A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1135/

Төрөлжих давалгаанаас Монгол Улс гээгдэх нь

Түүхий эд экспортлогчид эдийн засгаа илүү тулхтай болгохоор зорьж байна

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/1135/


Түүхий эд түшиж ирсэн Саудын Араб технологийн салбарыг түшиж байна. Дэлхийн газрын тосны хамгийн том экспортлогч энэ улс технологитой холбогдсон салбаруудад гар таталгүй, мөнгө цутгасаар. Тус улс технологийн SoftBank группээс эхлээд Uber Technologies-д олон тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийсэн. Бүр сансрын Virgin группт санхүүжилт хийхээр зэхэж буй. Саудын Араб газрын тосоор орлого олдог атлаа түүхий нефтийн хэрэглээг хязгаарлах цахилгаан машины салбарт ч хөрөнгө хаяж, хоёр тэрбум ам.долларын санхүүжилт хийжээ. Гайхшируулсан энэ хөрөнгө оруулалт нь тус улсыг технологийн салбарт хэрхэн “хайр” зарлаж буйг харуулна. Ингээд зогсохгүй, тус улс технологиор бүрэн тохижуулж, тоноглосон хот байгуулахаар төлөвлөж байна. Энэ “хаант улс” улаан тэнгисийн эрэгт барьж ногоон эрчим хүчээр 100 хувь тэжээгдсэн, робот, автомат жолоодлоготой машин зэрэг дэлхийн хамгийн дэвшилтэт технологиор бүрэн тоноглосон хот байгуулна. Алсдаа энэ хотоо дэлхийн улс төр, эдийн засаг, бизнесийн төв цэг, удирдагчдын уулзах газар болгож, түншлэл, хамтын ажиллагаанаас мөнгө олох, орлогын талбар болгохоор зорьж буй. Ийнхүү газрын тосны орлогоос ДНБ-ийхээ 70 хувийг бүрдүүлдэг Саудын Араб эдийн засгийн бүтцээ түүхий эдээс технологи руу шилжүүлж байна.

Гэхдээ тэд нэг л өдөр бодлогоо өөрчлөхөөр завдсангүй, харин алгуур хөгжлийн жолоогоо төрөлжүүлж буй нь энэ. Тус улс “алсын хараа 2030” нэртэй урт хугацааны хөгжлийн зураглал боловсруулж, мэдлэг, технологид түшиглэсэн эдийн засгийг цогцлоох зорилт тавьжээ. Ийн цаасан дээр буусан, хөгжлийн жанжин шугамаараа урагшилж байна. Ингэхдээ технологийн тэргүүлэгчдийн хойноос хөөх бус гүйцэж түрүүлэхээр зэхэж буй юм. Ер нь байгалийн баялагтаа түшиглэн эдийн засгийн олон тулгуурт бүтцийг цогцлоосон орон цөөнгүй. Бас өдгөө эдийн засгийн төрөлжилтөө эрчимжүүлж буй орнууд ч байна. Саудын Арабаас гадна ОХУ Индонез, Казахстан, Чили зэрэг улс алсын хараагаа аль хэдийнэ тодорхойлж, түүндээ хүрэхээр урагшилсаар буй. Зах зээл рүү бидэнтэй зэрэг шилжсэн, Монгол шиг далайд гарцгүй Казахстан улс хүртэл 2050 он хүртэлх хөгжлийн зураглалаа тодорхойлсон. Газрын тос, байгалийн хий зэрэг уул уурхайн түүхий эдээс хамааралтай энэ улс инновациар хөдөө аж ахуй, хүнсний салбараа хүчирхэгжүүлж, ирээдүйд эдийн засгаа тэжээх “идэш”-ээ бэлтгэж байна. Улмаар нэмүү өртөг, өндөр технологи шингэсэн хүнсний үйлдвэрлэлийг хөгжүүлж, 30 жилийн дараа дэлхийн хамгийн том эдийн засагтай 30 улсын нэг болох амбийц тээж явна.

• Хүний хөгжлийн потенциал, газрын хэвлий дорх атаархам их хэмжээний эрдэс баялаг, геополитикийн байршил, уудам газар нутаг болон үеийн үед тэжээж ирсэн мал сүрэг гээд Монгол оронд асар өргөн боломж бий.

• ДНБ-ийхээ 70 хувийг бүрдүүлдэг Саудын Араб эдийн засгийн бүтцээ түүхий эдээс технологи руу шилжүүлж байна.

• Зах зээл рүү бидэнтэй зэрэг шилжсэн, Монгол шиг далайд гарцгүй Казахстан улс гэхэд л 2050 он хүртэлх хөгжлийн зураглалаа тодорхойлсон.

Урд хөршийн коксжих нүүрсний зах зээлд Монгол улстай ач тач өрсөлддөг Индонез улс газрын тос, байгалийн хий, нүүрсний экспортод суурилсан эдийн засагтай шинэ зуунтай золгосон. Тэд бидэнтэй адил өнөө хэр түүхий эдийн экспортын хараат байдлаас ангижраагүй. Гэлээ гээд тэд хувь тавилантайгаа эвлэрээд зүгээр суусангүй. хямд хөлсөөр ажиллах боломжтой хүний нөөцдөө түшиглэн бэлэн хувцасны үйлдвэрлэл хөгжүүлж, электроникийн салбарыг эрчимжүүлж байна. Үнэнийг хэлэхэд, Саудын Араб, Казахстан зэрэг эдгээр улсын эдийн засаг жил бүр тогтмол өсөж өндийсөн гэвэл үгүй. Өнөөг хүртэл түүхий эдийн үнэ хийгээд экспортоос хамааралтай хэвээр байгаа. Тиймээс ч таваарын ханшийн үнэ даган эдгээр улсын эдийн засаг өсөж бас өвдөг шорооддог нь үнэн. Баян чинээлгээрээ гайхагддаг Саудын Араб газрын тосных нь үнэ 20 ам.доллар болтлоо унасан хүндхэн жилүүдэд тансаг бараа бүтээгдэхүүнээс татвар авч, шатахууны үнээ хүртэл нэмж байсан түүхтэй. Гэхдээ эдгээр улс үнийн өсөлт даган дарцаг шиг хийсдэг эдийн засгаа илүү тогтвортой, тулхтай болгохоор ажиллаж эхлээд байна. Өөрөөр хэлбэл, түр зуурын уналт, өсөлттэй нүүр тулахын сацуу эдийн засгийн урт хугацааны зорилтоо тууштай хэрэгжүүлж байна.

Бас том зорилт тавьж, түүндээ хүрэх зоригтой алхам ч хийж, хэрэгжүүлсээр. Тэгвэл, яг энэ улсууд шиг үнийн савалгаа даган дэрвэдэг бид юу хийж байна вэ. Үнийн уналтаас хамгаалах бэхлэлтээ бэлтгэж байгаа бил үү. Сайд, дарга нарын яриаг ажвал түүхий эдийн үнэ түр зуур өсөхөд л ханшийн уналтаа таг марчихсан нь харагддаг. Харин ч эрдсийн үнийн зуурдын өсөлтийг бахдан ярьж, эдийн засаг маань сэргэн мандаж байна хэмээн бахархах нь олон. Гэтэл уул уурхайн бус үйлдвэрлэл, аж үйлдвэр, инноваци технологийн тухай хэр олон шийдвэр гаргагч онцолж байна вэ. Ер нь энэ салбарыг дэмжих дорвитой, зоригтой шийдвэрийг Монголын төр гаргав уу. Ингээд бодохоор төрөлжилтийн давалгаанаас хоцорч яваа бид улам л гээгдэж, хаягдаж мэдэхээр байна. Уг нь хөгжлийн боломж бололцоогоо зөв залж чадвал эдийн засгаа төрөлжүүлэн хүчирхэгжүүлэх болом Монголд бий. Улам сайжирч буй хүний хөгжлийн потенциал, газрын хэвлий дорх атаархам их хэмжээний эрдэс баялаг, геополитикийн байршил, уудам газар нутаг болон үеийн үед тэжээж ирсэн мал сүрэг гээд Монгол оронд асар өргөн боломж бий. Бидэнтэй цуг нэг гараанаас эхэлсэн улс хэдийнэ түүхий эдээс хараат байдлаа бууруулж, хөгжлийн зураглалаа цоо шинээр зохиож буй. Бас ирээдүйд “чулуу” болж, эдийн засгийг нь тэжээх салбаруудыг зоригтой дэмжиж байна. гэтэл бид түүхий нүүрсээ зарах гэж толгойгоо гашилгаж сууна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

АНУ бүх төрлийн онлайн мөрийтэй тоглоомыг хориглов

 0 сэтгэгдэл


Холбооны хууль бүх төрлийн интернэт мөрийг хориглосон талаар АНУ-ын Хууль Зүйн Яам мэдэгдсэн. Энэ нь 50 жилийн тэртээ баталсан, зөвхөн спортын тэмцээний мөрийг хориглосон хуультай холбоотой байр сууриа өөрчилж буйн нотолгоо болов.

Хуучин хуулийг халах саналыг АНУ-ын Хууль зүйн яамны харьяа, хууль бус мөрийтэй тоглоомтой тэмцэх салбар гаргасан юм. АНУ-д 1961 онд баталсан Wire Act нэртэй хуулиар спортын тэмцээний мөрийг хориглосон явдлыг ташаа ойлгож ирсэн тухай 23 хуудас тайлбарыг тус яамны Хуулийн зөвлөх оффисоос долоон жилийн өмнө гаргасныг даваа гарагт нийтэд ил болгожээ. Wire Act нь интернэт мөрийг бус, зөвхөн спортын тэмцээний мөрийг хориглосон утгатай хэмээн АНУ-ын Хууль Зүйн Яам тайлбарласан юм. Шинэ тайлбар нь хуулийн үйлчлэх хүрээтэй холбоотой засгийн газрын байр суурийг шүүгч нар хэрхэн авч үзэхтэй холбоотой шалгуур болно хэмээн тус яам үзэж байна. Долоон жилийн өмнө буюу 2011 онд гарсан тайлбараас хойш сугалааны тасалбарыг онлайн борлуулж, казино эрхлэгчид онлайнаар мөрий тавьдаг болсон нь ч шинэ тайлбартай уялдан өөрчлөгдөж болзошгүй.

Хууль Зүйн Яам 2011 онд гаргасан шийдвэрээ эргэн харж үзэх лоббиг казино эрхлэгч тэрбумтан Шелдон Аделсон тэргүүтэй эвсэл 2017 оноос өрнүүлж эхэлсэн юм. Тус яамнаас гаргасан шийдвэр нь АНу-ын муж улсууд онлайн мөрийтэй тоглоомыг зөвшөөрөх нөхцөл бүрдүүлжээ.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Азийн хувьцаанд дарамт хэвээр

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Томуугийн дэгдэлт инфляц өсөхөд нөлөөлжээ

Эм, тариа улирлын шинжтэй үнийн өсөлтөд жин дарж байна

 0 сэтгэгдэл


Утааны улиралтай зэрэгцэн дэгддэг томуу, томуу төст өвчний тархалт эмч, эмнэлгүүдийн ачааллыг нэмэхээс гадна иргэдийн санхүүд ч дарамт болж байгаа нь статистикийн мэдээллээс харагдаж байна. Өнгөрсөн оны 12 дугаар сарын байдлаар эм, эмнэлгийн үйлчилгээний төлбөр иргэдийн хэтэвчинд мах, нүүрсний үнийн өсөлтөөс дутуугүй дарамт болжээ.

Эдгээр төрлийн бараа, үйлчилгээний үнийн өсөлт 12 дугаар сард инфляц 8.1 хувьтай гарахад жин дарсан аж. ҮСХ-ны мэдээлснээр инфляцад орон сууц, ус, цахилгаан түлшний үнэ өмнөх оны мөн үеэс 16.3 хувиар, харин эм, тариа, эмнэлгийн үйлчилгээний төлбөр 11.4 хувиар өсөхөд голлон нөлөөлсөн байна.

Үүнээс гадна шинэ жилийн баярын арга хэмжээтэй холбоотойгоор согтууруулах ундаа, тамхи, хүнсний бараа, ундаа хэрэглээний үнийн өсөлтөд нөлөөлсөн. Уг нь эм, тариа, эмнэлгийн үйлчилгээний үнэ иргэдийн хэрэглээний сагсанд 3.6 хувийг буюу маш бага жин дардаг.

Гэхдээ улирлын шинжтэй инфляцад мах, хүнсний ногоо, нүүрсний үнээс гадна эм, эмнэлгийн үйлчилгээний үнэ хүйтний эрч чангарч, томуугийн вирус дархлаа дарангуйлдаг үетэй зэрэгцэн өрхийн санхүүгийн дархлааг ч бууруулж байна. Харин өнгөрсөн сард өргөн хэрэглээний шатахууны үнийг литр тутамд нь 150 төгрөгөөр бууруулсан нь тээврийн бүлгийн үнэ өнгөрсөн оны 11 дүгээр сараас 0.6 нэгжээр буурахад нөлөөлжээ. Гэхдээ өнгөрсөн оны турш шатахууны үнэ хэд хэдэн удаа нэмэгдсэнээр нь тээврийн бүлгийн үнэ 2018 оны эхнээс 9.7 хувиар өссөн байгаа юм.

МАЛ АЖ АХУЙН САЛБАРЫН ӨСӨЛТ ИЛТ СААРЧЭЭ

Эдийн засгийн 12 дугаар сарын үзүүлэлтүүдийг харахад 2018 онд эдийн засгийн өсөлт мөн оны гуравдугаар улирлын түвшинд хадгалагдах болов уу хэмээн албаныхан таамаглаж байна. ҮСХ-ны мэргэжилтнүүдийн онцолж буйгаар эдийн засгийн голлох салбар болох уул уурхайн нөхцөл байдал тогтвортой байгаа ч хөдөө аж ахуйн салбарын өсөлт хүлээлтэд хүрээгүй аж. Өнгөрсөн жил нийт малын тоо толгой 240.3 мянга буюу 0.4 хувиар нэмэгдсэн нь өмнөх жилүүдтэй харьцуулахад бараг 10 дахин бага өсөлт болж байна. 2018 оны эхний дөрвөн сард өвөлжилт, хаваржилт хүндэрсэн, бэлчээрийн доройтол, халдварт өвчний дэгдэлт өндөр байсан зэрэг шалтгаанаар малын зүй бус хорогдол 2.6 сая буюу дөрвөн хувьтай байсан байна. Үүнээс гадна төллөх насны мал олноороо хээл хаясан нь цөөхөн төл авахад нөлөөлжээ.

• Өнгөрсөн оны 12 дугаар сарын байдлаар эм, эмнэлгийн үйлчилгээний төлбөр иргэдийн хэтэвчид мах, нүүрсний үнийн өсөлтөөс дутуугүй дарамт болжээ. 

• Малын тоо толгойн өсөлт дундаж өсөлтөөс 10 дахин бага, зүй бус хорогдол ихсэв. 

• Төсвийн урсгал зардал 304.8 тэрбум төгрөгөөр өссөн нь зарлага тэлэхэд хүргэжээ.

Хээл авсан нийт малын 90 орчим хувь нь төллөдөг байсан ч өнгөрсөн онд 60-70 хувь нь төллөсөн гэдгийг албаныхан хэллээ. Харин газар тариалангийн салбарт хэдийгээр тариалалтын талбайн хэмжээ багассан ч нэгж талбайгаас авах ургацын хэмжээ харьцангуй өндөр байсан байна.

ГАДААД ХУДАЛДААНЫ АШИГ 39 ХУВИАР БУУРАВ

12 дугаар сард гадаад худалдааны тэнцэл 27.2 сая ам.долларын ашигтай гарч, өмнөх оны мөн үеэс 53.9 сая ам.доллар буюу 66.2 хувиар өссөн. Харин жилийн дүнгээр нь авч үзвэл 1.1 тэрбум ам.долларын ашигтай гарсан нь 2017 оныхоос 726.5 сая ам.доллар буюу 39 хувиар буурсан үзүүлэлт. Үүнд импорт 35.5 хувиар, экспорт 13.1 хувиар тус тус өсчээ. Экспортод гарч байгаа эрдэс бүтээгдэхүүн 1.1 тэрбум, нэхмэл бүтээгдэхүүн 74.3 сая ам.доллараар голлон өссөн бол импортын өсөлтөд дизелийн түлш, машин тоног төхөөрөмж, тэдгээрийн сэлбэг хэрэгслийн худалдан авалт жин дарсан байна. Өнгөрсөн онд экспортод гарсан нүүрсний дундаж үнэ тонн нь 60 ам.доллар байсан бол зэсийн баяжмал биет хэмжээгээр 0.5 сая тонноор буурсан ч үнэ нь тонн тутамдаа 40 орчим хувиар нэмэгдсэн. Энэ нь экспортын орлого өсөхөд гол нөлөө үзүүлжээ.

Харин 2018 оны төсөв урьдчилсан гүйцэтгэлээр 11.9 тэрбум төгрөгийн ашигтай гарсан ч нэгдсэн төсвийн зарлага, эргэж төлөгдөх цэвэр зээлийн хэмжээ өмнөх оныхоос 205.6 тэрбум  төгрөг буюу 2.3 хувиар өссөн байна. Хэдийгээр хүүгийн болон хөрөнгийн зардал, татаас, эргэж төлөгдөх төлбөрийг хассан цэвэр зээл тус бүр буурсан ч урсгал зардал 304.8 тэрбум төгрөгөөр өссөн нь төсвийн зарлага тэлэхэд хүргэжээ.

ЗГМ: Тодруулга

Инфляцын 30 хувь импортоос хамаарч байна

Улирлын шинжтэй инфляцын өсөлтөд юу нөлөөлсөн талаар ҮСХ-ны Эдийн засгийн статистикийн хэлтсийн статистикч Д.Баасангаас тодрууллаа

-Шатахууны үнийг бууруулсан ч өргөн хэрэглээний барааны үнэ эргээд буурдаггүй. Энэ нь албан ёсны тоон мэдээлэлд хэрхэн тусаж байна вэ?

-Инфляцын 8.1 хувийн өсөлтийн 30 орчим хувь импортын бараа бүтээгдэхүүнээс хамаарч байна. Үүнд валютын ханш болон шатахууны үнийн өсөлт нөлөөлсөн гэсэн үг. Шатахууны үнэ гэхэд 2011 оноос хойш 21 удаа нэмэгдэж, 15 удаа буурсан. Өөрөөр хэлбэл, зургаан удаагийн өсөлт хадгалагдаж байгаагаас үнэ нь өссөн хэмжээгээрээ эргэж буурдаггүй гэсэн дүгнэлт хийж болно. Үүнээс гадна, манай улсын төлбөрийн чадвар муудаж байгаа нь төгрөгийн ханшийг сулруулж байна.

-Махны үнэд жилийн турш ямар өөрчлөлт ажиглагдав?

-Өнгөрсөн жил нэгдүгээр сараас хойш махны төрөл тус бүр кг тутамдаа 200-700 төгрөгрөөр нэмэгдэж, 7-8 дугаар сард эргээд буурсан байна. Харин өмнөх жилүүдийн хувьд 1-3 дугаар сард махны үнэ нэмэгддэг, 5-6 дугаар сард буурдаг зүй тогтол байсан бол 2018 онд үнэ буурах үе нэг сараар хойшилсон. Энэ нь малын тарга тэвээрэг сайтай байсан. Орон нутагт малын нядалгааны цэгтэй болж, худалдаачид махаа зөвхөн Улаанбаатарт бус зам дагуух худалдааны төвүүдэд өгдөг болсон гээд тээвэр ложистикийн өөрчлөлттэй холбоотой. Малчны хотноос шууд авсан малын махыг яг нийслэлд авчирч байгаа эсэх нь эргэлзээтэй байна. Яагаад гэвэл хомсдол бий болж байна шүү дээ. Махны үнэ өнгөрсөн оны 10-11 дүгээр сард буюу хүмүүсийн идшээ бэлтгэдэг үеэр эргээд өссөн. Үүнээс гадна иргэдийн хэрэглээний сагсанд өөрчлөлт орж байна. Тухайлбал, далайн байцайны болон лаазалж, нөөшилсөн бүтээгдэхүүний үнэ өсөж байгаа. Мөн гурил, гурилан бүтээгдэхүүний нэр төрөл нэмэгдэж, иргэдийн хүнсний уламжлалт хэрэглээ өөрчлөгдөж байгаатай холбоотойгоор хэрэглээний үнийн сагсан дахь хүнсний бараа бүтээгдэхүүний үнэд өөрчлөлт орж байна.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Хятадын банкууд гибрид зах зээлд $22 тэрбумыг гаргана

 0 сэтгэгдэл