A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1142/

Том таван лиг зуны солилцоонд 4.5 тэрбум евро зарцуулжээ

​Энэхүү дүнг 10 жилийн өмнөхтэй харьцуулахад 126 хувиар өсчээ​

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1142/


Хөлбөмбөгчдийн үнэ тэнгэрт хадаж, багууд солилцоо наймаанд улам их мөнгө зарцуулах болсныг өнгөрсөн зуны шилжилт хөдөлгөөн дахин баталлаа. Наймдугаар сарын 31-нд солилцооны цонх хаагдсаны дараа нийт гүйлгээг тооцож үзвэл Европын том таван лигийн багууд (Англи, Испани, Герман, Итали, Франц) шинэ тоглогч худалдаж авахад 4.5 тэрбум евро зарцуулсан нь тодорхой болжээ. Наймааны нийт дүн өнгөрсөн жил анх удаа дөрвөн тэрбумын босго давж, олныг алмайруулж байсан бол өнөө жилийн наймаа дээрх рекордыг дахин эвдсэн юм. Энэхүү дүнг 10 жилийн өмнөхтэй харьцуулахад 126 хувиар өсчээ. Английн Премьер лигийн багууд урьдын адил солилцоо наймаанд хамгийн идэвхтэй байлаа. Будант Альбионы 20 баг шинэ тоглогч худалдан авахад 1.4 тэрбум евро зарцуулсан нь нийт наймааны 31 хувийг эзэлж байгаа юм.


Сүүлийн жилүүдэд нам гүм байсан италийн Сери А-гийн багууд өнгөрсөн зун тун идэвхтэй байлаа. Улсынхаа лигт сүүлийн зургаан жил дараалан түрүүлээд буй “Юьентус” супер од Криштиану Роналдуг “реал”аас 117 сая еврогоор урвуулж дөнгөсөн нь өнгөрсөн зуны хамгийн чухал наймаа болов. Италийн багууд топ таван лигийн нийт зарцуулсан мөнгөний 25 хувийг бүрдүүлсэн нь 2009 оноос хойших хамгийн өндөр үзүүлэлт болжээ. Их мөнгө гаргахын хэрээр багуудынх нь хүч сайжирсан хэмээн мэргэжилтнүүд дүгнэж байна. Багуудын орлого жил ирэх тусам нэмэгдэж байгаа нь солилцоо наймааны тэсрэлт болоход нөлөөлсөн нь гарцаагүй. Ялангуяа, телевизийн гэрээний эрх тэдний санхүүг үлэмж бэхжүүлсэн юм. Английн Премьер лигээр жишээ авъя.

Телевизийн гэрээний эрх багуудын санхүүг үлэмж бэхжүүлсэн

Тус лиг 2019-2022 оны тоглолтуудаа шууд дамжуулах эрхийг Sky сувагт 4.46 тэрбум фунт стерлингээр зарж чадсан. Энэ нь дөрвөн жилийн өмнөх гэрээтэй харьцуулахад 70 хувиар өссөн дүн аж. Багууд энэ мөнгөнөөс чамгүй хишиг хүртдэг. тухайлбал, 2017-2018 оны улиралд “Манчестер Сити” багийн 26 тоглолт үндэсний телевизээр шууд гарсан тул нийт 149 сая фунт стерлинг авсан байна. Манчестер хотын нөгөө баг “Юнайтед” мөн энэ хэрийн мөнгийг телевизийн гэрээний эрхээс хүртсэн. Хамгийн цөөн буюу есөн тоглолт нь үндэсний телевизээр шууд гарсан “Вест Бромвич” гэхэд 94 саяыг халаасалжээ. Ингэснээр хүснэгтийн адагт бичигддэг, хомоол хамдаг багууд хүртэл 20, 30 саяар шинэ тоглогч авах хэмжээнд хүрээд байгаа юм. Үр дүнд нь тамирчдын үнэ тэнгэрт хадаж, жирийн нэг дундаж хөлбөмбөгч хүртэл 40, 50 саяар үнэлэгддэг боллоо. Уг нь 30 сая евро гэдэг дундаж хэмжээний нэг баг худалдаад авчих хэмжээний мөнгө.


Бразилын домогт довтлогч Роналдо гэхэд хэдхэн хоногийн өмнө Испанийн дээд лигийн “Вальядолид” багийг 30 сая еврогоор худалдаж авсан. Гэтэл ганц тамирчин 200 саяын үнэ хүрч байгаа нь шударга бус явдал, хэт хөөрөгдсөн үнэ гэдэгт мэргэжилтнүүд санал нэгддэг. Гэвч баян клубүүд үүнийг үл тоон шилдэг тоглогчдод мөнгө харамгүй цацаж байна. Дэлхийн хөлбөмбөгт 100 сая еврогоос дээш үнийн дүнтэй шилжилт долоо болсон. үүний зургаа нь сүүлийн гурван жилийн дотор хийгджээ. Энэ жил л гэхэд гурван ч тамирчин 100 болон түүнээс дээш сая еврогоор “зарагдан” буурь сэлгэсэн байна. Тамирчдын үнэ маш богинохон хугацаанд гэрлийн хурдаар өссөн нь эндээс харагдах биз ээ. Сонирхуулахад, 2009 оноос хойш Премьер лигийн багууд зөвхөн солилцоо наймаанд 9.6 тэрбум евро зарлагадсан нь ард бичигдэж буй Италийн лигээс даруй гурван тэрбумаар их гэсэн үг. Италийн Сери а өнгөрсөн 10 жилд 6.09 тэрбум евро үрсэн бол Испанийн Ла лиг 4.7, Германы Бундеслиг 3.5, Францын лиг 3.08 тэрбумаар шинэ тоглогч худалдаж авсан байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Холбоодын тэмцлийн золиос нь тамирчид болох учиргүй

Бид одоогийнхоос илүү сайн багтай Индонезийг зорих боломж байсан​

 0 сэтгэгдэл


Индонезид болж буй Азийн наадмын нэгэн чимэг нь Монголын сагсан бөмбөгийн шигшээ баг байлаа. Өмнө нь учраа таарсан өрсөлдөгч бүртээ олон оноогоор хожигдож, “туршлага судлаад ирлээ” гэх үгээр ам тагладаг байдал үгүй болж, эрэгтэй, эмэгтэй, 3х3 гээд төрөл бүрт жигд өрсөлдөх болсон. Хамгийн сүүлд талбайн эзэн Индонезийн эсрэг хийсэн шийдвэрлэх тоглолтыг спорт сонирхогч хэн бүхэн үндэсний телевизээр үзэж сонирхсон байх. Гаднын багуудыг биш, үндэсний шигшээгээ үзэж, дэмжиж, баярлаж, гуниглаж суух юутай сайхан. Эрэгтэй сагсчид маань Индонезийг олон мянган хөгжөөн дэмжигчдийнх нь өмнө хожсон ч харамсалтай нь хэсгээс шалгарч чадсангүй. Хэсгээс шалгарах, эсэх ч яахав. Харин бид үүнээс илүү хүчирхэг баг бүрдүүлж болох байсан гэж бодохоор харамсах сэтгэл төрөх юм. Бид одоогийнхоос илүү сайн багтай Индонезийг зорих боломж байсан уу гэвэл тийм. Энэ хэрээр амжилт дээшилж, хэсгээс зовлон багатай шалгарах байсан нь бас л ойлгомжтой.

Гэвч Монголчуудыг олон жил доош чангааж байгаа дуусашгүй их хэрүүл тэмцэл энэ удаад бас л гай тарив. Токиогийн олимпийн хөтөлбөрт багтсан 3х3 төрлийн сагсчид сүүлийн үед амжилт арвин байгаа. Монголын шигшээ тивдээ түрүүлж, ДАШТ-ий шилдэг наймд шалгараад зогсохгүй олимпийн эрхээ авах магадлал өндөр болж ирсэн. Багийн лидер Э.Дөлгөөнийг олон улсын сагсан бөмбөгийн холбоо (FIBA) үнэлж, энэ төрлийн шилдэг тамирчдын нэгээр тогтмол нэрлэж буй. Мөн Д.Дэлгэрням, Э.Цэрэнбаатар, Г.Цэнгүүнбаяр нар олон тэмцээнд оролцохын хэрээр туршлага, ур чадвар сууж, хэний ч өмнөөс тоглох хэмжээнд бэлтгэгдсэн залуус. Цэргүүдийг мянган өдөр тэжээж, нэг өдөр ашиглана гэдэг шиг өндөр түвшинд бэлтгэгдсэн залуусаа чухам энэ наадамд ашиглах ёстой байлаа. Гэвч 3х3 төрөлд 23-аас доош насныхан оролцох юм байна гээд тэмцээний гадна үлдэв. Үүнийг нь мэдэж байсан бол тэднийг үндсэн бүрэлдэхүүндээ авч, хүчээ яагаад зузаатгаагүй юм бэ гэж асууя. Үнэнийг хэлэхэд үүнд тамирчдын буруу байхгүй. Харин шуудайнд хийсэн үхрийн эвэр шиг хоёр тийш хараад суучихсан холбоод гол буруутан нь.

Хоёр холбоо учраа олж, хүчээ нийлүүлбэл сагсан бөмбөгт том дэвшил гарах нь тодорхой

Уг нь хэдэн жилийн өмнөхтэй харьцуулахад бидэнд сайн тамирчин хэд хэдээрээ байна. Б.Билгүүн шиг, Т.Санчир шиг, Э.Дөлгөөн шиг чадварлаг сагсчид байгаа нь бидний аз. Харин тэднийгээ бүрэн дүүрэн ашиглахгүй юм бол сайн тамирчидтай байхын хэрэг юун. Харамсалтай нь хоёр холбоо хэдэн тамирчнаа танай, манай хэмээн өмчилсний балаг ийнхүү гарч байна. “Сүүлийн үед сагсан бөмбөгт улс төр, аль нэг намын нөлөө хэт орох болсон. Засаг барьж байгаа намаас шалтгаалаад өөр болдог. Үүнээс болоод жирийн тамирчин бид хохирох гээд байна” хэмээн Б.Билгүүн Инчоны Азийн наадамд оролцсоныхоо дараа ярьж байв. Тэгвэл үүнээс хойш дөрвөн жил өнгөрсөн ч талууд эвээ олсон зүйлгүй, талцаж маргалдсан хэвээр байгаа нь гутамшиг гэлтэй. Хоорондоо зэвсэг барин дайтаж, үүний улмаас олон жилийн турш нэгнийгээ заналхийлж ирсэн хоёр Солонгос энэ удаагийн Азийн наадамд зарим төрөлд хамтарсан багаа оролцууллаа. Улмаар Каноэ завины төрөлд эмэгтэйчүүдийн хамтарсан баг нь түрүүлж, олон солонгосчуудын сэтгэлийн утсыг хөндсөн.

Мөн сагсны эмэгтэй баг нь хагас шигшээд шалгараад байна. Цаашид түрүүлэхэд ч гайхахааргүй сайн тоглож байна лээ. Хэзээ ч эвлэрэхгүй гэгдэж байсан улсууд спортоор дамжуулан нэгдэж нийлэх алхмаа ийнхүү хийгээд эхэлж байхад чөлөөт ардчилсан нийгэмдамьдарч байна хэмээн цээжээ дэлддэг монголчууд талцаж маргалдахаас өөр юу гийгүүлэв. Спорт дахь талцал бидэнд хэзээ ч сайн зүйл авчраагүй. Чөлөөтийнхнийг хар л даа. Риогийн олимпийн өмнө хэрэлдэж хэрэлдэж байгаад л явсан. Эрэгтэй баг нь холбоо биднийг дэмжсэнгүй гэж гомдоллох. Харин холбоо нь аль алинд нь адилхан ханддаг хэмээн биеэ өмөөрсөөр байгаад олимп хүргэсэн. Үр дүнд нь олимпийн наадмаас ганзага хоосон ирсэн. Үндэсний бөхийнхөн бас 20 шахам жил хэрэлдэж муудалцлаа. хэдэн удаа хоорондоо цаас шидэлцэж, хэчнээн ч удаа шүүхдэлцсэн юм бүү мэд. Үүний балгаар аль аль тал нь хохироод өнгөрсөн. Мөн бөхчүүдээ өмчилж авах гэж зүтгэдэг байдал ч ажиглагдах болов. яг л одоогийн Монголын сагс шиг.

• 2014 оны Инчоны Азийн наадмаас хойш Монголын сагсны шигшээ олон улсын нэг ч тэмцээнд оролцоогүй.

• Хоёр холбоо хэдэн тамирчнаа танай, манай хэмээн өмчилсний балаг ийнхүү гарч байна.

• Хэзээ ч эвлэрэхгүй гэгдэж байсан улсууд спортоор дамжуулан нэгдэж нийлэх алхмаа хийгээд эхэллээ.

• Нуруулаг, чадварлаг, авьяаслаг тамирчид өч төчнөөнөөрөө гарч ирж байна. Ховорхон олдох энэ алтан үеийг алдалгүй ашиглахсан.

2014 оны Инчоны Азийн наадмаас хойш Монголын сагсны шигшээ олон улсын нэг ч тэмцээнд оролцсонгүй. Хөрөнгө мөнгө, замын зардал дутсандаа биш л дээ. Харин дотооддоо хоёр холбоо үзэлцээд байгаа болохоор олон улсын сагсан бөмбөгийн холбоо монголын тэмцээнд оролцох эрхийг хасч орхисон. Эхлээд дотоод асуудлаа зохицуул, тэгж байж олон улсын тавцанд өрсөлд гэсэн сануулга гэж болно. Үүний балгаар олон улсад рейтингээ ч тогтоолгож чадсангүй. Сая манайханд хожигдсон хэрнээ хэсгээс шалгарсан Индонезийн баг FIBA-гийн чансааны 103-т жагсдаг юм билээ. Ийм багийг талбайд нь хожсоныг бодвол бид ямар ч байсан эхний 100-д найдвартай орох нь тодорхой. Гэвч холбоодын урагшгүй байдлаас болоод сураггүй өрсөлдөгч Непал, Камбож, ливийн дор орох хэмжээнд үнэлэгдэх гэж дээ. хамгийн харамсалтай нь Б.Билгүүн, Т.Санчир гэсэн төрмөл авьяастай сагсчид карьерийнхаа ид үеийг зөвхөн монголдоо тоглосоор өнгөрөөх нь. Тэднийг залгаж гарч ирэх авьяаслаг залуусыг ч ийм ирээдүй хүлээж байгаа гэж бодохоор харамсалтай. Уг нь манай сагсчид эх орноо төлөөлөн олон улсын тэмцээнд оролцож байхдаа л хамгийн жаргалтай байдаг. Ард нь олон мянган хүний дэмжлэг байгааг мэдэрдэг учраас тэр.

Ядаж л дэлхийн аварга, Азийн аваргын урьдчилсан шатанд өрсөлдөөд, ялж, ялагдаад явж байвал сагсчин хүний жаргал тэр. Азийн аваргад түүхэндээ орж үзээгүй бараан цувралаа таслах боломж ч өнөөгийн шигшээд бүрэн дүүрэн бий. Ийм боломжоор хангах үүрэгтэй газар нь мэргэжлийн холбоод. Хоорондоо эвлэрч өгдөггүй Монголын сагсан бөмбөгийн холбоо, Монголын үндэсний сагсан бөмбөгийн холбоо гэх энэ хоёр байгууллагыг аваад үзвэл аль аль нь хөл дээрээ бат зогссон. Материаллаг бааз хангалттай байна. Бүр сагсан бөмбөгийн ордон хүртэл байгуулсан холбоо ч байна. Мөн мэргэжлийн шүүгч, багш дасгалжуулагчаар дутахын зовлонгүй. Хамгийн гол нь нуруулаг, чадварлаг, авьяаслаг тамирчид өч төчнөөнөөрөө гарч ирж байна. Ховорхон олдох энэ алтан үеийг алдалгүй ашиглахсан. Хэрэв хоёр холбоо учраа олж, хүчээ нийлүүлбэл монголын сагсан бөмбөгт ямар дэвшил гарахыг төсөөлөөд үз дээ. Лигийн тэмцээн нь жинхэнэ утгаараа өрсөлдөөний талбар болно. Сагсны хорхойтнууд чухам үүнийг л хүсэж байгаа. Мөн тамирчид хоёр холбооны алиных нь тэмцээнд орохоо шийдэх гэж дүлгэнэсэн байдалд орохгүй. Дотоодын эв нэгдэл, өрсөлдөөн сайжрах нь эргээд гадаад дахь амжилтын эхлэл болох учиртай. Дараагийн Азийн наадам эхлэхэд бид дотроо учраа олчихсон, хамгийн шилдэг сагсчдаа илгээчихээд медалийн төлөө өрсөлдөнө гээд ам бардам сууж байх юмсан.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

“Азийн олимп”-д хамгийн том багаа илгээнэ

 0 сэтгэгдэл


Дөрвөн жилд нэг удаа болдог Азийн наадам энэ сарын 18-наас есдүгээр сарын 2-нд Индонезийн Жакарта, Палембанг хотод зохиогдох гэж байна. “Азийн олимп” гэгддэг энэхүү том наадамд шар тивийн 45 улсын 10 мянга орчим тамирчин оролцохоор мэдүүлгээ өгсөн нь бүх цаг үеийн дээд амжилтаар бүртгэгджээ. 1951 оноос эхтэй азийн наадам өнөө жил анх удаа хоёр хотод зэрэг зохиогдох гэж байгаа юм. Уг нь наадам зохион байгуулах өрсөлдөөнд Вьетнамын ханой хот ялалт байгуулсан. Гэтэл зохион байгуулах тов нэг жилээр өөрчлөгдсөн нь Вьетнамчуудын дургүйг хүргэж, энэхүү эрхээсээ татгалзсан юм. Ингээд сандралд орсон Азийн олимпийн зөвлөл 2014 оны хурлаараа Индонезийг оронд нь сонгожээ. Уг нь 18 дахь удаагийн наадам хуваарь ёсоор 2019 онд зохиогдох байв. Гэтэл тэр жилд нь Индонезид ерөнхийлөгчийн сонгууль болохоор байсан тул нэг жилээр урагшуулахаас аргагүйд хүрчээ. Хэдийгээр хугацаа давчуу байсан ч Индонези улс тал бэлтгэл ажлыг тун чамбай хангалаа. 2011 онд Зүүн өмнөд Азийн наадмыг зохион байгуулахдаа босгосон объектууд нь ачааны голыг нугалж байна. Тэмцээн болон бэлтгэлд зориулсан нийт 80 цогцолборыг тэд ашиглаж байгаа аж.


Улс орны удирдлагууд энэ том арга хэмжээг нүүр улайхааргүй зохион байгуулахын тулд гурван тэрбум гаруй ам.доллар гаргасан нь Азийн наадмын түүхэнд рекорд амжилт болжээ. Өмнө нь “Бусан 2002” наадам 2.9 тэрбум, “Доха 2006” наадам 2.8 тэрбум ам.долларын өртөгтэй зохиогдож байв. Бараг зуны олимпийн наадамд оролцох хэмжээний тамирчин, дасгалжуулагч, албаны хүмүүс ирж байгаа болохоор зардал өндөр гарахаас ч аргагүй. Монголын багийн тухайд спортын 30 төрөлд 269 тамирчин, 128 дасгалжуулагч, албаныхан гээд нийт 397 хүний нүсэр бүрэлдэхүүнтэй Индонезийг зорихоор болсон нь наадмын түүхэн дэх дээд амжилт боллоо. Тамирчдыг үдэн гаргах, төрийн далбаа гардуулан өгөх ёслолын ажиллагаа өчигдөр Спортын төв ордонд болсон юм. Монгол улсын Засгийн газраас баг тамирчдын бэлтгэл сургуулилт, шигшээ багийн тамирчдын замын зардалд 578 сая төгрөгийн дэмжлэг үзүүлсэн болохыг БСШУСЯ-ны дэд сайд Г.Ганбаяр энэ үеэр дуулгав. Манайхан дөрвөн жилийн өмнөх Инчоны Азийн наадмаас таван алт, дөрвөн мөнгө, 12 хүрэл, нийт 21 медаль авч, үнэмлэхүй амжилт тогтоосон.


Тэгвэл одоогийн багт энэ амжилтыг давтах, ахиулах хүндхэн даалгавар ногдож байна. Монголын багийн ахлагч, МҮОХ-ны гүйцэтгэх зөвлөлийн гишүүн Ц.Сандуй үүнээс өндөр амжилт үзүүлэх зорилготой хэмээн ярилаа. Тэрбээр “Монгол улсын Засгийн газар, МҮОХ-той хамтраад баг тамирчдынхаа бэлтгэлд түлхүү анхаарсан. Тухайлбал, тэмцээн уралдааны үеэр өмсөх хувцас хэрэглэл, бэлтгэлд шаардлагатай уураг витаминаар хангалаа. Өмнөх наадамд монголын баг өндөр амжилт үзүүлсэн. Харин энэ удаа түүхэн дэх хамгийн том бүрэлдэхүүнтэй баг оролцож байна. Манайхан энэ удаа нийт 28 медаль авна гэж тооцсон. Алтан медалийн тухайд өмнөх наадмынхаас бууруулахгүй байх зорилготой” гэсэн юм. Харин Биеийн тамир, спортын газрын дарга Ц.Шаравжамц “Монголын багийн бэлтгэл сайн хангагдсан. Энэ жил түүхэнд байгаагүй олон тамирчин орж байгаа. Тэр хэрээр амжилт урьд өмнөхөөс дээшилнэ гэж найдаж байна. Бүх тамирчид маань дөрвөн жилийн өмнө Инчонд үзүүлсэн амжилтаа давтах, ахиулахын төлөө зүтгэх болно.

Сагсан бөмбөгийн төрөлд эрэгтэй, эмэгтэй баг орно. Үүнээс гадна 3х3 төрлийн баг маань сайн өрсөлдөх байх. Угаасаа Азийн аваргад түрүүлсэн баг шүү дээ” гэв. Манайхан ТОП гэгддэг жүдо, чөлөөт бөх, бокс, буудлагын төрөлдөө ихээхэн найдвар тавьж буй нь тодорхой. Өмнөх наадмаас гурван алт шүүрсэн жүдочдын хувьд энэ удаад дэлхийн аварга М.Уранцэцэг, Д.Сумъяа, дэлхийн медальт Д.Амартүвшин, Б.Мөнгөнчимэг болон олимпийн аварга Н.Түвшинбаяр тэргүүтэй шилдгүүдээ Индонез руу илгээнэ. Чөлөөтийнхөн ч бас Э.Бэхбаяр, О.Насанбурмаа, П.Орхон, Э.Сумъяа, Г.Мандахнаран тэргүүтэй дэлхийнмедальтнуудаа сойжээ. Боксын шигшээгийн тухайд олимп, дэлхийн медальт Д.Отгондалай бэртлийн улмаас тэмцээнийг өнжиж байна. Гэхдээ бусад нь ямар ч медаль авахад гайхах явдалгүй. ТОП дөрвөн төрлөөс гадна 3х3 сагсан бөмбөгийн шигшээ маань энэ тэмцээнд “ногт ганзагалаж” очно. Тивдээ түрүүлж, дэлхийн аваргын шилдэг наймд шалгарсан баг зөвхөн алтан медаль авахыг зорих нь тодорхой биз ээ. Манай сагсчид тэмцээний “В” хэсэгт БНСУ, Тайвань, Кыргызстан, Бангладешийн багтай өрсөлдөх юм.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Байт харвааны "360" талбай ашиглалтад орлоо

​Байт харвааны олон улсын ямар ч тэмцээнийг зохион байгуулах боломжтой болов​

 0 сэтгэгдэл


Олон улсын стандартад нийцсэн “Дайчин чанартэсвэрийн талбар” уриатай байт харвааны “360” талбайн нээлт үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнд лхагва гарагт боллоо. 90 хүртэлх метр зайд харвах боломжтой энэхүү талбайг 58 хоногт багтаан бүтээн босгожээ. Байнгын бэлтгэл сургуулилалт хийх боломжтой тус талбайг иргэд болон аж ахуйн нэгжийн хандив, тусламжаар “360” төслийн хүрээнд барьсан. Талбайн нээлтэд Монгол улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга оролцож, үг хэллээ. Монгол улсад орчин үеийн байт харвааны спорт үүсэж хөгжсөн 58 жилийн түүхэнд нэгэн шинэ хуудас нээгдэж байгааг Ерөнхийлөгч онцолсон юм. Байт харвааны спортыг хөгжүүлснээр Монголын анхны дэлхийн аварга, Паралимпын аварга энэ спортоос төрж байсан. Монголын байт харвааны холбооны ерөнхийлөгч П.Цагаан “Байт харвааны спорт дэлхийн олон газар өөр өөрийн өвөрмөц төрхөөр хөгжиж, батлан хамгаалах, цэрэг дайн, байлдан дагуулалтын халуун гэрч болж байсан түүхтэй.

Монгол улсын хувьд эдүгээ уламжлалт үндэсний сурын харваа болон орчин үеийн спортын төрлөөс олон арван алдартан төрөн гарсаар байна. 58 жил хүлээсэн талбайг хоёр сарын дотор спортод элэгтэй тамирчид, тэдний гэр бүлийнхэн, уг спортыг сонирхогч, дэмжигчдийн хандив, халуун сэтгэл, гар бие оролцоогоор бүтээн байгууллаа” гэв. “360” төслийг П.Цагаан санаачилсан бол Монголын байт харвааны удирдах зөвлөлийн гишүүн С.Эрдэнэболд удирдан гүйцэтгэжээ. Анхны талбай ийнхүү ашиглалтад орсноор Монгол улс байт харвааны олон улсын ямар ч тэмцээнийг зохион байгуулах боломжтой болж байна. Байт харваа нь Монголчуудын хувьд олон улс дэлхийн чанартай тэмцээнүүдэд өндөр амжилт үзүүлж болох спортын топ төрлийн нэг. “Алдар” спорт хорооны дасгалжуулагч Б.Ганзориг “Энэ жил манай байт харваачдын хувьд маш сайхан жил болж байна. Байт харвааны “360” талбай нь бидний хүсэн хүлээсэн талбай болж буйд бид маш их баяртай байгаа.

Энэ талбайдаа бэлтгэл, сургалтаа хийж, бүгд амжилт гаргана гэж бодож байна” гэлээ. Тус спорт хорооны тамирчин Г.Шандан “Миний хувьд энэ спортоор хичээллээд удаагүй байгаа бэлтгэл хийх талбайгүй байсан. Одоо энэ асуудал шийдэгдэж байгаад маш их баяртай байна. Энэ талбай байгуулагдсанаар манай тамирчдын амжилт өснө гэдэгт итгэлтэй байна” хэмээн нээлтийн үеэр сэтгэгдлээ хуваалцсан юм. Яагаад байт харвааны талбайг 360 гэж нэрлэх болсныг тайлбарлая. Байт харвааны 36 сумаар 10 оноо авахад нийлбэр оноо 360 буюу рекорд оноо болдог аж. Энэ үүднээс 360 гэж нэрлэжээ. Мөн энэ талбай “Дайчин чанар тэсвэрийн талбар” гэсэн уриатай. “Дайчин чанар” гэдэг нь гадагшаа чиглэсэн буюу урам зоригтой, идэвх санаачилгатай, хөдөлмөрч байх гэсэн утгатай. Харин “Тэсвэрийн талбар” гэдэг нь дотогшоо чиглэсэн буюу сэтгэл зүйн хувьд хүчтэй, тууштай байх гэсэн утгыг илэрхийлжээ. Ирээдүйд тив дэлхийн олимпод эх орныхоо нэрийг мандуулах 360 оноог манай тамирчид аваасай хэмээн бэлгэджээ.