A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/918/

Тээгч эх арилжааны “хэрэгсэл” болох вий

Хуулиа эхнээс нь "цоорхой"-гүй баталж байж эмэгтэйчүүдээ хамгаалж чадна​

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/918/


Амьдралын буруу хэвшил, халдварт өвчин, стресс зэрэг олон шалтгааны улмаас үргүйдлийн тохиолдол улам нэмэгдсээр байна. Эмчлэх боломжгүй, найдвар тасарсан хосуудад туслах олох арга шинжлэх ухаанд бий ч хамгийн “төгс” нь тээгч эх гэж үздэг. Хосууд тээгч эхээр дамжуулан өөрсдийн генийг өвлөсөн хүүхэдтэй болох боломж 1980-аад онд бий болсон. Үүнээс хойш олон мянган хүүхэд тээгч эхээс биологийн эцэг, эхийнхээ гар дээр очжээ. Зөвхөн АНУ-д гэхэд 1976-2008 онд 28 мянга гаруй хүүхэд тээгч эхээс төрсөн байна. Энэ тоо сүүлийн арван жилд бүр л хурдацтай өсөж буй аж. Өмнө нь зөвхөн эцгийн эсийг тээгч эхэд суулгадаг байсан бол өдгөө эцэг, эх хоёулангийнх нь генийг хүүхдэд өвлүүлдэг болсон. Тээгч эх болохыг зарим оронд нээлттэй хүлээж авдаг бол зарим нь маш өндөр шалгуур тавьдаг. Ийм орнуудын нэг хэсэг нь бүр мөсөн хориглодог бол үлдсэн хэсэгт нь ямар ч зохицуулалт байдаггүй. Тухайлбал, Хятад, Герман, Итали, Япон, Франц, Турк зэрэг оронд үүнийг хуулиар хориглосон.

Харин Украйн, АНУ, ОХУ, Энэтхэг, Тайланд, Бельги, Канад зэрэг олон оронд ямар нэг байдлаар хүлээн зөвшөөрдөг. Тухайлбал, хүүхэд тээх гэж буй эмэгтэй гэрлэсэн байхыг зарим оронд шаарддаг бол цөөн хэд нь ганц бие эмэгтэйн тээгч эх болох эрхийг нээсэн байдаг. Гэхдээ ихэнхдээ арилжааны бус хүмүүнлэгийн зорилготойг нь л хуулиар хүлээн зөвшөөрчээ. Харин манай улсад өнгөрсөн зургадугаар сард л тээгч эхтэй холбоотой хуулийн төслийг УИХ-д өргөн барилаа. Үүнээс өмнө манайд ямар нэг зохицуулалт байгаагүй. Гэсэн ч бодит байдал дээр үр шилжүүлэн суулгах, тээгч эх болох явдал байсаар ирсэн. 2017 оны байдлаар Эх, хүүхдийн эрүүл мэндийн үндэсний төв, “Си эйл даблью эйч”, “Өөжин мед”, “Баянгол” зэрэг эмнэлэгт үр шилжүүлэн суулгах эмчилгээ, үйлчилгээ үзүүлж байгаа бөгөөд нэг эмнэлэгт жилд 300-500 хос хандаж, оношилгоо, эмчилгээ хийлгэж байгаа юм. Үндэсний статистикийн хорооны гэрлэсэн ба хамтран амьдрагчтай 15-49 насны 8674 эмэгтэйн дунд хийсэн судалгаанаас харахад тэдний 11.9 хувь нь үргүйдэлтэй гэдгээ хүлээн зөвшөөрчээ.

• Үр хүүхэдтэй болох гэсэн хосууд ихэнхдээ Энэтхэг, Украйн эсвэл Тайландыг зорьдог нь хямд төлбөртэй холбоотой.

• Хэт арилжааны болохоос сэргийлсэн хууль батлахгүй бол Монгол Улс хамгийн хямд тээгч эхтэй орон болж ч мэднэ.

• Тээгч эхийг Хятад, Герман, Итали, Япон, Франц, Турк зэрэг орнуудад хуулиар хориглосон. Харин Украйн, АНУ, ОХУ, Энэтхэг, Тайланд, Бельги, Канад зэрэг олон оронд ямар нэг байдлаар хүлээн зөвшөөрдөг.

Харин интернэтээс шүүж үзвэл тээгч эх болох хүсэлтэй эмэгтэйчүүдийн сэтгэгдэл, зар тун олон тааралддаг. 2-3 өрөө байраар хүүхэд тээх тухай зар ч цөөнгүй байна. Тиймээс тээгч эхийн асуудлыг ямар нэг байдлаар хуулиар зохицуулах цаг болжээ. Нөхөн үржихүйг дэмжих зохицуулалтын тухай хуулийн төсөлд анх удаа тээгч эх болохыг хуулиар хүлээн зөвшөөрөх тухай заалт багтсан. Мөн тээгч эх болон хүүхэдтэй болох гэж буй хосууд ямар шаардлага хангах ёстойг тусгажээ. Тухайлбал, тээгч эх нь 23-35 настай, хоёр хүртэлх насны нэгээс доошгүй хүүхэдтэй бөгөөд эрүүл мэндийн даатгалд хамрагдсан байх шаардлагатай. Харин хүүхэдтэй болох гэж буй хосууд нь гэрлээд хамгийн багадаа таван жил болсон, хүүхэдтэй болох боломжгүй нь эмнэлгийн дүгнэлтээр тогтоогдсон байх шаардлага тавьжээ. Гэхдээ зарим орны туршлагаас харахад зайлшгүй анхаарвал зохих “цоорхой” дээрх хуулийн төсөлд мөн харагдаж байна билээ.

Хэрэв хуулийн төслийг “цоорхой”-той баталбал хамгийн түрүүнд тээгч эх болох эмэгтэйчүүд хохирдог. 2002 онд Энэтхэг улс анх удаа арилжааны зорилгоор тээгч эх болох боломжийг хуулиар нээснээр “хүүхдийн үйлдвэр” хэмээн “цоллуулах” болсон юм. Ингэснээр бусдын хүүхдийг тээж их хэмжээний мөнгө олох гэсэн эмэгтэйчүүдийн “арми” үүссэн. Бүр нөхөр нь эхнэрээ ийм аргаар мөнгө олохыг шахаж шаардсан тохиолдол ч гарч байжээ. Үр хүүхэдтэй болох гэсэн хосууд ихэнхдээ Энэтхэг, Украйн эсвэл Тайланд зэрэг хөгжиж буй орнуудыг зорьдог байна. Мэдээж, энэ нь хямд төлбөртэй холбоотой. Ялангуяа, Энэтхэгт тээгч эхийн нөхөн төлбөр нь 30 орчим мянган ам.доллар байв. Энэ нь АНУ-ынхаас 20-30 мянган ам.доллараар хямд үнэ. Гэхдээ арилжааны зорилготойгоор бусдын хүүхдийг тээж, төрүүлэх нь сүүлдээ эмнэлэг, хуулийн байгууллагад илүү ашигтай, тэдний бизнесийг дэмжсэн үйл ажиллагаа болж хувирчээ.

Иймд Энэтхэг 2015 онд гаднын компаниудыг хууль зүйн үйлчилгээ үзүүлэх, зуучлах, үр шилжүүлэн суулгах зэрэг тээгч эхтэй холбоотой үйлчилгээ явуулахыг хориглосон. Мөн 2016 онд хуулиа чангаруулж, энэ мөнгөний урсгалыг хаах шийдвэр гаргасан. Тус улс тээгч эхийг бүр мөсөн хориогүй ч арилжааны зорилготойг нь хумих бодлого барьж буй. Энэ мэт жишээнээс харахад тээгч эхийн тухай хуулийг батлахдаа зарим зүйлийг зайлшгүй анхаарч, долоо хэмжиж, нэг огтлох шаардлагатай болж байна. Нэгд, хэт арилжааны шинжтэй болохоос сэргийлж нэг эмэгтэйг хоёроос дээш удаа тээгч эх болохыг хориглох. Эс бөгөөс залуу эмэгтэйчүүд мөнгөний төлөө бие, эрүүл мэндээ золиослох магадлалтай. Ер нь тээгч эх болж буй эмэгтэйчүүдийн олонх нь өрөө төлөх, мөнгөтэй болох зорилготой байдаг аж. Тэд ихэнхдээ ядуу, боловсролгүй байдаг. Тиймээс хэт бага төлбөр авах, захиалагч талд илүү ашигтай хувилбараар гэрээ хийх магадлалтай. Мөн тээгч эх болохын бараан тал нь хүүхэд хүний наймааны золиос болох эрсдэл бий.

Тээгч эхээс төрсөн хүүхдийг биологийн эцэг, эх нь цааш үрчлүүлэх буюу өөр хүнд дамжуулах өгөхгүй байх тухай заалт ч хэрэгтэйг хүний эрхийн хууль ч нар хэлдэг юм билээ. Нөгөө талаас харвал, тээгч эх нь хүүхдээ төрүүлээд өгөхгүй гэвэл яах вэ гэсэн асуудал тулгардаг. Зарим оронд үүнийг хуулиар хүлээн зөвшөөрдөг бол ихэнхэд нь тодорхой зохицуулалт алга. Манайд уихаар хэлэлцэгдэх гэж буй төсөлд ч энэ талаар тусгасангүй. Үр хүүхэдтэй болохыг хүссэн хүмүүст туслах нь дээдийн буян. Гэхдээ хэт арилжааны болохоос сэргийлж, хуулиа эхнээс нь “цоорхойгүй” батлах ёстой. Эс бөгөөс Монгол улс хамгийн хямд тээгч эхтэй орон болж ч мэднэ гэдгийг хүний эрхийн төлөөх мэргэжилтнүүд анхааруулдаг. 30 мянган ам.доллар буюу одоогийн ханшаар 73 сая орчим төгрөг санал болгож буй Энэтхэг рүү “шуурч” байхад манайх шиг 2-3 өрөө байрны буюу 100-150 сая төгрөгөөр хүүхэд тээх санал тавьж байгаа орон “Хүүхдийн бизнес”-ийн талбар болж хувирахгүй гэсэн баталгаа алга. Нөхөн үржихүйн насны залуу эмэгтэйчүүд олноороо тээгч эх болбол гэр бүл, цаашлаад улсын хүн ам зүйд ноцтой аюул учирч ч мэднэ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Д.Малчинхүү: Өрхийн эмнэлэг бүрт ядаж нэг хүүхдийн эмч ажиллуулдаг болмоор байна

Улсын хэмжээнд ажлын байртай хүүхдийн эмч 300 орчим л байна​

 0 сэтгэгдэл

“Хүүхдийн” гэх тодотголтой Д.Малчинхүү эмчийг сониныхоо хүндэт зочноор урихад уриалгахан зөвшөөрлөө. Хүүхдийн эмчээр хагас зууны турш ажиллаж байгаа тэрбээр Зуун модны зусландаа жимс, ногоо тарьсан шигээ зуны амралтаа өнгөрөөж сууна. Ардын эмч хэмээх хүндтэй цолны эзэн болсон цөөн эрхмийн нэг түүнтэй ярилцсанаа хүргэе.

-Сайхан зусаж байна уу. Та хүүхдийн эмч мэргэжлээр ажилласан хэвээрээ биз дээ?

-Сайхан зусаж байна аа. Би Эх, хүүхдийн эрүүл мэндийн үндэсний төв (ЭХЭМҮТ)-ийн дотрын эмнэлэгт зөвлөхөөр ажиллаж байгаа. Гэхдээ одоо бол амарч байна. Есдүгээр сарын эхээр ажилдаа орно доо. ЭХЭМҮТ-д хүүхдийн 300 гаруй ор бий. Улсын хэмжээний төв эмнэлэг учраас энд тэндхийн эмнэлгээс хүндэрсэн, амь тэмцсэн, онош нь тодрохгүй удаж байгаа хүүхдүүд ирдгээрээ онцлог. Тиймээс ачаалал ихтэй, хүнд ажил гэж болно.

-Та хүүхдийн эмч мэргэжлээр хэд дэх жилдээ ажиллаж байна вэ?

-53 жил болжээ. Тухайн үеийн анагаах ухааны дунд сургуульд хүүхдийн эмчийн анхны анги нээгдэхэд элсэн орж, 1965 онд анхны төгсөгч нарын нэг болж байлаа. Монголын хүн ам 1.2 сая орчим байсан. Тэр үед хүүхдийн тусгай мэргэжлийн эмч гэж байсангүй. Курсээр бэлтгэсэн цөөн тооны эмч зарим аймагт байсан.

-Таныг дөнгөж сургуулиа төгсөөд ажлын талбар дээр ирэх үед хүүхдүүдийн дунд ямар өвчин зонхилдог байв?

-Одоогийн залуус ойлгоход бэрх тийм цаг үе байсан л даа. Би төгсөөд Төв аймгийн Лүн суманд хэдэн жил ажилласан. Халдварт өвчин элбэг, улаанбурхан их дэгддэг, вакцинаар хамгаалагдаагүй байсан үе. Улаанбурхны дэгдсэн үед ор, эмч хүрэлцэхгүй болохоор хүндэрсэн өвчтөн их, нас баралт ч өндөр байв. Харин вакцин нэвтэрснээс хойш нэг хэсэг огт гараагүй шүү дээ. Сүүлд, хоёр жилийн өмнө дахин дэгдэв үү. Гэхдээ тэр үеийнх шиг хүндрэл гараагүй. Бусад халдварт өвчин ч одоогийнхтой харьцуулалтгүй их байлаа. Хөдөөгийн дуудлага их. Унаа тэрэггүй болохоор мориор голдуу явна шүү дээ. Заримдаа Сангийн аж ахуйн “салга улаан”-аар ч явах тохиолдол бий. Одоо бол хөдөөгийн эмч нар дуудлагад явахаа бараг больжээ. Морь унадаг эмч байдаг юм уу.

-Мориор хамгийн ихдээ хэдэн километр явдаг байв?

-Хоёр өртөө явна шүү. Өвлийн ид хүйтнээр морь унаад явахад дулаахан байдаг юм. Морины хөлсөнд халууцаад очно.

-Халдварт өвчнийг хэдийд дарж чадсан бэ. Дараа нь ямар өвчин санаа зовоож эхлэв?

-Вакцин нэвтэрснээс хойш халдварт өвчин эрс цөөрсөн. Яахав, ханиад шуухинаа, гүйлгэлт зэрэг ердийн өвчин аль ч үед байсан. Гэхдээ 1990-ээд оноос хойш суулгалт өвчнөөр хүүхэд нас барахаа бараг байсан шүү дээ. Харин уушгины хатгалгаагаар хүүхэд их энддэг байлаа. Хамгийн гол нь оройтож эмнэлэгт ханддаг. Хөдөөгийн хүмүүс их тайван шүү дээ. Гайгүй болох байлгүй гэж байтал хүндэрчихдэг. Тухайн үед хүүхдийн нас баралтын шалтгааны 13 хувийг уушгины хатгалгаа эзэлдэг байсан бол одоо 0.1 хувь болоод байна. Үүнд эцэг, эхийн хариуцлага хамгийн чухал. Эцэг, эх нь оройтуулахгүй, эрт оношилж чадвал эмчилгээ сайн авна.

-1990-ээд оны ороо бусгаа цаг үед нөхцөл байдал ямархуу байв?

-Тэр үед би ЭХЭМҮТ-ийн захирал байлаа. Зах зээлд дөнгөж шилжсэний дараа эмч нарын маань олонх нь үүргийн наймаанд явсан. Хүүхдийн эмч улаан номд орох нь гэж хүртэл яригддаг байв. Хүн ам өсөхийн хэрээр хүүхдийн эмч дутагдалтай болж ирсэн л дээ. 1996 онд хүүхдийн ангийн хамгийн сүүлчийн төгсөлт болсон юм. Хүүхдийн ангиа хааж орхиод резидентурын сургалтаар бэлдэхээр болсон ч эхний үед жилдээ хоёрхон хүн ирэх тохиолдол ч байлаа. Харин 2010 оноос резидентурын сургалт нэлээд хүчтэй болж, жилдээ 50-иад хүн хүүхдийн эмчээр төгсөж байна. Эндээс харвал хүүхдийн эмч жигтэйхэн хүрэлцээтэй болсон мэт. Гэтэл тийм биш. Хүүхдийн тоо өссөн ч норматив нь сая гаруйхан хүнтэй байх үеийнхээрээ. Нөгөө талаар, анагаахын олон сургууль нээгдлээ. Нийтдээ 10 гаруй сургууль жилдээ 2000 гаруй эмч төгсгөж байна. Энэ боловсон хүчнийг шингээх газар байдаггүй. Мөн хувийн сургуулиуд багшлах боловсон хүчнээ сайн бэлдээгүй болохоор төгсөгчдийн чанар их доогуур.

-Одоо улсын хэмжээнд хүүхдийн эмч хэд байна вэ?

-Ажлын байртай хүүхдийн эмч 300 орчим л байх. үүнээс гадна үндсэн мэргэжлээрээ ажиллаж чадахгүй байгаа эмч олон бий. Ажлын байраараа л цомхотгочихоод байна гэсэн үг. Өмнө нь өрхийн эмнэлгийн тогтолцооны үед хүүхдийн хэсэг гэж байлаа. Тэгэхэд хүүхдийн суурь өвчнийг маш сайн хянадаг байж. Харин одоо өрхийн эмнэлгүүдэд дандаа ерөнхий мэргэжлээр төгссөн эмч нар ажилладаг учраас хүүхдийн тусламж, эмчилгээ чанарын хувьд доройтсон. Уг нь хүүхдийн тоо өсөхийн хэрээр хүүхдийн эмч нарыг ажлын байраар хангамаар байгаа юм. Өрхийн эмнэлэгт даралтаа үзүүлдэг хэдэн хөгшчүүд, тэгээд хүүхдүүд л үйлчлүүлж байгаа шүү дээ. Тиймээс өрхийн эмнэлэг бүрт дор хаяж нэг хүүхдийн эмч ажиллуулдаг болох хэрэгтэй.

• Хүүхдийн эмч, дотрын эмч хоёр бол зах зээлд гардаггүй мэргэжил.

• Өмнө нь хүүхдийн нас баралтын шалтгааны 13 хувийг уушгины хатгалгаа эзэлдэг байсан бол одоо 0.1 хувь болоод байна.

• Хүүхдийн өвчлөл эцэг эхээс хамгийн их шалтгаална гэдгийг мартаж болохгүй.

-Энэ асуудлыг холбогдох албан тушаалтнуудад хэлдэг үү. Арга хэмжээ авах шинж байна уу?

-Оготны дуу тэнгэрт хүрэхгүй гэдэг шиг л байдаг даа. Сүүлийн үед ЭМЯ-ны бүтэц, зохион байгуулалт сонгуулиас сонгуулийн хооронд солигддог болж. Нэг сайдад хэлсэн үг дараагийн сайддаа уламжлагдаж очихгүй байна. Жишээ нь, Т.Ганди Эрүүл мэндийн сайд байхад би хүүхдийн эрүүл мэндийн талаар 18 асуудал тавьж байсан. Одоо эргээд харахад биелэгдсэн юм нэг ч алга. Сүүлийн хоёр сайдын үед би яаманд ямар нэг асуудал тавиагүй. Тавиад ч үр дүнд хүрдэггүй юм билээ. Харин С.Ламбаа сайд байх үедээ мэргэжилтнүүдийн үгийг сайн сонсдог байсан юм шүү. Социализмын үед боловсон хүчнээ ямар мундаг бэлддэг байсан юм бэ гэж би гайхдаг. Яамны орлогч сайд болгохын тулд газрын дарга нарын дунд судалгаа явуулж байгаад хамгийн шилдгийг нь томилно. Орлогч сайдаар хэдэн жил ажилласных нь дараа жинхэнэ сайд болгох маягаар бэлддэг байлаа. Харин одоо бол ялсан намын л хүн байвал тэр ажлыг мэдэх, мэдэхгүй нь хамаагүй томилж байна.

-Цалингийнхаа хажуугаар мөнгө олох боломжгүй учраас хүмүүс хүүхдийн эмч мэргэжлийг сонгохыг хүсдэггүй гэж ярьдаг. Энэ хэр үнэний ортой вэ?

-Энэ бол бодит амьдрал. Хүүхдийн эмч, дотрын эмч хоёр бол зах зээлд гардаггүй мэргэжил. Нүдний эмч давхраа хийгээд мөнгө олж болно. Шүдний эмч бас өндөр орлоготой. Харин хүүхдийн болон дотрын эмчид ийм зүйл байхгүй. Тэгсэн атлаа хамгийн их ачаалалтай, ачааны хүндийг үүрдэг онцлогтой мэргэжил.

-Сүүлийн жилүүдэд ямар төрлийн өвчлөл эмч нарын санааг зовоож байна вэ. Агаарын бохирдлоос болоод өвчлөлийн хэлбэр өөрчлөгдсөн үү?

-Амьсгалын эрхтний цочмог өвчлөлүүд гол асуудал болж байгаа. Үүнд мэдээж агаарын бохирдол гол нөлөө үзүүлдэг. Зөвхөн агаар ч биш, хөрс, усны бохирдол Улаанбаатар хотод дээд зэрэгтээ хүрээд байна шүү дээ. Цэвэрлэх байгууламжийн ойр орчмын агаар ямар үнэртэйг бид мэднэ. Тийм агаараар амьсгалж байгаа хүн хортой бодисуудыг нь шүүж чадахгүй нь ойлгомжтой. Муухай агаар байна, амьсгалахгүй гэлтэй биш. Ер нь агаарын дутагдал, агаарын бохирдол бол маш эмзэг асуудал. Үүнтэй холбоотой амьсгалын эрхтний өвчин өндөр байдаг. Хамгийн гол нь хүүхэд эрүүл, чийрэг байвал өвчин хүндэрдэггүй. Тиймээс улирлын чанартай дэгддэг өвчний урьдчилан сэргийлэх ажиллагааг сайн хийх хэрэгтэй. Амьсгалын өвчин гэхэд 300 гаруй эх үүсвэртэй. Энэ олон үүсгэгчийг бүгдийг нь вакцинаар хамгаалах боломжгүй. Тиймээс хүүхдээ, ялангуяа гурав хүртэлх насны хүүхдийг суурь өвчингүй болгох хэрэгтэй. Нөгөө талаар иргэдийн эрүүл мэндийн боловсрол тааруу байна. Нэгнээсээ асууж байгаад хүүхдэдээ дур мэдэн эм өгдөг. Тэгээд бүр болохоо байсан хойно нь эмнэлэгт хандаж байна.

-Хүйтний улирал юу юугүй хүрээд ирнэ. Эцэг, эхчүүд энэ их утаатай орчинд хүүхдээ яаж асрах вэ гэж санаа зовж байгаа. Та тэдэнд хандан ямар зөвлөгөө өгөх вэ?

-Амьсгалын халдварын дэгдэлт арваннэгдүгээр сараас эхэлдэг. Энэ үед эцэг, эхчүүд ерөөсөө л хүүхдээ чийрэгжүүлэхэд анхаарах ёстой. Зуны дэлгэр үед хүүхдээ сайн борогшуулж, жимс ногоогоор хооллох хэрэгтэй. Мөн хүүхдээ зөв хувцаслах нь чухал. Манайхан хоёр янзаар алдаад байгаа. Зарим нь хэтэрхий дааруулдаг бол зарим нь хэтэрхий бэгнээд байдаг. Их бэгнэсэн хүүхэд л бие султай болчихоод байдаг юм. Чийрэг, эрүүл хүүхэд ямар ч өвчнийг хөнгөхөн даваад гардаг. Ер нь хүүхдийн өвчлөл эцэг эхээс хамгийн их шалтгаална гэдгийг мартаж болохгүй.

-Та 50 гаруй жил хүүхдийн эмчээр ажиллажээ. Хүнд хэцүү олон л тохиолдолтой учирсан байх. Зарим нэгийг нь сонирхуулж болох уу?

-Хүнд тохиолдол их бий. Төв аймгийн Лүн суманд ажиллаж байхад угтаалын сангийн аж ахуйд УБДС-ийн хэдэн оюутан түймэрт нэрвэгдсэн юм. Дуудлагаар анх очиход үнэхээр нүд халтирам байсан. Энд тэндээс дуудагдсан арав гаруй эмч 17 хүүхэдтэй шөнөжин ноцолдож хоносон. Тэр шөнөө яаж ч чадалгүй долоо, наймыг нь алдсан даа. Яс нь цухуйтлаа түлэгдсэн байхад хэцүү шүү дээ. Галын эсрэг сөрж зүтгэсэн нь амьд үлдсэн байгаа юм. Энэ явдлыг би сар гаруй зүүдэлсэн. Нүдээ анихаар л нөгөө хүүхдүүд харагдаад шөнөө унтаж чаддаггүй. Ер нь үхэл амьдралын зааг дээр байсан хүүхдийг амьдруулсан тохиолдлууд санаанаас гардаггүй юм. Өвдсөн хүүхдэд эцэг эхийн сэтгэл зүй асар их нөлөө үзүүлдэг. Бид ч аварч чадахгүй нь дээ гэж бодож байтал эцэг эх нь “та нарын гарт даатгасан байхад айх юм алга” гээд жигтэйхэн тайван байх тохиолдол бий. Ийм үед хүүхэд дүүжигнэсээр байгаад сэхээд ирдэг. Гэтэл хүүхэд нь гайгүй байхад “Болохгүй байна, тийм ламд үзүүлье” гээд сандарч уйлаад байдаг хүний хүүхэд өөдөлдөггүй нь сонин шүү. Сэтгэл зүйн энэ мэт нөлөө их байдаг. Ер нь сүүлийн тав, зургаан жилд ЭХЭМҮТ-ийн чадавх нэмэгдсэн шүү. Тоног төхөөрөмж сайжирсан, эмч нарын ур чадвар ч дээшилсэн. Хамгийн гол нь эмнэлгийн менежмент зөв явагддаг. Тиймээс Монголд эмчилж болох бүх л өвчнийг хэтэрхий оройтож ирээгүй л бол босгоод ирнэ шүү. Хамгийн гол нь аль ч нам засгийн эрхэнд гарлаа гэсэн сайн ажиллаж байгаа хүмүүсийн ажлыг үргэлжлүүлмээр байгаа юм. Ажлаа хийж чадаж байгаа хүн аль намынх байх нь ямар хамаа байна аа. Заавал намынхаа хүнийг тавьдаг нь улсын хөгжилд чөдөр тушаа болоод байна уу гэж боддог.

-Сайхан ярилцсанд баярлалаа.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Монголчууд 3200 жилийн тэртээд адууны шүд эмчилж байжээ

 0 сэтгэгдэл


Адууны шүдийг авснаар амгай зуулгаж, морь унан дайтахад хялбар болсон аж. Шинэ судалгаанд дурдсанаар Монголын нүүдэлчид 3200 жилийн тэртээ адууны зарим шүдийг авахыг оролдож байснаас үзэхэд тэд шинжлэх ухаанд мэдэгдсэн хамгийн анхны адууны шүдний эмч нар болж байна. Адууны зарим шүдийг сугалж авах энэхүү эртний оролдлого цаашлаад залуу адууны арааны урдах шүдийг эрүүнээс авах арга болж уламжлагдсаныг археологич Уилляьм Тейлор болон түүний баг илрүүлсэн байна. Шүдний мэс ажилбарыг 2800 жилийн өмнө хийж эхэлсэн нь Монголд төмөр амгай нэвтэрсэн үетэй тохирч байна. Ингэснээр тэд морио залж жолоодоход дөхөм болсон гэж Proceedings of the National Academy of Sciences сэтгүүлд бичжээ. Ийм ажилбар алс холын зайд аялж, Азийн суурин ард түмнүүдтэй морь унан дайтахад тус болсон аж.


Германы Жена дахь Макс Планкийн нэрэмжит хүний түүхийн шинжлэх ухааны хүрээлэнгийн судлаач Тейлор “Мал эмнэлгийн шүд ажилбар Евразийн их талд морь унан дайн хийхэд дөхөм болсон. Малчин нүүдэлчид төмөр амгай ашигласан нь унаа морь догшрох, өвчлөх гэх мэт дагалт хүндрэлээс сэргийлж чадсан байна” гэж бичжээ. Ялангуяа арааны чанх урд талын шүдийг авснаар амгайг чөлөөтэй хөдөлгөх, шүдийг өвтгөх буюу сулруулах боломж бий болжээ. Зурагт үзүүлснээр: Тейлорын баг хүрлийн үеийн Монгол морины 10 үлдвэрийн хоёроос нь урд шүдийг хөрөөдөж тайрсан маш нарийн ул мөр олжээ. 3200-2900 жилийн өмнөх үед хамаарах энэ хоёр шүд гажуудсан өнцгөөр ургасан нь зажлахад саад хийдэг байсан бололтой. Тэр үед адууг гаршуулан унаа хөсөгт ашиглах явдал ихэд дэлгэрч байжээ. Түүнчлэн 2800-1650 жилийн өмнөх үед хамаарах долоон адууны эрүүн дэх арааны өмнөх шүдний уг хоосон байгааг харж болно. Зургаан шүдний уг эдгэснээс үзэхэд шүдийг авсан буюу адууг үхэхээс өмнө шүд нь ямар нэг байдлаар алдагдсан гэж судлаачид дүгнэсэн байна.


A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хүүхдийн төлөө “ЗА” гэж хэлэх “АНДГАЙ” буй за

​Чилийсэн долоон жил өнгөрсөн ч хүүхдийн эмнэлгийн бараа сураг ч алга​

 0 сэтгэгдэл


“Монголын үрс маш олон болтугай” гэсэн их зохиолч Д.Нацагдоржийн үгийг манай улс олон жилийн турш уриа, лоозон болгосоор ирлээ. Сая хүүхдийн баяраар балчир үрсдээ хайр зарлаж, олон нийтээс үнэлгээ авах боломжоо манай дарга нар урьдын адил тун чадамгай ашиглаж байгаа харагдсан. Хорооныхоо, тойргийнхоо хүүхэд багачуудад бэлэг гардуулж буй дарга нарын зураг хаа сайгүй. Энэ мэтээр эрхэм “том”-чуудын хүүхэд, багачуудаа хайрлах хайр нь жилд нэг болдог хүүхдийн баяраар элдэв эрээн бэлэг өгсөн болж нүд хуурчихаад бусад үед нь таг мартдаг тогтсон загварт ороод удлаа. Үндэсний статистикийн хорооны мэдээллээс харвал манай улсын нийт хүн амын 30.4 хувь буюу 967,896 нь (2017 оны байдлаар) 0-14 насны хүүхэд байна. Олон улсын түвшинд 15 хүртэлх насны хүн амын эзлэх хувь 31 хувиас дээш байвал залуу орон гэж үздэг. Манай улс энэ ангилалд бараг л багтсаныг дээрх статистикаас харж болно. Түүнчлэн хүн амын насны суваргад 0-4 насныхан хамгийн өндөр буюу 12.3 хувийг эзэлж байгаа юм. Үнэхээр их зохиолчийн хэлсэнчлэн монголын үрс жил ирэх тусам өнөр өтгөн болсоор. Харамсалтай нь, хүүхдийн тоо ийн нэмэгдсэн ч тэдэнд үзүүлэх шаардлагатай тусламж, үйлчилгээ туйлын хангалтгүй байж ирлээ. Маргах нэгэн байх аваас баримт түших нь зөв байх.


Тэгээд ч баримт хуучирдаггүй шүү дээ. “Монгол улсын Ерөнхий сайд С.Батболд өнгөрсөн нэгдүгээр сард Кувейт улсад айлчлахдаа 16 хүртэлх насны хүүхдүүдэд эмнэлгийн тусламж үйлчилгээг олон улсын түвшинд үзүүлэх 35 сая ам.долларын өртөг бүхий эмнэлгийг Монгол улсад барих талаар Кувейтийн талтай яриа хэлэлцээр хийж, нааштай шийдвэрлүүлэхээр болов. Иймд эрүүл мэндийн салбарын удирдлагуудад уг асуудлыг ажил хэрэг болгох тал дээр анхаарч ажиллах үүрэг өглөө”. Энэ бол 2011 оны хоёрдугаар сард Засгийн газрын хэвлэл мэдээллийн албанаас ирүүлсэн мэдээний нэг хэсэг. Төсөв мөнгө нь шийдэгдэж байгаа юм байна, удахгүй хүүхдэд зориулсан эмнэлэгтэй болох нь гэж баярлаж байлаа, тэр үед. үүнээс хойш чилийсэн долоон жил өнгөрсөн ч өнөөх эмнэлгийн бараа сураг ч алга. Энэ асуудлыг үе үеийн засгийн тэргүүнүүд ярьдаг, эмнэлэг барихаар амладаг ч тодорхой ахиц дэвшил харагдсангүй. Сүүлдээ эдийн засгийн хүндрэл, төсөв мөнгөний боломж алга гээд замхруулах шинжтэй. 2016 оны байдлаар монгол улсын хэмжээнд нийт 3500 эрүүл мэндийн байгууллага үйл ажиллагаа явуулж байна. Тухайлбал, төв эмнэлэг, тусгай мэргэжлийн төв 13, бүсийн оношилгоо эмчилгээний Төв тав, аймгийн нэгдсэн эмнэлэг 16, дүүргийн нэгдсэн эмнэлэг, эрүүл мэндийн төв 12, хөдөөгийн нэгдсэн эмнэлэг зургаа, сум дундын эмнэлэг 39, сумын эрүүл мэндийн төв 273, өрхийн эрүүл мэндийн төв 220 байгаа юм. Харин хүүхдийн эмнэлэг барьж байгуулна гэж ярьж эхэлснээс хойш монголын балчир үрс эрүүл мэндийн үйлчилгээг хаанаас авч ирэв ээ! Эх, хүүхдийн эрүүл мэндийн үндэсний төв болон аймаг, дүүргийн эрүүл мэндийн төвүүдээс өөр нэрлэх газар алга.

Хүүхдийн амь аврах биш, хүүхэд “устгах” сонирхол давамгайлах болжээ

Гэвч эдгээр эмнэлэгт ачаалал дэндүү их байдгийг бид мэднэ. Ялангуяа ханиад томуу дэгддэг хүйтний улиралд хонгилд нь гудас дэвсээд хэвтье гэсэн ч зай олдохгүй. Ядаж байхад манайд жилийн дөрвөн улирлын ихэнхэд нь хүйтэн, утаатай байдаг. Энэ хэрээр амьсгалын замын болон бусад өвчнөөр өвчлөх хүүхдийн тоо огт буурдаггүй. Боломжтой зарим нь хувийн эмнэлэгт төлбөр төлөөд хүүхдээ үзүүлчихнэ, шаардлагатай бол хэвтэн эмчлүүлнэ. Харин амьдралын боломж хэр тааруу нь ор сулрахыг хүлээхээс өөр аргагүй. Энэ хооронд хэдэн хүүхдийн өвчин хүндэрч, хэд нь хорвоог орхиж байгаа бол. Уг нь өрхийн эрүүл мэндийн төвд хандаж болно. Гэхдээ эмч нарын чадвар муу, нэг л төрлийн эм бичиж өгөхөөс өөрийг мэддэггүй, хүүхдийн өвчнийг улам хүндрүүлэхээс цаашгүй гэж дургүйцэх олны эсэргүйцэл ортой. Энэхүү асуудлыг хөндөхөд зайлшгүй яригддаг өөр нэг зүйл бол хүүхдийн эмчийн чанар, хүртээмж. Социализмын үед бол улс бодлогоор дэмжиж, хүүхдийн эмч, мэргэжилтнийг тусгайлан бэлддэг байлаа. АШУҮИС буюу бидний мэддэгээр анагаахын сургууль 1965-1996 оны хооронд 31 жилийн хугацаанд 2000 гаруй хүүхдийн эмч бэлдсэн байдаг. харин 1996 онд хүүхдийн эмч бэлддэг ангиа хааснаас хойш ийм чухал мэргэжилтэн нүдний гэм болсон гэхэд хилсдэхгүй. Нөгөөтэйгүүр хүүхдийн эмч бэлтгэхэд их хугацаа шаардагддаг нь энэ мэргэжилтэн цөөрөхөд нөлөөлснийг эрүүл мэндийн салбарынхан хэлдэг.


Тухайлбал, анагаахын сургуульд зургаан жил сурсны дараа хоёр жил анхан шатны эмнэлэгт ажиллах шаардлагатай. Үүний дараа хүүхдийн эмчийн сургалтад хоёр жил сууна, тэгээд дахин нэг жил нарийн мэргэжлээр суралцана гээд бодохоор баргийн хүн туулаад гарчих даваа биш гэдэг нь ойлгогдоно. Энэ бүхний эцэст ажлын байран дээр гарсан ч цалингаас гадуур мөнгө олох “шанс” бага, хариуцлага нь асар өндөр. Тиймээс эмч мэргэжлээр төгсөж буй боловсон хүчний дийлэнх нь шүд, гоо сайхан, эмэгтэйчүүдийн эмч болох сонирхолтой. Анагаахын салбар бизнес болж хувирсан гэж олон хүн ярьдаг. Өнөөдөр шүдний эмч мэргэжлээр маш олон хүн төгсөж буй нь үүний илрэл. яагаад гэвэл төгсөөд л шууд ажлын байран дээр очиж байна. Авах цалин нь ч боломжийн. Эмэгтэйчүүдийн эмч нар ч ялгаагүй. Өдөрт сая төгрөгийн орлоготой эмэгтэйчүүдийн эмч олон гэж ярьдаг юм билээ. Ийм байхад шинэхэн эмч нар энэ чиглэл рүү хошуурахаас ч яах вэ. Харин хүүхдийн эмчид ямар ч ашиг байхгүй. Тэд бүтэн сарын турш ачаалал ихтэй ажиллачихаад эмэгтэйчүүдийн зарим эмчийн ганц өдрийн орлогод ч хүрэхгүй цалин авна. Түүнчлэн хүүхэд өөрөө хаана өвдөөд байгаагаа хэлж чадахгүй болохоор зөв оношлоход бэрх гээд асуудал маш их. Тиймээс хатуухан хэлэхэд өнөө цагт хүүхдийн амь аврах биш, аборт хийж, хүүхэд “устгах” хүсэл, сонирхол давамгайлжээ гэж санагдах боллоо. “Хүүхдийн эмч болохыг сонирхох хүн бага байхыг үгүйсгэхгүй. Яагаад гэвэл ачаалал ихтэй мэргэжил.


Тиймээс хүүхдийн эмч бэлдэх квотыг нэмж, сонирхлыг нь татах, цалинг нь нэмэгдүүлэх зэрэг арга хэмжээ авах хэрэгтэй байх” хэмээн Эрүүл мэндийн дэд сайд асан Ж.Амарсанаа ярьж байна. Харин ардын эмч Д.Малчинхүүгийн тайлбарлаж буйгаар манайх хүүхдийн эмчээ бэлдэж байгаа ч, тэд төгсөж гараад ажиллах эмнэлэг байхгүйгээс болж ажилгүйчүүдийн тоог л нэмэх болдог байна. “Одоо АШУҮИС дээр резидентураар хүүхдийн эмч бэлтгэж байгаа. Жилд 120 орчим хүн төгсөж гардаг. Хүүхдийн эмч хотод илүүдээд, хөдөөд дутмаг байна. Гэхдээ нормыг нь шинэчлээгүй болохоор ажлын байр олдохгүй байгаа. Уг нь хүүхдийнхээ өсөлтийг дагаад хэдэн хүүхдэд тэдэн эмч байна гэсэн нормоо өөрчлөх ёстой. Ингээгүйгээс болж хүүхдийн эмч нар ажилгүй хэрнээ эмнэлгүүдэд нь энэ орон тоо дутагдаад байгаа юм. Хэдийгээр хүүхдийн эмч бэлтгэж байгаа ч эмнэлэг байхгүй болохоор тэд ажлаа хийж чадахгүй байна” хэмээн Д.Малчинхүү эмч нэмж тайлбарлаж байх юм. XXI зуунд хүн ам, тэр тусмаа хүүхэд багачуудынхаа эрүүл мэндийн төлөө ийм бодлогоор ханддаг улс хөгжлийн тухай том, том ярих хэр зохимжтойг хэлж мэдэхгүй юм. Цалин мөнгө тааруу, ажлын байрны хүртээмжгүй гэсэн шалтгаанаар хүүхдийн эмч мэргэжлээр суралцах хүсэлтэй хүн байхгүй болсон нь тэдний буруу биш ээ. Харин хүүхдийн эмч, хүүхдийн эмнэлэг хэрэггүй гэж үздэг бодлого, төр, засаг, яам, сайд дарга нарыг тэжээж тэтгэж, дэмжиж яваа нь бидний буруу, бас арчаагүйн нотолгоо биш үү. Хүүхдийн төлөө бид “За” гэж хэлцгээе гэж хэчнээн дуулж, ямар ч их сурталчлав. Тэгээд бид чухам юу хийснээ нэг санах гээд үз! Нэгэн цагт билгүүн номч Б.Ренчин гуайн хэлсэн “Монголын “За” андгай буй за” гэсэн гайхамшигт мэргэн үгийг бас санах гээд үз!