A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2802/

Торгуулиа төлөөгүй бүх тээврийн хэрэгсэл төмрийн сэг болох нь

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2802/

Иргэн та автомашин худалдан авах гэж байгаа бол түр хүлээж, байдлыг харзнаарай. Учир нь өр зээл тавьж авах таны шинэ хүлэг удахгүй хэнд ч хэрэггүй төмрийн сэг болон хувирч магадгүй. Бага зэрэг хэтрүүлэгтэй сонсогдож байж болох ч эрх баригчид биднийг ийм байдал руу тун боловсноор түлхэн оруулж байна. Нийслэлийн авто замын шинэ бүсчлэлийн талаар яриад буйг та ойлгосон байх.

Хоёр хоногт нэг удаа унах машинаар яах вэ 

Нийслэлийн замын хөдөлгөөний ачаалал туйлдаа хүрч, жолооч нар түгжрэлд хамаг цаг зав, нерв, шатахуунаа барж байгааг хүн бүр мэднэ. Манай улсад сар бүр 5-8 мянган автомашин импортоор орж ирж буйг албаныхан хэлдэг. Хэрэв байдал энэ хэвээрээ үргэлжилбэл 2025 он гэхэд хотын зарим хэсэгт 0 зогсолт хийх хэмжээнд хүрч магадгүй гэсэн юм.

Ингээд шийдвэр гаргах түвшнийхэн судалж байгаад нэгэн мэргэн санаа олсон нь нийслэлийн замыг гурван бүсчлэлд хуваах байв. Өмнө нь нийслэлийн удирдлагууд түгжрэлийг бууруулахын тулд автомашиныг улсын дугаараараар нь ангилан хөдөлгөөнд оролцуулахаар шийдсэн. ингэснээр иргэд долоо хоногт нэг удаа машинаа унах эрхгүй болсон юм. Тухайн үед хүмүүс “Машинтай байхын ч хэрэг алга” хэмээн шогширч байсныг санаж байна. Тэгвэл энэ зохицуулалт одоо хэрэгжих гэж буй хоригийг бодвол хамаагүй зөөлөн санагдах нь гарцаагүй. 

Шинэ зохицуулалт хэрэгжиж эхэлснээр хотын төвийн А бүс рүү нэвтрэх машиныг тэгш, сондгойгоор нь ангилах болно. Өөрөөр хэлбэл, хэрэв та хотын төв хэсэгт ажиллаж, амьдардаг бол хоёр хоног тутмын нэгд нь машинаа унах эрхгүй гэсэн үг. Хэрэв торгуулиа төлөөгүй, улсын үзлэгт хамрагдаагүй бол А, Б бүс рүү нэвтрэх эрхгүй. Санаатай болон санамсаргүйгээр нэвтэрсэн бол Зөрчлийн хуулийн дагуу торгууль хүлээж байна. 

Энэ талаар иргэд үзэл бодлоо янз бүрээр илэрхийлсэн харагдана. гэхдээ дийлэнх нь эсэргүүцлээ. “Энэ ажил угаасаа торгууль хураах л зорилготой. А бүсэд дандаа яам, агентлаг, төрийн байгууллагууд байна. Тэгэхээр дарга нар, баячууд нь түгжрэлгүй явах гэсэн арга” хэмээн нэгэн хүн сэтгэгдлээ илэрхийлжээ. Мөн өөр нэг хүн “Тэгээд А, Б бүсээс бусад газраар зөрчилтэй, эвдэрхий, үзлэгт ороогүй, торгууль төлөөгүй, өөрөөр хэлбэл хамаг болж бүтэхгүй хүмүүс нь явцгаа гэсэн үг үү. Нэртэйгээр нь иргэдээ бас гурван бүсээр ангилчих хэрэгтэй” хэмээн бухимджээ.

Түүнчлэн замын цагдаа асан Ц.Улз өөрийн facebook-тээ “Зона буюу бүс гэсэн долоон тэмдгийг ОХУ-д ашиглаж байна. Венийн конвенцийн гишүүн орон болох ОХУ-ын замын тэмдэг, түүнийг хэрэглэх стандартын заалтууд нь уг конвенцийн шаардлагад бүрэн нийцэж байна гэжээ. Харин татвар, даатгал, торгуулиар бүсчлэх тухай ойлголт алга байна. Байх ч ёсгүй юм” хэмээн бичжээ. Олон нийт ийн бухимдсаар байгаа нь нэг талаар үнэний ортой. Үнэнийг хэлэхэд шууд бэлэн мөнгийг нь төлөөд машин авчих чадалтай хүн тун ховор. Ихэнх нь лизингийн хүчээр хөл дүүжлэх унаатай болж байгаа. Ийнхүү арайхийж авсан машин чинь долоо хоногийн нэг өдөрт нь гарахгүй. Харин одоо дүрэм зөрчиж торгуулсан бол хотын төв хэсэг рүү нэвтрэх эрхгүй болох нь. Хэрэв хотын төвд ажилладаг бол машинаа 100 айлд тавьчихаад алхаж очих болно гээд төсөөл дөө.

Нийтийн тээврээ сайжруулах тал дээр анхааръя

Уг нь түгжрэлийг бууруулахаар албаныхан аргаа барж буйг ойлгож байна. Гэхдээ иргэдийн халаас руу шууд гар дүрсэн, зорчих эрхийг нь хязгаарласан мунаг зохицуулалтаар үүнийг шийдэж боломгүй санагдана. Үнэнийг хэлэхэд өдгөө нийслэлд ямар нэг байдлаар торгууль хүлээгээгүй жолооч нэн ховор. Ялангуяа, Зөрчлийн хууль хэрэгжиж эхэлснээс хойш жолооч нарт очих торгуулийн хэмжээ улам нэмэгдсэн. Амьдралаа залгуулах гэж ядаж яваа тэдний хувьд эдгээр торгууль маш том дарамт болж байгаа. Гэтэл одоо торгуультай гээд хотын төв рүү орох эрхийг хязгаарлана гэдэг бүр ч том дарамт учруулна. “Хэдэн тэрбумын авлига авсан нөхдүүд хөөн хэлэлцэх хугацаа нь дууссан гээд ялгүй өнгөрч байгаа, “ЖДҮ” -чин зальт этгээдүүд эрх ямба эдэлсээр байхад жирийн иргэд ийн эрхээ хасуулж, халаасаа тэмтрүүлэх нь шударга бус” хэмээн бухимдахаас аргагүй. Ингэж хааж боож, хорих тусам иргэдийн зовлогоо зовоож авсан автомашины үнэлгээ буурч, үнэ цэнэ нь багасах болно.

“Хүн машин унах нь угаасаа хэрэгцээ шаадрлага. Нийтийн тээврээрээ явцгаа, явган алх” гэж эрхэм дарга нар дарамталдаг. Гэтэл үнэндээ манай нийтийн тээврийн хүртээмж, чанар, үйлчилгээ гэж авах юмгүй. Автобусандаа багтахгүй шахам чихэлдэж, хоорондоо хэрэлдэж, халаасны хулгайчийн олз болохоос айж эмээж явна гэдэг хүсэхээр зүйл биш. Өвлийн цагт бол автобус хүлээж буудал дээр зогсох нь багагүй тэвчээр шаардсан ажил.

Тиймээс энгийн иргэдээ хотын төв рүү оруулахгүй гэж дарамтлахын оронд нийтийн тээврээ сайжруулах тал дээр анхаарвал яасан юм бэ. Сүүлийн хэдэн жилийн турш метро, тусгай замын автобус гээд олон ч сайхан юм ярилаа. бүтсэн нь нэг ч алга. Метротой болох нь холын мөрөө- дөл юм байж. тэгвэл ядаж замын нэгдүгээр эгнээгээр зөвхөн ний- тийн тээврийг зорчуулдаг дүрмээ ягштал хэрэгжүүлэх тал дээр анхаар л даа. ингэвэл ядаж л хэдэн автобус нь иргэдийг хүлээлгэж зутраахгүй, энэ хэрээр үйлчлүүлэх хүний тоо ч нэмэгдэх учиртай.

Автомашины замаа бүсчлэлээр хуваах нь дэлхийн бусад хотод ч байдаг шийдэл. гэхдээ манайх шиг боож, хориглохын оронд тодорхой хэмжээний татвар авч нэвтрүүлдэг. Тухайн бүс рүү нэвтэрсэн тээврийн хэрэгслийг камераар бүртгэж, татварын мөнгийг гэрийн хаягаар нь хүргүүлдэг жишиг цөөнгүй хотод бий. Өмнөд хөршийн нийслэл бээжингийн тухайд хотын төв рүү нэвтрэхдээ карт уншуулж, төлбөр төлдөг тогтолцоотой. үнэхээр хотын төв хэсгийн түгжрэл дийлдэхгүй байгаа бол ядаж бусад хотын жишгээр тодорхой хэмжээний татвар авч, нэвтрүүлж болохгүй гэж үү.

Энэ мэтээр энгийн иргэдийн эрх ашгийг хөндөлгүйгээр асуудлыг шийдэж болмоор. гэвч манай дарга нар урьдын адил хааж бооно, торгоно гэсэн ганц аргаа хэрэглэж, дарга нарт бялдуучилсан, иргэдэд хатуурхсан ээлжит шийдвэр гаргалаа. удахгүй хэрэгжиж эхлэх энэ шийдвэр энгийн иргэдийн амьдралыг улам хүндрүүлнэ гэдгийг бодолцож үзсэн болов уу.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Спортынхон бэлгийн дарамтын эсрэг дуу хоолойгоо нэгтгэж эхэллээ

 0 сэтгэгдэл

  • Спортын салбар дахь бэлгийн дарамт, хүчирхийлэл урт хугацаанд байсан зүйл. Өмнө нь энэ талаар хэд хэдэн гомдол гарч байсан.
  • Хүчирхийллээс хамгаалахад чиглэсэн хууль, эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх нь чухал байна
  • Спортын сабар дахь бэлгийн дарамт өмнө нь гарч байсан. Харамсалтай нь тухайн үед бид нэгдэж, дуу хоолойгоо хүчтэй хүргэж чадаагүй учраас тэгсгээд намжсан


Монголын спортод бэлгийн дарамт амь бөхтэй оршсоор байгаа нь “Эмэгтэй удирдагч” сангийн хийсэн судалгаагаар ил болсон. Манай сонин энэхүү бусармаг зүйлийн эсрэг хамтдаа тэмцэж, дуу хоолойгоо нэгтгэхийг спортынхонд уриалж буй. Тэгвэл Монголын буудлагын холбоо бидний уриалгыг дэмжиж, хамтран ажиллахаа илэрхийллээ. Тус холбооны Удирдах зөвлөлийн гишүүн П.Тунгалагтай уулзаж, энэ талаар ярилцсан юм. 

-Монголын буудлагын холбоо манай сонины уриалгыг хамгийн түрүүнд дэмжсэнд талархаж байна. Танай холбоо үүний хүрээнд ямар ажил хийхээр төлөвлөж байна вэ?­

-Спортын салбар дахь бэлгийн дарамт, хүчирхийлэл урт хуга­цаанд байсан зүйл. Өмнө нь энэ талаар хэд хэдэн гомдол гарч байсан. Харамсалтай нь тухайн үед бид нэгдэж, дуу хоолойгоо хүчтэй хүргэж чадаагүй учраас тэгсгээд намжсан. Харин одоо спортын салбарт хичээллэж байгаа тамирчид, хүүхдүүдийн орчныг аюулгүй болгох тал дээр манай сэтгүүлчид идэвх санаачилга гаргаж, бусдыг уриалан дуудаж байгааг Монголын буудлагын холбоо, Удирдах зөвлөлийн гишүүд дэмжиж байна. Энэ асуудалтай холбоотойгоор бид уриалга гаргахаар төлөвлөсөн. Мөн цаашид энэхүү ёс зүйгүй үйлдлийг гаргахгүйн тулд ямар арга хэмжээ авч, хэрхэн хамтарч ажиллах вэ гэдэг хамгийн чухал.

-Спорт дахь бэлгийн дарамтын эсрэг тэмцэхийн тулд бид юун дээр анхаарах ёстой вэ?­

-Бэлгийн дарамт бол маш эмзэг асуудал учраас тун болгоомжтой хандахгүй бол асуудал буруугаар эргэх эрсдэл бий. Ялангуяа олимпын наадам эхлэх дөхсөн энэ үед бид асуудалд нухацтай хандах нь хамгийн чухал. Спортод бэлгийн дарамт байгаа нь судалгаагаар нотлогдчихлоо. Тэгвэл үүнийг байхгүй болгохын тулд юуны өмнө тамирчид, дасгалжуулагч, энэ салбарт ажиллаж байгаа бүх хүнд хамаарах ёс зүйн журмаа шинэчлэх шаардлагатай. Мөн хүчирхийллээс хамгаалахад чиглэсэн хууль, эрх зүйн орчныг бүрдүүлж, тамирчин, дасгал­жуулагч нарт хуулийн мэдлэг олгох сургалтуудыг удаа дараа зохион байгуулах ёстой. Үүнээс гадна хамтарсан ажлын хэсэг байгуулж, хүчирхийлэлд өртсөн тамирчдад эмнэлэг, сэтгэл зүйн тусламж үзүүлэх тал дээр онцгой анхаармаар байна. 

-Судалгаанаас харж байхад өндөр зэрэглэлд хүрсэн, шигшээ багийн тамирчид бэлгийн дарамтад өртөх магадлал илүү байдаг юм байна. Тухайн тамирчныг олимп, ДАШТ зэрэг том тэмцээнд явуулахгүй гэх зэргээр дарамталдаг болох ньтогтоогдсон. Энэ бас анхаарах ёстой чухал асуудал байх.

-Энэ судалгааг шигшээ багийн түвшинд хийсэн байна лээ. Үүний дараа бусад спорт холбоо хүсэлт гаргаж, өөрсдийн бэлтгэл хийж буй орчноо судлуулбал арай өөр үр дүн гарах байх. Гэхдээ бид ийм тохиолдол шинээр гараасай гэж хүсэж байгаа юм биш. Ха­рин гаргахгүйн төлөө ажиллах хэрэгтэй. Одоо тамирчдын гэр бүл, эцэг эх, хамаатан садан, найз нөхөд нь тамирчдаа анхааралдаа авч, сайн ярилцаж, ийм асуудал байдаг бол холбогдох байгууллагад мэдээлэх нь чухал  байна. Танай сонины зүгээс спортын салбар дахь бэлгийн дарамтын эсрэг хамтраад тэмцье гэсэн уриалга гаргасанд үнэхээр баяртай байна. Одоо спортын удирдах дээд байгууллагууд буюу салбарын яам, БТСГ, бусад спорт холбоо, МҮОХ бүгд нэгдэж, холбогдох журмуудыг гаргаж, таниулан сурталчлах ажил хийгээсэй гэж хүсэж байна. Үүнийг бодитой ажил хэрэг болгохын тулд хол­боод бие биенийгээ дэмжиж, хамтран ажиллахыг уриалья.








A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Бүтээн байгуулалтаар “бялуурах” 2020 оны төсвийн зарлагатай танилц

 0 сэтгэгдэл

  • Өр зээлийн дарамт эдийн засагт өндийх сэхээ өгөхгүй нь. Бүтээн байгуулалтаас илүү олон улсад төлөх өндөр дүнтэй бондуудын эргэн төлөх хугацаа хамар дор ирлээ
  • Манай улсын гадаад, дотоодын өрийн дарамт жил ирэх тусам нэмэгдэж байна. Том дүнтэй бондуудын эргэн төлөлт 2021 оноос яригдаж эхэлнэ. Хамгийн эхнийх нь “Мазаалай” бонд 

Монгол Улсын ний­гэм, эдийн засгийн хөгжлийг тодор­хойлох бодлогын чухал баримт бичиг хууль болон хэрэгжиж, 2020 оны төсвийн жил эхэллээ. Ирэх хавартай уралдан улс даяар бүтээн байгуулалт ундарч, сонгуулийн өмнө их ажил оволзох нь. 13.8 их наяд төгрөгийн зарлагатай төсвийн ид шид гарч, тэр тусмаа орон нутагт сургууль, цэцэрлэг, эмнэлэг, соёлын төв, спорт заал олноор барихаар болов. Нийгмийн салбарын 600 орчим барилга байгууламж ашиглалтад орохоор байна. Барилга, дэд бүтцийн салбарт үйл ажиллагаа явуулж ирсэн компаниудад 2020 оны төсөв хамгийн том ажил олгогч болж байна. Цаасан дээр буусан эдгээр бүтээн байгуулалтыг эхлүү­лэхээр эрх баригчид шамдах нь дамжиггүй. Ингэж байж сонгогчдоосоо оноо цуглуулах, дахин эрх мэдлийн сэнтийд залрах замаа засна гэсэн үг. Гэхдээ 2020 оны төсөв хоёр талтайг уншигч та гадарласан байх. Алдагдал нь ДНБ­-ий 5.9 хувьтай тэн­цэх төсөв бүтээн байгуулалтыг дэм­жиж байгаа боловч тэр хэрээр импортын урсгалыг, улбаалаад валютын эрэлтийг нэмэгдүүлэх нь. Манай улсын гадаад, дотоодын өрийн дарамт жил ирэх тусам нэмэгдэж байна. Том дүнтэй бондуудын эргэн төлөлт 2021 оноос яригдаж эхэлнэ. Хамгийн эхнийх нь "Мазаалай” бонд. 10.875 хувийн хүүтэй, 500 сая ам.долларын өр төлбөр биднийг хүлээж байна. Өр зээлийн дарамт эдийн засагт өндийх сэхээ өгөхгүй нь. Бүтээн байгуулалтаас илүү олон улсад төлөх өндөр дүнтэй бондуудын эргэн төлөх хугацаа хамар дор ирлээ. Бид хажуу айлд өртэй атлаа өөртөө шинэ хувцас авах айлын эзэгтэй шиг аашилж боломгүй. Адууныхаа хэрээр исгэр гэж үг бий. Төсвийн хөрөн гө оруулалт өмнөх жилүүдтэй харьцуулахад хоёр их наяд төгрөгт ихээхэн ойртсон. Нийслэлд гэхэд соёл урлагийн салбарын хөрөнгө оруулалтад 134.9 тэрбум төгрөг зарцуулахаар төсөвт тусгасан бол царцсан байсан барилга, байгууламжийг ашиглалтад оруулахад зориулж 23 төсөлд 22.8 тэрбум төгрөг төсөвлөжээ. 2018 онд хийсэн ажлынхаа санхүүжилтийг авч чадаагүй 38 төслийн 34.8 тэрбум төгрөгийг ирэх жилийн төсөвт багтаасан байна. 





A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Сонгуулийг холимог тогтолцоогоор явуулж, Ерөнхий сайдад эрх мэдэл өгнө

Монгол шиг Ерөнхий сайд нь танхимынхаа сайдыг томилуулах, огцруулахдаа УИХ-аасаа асуудаг орон гэвэл Словени, Болгар, Ирланд байна

 0 сэтгэгдэл
  • Ардчилсан намын гаргасан саналын хоёрыг нь хүлээн авчээ.


“УИХ-ын сонгуулийг олонхын болон хувь тэнцүүлэх зарчмыг хослуулан явуулна. Сонгогч тойрогт нэр дэвшсэн болон намын жагсаалтад орсон нэр дэвшигчийн төлөө саналаа өгнө” гэсэн заалтыг Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрч лөлтийн төсөлд оруу-лахыг Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны хуралдаа наар дэмжлээ. Ингэснээр эрх баригч хүчин сонгуулийн жилд нь шахам сонгуулийн хуулийг өөрчилдөг байдал арилна хэмээн үзэж байна. Мөн Үндсэн хуульд “Засгийн газрын гишүүнийг УИХ, Ерөнхийлөгчид танилцуулаад Ерөнхий сайд томилж, чөлөөлж, огцруулна. Засгийн газрын гишүүн УИХ-д тангараг өргөнө” гэсэн заалтыг нэмж, оруулахыг дэмжлээ. Хэрэв “Эцэг хууль”-ийг өөрчлөх зөвшилцлийн хүрээнд Үндсэн хуульд оруулахаар болж буй эдгээр заалтыг УИХ баталвал “Парламент хариуцлагын асуудлыг Ерөнхий сайдтай ярьж, харин сайд хариуцлага алдсан бол Ерөнхий сайд өөрөө шийдвэр гаргадаг” парламентын тогтолцооны жишиг рүү орно гэж хуулийн төслийн Ажлын хэсгийн гишүүн О.Мөнхсайхан хэлж байна. Хэрэв Засгийн газар УИХ-ын олонхын дэмжсэн бодлогыг маш сайн хэрэгжүүлэх танхим бүрдүүлэхгүй бол кабинетаараа огцрох эрсдэлтэй. Тиймээс Ерөнхий сайд тухайн салбарын бодлогыг хамгийн сайн авч явах хүнийг сонгож томилох тогтолцоог энэ заалт бий болгоно гэж үзжээ. Дэлхийд Англи, Герман, Финланд, Япон, Чех, Польш, Эстон, Литва тэргүүтэй 18 улсад сайдыг томилох асуудлыг Ерөнхий сайд нь мэдэж, хариуцлагаа үүрсэн шиг үүрдэг аж. Мөн энэ асуудалд Ерөнхийлөгч эсвэл парламент нь хөндлөнгөөс оролцдоггүй, ихэнх нь сайдыг огцруулах асуудлыг бие даан шийдвэрлэх эрх мэдлийг Ерөнхий сайдад өгсөн байна.Харин Монгол шиг Ерөнхий сайд нь танхимынхаа сайдыг томилуулах, огцруулахдаа УИХ-аасаа асуудаг орон гэвэл Словени, Болгар, Ирланд байна. Словен, Болгарт гүйцэтгэх эрх мэдэл нь тийм ч үр нөлөөтэй, тогтвортой биш. Гэхдээ, Ирландын хувьд Британийн Засгийн газрыг бүрдүүлэхэд буюу улс орны бодлогыг хэрэг жүүлэх этгээдийг гаргах Британийн Хааныг оролцуулахгүй байх үүднээс Ирландын иргэдийн төлөөлөл болсон парламент нь Засгийн газрын гишүүн нэг бүр дээр санал хураадаг болсон түүхэн шалтгаантай аж. Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны гишүүд эдгээр хоёр заалтыг олонхоороо дэмжсэн юм. Ерөнхий сайдын эрх мэдэлтэй холбоотой зохицуулалт 2020 оноос үйлчлэх бол, сонгуулийн систем 2024 оноос үйлчилнэ.







A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Боловсруулах үйлдвэрээ дэмжих бус сөхрүүлэх төлбөрт “баяртай” гэж хэлье

 0 сэтгэгдэл

ҮНДСЭН ХУУЛИЙН ЦЭЦИЙН ИХ СУУДЛЫН ХУРАЛДААНЫ ШИЙДВЭР АЛДАГДАЛ НЬ ХОЁР ИХ НАЯД ДАВСАН 2020 ОНЫ ТӨСӨВ, ТҮҮНИЙГ ХЭРЭГЖҮҮЛЭХ ЗАСГИЙН ГАЗАРТ ХҮНДХЭН БУУЛАА. СОНГУУЛИЙН ДАРАА АМЬДРАЛ УРЬДЫНХААРАА ҮРГЭЛЖИЛНЭ, УЛС ОРОНД ТУЛСАН ӨР ТӨЛБӨРӨӨ БАРАГДУУЛАХ ХУГАЦАА ЗОЛГОНО. ХАРАМСАЛТАЙ, ТӨСВӨӨ БАЙДГААРАА ТЭЛСЭН ЗАСГИЙН ГАЗАР ЗӨВХӨН ӨНӨӨДРӨӨ БОДОН АШИГТ МАЛТМАЛЫН НӨӨЦ АШИГЛАЛТ ТӨЛБӨР АВАХ НЭРЭЭР БОЛОВСРУУЛАХ САЛБАРАА БАЛЛАЖ МЭДЭХЭЭР БАЙНА.

Засгийн газар зөвхөн өнөөдрөө бодон Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр авах нэрээр боловсруулах салбараа баллаж мэдэхээр байна. Ирэх жилийн төсөв тойрсон маргаан намжих шинжгүй байна. Түүхэндээ байгаагүй өндөр зарлагатай төсөв УИХ-д өргөн мэдүүлсэн Засгийн газар уул уурхайгаас хамаг орлогоо олно гэж тооцоолсон. Сонгуулийн жил учраас байгаа нөөц, боломжоо тэд тултал нь ашиглахаар шийдсэн хэрэг. Гэвч Үндсэн хуулийн цэцийн Их суудлын хуралдааны шийдвэр алдагдал нь хоёр их наядаар хэтэрсэн 2020 оны төсөв, түүнийг хэрэгжүүлэх Засгийн газарт хүндхэн буулаа. Сонгуулийн дараа амьдрал урьдынхаараа үргэлжилнэ, улс орон тулсан өр төлбөрөө барагдуулах хугацаатай золгоно. Харамсалтай нь, төсвөө байдгаараа тэлсэн Засгийн газар зөвхөн өнөөдрөө бодон Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр авах нэрээр боловсруулах салбараа баллаж мэдэхээр байна. 12.9 их наяд төгрөгийн орлоготой байхаар төлөвлөсөн төсөв АМНАТ-ийн шийдвэрээс болоод 1.3 их наяд төгрөгөөр буурахаар болж байгаа. Баахан хөрөнгө оруулалт хийхээ зарлачихсан эрх баригчдад энэ хэмжээний орлого дутна гэдэг аюул. Төсвийн алдагдал ийм тохиолдолд одоо байгаагаас улам талийж өгнө гэсэн үг. Үүнийг бууруулъя гэвэл хөрөнгө оруулалтаа үр ашгаар нь эрэмбэлж, өөрсдийн үрэлгэн зардлыг хумих учиртай. Зөвхөн сонгуулийн жилийн төсвийг санхүүжүүлэхийн тулд дөнгөж хөл дээрээ тэнцэж буй боловсруулах үйлдвэрийнхээ өсөлт, хөгжлийг боомилж боломгүй. Эдийн засгийн тусгаар тогтнол аж үйлдвэржилт, хүнд үйлдвэрээс эхэлдэг. Тиймээс төсвийн орлого бодож холын зорилгоо умартана гэдэг төрийн зорих хэрэг биш юм. Ашигт малтмалын тухай хуулийн зарим заалтыг хүчингүй болгосноор Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр үгүй болж байгааг Сангийн сайд Ч.Хүрэлбаатар цухалдан байж илэрхийлсэн. Түүний эгдүүцэх нь аргагүй байх, төсөв нь орлогогүй болж байхад. Гэхдээ 1.3 их наяд төгрөгийн орлого олохын тулд хэдэн арван их наяд авчрах үндэсний аж үйлдвэрийн бодлогоосоо Монгол Улс ухарч болохгүй. Уул уурхайн салбарт ухаад зөөдөг нь бус угааж боловсруулдаг нь, нэмүү өртөг шингээдэг нь илүү хэрэгтэй байна. Улс орны амьдралд ч энэ хэрээр өөрчлөлт, дэвшил гардаг нь хууль. Уул уурхайн салбараас Засгийн газар 3.2 их наяд төгрөгийн орлого олох бөгөөд үүний гуравны нэгийг Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр бүрдүүлэхээр байсан. Татвар бус төлбөрийн орлого. Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга З.Энхболд дээрх Үндсэн хуулийн Их суудлын хуралдааны гаргасан шийдвэртэй холбогдуулан Сангийн сайдтай эсрэг байр суурьтай байгаагаа хэвлэлээр илэрхийлсэн. Цэцийн шийдвэр гарсан цагаас хойш төсвөөс илүү АМНАТ олон нийтийн анхаарлын төвд байна. “Хоёр удаа АМНАТ авч болохгүй” хэмээн УИХ-ын даргаар ажиллаж байсан эрхэм хэлсэн. Монголын ашигт малтмалаар ажиллаж, амьдардаг 140 гаруй боловсруулах үйлдвэр бий. Үндсэн хуулийн цэцийн шийдвэр гарахаас өмнө бүгд АМНАТ-ийг дахин төлөхөөр байв. Өөрөөр хэлбэл, АМНАТ давхардсан байлаа. Энэ нь УИХ-ын хариуцлагагүй байдлаас улбаатай болохыг судлаачид хэлж байгаа юм. Гол хэргийн эзэн нь хууль тогтоох УИХ гэсэн үг. Дээрх Цэцийн гаргасан шийдвэрээс үүдэн Ашигт малтмалын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулахаар Засгийн газар ажиллаж эхэллээ. Энэ оны гуравдугаар сарын 26-нд Засгийн газрын хуулийг батлахаас өмнө Монгол Улс жонш баяжуулах, зэс баяжуулах, нүүрс угаах, гангийн үйлдвэр зэргээс дээрх татварыг авдаггүй байсныг Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга онцолсон. Харин хуулийн нэмэлт өөрчлөлтөөр бүгдээс нь авдаг болохоор өөрчилжээ. Уул уурхайн салбарт боловсруулах үйлдвэр хоёр янз байгаа бөгөөд дэргэдээ боловсруулах үйлдвэртэй компаниудад АМНАТ давхардахгүй юм. Харин тусдаа байгуулсан үйлдвэрт давхардал үүсээд байгаа аж. Боловсруулах үйлдвэрээ дэмжих бус сөхрүүлэх хуулийн өөрчлөлтийг УИХ даруй засахгүй бол байгаа үйлдвэрүүд нь хаалгаа барихад хүрэх нь. Иргэн С.Баярмаагийн Үндсэн хуулийн цэцэд гаргасан мэдээлэл ч ихээхэн ул суурьтай байж, нэг бүтээгдэхүүнээс гурван хэлбэрээр төлбөр авахаас гадна НӨАТ гээд нийт дөрвөн төрлийн татвар авч байгааг гаргаж тавьсан. Үндсэн хуулийн цэцийн шийдвэрт бус УИХ-ын баталсан хууль өөрөө асуудлын бай, маргааны шалтгаан болоод буй. Боловсруулах үйлдвэрээ дэмжиж аж үйлдвэрийн цогцолбор байгуулах нь манай улсын олон жилийн хүсэл мөрөөдөл. Үүнийг бодит ажил болгоход боловсруулах үйлдвэрүүдэд АМНАТ ихээхэн чирэгдэл удахаар байгаа юм. Аж үйлдвэр хөгжсөн орнуудад боловсруулах үйлдвэр ДНБ-ий 30-40 хувийг эзэлж байхад манай улсад энэ дүн 10 хувиас ч хэтрэхгүй. Үүнийг хоёр, гурав дахин нэмэгдүүлж чадвал ам.долларын ханш буурна, айл өрхийн орлого ч нэмэгдэнэ гэсэн үг. Эрх баригч намын 2016 оны сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрт ч томоохон ордыг түшиглэн нүүрс угаах, гүн боловсруулах үйлдвэрлэлийг дэмжихээ амласан. Гэвч одоо үүсээд буй нөхцөл байдал энэ бүхний эсрэг байна. Засгийн газар ч уг асуудал дээр санал зөрөлдөж эхэллээ. Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яам боловсруулах үйлдвэрлэлээ авч үлдэхээр зүтгэж байгаа бол Сангийн сайд төсвийн орлого бодон гэдийж сууна.