлсэн шадар туслахуудаа мялаахаар шийдсэн гэх
  • Ерөнхийлөгчийн санал болгосноор Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд Д.Сумъяабазарыг зайлшгүй давхар дээлтэй үлдээх ёстой болоод байгаа аж. Тиймээс Ерөнхий сайд танхимынхаа бүтцийг Үндсэн хуульд нийцүүлэн оруулж ирэхдээ “эзэнтэй яам”-дыг хэрхэн багтаах талаар толгой гашилгаж суугаа

(У.Хүрэлсүх шинээр бүрэлдэх Засгийн газартаа чиг үүргийн дөрвөн яам үлдээж, “давхар дээл” өмсүүлээд, чиглэлийн яамдаас БСШУСЯ-ыг хоёр хувааж, Соёл, спортын яам болон Боловсрол, шинжлэх ухааны яам болгон “төллүүлэх” бололтой. Соёл спортын яамны сайдаар БСШУСЯ-ны дэд сайд Б.Ганбаярыг томилуулахаар санал оруулна гэсэн яриа бий)

Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөөр Ерөнхий сайдаас гадна “давхар дээлтэй” дөрвөн сайд л Засгийн газрын бүрэлдэхүүнд орж, бусдыг нь гаднаас томилохоор заасан. Шинэ Засгийн газрын бүтэц, бүрэлдэхүүний асуудал сонгуулийн бэлтгэл ажлаас ч хүнд байгаа бололтой. Дөрвөн жилийн өмнө МАН-ыг үнэмлэхүй олонх болоход “олдвол өлдөнө” гэгчээр суудал булаалдсан олон лидерээ хэрхэн шингээх нь асуудал болно гэж байв. Энэ удаад ч “зовлон” давтагдаж, зоолох нь цөөн, гомдох нь олон болоод байна. Ерөнхий сайд Үндсэн хуулийн шаардлагад нийцүүлэн танхимынхаа бүтцийг шинэ парламентаар батлуулна. Одоо мөрдөгдөж байгаа Монгол Улсын Засгийн газрын бүтцийн тухай хуульд ерөнхий чиг үүргийн зургаан яам бий. Үүнд Батлан хамгаалах яам, Сангийн яам, Гадаад харилцааны яам, Хууль зүй, дотоод хэргийн яам дээр нэмээд Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яам, Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яамыг ерөнхий чиг үүргийн яамд багтаасан. Харин боловсрол, зам тээвэр, уул уурхай тэргүүтэй долоон чиглэлийн яамтай ажиллахаар уг хуульд заасан байдаг. Тэгвэл одоо Ерөнхий сайд ямар нүүдэл хийж, хэнийг тулаанд сойж буй талаар таамгийг эх сурвалжуудаас авснаар хүргэе. У.Хүрэлсүх шинээр бүрэлдэх Засгийн газартаа чиг үүргийн дөрвөн яам үлдээж, “давхар дээл” өмсүүлээд, чиглэлийн яамдаас БСШУСЯ-ыг хоёр хувааж, Соёл, спортын яам болон Боловсрол, шинжлэх ухааны яам болгон “төллүүлэх” бололтой. Соёл, спортын яамны сайдаар БСШУСЯ-ны дэд сайд Б.Ганбаярыг томилуулахаар санал оруулна гэсэн яриа бий. Харин Ерөнхий сайдын үүсгэн байгуулсан Зүүний хүчний холбооны ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ц.Батбаярт Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яамыг өгөхөөр “бэлдсэн” аж. Түүнчлэн ахлах зөвлөх Батцэнгэлийн Энх-Амгаландаа Барилга хот байгуулалтын яамыг, эрүүл мэндийн асуудал хариуцсан зөвлөх Н.Хүрэлбаатарт Эрүүл мэндийн яамыг, улс төрийн зөвлөх Б.Цэнгэлд Зам тээврийн яамыг өгч, олон жил итгэл даан, тойрон хүрээлсэн шадар туслахуудаа мялаахаар шийдсэн гэх. Б.Цэнгэл нь “Монголын төмөр зам” ТӨХК-ийн гүйцэтгэх захирлын албан тушаалаа өгч, сонгуульд өрсөлдөхөөр бэлдэж байсан ч мандат авч чадаагүй юм. Харин одоо тэрбээр яам толгойлохоор бэлтгэлээ базааж буй. Ерөнхий сайд нам доторх франкцуудад бялуу хүртээхгүй бол удаан тогтох боломжгүй. Тиймээс лидерүүд ч өөрийн хүнээ яам толгойлуулахаар зүтгүүлж байна. Сү.Батболдын фракц УИХ-д хүчтэй хэвээр байгаа бөгөөд Гадаад харилцааны яаманд давхар дээл өмсөн суух хүн нь Д.Цогтбаатар, Ц.Мөнх-Оргил нараас гадна өөрөө ч очих сонирхолтой байгааг эх сурвалж онцолсон. Мөн генеск Д.Амарбаясгалангийн хүн гэгддэг Эрчим хүчний дэд сайд Т.Гантулга эдүгээ яамаа то-гойлохоор нэр нь орж ирэх сурагтай. Ерөнхий чиг үүргийн үлдсэн гурван яамнаас Батлан хамгаалахыг Н.Энхболдод, Сангийн яамыг Ч.Хүрэлбаатарт хуучнаар нь хариуцуулах бололтой. Харин Хууль зүй, дотоод хэргийн яамыг шинэхэн гишүүн Б.Энхбаярт өгч болзошгүй. Гэвч Ерөнхийлөгчийн санал болгосноор Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд Д.Сумъяабазарыг зайлшгүй давхар дээлтэй үлдээх ёстой болоод байгаа аж. Тиймээс Ерөнхий сайд танхимынхаа бүтцийг Үндсэн хуульд нийцүүлэн оруулж ирэхдээ “эзэнтэй яам”-дыг хэрхэн багтаах талаар толгой гашилгаж суугаа. Б.Энхбаярыг ирээдүйн Хууль зүйн сайд гэж олон нийт хүлээн зөвшөөрдөг ч Ерөнхий сайд Сумъяабазарыг яамтай нь авч үлдээд, ХЗДХЯ-ыг чиглэлийн яам болгон Ц.Нямдоржид өгөх хувилбар ч яригдаж байна. Мөн Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайдад дэд сайд Г.Өнөрбаяр яригдаж байгаа бол Боловсрол, шинжлэх ухааны яам, ХХААХҮЯ-д фракцууд хүнээ зүтгүүлж, тодорхой тохиролцоонд хүрээгүй байгаа бололтой. Ерөнхий сайд хоёр Шадар сайдтай байх бүтэц зүтгүүлэх боловч УИХ-аар дэмжигдэх эсэхэд эргэлзэж байгаа аж. Хэрэв батлагдвал нэгийг нь Я.Содбаатарт өгөх төлөвтэй. Гэвч ЖДҮ-д холбогдож нэр муутай болсон Содоо шинэ Засгийн газрын нэр хүндийг унагах эрсдэлтэй хэмээн шүүмжлэл дагуулж буй. Ямартай ч сонгуулийн дараа бужигнадаг төрийн алба энэ удаад хөл алдахгүй, харин толгой нь хэрхэн өөрчлөгдөхийг нам доторх тохироо шийдэх нь.