A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2465/

Трамп, Ши нар уулзах үеэр АНУ-ын шинэ тариф хэрэгжиж эхэлнэ

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/2465/

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Цацраг идэвхт усыг далайд цутгах шалтгаан

 0 сэтгэгдэл
  • Цацраг идэвхт хаягдал ус хадгалж буй савнууд 2022 оны дунд үе гэхэд дүүрнэ. Нэмж сав байрлуулах зай хомс. 

    Японы эрчим хүчний TEPCO компани нэг сая шоо метр буюу олимпын тэмцээний 400 усан сан дүүргэхүйц цацраг идэвхт усыг сүйрсэн Фүкүшима Дай-ичи АЦС-аас Номхон далай руу цутгах төлөвлөгөөг хэлэлцэж байна. Уг төлөвлөгөө нь Чернобылийн ослоос хойших хамгийн ноцтой цөмийн ослын уршгийг арилгах 200 тэрбум ам.долларын хүчин чармайлтын нэг бүрдэл юм. Цацраг идэвхт хаягдал ус хадгалж буй савнууд 2022 оны дунд үе гэхэд дүүрнэ. Нэмж сав байрлуулах зай хомс. Анх сонсож буй нэгэнд айдастай ч цацрагийн бохирдолтой усыг гадагш зайлуулах нь дэлхийн цөмийн үйлдвэрлэлд нийтлэг практик. Япон ч дэлхий нийтээр мөрддөг журамд нийцүүлж хаях бололтой. Гэлээ гээд орон нутгийн иргэд, хөрш Өмнөд Солонгосын уур цухал намжихгүй.


ЦӨМИЙН БОХИРДОЛТОЙ УС ХААНААС ГАРААД БАЙНА? 
Японы түүхэнд хамгийн хүчтэй нь болох 2011 оны газар хөдлөлтөөр үүссэн цунами Токиогоос умар зүгт 220 километрт орших Фүкүшимагийн АЦС-ын реакторын барилгыг гэмтээсэн юм. Барилга доторх хайлсан цөмийн түлшийг хөргөхөөр өдөрт 100 орчим шоо метр ус цутгадаг нь цацраг идэвхтэй болж хувирдаг. Бохирдсон усыг шахуургаар шахаж АЦС-ын ойролцоох ALPS (Advanced Liquid Processing System) хэмээх 1,000 орчим тусгай саванд хадгалдаг. Бохир усыг тусгай цэвэрлэх процессоор оруулж тритийгээс (tritium) бусад цацраг идэвхт бодисыг нь “шүүж” байгаа. Тритий бүхий усыг далайд асгахын өмнө аюулгүйн стандартад нийцүүлэн дахин боловсруулалтад оруулна хэмээн Японы Эдийн Засаг, Худалдаа,Үйлдвэрлэлийн Яам мэдэгдсэн юм.

ТРИТИЙ ГЭЖ ЮУ ВЭ?  Тритий бол хоёр нэмэлт нейтрон бүхий сулхан цацраг идэвхт устөрөгчийн хэлбэр юм. Дэлхийн агаар мандлын дээд хэсэгт байгалийн процессоор үүсэж явдаг тритий нь мөн цөмийн эрчим хүч үйлдвэрлэлийн дайвар бүтээгдэхүүн. Тритийг цөмийн зэвсгийн зэрэгцээ анагаах ухааны салбарт био тэмдэглэгээ, ердийн хэрэглээнд зорчигчийн гарц, төрөл бүрийн цагны тооны тэмдэглэгээг харанхуйд гэрэлтдэг болгох үүднээс ашигладаг. 

ТРИТИЙ АЮУЛТАЙ ЮУ? Тритий нь хорт хавдар үүсгэх өндөр эрсдэлтэй. Тритийгийн бета-бөөм (цацраг идэвхт задралаар ялгарч буй тэрхүү хэсэг) арьс нэвтэлж дийлэхээргүй сул энергитэй хэдий ч амьсгалах болон хэрэглээгээр (бохир усаар!) дамжин биед хуримтлагддаг. Тритий нь олон тэрбум беккерель (Бк - цацраг идэвх хэмждэг нэгж) хэмжээнд хуримтлагдаж байж хүний биед сөрөг нөлөөлдийг Канадын Цөмийн Аюулгүйн Комисс тогтоожээ. Японд энэ оны гуравдугаар сарын 31-нд явуулсан судалгаанаас үзвэл TEPCO-гийн саванд хадгалаатай усан дахь тритийн хамгийн өндөр агуулга нэг литрт 2.5 сая беккерель байгаа юм. Харьцуулахын тулд жишээ авахад тритийн агуулга гадилд 15 беккерель, нэг килограмм уранд 25 сая беккерель байдаг. 


ТРИТИЙГ ЯАЖ ХАЯДАГ ВЭ?
   Ихэнх АЦС тритий болон бусад цацраг идэвхт бодисыг бага хэмжээгээр гол мөрөн, далайд цутгадгийг Дэлхийн Цөмийн Холбооны (World Nu-clear Association) бодлогын шинжээч Дэвид Хэсс тайлбарлав. АНУ-ын Цөмийн Зохицуулах Комиссын (US Nu-clear Regulatory Commission) тайлбараас үзвэл тус улсын АЦС-ууд тритийтэй усыг “аюулгүй хэмжээнд, тогтмол”, зохих зөвшөөрөлтэйгээр гадагш цутгаж, цутгасан тухай мэдээллийг ил тод нийтэлдэг ажээ. 

TEPCO ЯАГААД НЭМЖ САВ АШИГЛАХГҮЙ БАЙГАА ЮМ БЭ?  Бохир ус хадгалах 1000 орчим сав байршуулахын тулд шувууны дархан газрын ойролцоох 500 ам метр талбайн ойг хядсан TEPCO-д дахиад сул талбай байхгүй болсон.

БОХИР УС ДАЛАЙД АСГАХЫГ ХЭН ЭСЭРГҮҮЦЭЖ БАЙНА Бохир ус далайд асгах нь орон нутгийн агнуурын нэр хүндийг унагаж, загасчдыг амьжиргаанаас нь салгана хэмээн үзэж буй Фүкүшима мужийн загас агнуур эрхлэгчид TEPCO-гийн төлөвлөгөөг эрс эсэргүүцдэг. Фүкүшимагийн ослоос хойш дэлхийн 20 гаруй улс Японы зарим төрлийн хүнсний бүтээгдэхүүнд хориг тогтоосон нь одоог хүртэл хүчинтэй. Далайн урсгал цацраг идэвхт усыг Өмнөд Солонгосын эрэг хүргэх магадлал бараг байхгүй ч Сөүл уг хэмжээнд түгшиж буйгаа илэрхийллээ. TEPCO-гийн захирал Такаши Кавамура, урьд нь Японы Цөмийн Зохицуулах Албаны тэргүүн байсан Шиничи Танака нар усыг далайд асгах төлөвлөгөөг дэмжиж буйгаа мэдэгдсэн. Ерөнхий сайд Шинзо Абэгийн Засгийн газар байр сууриа илэрхийлж амжаагүй байна.














A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Нобелийн шагналтнуудын судалгаа Монголын ядуурал буурдаггүйн шалтгааныг тайлбарлав

 0 сэтгэгдэл
  • Нобелийн эдийн засгийн эзэд шинжлэх ухаанчаар ядуурлыг бууруулах шаардлагатайг баталж байна. Харин Монголын улстөрчдийн ядуурлын эсрэг тэмцэл нь тэдний баталсан судалгааны эсрэг явж ирснийг харуулж буй
  • Ядууралтай тэмцэхийн тулд язгуурыг нь судлах нь чухал
  • Эдүгээ дэлхий даяар 700 сая хүн хоногийн хоолоо арай ядан залгаж, ядуурал дунд амьдарч байна
  • Ядуурлыг бууруулах нь ийм ярвигтай, шинжлэх ухааны нарийн тооцоолол нэхсэн тэмцлийг шаардаж байхад эрх баригчид үүнийг өнгөц аргаар бууруулах гэж оролддоu
  • Мөнгө дагуулсан, ядуурлыг бууруулах тэмцэл нь эргээд авлигыг өдөөж, иргэдийг бэлэнчлэх сэтгэлгээ рүү түлхэх сул талтай

Чинээлэг орнууд, их гүрнүүд, олон улсын байгууллагууд, сайн үйлстнүүд... Үгээгүй ядуурал хүрээгээ тэлсээр буй Африкт гар сунгагчдын жагсаалт ийн урт үргэлжилж, тус бүс нутаг руу цутгасан мөнгө санхүүгийн хэмжээ гол мөрөн мэт урсгадаг. Гэтэл мөнгөөр угжуулж, санхүүжилтээр цутгуулсан энэ тив сүүлийн хагас зуун жилд өөдлөв үү. Африкт хаягласан дэлхий дахины тусламж дэмжлэг болон тус тивийн орлогын үзүүлэлтийг та харж байна. Энэ тивийг чиглэх дэлхий нийтийн дэмжлэг нэмэгдэхийн хэрээр тус бүс нутгийн орлого өсөх бус буурсан урвуу дүр зураг харагдаж байгаа биз. Магадгүй хар тивийг чиглэсэн “хайр” ивээл Африкийг эмнэх бус харин илүү өвчлүүлсэн ч байж мэднэ. Зөвхөн Африк гэлтгүй халамж, дэмжлэг хэрэгтэй улс орон, хэн бүхэнд мөнгөн тэтгэмж, хөнгөлөлттэй зээл, буцалтгүй тусламж бодитоор хүрч, байгаа онодог болов уу. Дэлхийд энх тайван тогтсон сүүлийн хэдэн арван жилд цэнхэр гараг даяараа ядуурлыг ялан дийлэхээр байдгаараа тэмцлээ. Гэсэн ч эдүгээ дэлхий даяар 700 сая хүн хоногийн хоолоо арай ядан залгаж, ядуу тарчиг амьдарч байна. Нийгэм, эдийн засгийг хослуулан доройтуулдаг энэ “хорт хавдар” дэлхийн олон орны хоолойд тулсан өнөө үед тус аюулт эмгэгийг эмчлэх аргыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй, баримт нотолгоотой судалсан гурван эрдэмтэн 2019 оны Нобелийн эдийн засгийн шагнал хүртлээ. АНУ-ын иргэн М.Краймер, Францын Э.Дюфло, Энэтхэгийн Абиджит Банерджи нар ядуурлын судалгааг олон жилийн турш буурай болон хөгжиж буй орнуудад бодитоор хийж, нүдэнд харагдаж, гарт баригдахгүй энэ “өвчнийг” илүү прагматик туршилтад суурилан судалсан нь шагналыг хүртээх гол шалтгаан болсныг Нобелийн хороо мэдэгдсэн байна. Массачусетсийн технологийн институт болон Харвардын их сургуулийн эдгээр эрдэмтний тухай сүүлийн үед хэвлэлээр хөвөрч буй тул энэ төрлийн мэдээллийг орхиод тэдний судалгаанд анхаарлаа хандуулъя. Ядуурлыг бууруулна. Энэ үг дэлхийн бараг бүх орны улстөрчдийн амнаас урсдаг. Гэтэл яг үнэндээ улстөрчдийн бодлого ядуурлыг бууруулж байна уу. Ялангуяа, буурай болон хөгжиж буй орнуудад ядуурлаар түрий барьсан тоо тоймгүй олон төсөл хөтөлбөр, бодлогын арга шийдэл хэрэгжүүлдэг атлаа яагаад буурахгүй байна вэ. Хэмжихэд хэцүү, хийсвэр шинж чанартай энэ асуултад 2019 оны Нобелийн шагналтнууд хариулахаар зорьжээ. "Бид ядуурлын эсрэг тэмцлийг шинжлэх ухааны нотолгоонд үндэслэн баталгаажуулахыг зорьсон. Үнэндээ ядуурлыг бууруулахаар тэмцэгчид түүний язгуур шалтгааныг тоодоггүй. Яг ямар шалтгааны улмаас ядуурал үүсэж буйг тогтоохгүйгээр түүний огт харанхуйгаар тэмцдэг. Ингэснээр ядуурлыг бууруулах нэрийдлээр их хэмжээний мөнгө, цаг хугацааг үр дүнгүй үрэхэд хүргэдэг” хэмээн Францын эдийн засагч, Нобелийн шагналтан Э.Дюфло тайлбарласан байна. Өнгөрсөн хугацаанд ядуурлын эсрэг улс орнуудын тэмцэл бүхэллэг, цөм шинжтэй байсаар ирсэн. Өөрөөр хэлбэл, дэлхий даяар ядуурлыг том зургаар харж, эл бул хар чулууг хөдөлгөхөөр байдаг чадлаа барсан нь үр дүн муутай, хүч, хөрөнгө тарамдсан арга зам байжээ. Харин том асуудлыг олон жижиг хэсэг болгон хуваавал ядуурлын эсрэг тэмцлийг удирдахад илүү хялбар болох санааг эдийн засагчид дэвшүүлж, түүнийгээ нотолжээ. Ядуурлын шалтгаануудыг илүү нарийвчилж, тодорхой асуудалд чиглүүлж, түүнийг онилсон шийдэл хэрэгжүүлбэл илүү үр дүнтэй гэж үзсэн байна. Тухайлбал, эрүүл мэнд, боловсрол, хөдөө аж ахуй, байгаль орчны хүчин зүйлсийг задлан шинжлээд, ядууралтай тэмцэхэд  гүйцэтгэж буй үүргийг үнэлэх аргачлалыг боловсруулжээ. Тун энгийн жишээгээр тайлбарлая. Нобелийн шагналтнууд халуун орны хамгийн том сорилтын нэг болох хумхаа өвчнөөр жишээ авсан. Дэлхий даяар жил бүр 900 мянган хүн энэ өвчний улмаас амиа алддаг. Тэдний дийлэнх нь таваас доош насны африк жаалууд. Хумхаа өвчин нь Африкийн орнуудын тав хүртэлх насны хүүхдийн эндэгдлийн тэргүүлэх шалтгаан болж, эргээд ядууралд нөлөөлж байна. Тэгвэл үүнийг бууруулахын тулд энэ өвчнийг тараадаг шавжаас хамгаалах тор ашиглах нь оновчтой аргад тооцогддог байна. Тэгвэл 10 ам.долларын үнэтэй торыг иргэдэд үнэгүй тараавал хумхаагийн өвчлөлийг бууруулах уу. Энэ амар арга учир дутагдалтай хэмээн судлаачид үзжээ. Чухам үүнээс бодлого тодор-хойлогчдын алдаа эхэлдэг байна. Дийлэнх бодлого тодорхойлогчид тор тарааснаар өвчлөлийг бууруулна хэмээн ухар мөчид тооцдог. Гэтэл үнэгүй тор авсан иргэд түүний үнэ цэнийг бүрэн ухаарч, ашигладаггүй. Эсвэл өвчнөөс хамгаалах торыг загас барих зэргээр өөр зориулалтаар ашиглах нь цөөнгүй байдаг аж. Тиймээс хамрах хүрээг нь нэмэхийн тулд үнэгүй тараах уу эсвэл үнэ цэнийг нь өсгөхийн тулд өртөг шингээх үү. Эдгээр сонголтын аль нэгийг нь сонгохын тулд ул үндэстэй судалж, тооцсоны үндсэн дээр шийдвэр гаргах хэрэгтэй гэсэн санааг Нобелийн шагналт бүтээлдээ дурджээ. Ядуурлыг бууруулах нь ийм ярвигтай, шинжлэх ухааны нарийн тооцоолол нэхсэн тэмцэл шаардаж байхад эрх баригчид үүнийг өнгөц аргаар бууруулах гэж оролддог. Тухайлбал, дэлхийн цөөнгүй орон бага орлоготой иргэддээ хямд зээл өгөөд ядуурлыг бууруулахаар зорьдог. Гэтэл энэ нь явуургүй арга болох нь судалгаагаар нотлогджээ. Өнгөрсөн хугацаанд дэлхий дахин ялангуяа, буурай орнууд ядуурлыг углуургаар нь судалж, ул суурьтай бодлого боловсруулаагүй атлаа ядууралтай тэмцэхээр их хэмжээний санхүүжилт татаж, өр зээл тавих нийтлэг хандлага ажиглагдсан. Гэвч энэ нь үр дүн муу, хүч тамираа барсан оролдлого болох нь олон байжээ. Цаашлаад мөнгө дагуулсан, ядуурлыг бууруулах тэмцэл нь эргээд авлигыг өдөөж, иргэдийг бэлэнчлэх сэтгэлгээ рүү түлхэх сул талтай. Өөрөөр хэлбэл, улстөрчид, эдийн засагчид гээд хэн бүхний дураараа ярьдаг ядуурлыг цээжний тооцоо, цочмог шийдвэр, амныхаа зоргоор ярьж ядуурлыг бууруулахаар тэмцэж, тас харанхуй бууруулах боломжгүй гэдгийг баталжээ. Шинжлэх ухааны нотолгоо баримтад суурилсан аргаар ядууралтай тэмцэх нь хамгийн үр дүнтэй хэмээн үзсэн. Ядуурлын эсрэг тэмцэл тооцоо судалгаа, нарийн дүн шинжилгээ, нухацтай бодлого боловсруулалт шаарддагийг дэлхий дахинд тунхагласнаараа энэ нь шинэлэг болсон байна. Тэгвэл тооцоо судалгаатай бодлого боловсруулж, түүний үр дүнг хэмжих нь Монгол Улсад хамгийн үгүйлэгдэж буй. Монгол Улс сүүлийн 30 орчим жил хөгжлийн дөнгө болсон ядууралтай тэмцсээр ирсэн ч Монголын хүн амын тал нь ядууралд нэрвэгдэж, гурван хүн тутмын нэг ядуу хэвээр байгаа. Яагаад. Тооцоо судалгаагүй ядууралтай тэмцдэг, хөнгөлөлттэй зээл зэрэг хялбар аргыг илүү үздэг зэрэг нь манайд түгээмэл ажиглагддаг үйл явц. Гэтэл ядуурлын эсрэг үндэслэл, нотолгоогүй тэмцэл үр дүнгээ өгөөгүйг дэлхийн шилдэг эдийн засагчид баталж байна. 











A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Засаг орлогын шинэ эх үүсвэрийн эрэлд гарлаа

 0 сэтгэгдэл

Татварын шинэчлэлийн үр дүн 2020 онд илүү мэдрэгдэнэ

• Төсөвт инфляц, валютын ханшийн эрсдэл мөн л ээлжит сорилт.
• Засгийн газар УИХ-ын гишүүдийг төсвөөр дамжуулан аргалах нь элбэг болсон. Тиймээс төсвийг найр тавин батлах эрсдэл
сонгуулийн өмнө хамгийн өндөр байдаг.
• Орлогоо хэт өндөр тогтоож байж төсвийн алдагдлаа бага харагдуулах гэсэн нүд хуурсан арга гэж дийлэнх эдийн засагч 2020 оны төсвийг үзэж байна. Ийм нөхцөлд үр ашигтай төсөв гэж 2020 оны төсвийг тодотгох боломжгүй аж.

•Орлогыг 2020 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэлд заасан хэмжээнээс 675.2 тэрбум төгрөгөөр нэмсэн нь хүртэл сонгуультай холбоход хүргэж байгаа юм. Төсвийн орлогоо ийм дэврүүн тооцсон атлаа эдийн засгийн өсөлтөө ирэх жил зургаан хувиар тооцсон нь бас л хачирхалтай. 

Засгийн газар ирэх оны төсвийн орлогоо урьд өмнө байгаагүйгээр тун өөдрөг төсөөлж, 11.8 их наяд төгрөг гэж тооцжээ. Энэ нь ДНБ-ий 29 хувьтай тэнцэж байна. Ийм хэмжээний орлого төвлөрнө гэдэгт эрх баригчид итгэл төгс байгаа бололтой. Сонгуулийн өмнөх жил учраас хамаг нөөц боломжоо тэд тултал нь шавхана гэсэн үг. Хөрөнгө оруулалт руу хамаг байгаа мөнгөө урсгаж таарна. Ингэж байж сонгогчдоос оноо авах, дахин засаглах боломжийг эрх баригч нам эрэлхийлэх нь мэдээж. Эрх мэдлийн төвд нь суугаа хүмүүсийн хийж чадах ажил энэ. Хэн ч байсан ингэх нь дамжиггүй. Гэхдээ төсвийн хүндрэлийг сонгуулийн дараа шинэ Засгийн газар үүрэхээс өнөөдрийн хууччуул хариуцахгүй. УИХ ч эдийн засагт ямар эрсдэл бий болохыг ер тооцоолохгүй. Тэд зөвхөн өөрсдийн тойрогт ахиу мөнгө авахаа л урьтал болгож, төсвийн удирдлагыг зөнд нь орхидог. Тийм болохоор сонгуультай жилүүдэд аль ч засаг төсвөө тэлж, үрэлгэн аашлах нь гэм биш зан болсон. Эргэн сануулахад, 2016 онд Ч.Сайханбилэгийн Засгийн газар мөн л энэ зуршлыг давтаж байлаа.  2012 онд  С.Батболдын тэргүүлсэн засаг ч эдийн засгийн өндөр өсөлтөд автан улсын төсвийн орлогоо 5.8 их наяд төгрөгөөр тооцоолж байв. Тэр цагаас хойш монголчууд уул уурхайн компанийн хувьцаатай болсон. “Эрдэнэс Тавантолгой” компанийн хувьцааг иргэдэд хуваарилж, нэг хүнд 1072 ширхэг хувьцаа ногдож байсан нь саяхан. Энэхүү хувьцааны ногдол ашиг өнөө хэр сураггүй байна. Компани ашигтай ажиллаж эхэлсэн ч монгол хүнд баялгийн хувь хишиг гэж наалдсан юм алга аа. Сонгуульд ялахын тулд “бүхнийг фронт руу” гэгчээр байгаагаа бардаг уламжлал манай улсад тогтсон. 2020 оны төсвийн орлого ялгаагүй дээрх жишгээр талийж өгчээ. УИХ-ын зүгээс Засгийн газарт төсвийн орлого, зардлаа эргэж нэг харах, алдагдлыг нь бууруулах, хөрөнгө оруулалтын төслүүдээ чанаржуулах, хүлээгдэж буй өр төлбөр, эдийн засгийн гадаад, дотоод эрсдэлийг “долоо хэмжиж байж нэг огтлох” зарчмаар ажиллах үүрэг даалгавар өгөх эрхтэй. Энэхүү бүрэн эрхээ парламент сонгуулийн өмнө ашиглах нь даанч ховор. Товчхондоо, Засгийн газар УИХ-ын гишүүдийг төсвөөр дамжуулан аргалах нь элбэг болсон. Тиймээс төсвийг найр тавин батлах эрсдэл сонгуулийн өмнө хамгийн өндөр байдаг. Орлогоо хэт өндөр тогтоож байж төсвийн алдагдлаа бага харагдуулах гэсэн нүд хуурсан арга гэж зарим эдийн засагч 2020 оны төсвийг үзэж байна. Ийм нөхцөлд үр ашигтай төсөв гэж 2020 оны төсвийг онцлох боломжгүй аж. Орлогыг 2020 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэлд заасан хэмжээнээс 675.2 тэрбум төгрөгөөр нэмсэн нь хүртэл сонгуультай холбоход хүргэж байгаа юм. Төсвийн орлогоо ийм дэврүүн тооцсон атлаа эдийн засгийн өсөлтөө ирэх жил зургаан хувиар тооцсон нь бас л хачирхалтай хэрэг. Засгийн газар ДНБ-ий өсөлтийн төсөөллөө ирэх жил ялимгүй бууруулжээ. Сонгуультай жилүүдэд бизнес, хөрөнгө оруулалтын орчинд тодорхой бус уур амьсгал бүрдэж, хөрөнгө оруулагчид хүртэл нөхцөл байдлыг харзнаж, улмаар ДНБ-ий өсөлт эрс саардаг талтай. Манай улсын эдийн засаг энэ оны эхний хагаст 7.3 хувиар өссөн бол оны эцэст хүлээлт үүнээс дутуугүй байна. Уул уурхайн голлох таваарын үнэ ирэх жилүүдэд бидний төсөөлж байгаа шиг сайн сайхан байх таамаг үнэндээ харагдахгүй байгаа. Мөнгөний бодлогод учирсан бэрхшээл ч төсөвт хамаарна. Энэ утгаараа төсөвт инфляц, валютын ханшийн эрсдэл мөн л ээлжит сорилт. Орлогыг үнэгүйдүүлэх бодит эрсдэлд эдгээрийг нэрлэдэг. Төсвийн төсөөллөөр экспорт ирэх онд 7.8 тэрбум ам.долларт хүрэх бол импорт үүнээс даруй нэг тэрбум ам.доллараар бага байх нь. Ингэснээр манай улсын гадаад худалдааны нийт бараа эргэлт 14.5 тэрбум ам.долларт хүрч, энэ оны эхний есөн сартай харьцуулахад дөрөв орчим тэрбум ам.доллараар өсөхөөр байна. Нүүрсний экспорт энэ онд төлөвлөсөнтэй адил түвшинд буюу 42 сая тонныг ирэх онд борлуулахаар байгаа. Гэвч 2019 оны нүүрсний экспортын төлөвлөгөө сайнгүй байна. Засгийн газар орлогыг нэмэгдүүлэх олон эх сурвалжийг хайж буй. Эдгээрээс шинэ  содон нь газрын бүртгэлийг цахим болгож, ил тод байдлыг дээшлүүлэхээр ажиллах юм байна. Тодруулбал, Засгийн газраас бүртгэлийн мэдээллийг ил тод болгох, газрын төлбөр ногдуулалт, төлбөрийг цахимаар явуулах, цахимаар газар эзэмших нөхцөлийг бүрдүүлэх аж. Мөн газар ашиглаж байгаа иргэн, аж ахуйн нэгжүүд газрын төлбөрөө хялбараар төлөх боломжийг бүрдүүлж, газрын төлбөрийн орлогыг бүрэн хураадаг болсноор төсвийн орлогын суваг өргөсөхөөр байна. Газар хамгаалах, нөхөн сэргээхтэй холбоотой үүсэж буй хүндрэлийг сум, дүүрэг нь бие даан шийдвэрлэх боломжийг олгох үүднээс газрын төлбөрийн орлогын 40 хүртэлх хувийг тухайн сум, дүүргийн төсөвт хуваарилах эрх зүйн орчныг бүрдүүлэхээр төлөвлөжээ. Өмнө нь тэр болгон хийгдэж байгаагүй шинэчлэл энэ удаагийн төсөвт тусгалаа олсон байна. Эдгээрийг үр дүнтэй зохион байгуулж чадвал бэлээхэн орлогын эх үүсвэр газрын харилцаа гэдэг нь маргаангүй. Перугийн алдарт эдийн засагч Эрнандо де Сото манай улсад айлчилж, тэр үеэр иргэдийн газрыг хөрөнгө болгон баталгаажуулах, өөрийн өрийн бичиг гаргаж, иргэдтэйгээ хамтрах тухай дурдаж байлаа. “Капиталын нууц” номоороо дэлхийд алдаршсан тэрбээр газрын харилцааны ач холбогдлыг бидэнд учирлаж байсан. Тэгвэл өнөөдөр засаг төсвийн орлогоо бүрдүүлэх нэг хэрэгсэл нь газрын төлбөр, газартай холбоотой харилцаа болж байна. Эндээс үзэхэд, ирэх жилүүдэд газар, түүний ашиглалттай холбоотой төлбөрийн асуудал томоохон сэдэв болж мэдэх нь. Орлого нэмэх ээлжит хөшүүрэг нь татварын шинэчлэл гэж Засгийн газар үзэж байна. Эдийн засаг, хөрөнгө оруулалт, бизнес эрхлэгчдийг дэмжих Татварын ерөнхий хууль, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хууль, Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулга болон дагалдах бусад хуулийн 14 шинэчлэлийг ирэх оноос хэрэгжүүлэхээр байгаа. Татварын шинэчлэлийн хүрээнд татвар төлөгч иргэн, аж ахуйн нэгжийн татварын ачаалал буурч, татварыг хялбаршуулсан горим хэрэгжиж эхлэх юм. Ингэснээр татварын бүртгэл, тайлагнал цахим хэлбэрт бүрэн шилжихээр байгаа. Мөн жижиг, дунд бизнес эрхлэгчдийг дэмжих зорилгоор татварын хялбаршуулсан горимыг нэвтрүүлж, татварын тайлангийн тоог цөөрүүлнэ. Жилийн 1.5 тэрбум төгрөгөөс бага борлуулалтын орлоготой аж ахуйн нэгжийн төлсөн татварын 90 хувийг буцаан олгож, 300 сая төгрөгөөс доош борлуулалтын орлоготой аж ахуйн нэгжүүд нэг хувийн татвар төлөхөөр байна. Татварын энэхүү шинэчлэл нь бизнесийн орчинд эерэг нөлөө үзүүлж, улмаар хувийн хэвшлийн үйл ажиллагааг дэмжих ач холбогдолтойг Сангийн сайд тодотгосон удаатай.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Toxic air pollutants rise amid lack of snow

 0 сэтгэгдэл
  • Concentration of major air pollutants rise despite anti pollution measures
  • Mongolia started to calculate its air quality index based on the human health impact

As of October, air pollutants, namely sulfur dioxide (SO2), nitrogen dioxide (NO2), carbon monoxide (CO), and PM10 have increased significantly compared to the previous year, according to Agaar.mn. Officials believe that toxic pollutants in the air rose mainly due to the dryness, wind speed, and lack of snowfall in Ulaanbaatar. “Sulfur dioxide is present in motor vehicle emissions, as the result of fuel combustion. In the past, motor vehicle exhaust was important, but not the main source of accumulation sulfur dioxide in the air. The reason why its concentrations in the air became relatively higher may be weather conditions. For example, Ulaanbaatar was snowy a year ago, unlike today’s dry weather. It might be the key factor for air quality to reduce,” said a specialist at the National Agency for Meteorology and Environment Monitoring (NAMEM). Sulfur dioxide affects human health when inhaled. Those most at risk of developing problems if they are exposed to sulfur dioxide are people with asthma or similar conditions. In May 2019, burning raw coal in Ulaanbaatar was forbidden. Accordingly, the government coordinated the manufacture and supply of enhanced coal briquettes, which is assumed to reduce air pollution in Ulaanbaatar by 40­50 percent. The fuel replacement was followed by the Ministry of Environment and Tourism’s decision in October 2018 to change how the air quality index (AQI) is calculated. Instead of the previously used one hour average of air pollution being reported, a three­hour moving average is used to calculate AQI. A spokesperson told, “The air quality index aims to provide people with air quality news as fast as possible. Most countries’ air quality index measures include the US Environmental Protection Agency (EPA) and WHO's air pollution indicators. In 2018, Mongolia started to calculate its air quality index considering the impact on human health”.
However, some analysts are against this change. Robert Ritz, Data Scientist and Director of LETU Mongolia, criticized the rule change saying that it smoothes out peaks and troughs, and can easily make it appear that air pollution is reducing. According to a recent report released by the United Nations Development Program (UNDP), Mongolia’s economic costs associated with air pollution were estimated at USD 645 million or MNT 1.6 trillion annually.