A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3366/

Тэд хүүхэд цэцэрлэгээс авч, эм тариа, талханд нь гүйх ч тохиолдол олон

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3366/

Хотын хамгийн анхан шатны нэгж хорооны ажил энгийн юм шиг атлаа ихээхэн хариуцлагатай алба юм. Их хотын баруун захын дүүрэг Сонгинохайрханы 15 дугаар хорооны хэсгийн ахлагчдын нэг өдрийн ажлыг бид сурвалжиллаа. Тус хорооны таван хэсгийн ахлагч багаараа энэ жил нийслэлдээ ажил үйлсээрээ тэргүүлж, саяхан болж өнгөрсөн Улаанбаатар хотын 380 жилийн ойгоор хөдөлмөрөө үнэлүүлсэн. 1300 гаруй өрхийг хариуцан ажилладаг хэсгийн ахлагчдыг онцолсны учир нь тэд бүгд 64-70 насны буюу тэтгэврийн насны ахмадууд агаад эл хариуцлагатай албыг хөнгөхөн залгуулж, бүр “шилдэг” гэсэн тодотголыг хүртсэнд байгаа юм. Өглөөний 09.00 цаг. Тус хорооны хэсгийн ахлагчдын шуурхай хурлаар энэ өдрийн ажил эхэллээ. Гэхдээ тэдний ажил 09.00 цагаас өмнө эхэлдэг гэдгийг дурдах ёстой. Өглөөний шуурхайгаас өмнө хариуцсан хэсгийнхээ газар нутагт эргүүл хийж, зөрчилгүй, тайван байгаа эсэх, хог шороо, орчны бохирдлыг шалгаж, илтгэхэд бэлэн байх ёстой. Хэрэв ямар нэгэн асуудал байвал хэрхэн шийдвэрлэхийг шуурхай дээр тохирно. Энэ өдөр төлөвлөгөөгөөр тус хорооны хэсгийн ахлагч нар нийт өрхийнхөө сургуулийн насны хүүхдүүдийн талаарх судалгааг авах үүрэгтэй байв. Гэхдээ өдрийн цагаар ихэнх айл эзэнгүй байж таардаг тул төрийн албан хаагчдын цагийн хуваарь тэдэнд бараг л үйлчлэхгүй аж. Судалгаа авах гэж очоод хаалга “мөргөөд” буцах тохиолдол олон байгаа нь ч харагдаж байв. Харин үдээс хойш тэд тус дүүрэгт байрлах Их засаг их сургууль руу явж компьютерийн сургалтад сууна. Хэсгийн ахлагчдын ур чадварыг дээшлүүлэх үүднээс эл сургалтыг зохион байгуулж байгаа аж. Судалгаа авах, зар тараах, хог шорооны ажлыг хянах төдийгөөр тэдний ажлыг төсөөлж болохгүй нь үүнээс харагдаж байна. Орой ажил тарснаас хойш тэд дутуу үлдсэн айлуудаараа орж, өнөөх судалгаагаа гүйцээж авах төлөвлөгөөтэй байгаагаа хэлсэн юм. “Манай хорооны залуус биднийг яс, мөс, цус сайтай гэдэг юм” хэмээн ярих цоглог эмэгтэйчүүдээс хэрхэн шилдэг баг хамт олон болсныг нь тодруулахад “Иргэдийн статистик бүртгэлийг цаг тухайд нь бүрэн дүүрэн авч, төрийнхөө ой санамжийг шинэчлэх ажилд маш хариуцлагатай ханддаг. Хорооныхоо иргэдийн хэн нь ямар хаяган дээр байгаа, хэд нь тэтгэвэр тэтгэмж авч байна, амьжиргааны түвшин, ажил эрхлэлтийн байдал, хэчнээн хүн халамж, тэтгэмж хүртэж буй, жирэмсэн эмэгтэйчүүд маань хяналтдаа орж уу, хүүхдүүдээ дархлаажуулалтад нь хамруулсан байна уу, гэмт хэргийн гаралт ямар байна гээд бидний бүртгэж, мэдэж, шалгаж байх ажил их. Зөвхөн оршин суугчдын мэдээллээс гадна нутаг дэвсгэр дээрх аж ахуйн нэгжүүдийн талаарх мэдээлэл, ариун цэвэр, ногоон байгууламж, орчны цэвэр цэмцгэр байдал, гэрэлтүүлэг гээд санаа тавих, арчилж тордох зүйл ч олон шүү дээ” хэмээн ярив. Хариуцах ажил нь ийнхүү үл барагдах, эцэс төгсгөлгүй хөврөх атлаа ажлын нөхцөл байдал ч адармаатай. Тухайлбал, хэсгийн ахлагчдын тавьсан шаардлагыг биелүүлэхгүй байх, судалгаа мэдээлэл авъя гэхээр хаалга үүдээ тайлж өгөхгүй, эсвэл оруулахаас дургүйцэх хандлага иргэдийн зүгээс гарах аж. Дуртай газраа бие засаж, хог бохироо ил задгай хаяж, тамхины иш, архины шилийг хүртэл цонхоороо гаргаад шидчихдэг ухамсар дорой иргэд орчин цагийн хотод ч байх. Хогоо хаана хаяхыг, нохойгоо яаж салхилуулахыг зааж сургахаас өөр аргагүй иргэд орон сууцны хороололд ч байгааг тэд учирлаж байлаа. “XXI зуунд ийм зүйлийг иргэдэд заагаад явна гэдэг нэг талаар ичмээр асуудал даа” хэмээн, орчин цагийн хотын “соёлтой” иргэдэд зориулсан шүүмжлэлээ хамт дайхаа мартсангүй. Тэд өнгөрсөн зун хорооныхоо нутаг дэвсгэрийн 0.7 га газрыг тохижуулан, “Цэцэгт төгөл” төслийг хэрэгжүүлжээ. Амарч суух зориулалтын сандалтай, агаар салхинд алхахад зориулсан явган хүний замтай, цэцгийн мандал, зүлэгжүүлсэн талбай гээд тэрүүхэн тэндээ тун тохилог мини цэцэрлэгт хүрээлэнг өөрсдийн санаачилгаар цогцлоож чаджээ. Тус хорооны Засаг дарга Д.Оюунчимэг “Улс, нийслэлийн төсвөөс хөрөнгө төлөвлөөгүй гээд зүгээр сууж болохгүй. Модны нүх ухах, явган хүний замын бродюр суулгах, төмөр, мод тайрах, гагнах, хадах, газрын хөрс хуулж, элс, шавар зөөх зэрэг ажлыг сэтгэл байвал өөрсдийн хүч хөдөлмөрөөр хийж болно. Бид бэлэн материал ашиглаагүй, хаягдал төмөр, модыг засаж янзлаад, будаж гоёод төслөө босгосон” хэмээн ярив. Тус хорооны хоёрдугаар хэсгийн ахлагч Ж.Баярцэнгэл “1994  оноос хойш энэ хороонд ажиллаж байна. Удаан ажилласан болохоор хорооны иргэд ах, дүүс шиг л санагддаг. Тиймээс бид иргэдтэйгээ их дотно. Өндөр настай хүмүүс эм, сүү, талх оруулаад ирээрэй гэнэ. Ажил ихтэй залуус цэцэрлэгээс хүүхэд аваад өгөөч гэх үе ч гарна. Мөн бичиг, цаас дамжуулж, өргөдөл, хүсэлт бичүүлэх нь ч бий. Бид алинд нь ч цааргалахгүй, сэтгэлээрээ дэм болоод л явдаг. Тийм болохоор манай хорооны иргэд бидний зохион байгуулсан ажилд нэлээн идэвхтэй оролцдог. Хамгийн сүүлд гэхэд цэрэг татлагын ирц, оролцоогоороо манай хороо нийслэлд тэргүүлсэн. Ер нь аливаа тэмцээн уралдаан, сургалт, үйл ажиллагаанд хүмүүс ирэхгүй байх вий гэх зовинол бидэнд байдаггүй” хэмээн ярьсан юм. Тэдний хамгийн ахмад Б.Батжаргал гуай өдгөө 70 настай. Тэрбээр орцныхоо даргаас эхлээд хорооны  дарга хүртэл 33 жил иргэдтэй ажиллаж ирсэн байна. Харин 2007 оноос хэсгийн ахлагчаар бараг 13 жил ажиллаж байгаа Ц.Болормаа ажлаасаа эрч хүч авдаг талаараа урамтай ярьж байна билээ. Долоо хоногийн өмнө тэрбээр хагацал үзэж, хайртай ээжийгээ хөдөөлүүлсэн гэнэ. “Гэртээ суухаар цаг явж өгөхгүй, гунигтай хэцүү юм. Харин ажил дээрээ ирээд хамт олон, хэсгийн иргэдтэйгээ харилцахад сэтгэл уужраад амар байна” хэмээн сэтгэлээ бидэнд уудлахыг сонсох гунигтай хэдий ч хамт олон, тогтвортой ажил алба гэдэг аливаа хүмүүний амьдралд бат тулах түшиг тулгуур байдгийн жишээ ажээ. Бид хоорондоо ийн хуучлаад саллаа. Ажлын цаг дууссан ч тэдний бас миний хувьд болоогүй ээ. Сурвалжлагаа бичиж нийтлүүлэх үүрэгтэй би ажил руугаа, судалгаагаа авч гүйцээх ёстой тэд хариуцсан айлууд руугаа зүглэв. Өглөөний нар мандахаас эхэлдэг бидний ажил харин буух нартай хамт дуусдаггүйгээрээ төстэй аж. Нийслэл хотын аль ч дүүрэг, хорооны ажилтнуудын нүдэнд ил тусаад байдаггүй хэрнээ асар ачаалалтай, хариуцлагатай ажил үүргийг иргэд маань ойлгож ухаардаг байгаасай, бас тэдний ажлыг хүндэтгэж, дэмждэг байгаасай хэмээн эл сурвалжилгаараа өгүүлэхийг зорьсон билээ. 















A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Зөвхөн ченжүүд ашиг олдог гэж малчид гомдоллоо

 0 сэтгэгдэл
  • Мах, малаа борлуулах гадаад зах зээлийг нээж, махны үнийг чөлөөлөхийг шаардав


Мах, малаа борлуулах гадаад зах зээлээ нээж, махны үнийг чөлөөлөхийг шаардан малчид хэвлэлийн бага хурал хийлээ. Энэ өвөл улсын хэмжээнд 67.6 сая толгой мал өвөлжинө гэж ХХААХҮЯ мэдэгдсэн. Гэтэл нийт нутгийн 50 орчим хувьд бэлчээрийн даац хэтэрсэн аж. Тухайлбал, Өвөрхангай, Дундговь, Архангай, Говь-Алтай, Ховд аймгийн бэлчээрийн даац өвөл, хаврын улиралд 3-5 дахин хэтэрдэг. Архангай аймгийн Эрдэнэ-мандал сумын мянгат малчин П.Тамир “Малчид бид цаг агаар улам хүндрэхээс өмнө мал, махаа гадагш борлуулж, бэлчээрийн даацдаа тохирсон сайн чанарын цөөн тооны эх малтайгаа үлдэх хүсэлтэй байна. Өвөлжилт хүндрэх төлөвтэй байгаа үед гадаад зах зээлээ нээхгүй, махны үнээ чөлөөлөхгүй байгаа нь буруу. Бэлчээрийн даац хэтэрсэн энэ хэвээрээ өвөлжвөл хавар хамар хатгах өвсгүйгээс өлдөж хорогдсон малын тоо улам өснө” гэв. Харин Төв аймгийн Эрдэнэсант сумын дөрөвдүгээр багийн малчин Д.Гомбо-Очир “Малын тоо толгой жилээс жилд өснө. Харин бэлчээрийн хэмжээ нэмэгдэхгүй. Тиймээс бид амьд мал болон махаа аль болох худалдах сонирхолтой. Гэтэл мал, махны экспортод квот тогтоосон нь жамаараа явж байсан худалдааг хязгаарлачихлаа. Өвөлжилт хүндэрсэн нөхцөлд мал үхэж үрэгдээд дуусна. Өөрийн өмчөө худалдан борлуулах эрхийг маань хязгаарласны улмаас малчдад учирсан хохирлыг хэн хариуцах вэ. Төр малчдын өмчийг өөрийн мэт үзэж худалдан борлуулахыг хориглож байгаад бид гомдолтой байна. Малчдаас авсан махны үнийг зөвхөн ченжүүд өсгөдөг бөгөөд олсон ашгаа мөн өөрсдөө авдаг” хэмээн ярилаа. Нийслэлд махны үнэ өндөр. Худалдааны төвүүдэд килограмм нь 10 мянган төгрөг давдаг үхрийн махаа малчид ченжүүдэд хамгийн өндрөөр бодоход 4000-5000 төгрөгт л өгч чаддаг гэв. Гэтэл Засгийн газар махны үнийг барихтай холбоотой шийдвэр гаргаснаар малын арьс, шир, дайвар бүтээгдэхүүн хүртэл үнэгүйдэх болжээ. Тухайлбал, үхрийн арьс 4000, адууны арьс дэл, сүүлтэйгээ 7-10 мянган төгрөг л хүрдэг. Бүр хонины арьс үнэгүйдсэн учир шатааж устгаж байгаа аж. Тэгэхээр цаашид ядаж малынхаа махыг боловсруулж, 8000-9000 төгрөгийн үнэтэйгээр экспортод гаргахаар зах зээлийг чөлөөлвөл малчдын орлого эрс нэмэгдэнэ гэж малчид үзэж байна.








A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Б.Бат-Ундрал дэлхийн цомоос медаль хүртсэн анхны монгол хүн боллоо

 0 сэтгэгдэл

Silk Way Rally 2019 Дэлхийн цомын аварга шалгаруулах уралдааны мотоциклын төрөлд авто, мото спортын ОУХМ Б.БатУндрал амжилттай оролцож, мөнгөн медаль хүртлээ. Оролцогчид Монгол, Хятад, ОХУ-ын газар нутгийг дамнасан 5000 км замыг туулж уралдсан бөгөөд тус тэмцээнд манай улсаас 10 хүний бүрэлдэхүүнтэй баг оролцжээ. Б.Бат-Ундрал уралдааныхаа хоёр дахь өдөр ОХУ-ын бартаат замаар явж байхдаа мотоциклоосоо унаж, эрхий хурууныхаа шөрмөсийг тасалсан ч өвдөлтөө тэсвэрлэж барианд орсон түүний хувьд энэ нь хамгийн хүнд сорилт болжээ. Францын эмч нар түүнийг тэмцээнд оролцохыг хориглосон боловч тэрбээр эрсдэл үүрч, үргэлжлүүлэн уралдсан аж. Сонирхуулахад түүнийг Дэлхийн цомд хурд сориход Husqvarna Mongolia компани хөнгөлөлттэй нөхцөлөөр, шинэ Husqvarna 350 cc endure мотоциклыг ралли тоноглолоор тоноглож өгчээ. Энэ төрлийн уралдаанд оролцоход өртөг зардлын хувьд маш өндөр. Тухайлбал, автомашины төрөлд өрсөлдөж буй тамирчин хамгийн багадаа 200 гаруй сая төгрөгөөр төмөр хүлгээ тоноглодог бол мотоциклын тоноглол 60-90 сая төгрөг шаарддаг байна. Түүнчлэн оролцогчид бүртгэлийн хураамжид хамгийн багадаа 7000 евро төлдөг бөгөөд тус тэмцээний эмэгтэй оролцогчдод зохион байгуулагчдын зүгээс 4000 еврогийн хөнгөлөлт үзүүлжээ. 





A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Гудамж талбайн бэлгийн дарамтыг хуульчлах шаардлагатай

 0 сэтгэгдэл
  • Гудамж талбайн бэлгийн дарамт их байна. Жаахан хүү гүйж ирээд эмэгтэй хүний хормой сөхөөд гүйх нь хэвийн үзэгдэл болж. Энэ үйлдлээ буруу гэдгийг ухамсарлахгүй, зүггүйтэл гэж ойлгож байна. Тиймээс энэ талаарх ойлголтыг бага наснаас нь өгч, соён гэгээрүүлэх ажил зайлшгүй хийх хэрэгтэй байна


Манай сониноос уриалж буй бэл гийн дарамтын эсрэг хөдөлгөөнд спортын холбоод, тамирчид, төрийн бус байгууллагын төлөөллүүд нэгдэж буй. Энэ удаа Монголын эмэгтэйчүүдийн холбооны ерөнхийлөгч Б.Оюунгэрэл оролцож, байр сууриа илэрхийллээ.


-Хөдөлмөрийн хууль болон эрүү, зөрчлийн тухай хуулиудыг өөрчлөхөөр парламентын түвшинд хэлэлцэж эхэллээ. Ажлын байрны бэлгийн дарамтыг эдгээр хуулийн төсөлд ямар байдлаар оруулах ёстой гэж үзэж байна? 

-Монголд бэлгийн дарамтын эсрэг хуулийн зохицуулалт байгаа ч сайжруулах шаардлагатай. 2017 онд Эрүүгийн тухай хуулиас хасагдсан ажлын байрны бэлгийн дарамтыг гэмт хэрэг гэж үзэхтэй холбоотой заалтыг сэргээхээс гадна бүх төрлийн бэлгийн хүчирхийлэлд тооцох хариуцлагыг тодорхой болгож, ялын бодлогыг чангатгах хэрэгтэй. Мөн бэлгийн дарамттай холбоотой асуудалд хүн хоорондын харилцаа яригдах учраас хуулийн томъёоллыг боловсронгуй болгох нь чухал. Тухайлбал, таван секундээс дээш ширтэхдээ хаашаа харсан нөхцөлд бэлгийн дарамт гэж үзэх вэ гэдгээс эхлээд нарийн зүйлчлэх ёстой. Үндсэн хуулийн цэцийн дарга бэлгийн дарамт үзүүлсэн гэх асуудлаар улстөржих хандлага ажиглагдаж байна. Энэ бол хэсэгхэн хугацаанд яригдаад өнгөрөх асуудал биш. Ажлын байр ны бэлгийн дарамт гэж яг ямар гэмт үйлдэл вэ гэдгийг ойлгохгүй хүмүүс маш их байна. Бэлгийн дарамттай холбоотой сэдвүүдийг тоглоом шоглоом болгож байгаа нь харамсалтай. Тиймээс иргэдэд чиглэсэн соён гэгээрүүлэх ажил хийх зайлшгүй хэрэгцээ бий. 

-Монголд ажлын байрны бэлгийн дарамтаас гадна гудамж талбайн хүчирхийлэл ч газар авсан. Энэ төрлийн гэмт үйлдлүүд ихсэхэд ямар хүчин зүйл нөлөөлж байна вэ?

-Эмэгтэй хүн хажуугаар нь өнгөрөхөд энгэрээс нь татах, өгзгөнд нь хүрэх, ус цацах, элдвээр хэлэх гэх мэтээр гудамж талбайн бэлгийн дарамт их байна. Цахим орчинд ч энэ төрлийн дарамт их ажиглагддаг. Жаахан хүү гүйж ирээд эмэгтэй хүний хормой сөхөөд гүйх нь хэвийн үзэгдэл болж. Энэ үйлдлээ буруу гэдгийг ухамсарлахгүй, зүггүйтэл гэж ойлгож байна. Тиймээс энэ талаарх ойлголтыг бага наснаас нь өгч, соён гэгээрүүлэх ажил зайлшгүй хийх хэрэгтэй. Цаашилбал, гудамж талбайн бэлгийн дарамтыг хуульчлах ёстой. 

-Монголын эмэгтэйчүүдийн холбооноос бэлгийн дарамт, хүчирхийллийг бууруулахад чиглэсэн ямар үйл ажиллагаанууд явуулж байна? 

-Жендэрт суурилсан хүчирхийлэлтэй холбоотой асуудалд зайлшгүй анхаарах ёстой. Манай байгууллага бүхий л үйл ажиллагаагаа энэ чиглэлд төвлөрүүлж байна. 21 аймагт 15 мянга орчим хүнд соён гэгээрүүлэх сургалт хийж, таван удаагийн чуулган зохион байгуулсан. Мөн “Хамтдаа хамгаалъя” үндэсний аяны хүрээнд бэлгийн хүчирхийлэлтэй холбоотой тоо баримтыг бүжин туулайн хамт эрх баригчдад илгээж, хуульд өөрчлөлт оруулах санал хүргүүлсэн.









A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

А.Чимэд-Очир:Бизнес хийж, үйлдвэрлэл эрхлэхэд Монгол шиг сайхан газар хаа байна

Тоног төхөөрөмж, бараа материал авах 10 сая төгрөгтэй байхад спортын хувцас үйлдвэрлэлийн бизнес рүү орчихно

 0 сэтгэгдэл


Monline брэнд 21 аймгийн салбартайгаа нийлээд сард ойролцоогоор 800-­900 сая төгрөгийн орлого олж байна. Гэхдээ энэ бол бага тоо. Үүний цаана илүү том зах зээл байгаа юм.

Хуульч, орчуулагч, менежер, эдийн засагч, нягтлан бодогч, маркетингийн мэргэжилтэй хүн монголоор дүүрэн болчихож. Тэгсэн хэрнээ юм бүтээдэг хүн алга. Жишээ нь оёдолчин ажилд авъя гэхээр олддоггүй. Эсгүүрчин бол бүр олдохгүй. 

Ерөнхий боловсролын сургуулийн хүүхдүүдийн биеийн тамирын хувцасны зах зээл тэр чигээрээ нээлттэй байна. Тиймээс монгол хүний хувиа бодсон, арчаагүй зангаа хойш тавьж, энэ зах зээлийг хятадуудаас булаах л ёстой байхгүй юу.

Monline компанийн захирал А.Чимэд-Очиртой спортын хувцас үйлдвэрлэлийн зах зээлийн талаар ярилцлаа. Нэг үеэ бодвол дотоодын үйлдвэрүүд энэ зах зээлд хүч түрэн орж ирсэн ч ихэнх мөнгө урд хөрш рүү урссан хэвээр байгааг тэрбээр ярилцлагадаа онцолсон. Нэг ёсондоо спорт хувцасны зах зээлд боломж нээлттэй байгааг А.Чимэд-Очир захирал хэлэхийг хүссэн юм.

МОНГОЛЧУУД СПОРТЫН ХУВЦАС ҮЙЛДВЭРЛЭЛИЙН ЗАХ ЗЭЭЛИЙН 50 ХУВИЙГ Л ДӨНГӨЖ ЭЗЛЭЭД БАЙНА


-Та энэ салбарт хөл тавиад найман жил болжээ. Тухайн үед спорт хувцасны зах зээлийн нөхцөл байдал, өрсөлдөөн ямархуу байв?


-Би уг нь тэс өөр мэргэжлийн хүн. Өмнө нь 14 өөр салбарт бизнес хийж үзсэн. Анх намайг энэ салбарт орж ирэхэд Монгол дахь оёдлын үйлдвэрүүдийн ихэнх нь татан буугдсан, мэргэжилтнүүд нь өөр чиглэлээр ажилладаг, зарим нэг нь байрны хонгилд өмдний түрий хасах гэх мэт жижиг хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулсан байдалтай л байлаа. Гэтэл зах зээл нь Монголд байгаад байдаг. Тиймээс энэ салбарт хүчээ сориод үзье гэж шийдсэн юм. Ер нь талх сайн барьдаг хүн талхны цехийн захирал байх албагүй. Харин талх сайн барьдаг хүнийг ажиллуулж чаддаг хүн талхны цехийн захирал байх ёстой юм. Зах зээлийн өнөөгийн хэллэгээр энтрепрёнер гэх юм уу даа. Ер нь 11 жилийн өмнөөс төлөвлөж, хоёр, гурван жилийн турш судалгаа хийж байгаад орсон. Хувцас бол хүний байнгын хэрэглээ. Гэвч энэ хэрэгцээг Монголын үйлдвэрүүд огт хангаж чаддаггүй, ихэнхийг нь Хятадын зах зээл эзэлчихсэн байна. Ингээд эхний ээлжинд спорт хувцас үйлдвэрлэж үзэхээр шийдсэн. Учир нь байгууллага бүр дотроо тэмцээн зохион байгуулдаг. Энэ бүгдэд нэгэн ижил өмсгөлөөр жигдрэх шаардлагатай. Сүүлийн үед монголчууд Эрээнээс авчирсан чанар муутай өмсгөлийг голох хандлагатай болсон шүү дээ. Тэр ч утгаараа зах зээл нь байгаа юм. Мэдээж спорт хувцас ноосон биш, дөрвөн тийшээ сунадаг байх ёстой. Тиймээс дэлхий нийтээрээ спорт хувцсыг нийлэг эдээр хийдэг юм байна гэх мэтийг судалгаа хийх явцдаа олж мэдсэн. Өмнө нь дөрвөн тийшээ сунадаг материал гаргаж аваагүй үед спортын хувцас том, хэлхгэр байж. Харин одоо материалын “ааш” зөөлөрч, үүнийгээ дагаад бие барьсан, загварлаг хувцас үйлдэрлэх боломж бүрдсэн. Нийлэг материал гэхээр манайхан элдэв хуванцар ашиглаж хийсэн, хүний биед хортой эд гэж ойлгодог. Үнэ хямд тийм материал байх нь байна. Харин Adidas, Nike-ийн ашиглаад байгаа тийм материалыг Гуанжоуд үйлдвэрлэж байна. Хүн спорт хувцас өмсөөд идэвхтэй хөдөлгөөн хийхээр хөлөрдөг. Хөлөрснөөс болоод арьсны нүхнүүд онгойно. Түүнд нь ямар нэгэн химийн бодис орчихвол маажуур загатнаа үүсэхээс эхлээд янз бүрийн сөрөг үр дагавартай. Тиймээс дэлхий нийтээрээ спортын хувцасны материалд шинжлэх ухааны үндэстэй хандаж, хүний биед сөргөөр нөлөөлөхгүй байх тал дээр маш их анхаардаг болсон. Энэ мэт шат давааг туулсаар үйлдвэрээс нь /Гуанжоу/ бараагаа татаж, хувцсаа үйлдвэрлэж эхэллээ. Тухайн үед Монголд “Төмөр трейд”, “Сомо” зэрэг хэдхэн үйлдвэр ажиллаж байв. Энэ хэд нь өмнөх ажлаа барддаггүй. Тэд нийт зах зээлийнхээ тавхан хувийг л хангаж байсан. Ингээд ажиллаад эхэлтэл манайх бас ачааллаа дийлэхээ болилоо. Манайх орж ирээд бүрэн хүчин чадлаараа ажиллаад ч нийт зах зээл дэх монголчуудын эзлэх хувь 10 л болж байгаа юм. Үлдсэн 90 хувь нь бас л хятадуудад үлдсэн. 

-21 аймагт салбар нээх санаа эндээс төрсөн үү?

-Тийм ээ. Үйлдвэрүүд байгуу-лагдаж байгаа ч ачааллаа дийлэхгүй болохоор ийм том зах зээлийг монголчууд хуваан эзэлж, хятадуудын эзлэх хувийг багасгаж болохгүй гэж үү хэмээн бодох болсон. Ингээд 21 аймгийн төлөөллийг урьж, өөрийнхөө зардлаар долоо хоногийн сургалт зохион байгуулж, энэ үеэрээ техник тоног төхөөрөмжөө хэрхэн ажиллуулахаас авахуулаад спорт хувцас яаж үйлдвэрлэх бүх процессоо зааж өгсөн. 21 аймагт салбартай болно гэхээр “Энэ нөхөр баахан газарт салбар нээгээд уул овоо шиг ашиг олох нь” гэж хүмүүс боддог. Гэтэл би эднээс нэг ч төгрөгийн ашиг аваагүй. Зүгээр л монголчууд нийлж хятадуудад алдаад байгаа 90 хувийн зах зээлийнхээ нэг хэсгийг ч атугай эзэлж явъя гэж бодсон юм. Энэ нь манай үйлдвэрт ч ашигтай байлаа. Учир нь бараа таталтын хэмжээ бага болохоор шууд авч чадахгүй, хүнээр дамжуулдаг байв. Дунд нь ченж ороод ирнэ гэдэг төлбөр нэмэгдэнэ гэсэн үг. Ингээд 21 аймаг бүгд нийлээд материалаа татахаар ченжээр дамжуулах шаардлагагүй болсон. Нэг кг даавуунаас таван юань хэмнэнэ гэдэг асар их хэмнэлт байхгүй юу. Ингэснээр Monline нэрийн үйлдвэрүүд бүгд нэг стандартаар, нэг материалаар бүтээгдэхүүнээ үйлдвэрлэх боломж бүрдсэн. Тэгсэн хэрнээ дөнгөж 30 хувиа л базаж эхэлж байгаа юм. “Төмөр трейд” зэрэг бусад үйлдвэртэйгээ нийлээд шүү дээ. Үлдсэн 70 хувь нь бас л хятадуудын мэдэлд хэвээрээ. Бид гаднынхнаас зах зээлээ харамлаагүй байж бие биедээ боломж олгохоос татгалзах ёсгүй биз дээ. Тиймээс бусдадаа боломж олгох үүднээс сошиал, хэвлэл мэдээллээр спорт болон чөлөөт хувцасны зах зээл, үйлдвэрлэлийн горим, арга барил бүхнээ харамгүй зааж, сурталчилж эхэлсэн. “Зах зээл нь байна, боломж байна. Та нар хүрээд ирвэл дэмжиж туслахад бэлэн байна, арга замыг нь заагаад өгье” гэх зэргээр их сурталчилсан. Нэг ёсондоо загас барих аргыг бусдадаа зааж өгөөд байна шүү дээ. Үүний үр дүнд манайхаас зөвлөгөө авч, салаалсан долоон компани бий болсон. Эндээс цааш салбарласан, өмнө байсантайгаа нийлээд зөвхөн Улаанбаатар хотод 30 шахам спортын хувцас үйлдвэрлэлийн компани бий болоод байна.

-Ингэж салбарлаад зах зээлийнхээ хэдэн хувийг эзэлдэг болов?


-21 аймаг, гурван хот, Улаанбаатарт 30-аад үйлдвэртэй болсон хэрнээ манай ажил багасаагүй. Бид бүгд нийлээд зах зээлийнхээ дөнгөж 50 хувийг л эзэлж аваад байна. Яахав, нэг үеэ бодвол байгууллагуудын спорт арга хэмжээний хувцсыг манайхан дотооддоо үйлдвэрлээд байна. Гэтэл үүний цаана ерөнхий боловсролын сургуулийн хүүхдүүдийн биеийн тамирын хувцасны зах зээл тэр чигээрээ онгорхой байна. Миний ажлыг булаачих вий гэсэн монгол хүний хувиа бодсон, арчаагүй зангаа хойш тавьж, энэ зах зээлийг хятадуудаас булаах л ёстой байхгүй юу.

МИНИЙ ЗОРИЛГО ТОМ ҮЙЛДВЭРТЭЙ БОЛОХ БИШ


-Энэ зах зээлд төчнөөн төгрөг эргэлддэг гэсэн багцаа тоо гаргах боломжтой юу?


-Би энэ тоог гаргадаг хүн биш, зүгээр л бусдадаа боломж олгосон оёдлын үйлдвэрийн захирал. Ямар ч байсан ажлын ачааллаа дийлэхгүй болохоор зах зээл байна гэдгийг л мэдээд байгаа юм. Харин Monline брэнд 21 аймгийн салбартайгаа нийлээд сард ойролцоогоор 800-900 сая төгрөгийн орлого олж байна. Сард бараг тэрбум төгрөг гэсэн үг. Гэхдээ энэ бол бага тоо шүү. Үүний цаана илүү том зах зээл байгаа юм. Сагсны эрэгтэй, эмэгтэй баг хувцас захиалахад 12 өмсгөлөөр бодоход 660,000 төгрөг болно. Гэтэл манай нэг үйлдвэр өдөрт 4-5 багийн хувцас гаргаж байна.

-Нэгэнт ачааллаа дийлэхгүй байгаа юм чинь үйлдвэрээ өргөжүүлье гэж боддог уу?


-Хүн хүний мөрөөдөл, зорилго өөр байдаг байх. Миний зорилго бол том үйлдвэртэй болох биш. Хүнд мөнгөөр худалдаж авдаггүй аз жаргал зөндөө байдаг юм. Тиймээс би орлогын хязгаараа тогтоочихсон. Манай Улаанбаатар дахь салбар 15 ажилчинтай. Тэднийхээ цалинг тавьж, бусад бүх зардлаа хасаад сардаа 3-5 сая төгрөгийн ашиг олж байвал надад хангалттай. Ажлаа дарамт багатай хийж, чөлөөт цагаараа фитнесст явж, гэр бүлтэйгээ аз жаргалтай амьдармаар байна шүү дээ. Зарим нэг нь “Би тэдэн хүний ажлын байр бий болголоо. Ингэж хөдөлмөрлөж байхад улсаас дэмжсэнгүй” гэж ирээд л гомдоллодог. Яг үнэндээ улсаас дэмжлэг горьдох биш, дор бүрнээ хичээгээд явахад Монголд сайхан амьдарч, бизнес хийж болж байна шүү дээ. Бизнес хийж, үйлдвэрлэл эрхлэхэд Монгол шиг сайхан газар хаа байна. Социализмын үед, төвлөрсөн төлөвлөгөөт эдийн засгаар хүмүүжсэн хүмүүс улсаас янз бүрийн юм нэхээд байдаг. Гэтэл зах зээл чинь тэс өөр нийгэм шүү дээ. Одоо бүх бурууг төр засагт үүрүүлчихээд ажил хийхгүй, гомдсон хүмүүс олшроод байх шиг санагдах юм. Эцсийн эцэст хэн амьдрах гээд байгаа юм бэ гэдгээ бодолцох ёстой. Аль ч нийгмийн үед ажилсаг хүн л сайхан амьдардаг юм.

-Одоо 21 аймгийн салбар бас л ачааллаа дийлэхгүй байна уу?


-Бас л ялгаагүй. Бид дотоод сүлжээтэй, түүгээрээ долоо хоногт хоёр удаа хуралддаг юм. Гэтэл “манай ажлыг танайх хийгээд өгөөч, бид амжихгүй байна” гэсэн үгс дотоод сүлжээнд хамгийн их байдаг юм.

-Хэн нэгэн хүн энэ зах зээл рүү зориглоод орохоор бол юунд анхаарах ёстой вэ. Үйл ажиллагаагаа эхлүүлэхэд хэдий хэр хөрөнгө шаардлагатай бол?


-Оёдлын салбарын нэг гоё юм байдаг юм. Учир нь оёдлын үйлдвэр ямар ч стрессгүй, тоног төхөөрөмжөө нэг л удаа авна. Мэдээж машин, тоног төхөөрөмжүүд шинэчлэгдэж байдаг л даа. Гэхдээ оёдлын машины үндсэн үйлдэл өөрчлөгддөггүй юм. Тиймээс техник, тоног төхөөрөмж хоцрогдчихно гэж санаа зоволтгүй. Намайг компьютерийн худалдаа эрхэлдэг байхад аль болох хурдхан зарж дуусгахгүй л бол үзүүлэлтүүд нь хоцрогдож, үнэ цэн нь багасаад бүр хэнд ч хэрэггүй болох ч үе байсан. Харин оёдлын салбарт даавуугаа оруулаад ирсэн байхад 10 жил болсон ч үнэ цэнтэй хөрөнгө хэвээрээ байдаг. 15 хүнтэй спортын хувцасны үйлдвэр байгууллаа гэж бодъё. Үйлдвэрийн байрны үнэ өртгийг хэлэх боломжгүй. Тухайн хүн хотын аль хэсэгт, хэчнээн метр квадрат байр түрээслэх нь тодорхойгүй шүү дээ. Харин тоног төхөөрөмж, бараа материал авах 10 сая төгрөгтэй байхад энэ бизнес рүү орчихно. Ер нь хийе, бүтээе гэвэл эрэлт, худалдан авагч нь байна. Манайхны зарим нь сургуулийн хүүхдийн спорт хувцас руу орж эхэллээ. Зарим сургууль үндэсний үйлдвэрлэлээ дэмжих нь зөв гээд маш сайхнаар хүлээн авч байна. Гэвч зарим нь хүчээр хувцас шахах нь гэх мэтээр эсэргүүцдэг.

-Бид зах зээлээ тэлэхийн тулд яах ёстой вэ?


-Ажилла, хөдөлмөрлө гэж л хэлмээр байна. Ажилд хүн авъя гэхээр ирэх хүн байдаггүй. Тэгсэн хэрнээ ажилгүйчүүдийн тоо их хэвээр. Дандаа дээд сургуулийн дипломтой ажилгүй залуус. Ялангуяа монголчууд “агаарын” мэргэжил маш их эзэмшиж байна. Хуульч, орчуулагч, менежер, эдийн засагч, нягтлан бодогч, маркетингийн мэргэжилтэй хүн Монголоор дүүрэн болчихож. Тэгсэн хэрнээ юм бүтээдэг хүн алга. 15 ажилчинтай манай үйлдвэрт гэхэд би өөрөө нягтлангаа хийчихдэг. Манайд маркетингийн менежерийн хэрэг алга. Эдийн засагч, хуульч хэрэггүй. Шаардлагатай бол хуулийн зөвлөгөө өгдөг газарт хандчихаж болж байна. Тэгсэн хэрнээ оёдолчин олддоггүй. Эсгүүрчин бол бүр олдохгүй. Энэ бүхнийг улс бодлогоор зохицуулах ёстой байх. Гэхдээ улсын бодлого гээч зүйл бүх юман дээр гажчихаад байна даа. Анх оёдлын үйлдвэрээ байгуулахдаа 45-аас дээш насны хүмүүсийг ажилд авна гэж зар тавсан юм. Угаасаа хүний нөөцөө ингэж бүрдүүлнэ гэж төлөвлөж байлаа. Яагаад гэвэл бэлдсэн залуучууд алга. Харин социализмын үед бэлтгэгдсэн мундаг хүмүүс насаараа гадуурхагдаад ихэнх нь ажилгүй, зарим нь манаач, үйлчлэгч хийсэн байдалтай байна. Тиймээс 45-аас дээш насны хүнийг ажилд авна гэсэн зар тавьсны дараа маш олон хүн утасдаж, долоохон хоногийн дотор багаа бүрдүүлсэн.

МИНИЙ МӨНГӨ ГУАНЖОУД ОЧИХ БИШ, МОНГОЛДОО ҮЛДЭЭСЭЙ ГЭЖ ХҮСЭЖ БАЙНА

-Жижиг, дунд бизнес эрхлэхэд төрийн зүгээс зөвшөөрөл, бичиг цаас, татварын дарамт их үзүүлдэг гэж ярьдаг. Таны бизнест ийм зүйл мэдрэгдэж байна уу?

-Хүмүүс ингэж яриад байдаг юм, ямар юмных нь дарамт байх вэ дээ. Хийх хүнд боломж их байдаг, хийхгүй хүнд шалтаг мундахгүй гэсэн үг байдаг даа. Яг үүнтэй адилхан. Мэдээж зарим нэг салбарт татвар, зөвшөөрөл, лиценз гээд янз бүрийн дарамт ирдэг л байх. Харин манай оёдлын салбарт харьцангуй гайгүй шүү. Нийгмийн даатгал, мэргэжлийн хяналтаас шалгалт орж ирэлгүй яахав. Гэхдээ харьцангуй наанатай цаанатай харьцана. “Танай энэ чинь болохгүй байна, тэд хоногийн хугацаа өгье. Шийдсэн байгаарай” гэх мэтээр уян хатан болсон байна лээ. Би өөрөө Оёдлын холбооны Удирдах зөвлөлд багтдаг юм. Энэ холбоог байгуулсан цагаас хойш ганц л зүйлийг хэлсээр ирсэн. “Манай холбоо төр засгаас ямар нэг зүйл нэхэх биш харин бүх оёдолчдод тулгараад байгаа асуудлыг төр засаг, харьяа яаман-даа гаргаж тавья, ажиллах хөр-сөө эрүүлжүүлэх боломжийг бий болгодог болмоор байна” л гэдэг. Жишээ нь мэргэжилтэн бэлдэх хүний нөөцийн асуудал байна. Мөн Хятадын зах зээлд их хэмжээгээр хийсэн ижил төрлийн бүтээгдэхүүн Монголын хилээр ямар ч татваргүй ороод ирдэг. Харин энд бараа материалаа авахаас эхлээд байрны түрээс, цахилгаан, нийгмийн даатгал, татвар гээд дагалдаж гарах зардал асар их. Гэтэл иргэн Дорж Хятадаас 1000 ширхэг хувцас ямар ч татваргүй оруулж ирээд зарахаар өрсөлдөх чадвар харилцан адилгүй болчихоод байгаа юм. Тиймээс Монголдоо үйлдвэрлэж байгаа ижил төстэй бараанаас гаалийн татвар бүрэн авдаг болооч ээ гэсэн хүсэлт тавиад байгаа юм.

-Та нарын хийж чадахгүй зүйл байна уу?


-Энэ салбарт материал буюу даавуугаа л хийх үйлдвэр хомс байна. Бусад бүх юмаа өөрсдөө хийнэ. Нэг үеэ бодвол сурагчийн формын ачаар даавууны үйлд-вэрүүд өндийгөөд эхэлсэн. Гэтэл дотооддоо үйлдвэрлэсэн даавуугаар формоо хийхгүй, урдаас оруулж ирээд байна. Үнэн арчаагүй байгаа биз. Уг нь тэдэнд захиалга өгч, ачаалал нь нэмэгдэх тусам ашигтай ажиллаж, үнэ нь хямдарна шүү дээ. Сурагчийн форм хийж буй бүх үйлдвэр дотоодын үйлдвэртээ даавуугаа захиалчихвал хэн хэндээ ашигтай байгаа юм. Манайх даавууны утас хийж байгаа үйлдвэрүүдэд “Надад манай энэ материалтай дүйцэхүйц материалтай даавуу хийгээд өгөөч. Тэгвэл би өөрийн үйлдвэр, 21 аймгийн бүх салбартайгаа нийлээд захиалья” гэсэн санал тавьчихаад байгаа. Хэрэв ингэвэл миний мөнгө Гуанжоуд очих шаардлагагүй болж, Монголдоо үлдэх юм. Ийм байдлаар бид нэг нэгнээ бага гэлтгүй дэмжиж байж үндэсний үйлдвэрлэл хөгжих учиртай. Хэрэв манайх бусдадаа бо-ломж олгоогүй бол спорт хув-цасны үйлдвэрлэл Монголд ингэж хөгжих байсан эсэхийг хэлж мэдэхгүй юм. Монголчууд энэ зах зээлийнхээ ядаж 40-50 хувийг эзэлж, энэ олон хүн ажил, орло готой болгож байна гэдэг бидний хамгийн том шагнал юм.