A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3200/

Угаарын хий бол тэнэмэл хий

 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/3200/

  • Дараагийн хувьсгал нь газ, эсвэл цахилгаан халаагуур болж орж ирнэ


Монгол орон хүйтний улирал руу шилжин орох яг энэ үед нийслэлчүүдэд гэнэтийн гамшиг тохиолдлоо. УБ-ын 260 мянган яндантай угаарт хордсон өрхийн тоог харьцуулаад үзэхэд юү ч биш байх л даа. Үнэндээ нүүрс хэрэглэгчдийн 0,01 хувь нь л угаарт өртлөө гэх хүн байна. Гэтэл нэг биш жирийн иргэний алтан амь золигт гарлаа. Цаашид ч эрсдэлтэй хэвээр байна. Энэ бол гамшиг, хүний амь эрсдлийг тоогоор үнэлж болох уу. Яагаад ийм байдалд хүрэв.

Нэг. Тогтолцооны буруу. Инноваци, шинэ технологийн буруу гэж юу байхав дээ, дэлхий даяар л мөрдөгдөж байгаа технологи. Тэгээд ч ДЭМБ-ын тусгай зөвлөмж дор хийгдэж байгаа ажил. Үнэндээ бол монголчуулын түлш хэрэглээний салбарт хийгдэж байгаа чанарын хувьсгал, ухрах арга зам байхгүй. Технологи, түлш үйлдвэрлэлийн стандарт яг горимоороо явсан уу гэдэг дээр ч тийм гэсэн л нэг мөр хариу гарч байгаа бололтой. Аливаа удирдлагад босоо болон хэвтээ тэнхлэгийн удирдлага гэж бий. Босоо тэнхлэг нь салбарын яам, хэвтээ тэнхлэг гэдэг нь орон нутаг буюу хот юм. Салбар хийдгээ л хийж, харин хот юу ч хийсэнгүй гэсэн дүгнэлт гарч байгаа юм байна. Учир нь хотын удирдлага, шахмал түлшний хэрэглээний горимыг гаргаж мөрдүүлсэнгүй. Шинэ технологи нэвтрүүлэлтэд иргэдээ бэлтгэж чадсангүй. Үүний цаана нөгөө л босоо, хэвтээ тэнхлэгийн уялдаа байхгүй, хоёр тэнхлэгийн огтлолцол нэгдмэл удирдлага гэдэг ойлголт ерөөсөө байхгүй. Угаас дээрээ гүйцэтгэх засаглал нь 78 эзний дунд хийдэн эзгүйрсэнтэй холбоотой юм. Ганц угаар ч биш бүх ажил дээр тулж байгаа хүндрэл бол энэ. Үүнийг чагтан тогтолцоо гэдэг. Хэрэв өөрчлөөгүй нөхцөлд эрдэнэт хүний амь аль нэг салбарт цаашид ч эрсэдсээр байх болно.

Хоёр. Хариуцлага. Нэгэнт шинэ технологи нэвтрүүлэх нь жилийн өмнөөс зарлагдсан. Үүнийг сайн санаж байна. Тэгвэл хэрэглээний горимыг ч ялгаагүй мөн л жилийн өмнөөс ард иргэдийн өмнө гарган тавьж, мэдээллээр бүрэн хангах ёстой. Энэ ажил огт хийгдээгүй. Одоо ч маш хатуу төлөвлөгөө, зорилготойгоор сэтгэл гарган хандаж хийх л ёстой ажил.

Гурав. Иргэдийн ойлголт. Мэдээж шинэ зүйлд дасан зохицтол хугацаа хэрэгтэй. Гол нь үүнд байгаа юм биш. Анхнаасаа ойлголтын буруу зөрүү яваад л байсан. Шахмал түлш мэдээж илчлэг сайтай, утаа тортог гарахгүй, тээвэрлэлтийн хүндрэл байхгүй гээд олон олон давуу талтай. Гэхдээ хэрэглээний нарийн стандарт шаарддаг. Харамсалтай нь хэрэглэгч хувийн бодол шийдлээр хандаж болдоггүй эд. Энд, гарцаагүй нэг мөр ойлголт авах ёстой зарим нэг зүйлийг хэлье. Тухайлбал дэгдэмхий хий гэж буруу яриад байна. Энэ бол дэгдэмхий гээд дээшээ хөөрчихдөг гэдгээр нь биш түргэн тархдаг чанартай талаас нь ойлгох ёстой.

Тэнэмэл хий! Метантай төстэй, хаана ч очоод хургачихаж мэдэх чадвартай, нүх сүв бүрээр нэвчин тархаж чадах ер бусын хий. Амт, үнэр, үзэгдэх харагдах шинж тэмдэггүй болохоор хүн тоодоггүй, үүгээрээ утаанаас ялгаатай. Амьсгалын замаар дамжин хүний биенд нэвчин, цусанд шингэнэ. Хүний тархи хоногт 650 гр цэвэр цусны экстрат бэлдмэл шаарддаг. Угаартай орчин нөхцөлд тaрхинд очих цусан бэлдмэлийн найрлага, хүчилтөрөгчийн дутмагшлаас үүдэлтэйгээр тархи зүгээр л үхждэг юм. Хүрэн нүүрстэй харьцуулахад нэг дор бөөнөөр биш, бага багаар дасган түлэх шаардлагатай байдгийг анзаарах ёстой. Шаталтаас үүссэн хорт хийн тоосонцор үнсэнд ч агуулгадгийг ойлгох ёстой юм.

УТАА ГЭГЧТЭЙ ТЭМЦЭХ ЯРИА НЬ УГААСАА УТГАГҮЙ

Ийм ухагдахуун дэлхий дээр хаана ч байхгүй юм билээ. Утаа бол дайсан биш, тухайлбал, экологийн түлшний шаталтаас гарсан утаа хүний бие эрхтэнд ямар ч хор нөлөөгүйг агаарын бохирдолтой тэмцэх даяарын байгууллагууд олж тогтоогоод удаж байна. Монголчууд үүнийг эртнээс мэдэрсээр ирсэн үндэстэн. Аргалын утаа хортой байсансан бол өнөөдөр нэг ширхэг ч монгол хүн үлдэхгүй байлаа. Монголчууд тамирдаад уначихсан малаа хүртэл хадны хүж өвс уугиулан утаж байгаад босгоод ирдэг уламжлалтай ард түмэн.

Утаатай тэмцэх, утаагүй зуух, угааргүй нүүрс...үргэлжилсэн энэ утгагүй яриагаа зогсоогоосой гэж их хүлээлээ. Зогссонгүй, бүр санхүүжүүлэх тал руугаа явчихлаа. Тэвчээр барагдахдаа, шүүмжлээд нэмэр болохгүйг мэдэх хойно, ДЭМБ-ын тусгай зөвлөмж (Indoor air pollution)-г ядаж битгий зөрчөөсэй гэсэндээ үүнийг анхааруулж байна.

Тэр зөвлөмж бол бизнес хийх гэсэн манай хэдэн инженер, судлаачдын суртал, улс төрийн хоол хүнс биш, Азийн хэд хэдэн орон, түүний дотор Монголд хийсэн гүнзгийрүүлсэн судалгаанд суурилсан, дэлхийн нэртэй (зарим нь нобелийн шагналтай) эрдэмтдийн тархиар бүтээгдсэн баримт бичиг. Шууд аваад хэрэглэх гарын авлага, бодлого боловсруулах суурь мэдээлэл, гишүүн улс орнуудын заавал мөрдөх эрхийн хэм хэмжээ юм шүү дээ. Тэр зөвлөмжийг түгээмлээр хэрэгжүүлэх, нарийвчилсан судалгаа явуулах, хяналт тавих үүрэг бүхий "Aгаарын бохирдол даяарын холбоо" НҮБ-ын дэргэд ажиллаж байдгийг дашрамд мэдээлье.

УТААТАЙ ТЭМЦЭХ БИШ УГААРТАЙ ТЭМЦЭХ ЁСТОЙ

Дэлхий даяар нэгэнт тогтсон ойлголт нь утаа биш агаарын бохирдол (air pollution). Дэлхийн бүх улс орнуудад нийтлэг мөрдөгддөг ухагдахуун нь энэ. Нүүрсний утаан дотор нүдэнд үзэгдэж харагдах утаа майнаас гадна түүнээс хэдэн мянга дахин илүү хортой нүдэнд үл үзэгдэх бодис, химийн хортой нэгдлүүд агуулагдаж байдгийг ДЭМБ-аас тогтоосон.

Өчүүхэн жижиг Монгол Улс наад захын тусламж зөвлөгөө авах гэтэл ойлголтын зөрүү гарах учраас дэлхийн байгууллагатай зөрчилдөөд нэмэргүй л дээ. Цаашлаад, ДЭМБ-ын түгээмэл зөвлөмжийг зөрчсөн, утгыг нь гуйвуулсан гэдгээр орж ирэх торгуулийг манай төсөв даахгүй. Хятад болон Европын жишгээс гэнэт санаа аваад, агаар бохирдуулсны төлбөр нэхвэл ДЭМБ л лавтайяа бидний талд зогсохгүй, “айл хэсэгчид” үүнийг нэг дэнслээд үзээрэй.

АГААРЫН БОХИРДЛЫН ИНДЕКСИЙГ ДОЛООН ТҮВШИНГЭЭР ГАРГАДАГ

0-50 бол эрүүл (ногоон)

51-100 бол байж болох эрүүл (шар)

101-150 бол мэдрэмтгий хүнд эрүүл бус (бор)

151-200 байвал нийтлэг эрүүл бус (улаан)

201-300 болохоор хортой (нил ягаан)

301-500 гэхээр нэн хортой (саарал)

500-аас дээш гарвал гамшиг гэж үзэж хараар тэмдэглэдэг байна.

ДЭМБ утааны асуудлаар 2014 онд тусгайлан хуралдаж, “агаарын бохирдол” (аir pollution) гэж нэрлэж байхаар тогтсон юм билээ. Хурлаар агаарын бохирдол ихтэй Хятад, Энэтхэг зэрэг улс орнуудад хийсэн судалгаануудаас гаргасан дүгнэлтийг авч хэлэлцсэн юм байна. Тэнд, зуухны тухайд ч тусгайлан асуудал болгон хэлэлцсэн байдаг. Зууханд нүүрс түлснээс гарах утааны хор нь уушги, дотор эрхтнийг цагийн дотор 400 ширхэг янжуур татсантай тэнцэх хэмжээнд хордуулдаг гэсэн дүгнэлтийг Калифорны Их сургуулийн профессор Кирк Смитт илтгэж олныг алмайруулсан байдаг юм. Агаарын бохирдлоос дэлхий дээр жилдээ долоон сая хүн, түүний тал нь угаараас үүдсэн хорт хавдраар үхэж байна гэдэг статистик бас л хирд хиймээр сонсогдож байна. Энэтхэг улс 700 сая яндантай, (манайх нийслэлдээ 240 мянган яндантай), үүнийг орон сууцжуулах aргаар шийдэх техникийн боломж байхгүй гэдгийг Делийн Их сургуулийн профессор Калпана Балакришан илтгэсэн, маш тодорхой технологи шаадлагатай байгааг санал болгосон байдаг юм. Манайх одоо байгаа хүчин чадлаараа 240 мянган янданг орон сууцжуулна гэвэл 20 жилийн хугацаа шаардлагатай.

Хурлаас, дэлхийн хөгжиж байгаа орнуудын төвшинд зориулсан тусгай зөвлөмж (Indoor air pollution) гарсан. Тэр нь эрх зүйн хэм хэмжээний статустай юм байна. Хөгжиж байгаа орнууд заавал хэрэгжүүлэх ёстой. Эс бөгөөс торгууль орж ирэх үндэслэлтэй. ДЭМБ-ын хурлыг хүндэтгэн НҮБ-аас, SE4All, "Экологийн түлш" даяарчилсан холбоо гэсэн хоёр төсөл хэрэгжүүлэхээр болжээ. НҮБ, ДЭМБ-ын хүчин чармайлтын үр дүнд хоёр том дүгнэлтэд санал нэгдэцгээсэн байна.

1. Зуух ямар байх нь хамаагүй, гагцхүү шаталтаас гарсан хорыг тархаахгүй тусгай шүүлтүүрээр авч үлдэх ёстой.

Шүүлтүүрийн тухай хэн нэгэн ярих л ёстой гэж би маш их хүлээсээн, хэн ч энэ талаар ганхийсэнгүй. Улаанбаатарт байгаа 240 мянган янданг бүгдийг нь шүүлтүүртэй болгох ёстой. Шүүлтүүрийн үйлдвэр яаралтай барьчихвал гаднаас оруулснаас хямд төсөр байх болно. Яндангаа стандартын болгоод, айл өрхүүд зуухныхаа хүхээгийг яндандаа тааруулах ёстой болно. Тэгэхээр зуух бол чухал биш. Гоёмсог зуухтай байх нь төрийн биш хувь хүн, айл өрхийн асуудал. Харин шүүлтүүртэй яндантай байх нь л бодлогын асуудал болж таарлаа.

Барууны орнуудад, жишээ нь Австрид жижиг, том оврын зуухны яндангийн шүүрийг тодорхой хугацаанд тусгай хүмүүс сольдог юм билээ. Багтай, иргэний хамгаалалтын хувцастай сүртэй юм болно. Хичнээн их хортой байдгаа нь эндээс ойлгомжтой. Гэрийн зуух, их бага оврын уурын зуухнууд, ДЦС-ын яндан...бүгдийг хуу шүүлтүүртэй болгох ёстой. Авто машины янданд хүртэл шүүлтүүр тавьж, мэргэжлийн хяналтыг чангатгах хэрэгтэй болно.

2. Түлш ямар байх нь хамаагүй биш, гагцхүү экологийн түлш хэрэглэх.

Шууд мэдээж хэрэгжихгүй, гэхдээ хэрэгжих боломжтой. Хэрэгжүүлэх шаардлагатай арга хэмжээ бол энэ. Манайд бол боломжтой, бас уламжлал бий. Аргал, хотны хөрзөн оруулсан био-экологийн шахмал түлш үйлдвэрлэх боломжтой. Нүүрсний энд дөхөж очих элчтэй био түлшний стандарт технологи бий ч үнэтэй тусна. Түгээмлээр хэрэгжих боломжгүй сөрөг талтай. Тэгэхээр шахмал түлшинд нүүрс заавал орж таарч байна. Нүүрсний гүйцэд шаталт дээр ойлголтын зөрүү бий. Хүрэн нүүрсийг технологийн зуух ашиглан гүйцэд шатаах нь угаараас хэд дахин давсан хортой үнсэн тоосонцор ялгаруулдаг болохыг ДЭМБ-ын судалгааны хэсгээс тогтоочихсон. Тэгэхээр утаагүй зуухны гайхамшгийг орхих хэрэгтэй болж байна. Ер нь бол, үнсээ тусгай зориулалтын хүүдийд хийж зайлуулах шаардлагыг манай ЭМЯ яаралтай хэрэгжүүлэх ёстой. Агаарт үй олноор нь хөнөөх цианы хүчлийн тоосонцор илэрсэн нь үнстэй холбоотой. Харин өөрөө гүйцэд шатдаг нүүрсийг шахмал түлшинд оруулж ашиглах гарц байгаа юм. Энэ чилэлээр сайд Ц.Даваасүрэнгийн “аажимдаа коксжсон нүүрсний хэрэглээнд алхам алхмаар шилжих бодлого барина” гэсэн санаа зөв өө.

Агаарт үй олноор нь хөнөөх цианы хүчлийн тоосонцор илэрсэн нь үнстэй холбоотой

Монголоороо байна гэж элийрээд, элийрэлдээ солиороод асуудалд алийн болгон дандаа хэрэглээ рүү далжийсан ахуйн сэтгэлгээгээр хандах ёстой юм бэ.

Европын соёл бол буутай соёл гэж үздэг УИХ-ын гишүүн байна. Элийрэл биш үү. Бүгдээрээ орон сууцаараа эмнэлэг хийчихээд бөмбөгөр цагаан гэрт гарч амьдарцгаая гэж тулгадаг, болохгүй гэсэн бүхнийг тархины тураалтай гэж доромжилдог. УИХ-ын гишүүн байна, солиорол биш үү. Утаагүй (угааргүй?) зуух байгаа гэж итгүүлэхийг оролддог УИХ-ын гишүүн байна, балайрал биш гэж үү. Дэлхийтэй зөрчилдөөд бид хаачих юм бэ. Дэлхий даяарын алеяансуудын зөвлөгөөг сонсч, дэлхийтэйгээ, ялангуяа Европын соёлтой нэгэн голдиролд багтаж амьдрах ёстой шүү. Механизм нь гэвэл технологийн дэвшил, өөр гарц байхгүй.

УТААНД АГУУЛАГДДАГ ХОРТ БОДИС

ДЭМБ-ын хуралдаан дээр маш их сонирхол татсан зүйл бол утааны хорны илрэх шинжийн тухай асуудал байсан юм билээ. Учир нь аль ч улсын оршин суугчид нүдэнд харагдсан утаа гэдгээр нь тэмцээд нүдэнд харагдахгүй нэн хортой бодисыг анхаарлын гадна орхих хандлагатай холбоотой юм. Манайхан, УИХ-ын гишүүд яг энэ байдлаар хандаж, дэвшлээс хоцрогдож, ард түмний тархийг угааж байна. Шинэ зуух, муух болсноо нүүрс түлж үзүүлчихээд утаа үнэртэж байна уу, “Үгүй”. Утаа нүдэнд харагдаж байна уу, “Үгүй”. Шийдлээ, цэг! Ингэж л хандаж байна.

Манай хэд хэзээ шинжлэх ухаанч болох вэ гэдгийг хүлээх хэрэггүй. Учир нь асуудал хуримтлагдаж, даамжирвал энэ хэдийн сэтгэлгээний өөрчлөлтийг хүлээхгүй. Хурлын гол бичиг баримтын дагалдах хавсралт материалуудаас иш болгоод хамгийн хортой гэсэн хэдэн бодисын тухай мэдээллийг энд хавчууллаа. Голдуу нүдэнд харагдахгүй, хамарт үнэртэхгүй бодис байдаг юм байна.

1. Угаарын хий (СО).

Өнгөгүй, үнэргүй, аймшгийн хортой, нягтралтай тунгаар бол үхлийн аюултай! Түүхий нүүрс, нүүрсний дутуу шаталтаар үүссэн угаарын хий амьсгалын замаар дамжин цусанд нэвчиж хемоглобинтой урвалд орон, цусанд хүчил төрөгч орох сувгийг бөглөнө. Аажмаар хордуулна, цусаар удам дамжина.

2. Угаарын хий (СО2).

Үхлийн аюултай. Уушгины багтраа үүсгэнэ, цусанд нэвчинэ.

3. Угаарын хий (SO2).

Маш хортой, уушины архаг өрөвсөл үүсгэнэ, хорт хавдрын голомт, эд эсийг сэрээнэ. Утаагүй технологийн зуух гэх манайхны яриад байгаа зуухыг соёл иргэншилтэй орнуудад хуулиар хязгаарласан, заримд нь бүр хориглочихсон юм байна. Түүхий нүүрс гэж яриад байгаа хүрэн нүүрсийг технологийн өндөр даралтаар гүйцэд шатаасны дараа хэд хэдэн төрлийн үй олноор хөнөөх химийн хорт бодис үнс болон үлддэг, тэр нь агаарт дэгддэг юм байна.

1. Үндсэн дэх азотын нэгдлүүд (NO, NO2).

Дэгдсэн тоосонцор нь үнэргүй, нүдэнд харагдахгүй. Үхлийн аюултай, жирэмсэн эхчүүдийн үр зулбуулна.

2. Цианы хүчлийн тоосонцор.

Агаарт дэгдэмхий, өнгө, үнэргүй, үй олноор хөнөөх химийн хорт бодис. Химийн зэвсэгт найрлага болон орно. УБ-ын агаарт илэрсэн юм билээ, УИХ-ын хаалттай хуралдаан дээр хэлэлцсэн байдаг, ард түмнээс нуусан.

3. Хар тугалганы дэгдэмхий хий (Pb).

Асар хортой, хорт хавдар үүсгэнэ, үр зулбуулна. Манайд бас л илэрсэн, УИХ ард түмнээсээ нуусан. Хар тугалганы хорноос үүдэлтэй эмчилгээгүй өвчний жагсаалтыг ДЭМБ-аас эрхлэн гаргасан. Зах зухаас нь жишээлэн дурдлаа, ер нь наснаасаа урьтаж үхэгсэдийн 72 хувь нь агаарын бохирдлоос үүдэлтэй гэж ДЭМБ тогтоочихсон юм.

Нийслэлчүүд том хохирол амслаа, цаашдаа ч эрсдэл байсаар байна. Мэдээж энэ бол том сургамж, нэгийг эсвэл нэг хэсгийг буруутган унагах гэж далим хийн муйхарлах нь гарц биш ээ.

1. Шахмал түлш хэрэглээд хэвшчихсэн европын орнуудад, гэр доторх угаарын хийн аваарийн дохиот аппаратыг нүүрс түлдэг айл бүрт энгийн хэрэглээ болгох шаардлагатай. Үүнийг яаралтай ханган нийлүүлэх ёстой. Нийт агаарын бохирдлыг, агаарын найрлагад байгаа угаарын хийний түвшинг Монголын радио, цэнхэр дэлгэцээр өдөр бүр мэдээлж байх ёстой. Агаарт угаар байна гэдэг нь оршин суугчдын цусанд ямар нэг хордлого байнаа л гэсэн үг. Гэртээ ороод жаахан нэмэхэд л аюул ирнэ гэж ойлгох нь чухал.

2. Европын орнуудад яндан хөөлөгчид гэж бүхэл бүтэн арми байдаг. Европод ирсэн, зочилсон хүн бүхэн үүнийг мэднэ. Гудманд яндан хөөлөгч таарахаар бушуухан товчоо чимхэж зогсож өнгөрөөдөг, аз жаргал авчирдаг хүмүүс гэж хүндэлдэг. Галын манаач болохоор нь тэр байх.

3. Шахмал түлш төслөөс хэрхэвч ухарч болохгүй. Учирсан саад хүндрэлийг даван туулаад урагшлах л хэрэгтэй. Дараагийн хувьсгал нь газ, эсвэл цахилгаан халаагуур болж орж ирнэ. Энэ ажилд зүтгэж байгаа бүх мэргэжилтнүүдэд амжилт хүсье.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Дуучин, эмчийн аль нь болохыг ДНХ шийднэ

 0 сэтгэгдэл


Крис Жюн 2017 онд охинтой болоод хэдхэн сар өнгөрмөрц шүлсийг нь хуруу шилэнд хийж компанийнхаа Хонконг дахь генетик тестийн лабораторид авчирлаа. Тэрбээр охиныхоо ирээдүйг утга учиртай болгохын тулд ДНХ-ийн судалгаа ашиглах лут зорилго өвөрлөжээ. Охиноо чадварлаг мэргэжилтэн, эмч болох байх хэмээн тэрбээр таамагласан юм. Гэтэл Gene Discovery компанийн анализ шинжилгээ Жюны бодлыг өөрчлөв. Охин нь санах тогтоох ой сул, хөгжим, математик, спортын чадвар илүүг судалгааны дүн харууллаа. Жюн охиноо арай том болмогц дээрх гурван чадварыг нь төгөлдөржүүлэхэд анхаарч, ой тогтоолт шаарддаг ажил мэргэлжлээс хол байлгахаар шийдлээ. “Уг нь охиноо эмч юм уу хуульч болгох санаатай байлаа. Охины маань ой сул болохыг шинжилгээний дүн харуулмагц их юм уншиж тогтоодог ажилд тохирохгүйг нь ойлгосон” хэмээн  Gene Discovery-г харьяалдаг үндсэн компани болох Good Union Corp-ын гүйцэтгэх захирал Жюн дурсав. Gene Discovery компани Хон конгийн Цим Ша Цуй худалдааны дүүргийн Prada цүнх, Dior бугуйн цаг зардаг дэлгүүрүүдийн хажууд орших олон нүхэн тасалгаанд ДНХ-ийн сорилын бизнесийг цэцэглүүлж байна. Үйлчлүүлэгчдийн талаас илүү нь үр хүүхдийнхээ ирээдүйг одоо гоор зохицуулалтгүй шахам байгаа шинэ салбараар тодорхойлуулж ер бусын нэгэн болгох хүсэлтэй эх газрын Хятадын иргэд. Энэхүү бизнес нь үр хүүхдийнхээ ирээдүйн төлөө бүхнээ зориулдаг эцэг эх генетикийн шинжлэх ухааны араас хошуурч буй дэлхийн нийтийн чиг хандлагын нэгэн жишээ юм. Өнгөрсөн 2018 онд 41 сая ам.доллараар хэмжигдэж байсан ДНХ-ийн сорилын үйлчилгээ 2025 он гэхэд гурав дахин өсөж 135 сая ам.доллар болох төлөвтэйг Делаверт төвтэй Global Market Insights Inc тооцоолжээ. Энэхүү зах зээл ердөө 2022 он гэхэд бүр 405 сая ам.доллар болох өөр тооцоог Бээжинд төвтэй EO Intelligence консалтингийн компани мөн гаргав. БНХАУ-д генийн сорил хийлгэсэн хүн өнгөрсөн онд 1.5 сая байсан бол 2022 онд 60 сая болно хэмээн тус компани үзэж байна. АНУ-ын генийн сорилын зах зээл өдгөө 300 сая ам.доллараар хэмжигдэж байгаатай харьцуулахад Хятадынх бага хэвээр. Гэхдээ тус улсад борлуулалт 2025 он хүртэл жилдээ 17 хувиар өсөх төлөвтэй тул жилийн өсөлт 15 хувьтай АНУ-ыг гүйцэж түрүүлнэ хэмээн Global Market Insights тооцоолов. Gene Discovery нь ДНХ хэмээх болор бөмбөлгөөр заяа төөрөг мэргэлэгч орчин цагийн олон компанийн ердөө нэг нь. Хятадын онлайн худалдааны JD.com платформ болон интернэтээс хятад хэлээр хайж үзэхэд бяцхан үрсийн хэтийн авьяасыг генээр нь тодорхойлдог олон арван компани гарч ирдэг. Хүүхдийн ой тогтоолт, стресс тэсвэрлэх чадвараас эхлээд удирдагч болох авьяасыг хүртэл ДНХ-ээр тодорхойлох тухай компаниудын тайлбар заримдаа шинжлэх ухаан гэхээсээ зурхайтай төстэйг шүүмжилдэг.



A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Далд өлсгөлөн, таргалалтын шалтгаан нь эрүүл бус хүнс

Бичил тэжээлийн дутагдал оюуны хоцрогдолтой, биеийн хөгжил сул дорой хүүхэд төрөх эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг

 0 сэтгэгдэл


Цаашлаад сахарын татвар нэвтрүүлэх ажлыг яаравчлахыг зөвлөх байна. Энэ татвараас олсон орлогоос хүүхдийн эрүүл хооллолтыг дэмжих ажлыг идэвхжүүлж болно.

Mонгол дахь Харвардын судалгааны нэгж байгууллагын нийслэл хот болон долоон аймгийн нийт 320 иргэний дунд хийсэн судалгаагаар эмэгтэйчүүдэд тиамин, фолийн хүчил, витамин А, Е болон Д амин дэмийн гүн дутагдал илэрчээ. Нөхөн үржихүйн насны эмэгтэйчүүд бичил шим тэжээлийн дутагдалтай байгаа нь оюуны хоцрогдолтой, биеийн хөгжил сул дорой хүүхэд төрөх эрсдэлийг нэмэгдүүлж буй аж. Харин “Хүн амын хоол тэжээлийн байдал” үндэсний V судалгаагаар бичил тэжээл буюу аминдэм, эрдэс бодисын дутагдал нь Монгол Улсын хүн амын бүх бүлэг, ялангуяа нялх, бага насны хүүхэд, жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн дунд түгээмэл тархалттай байгааг илрүүлжээ. Тав хүртэлх насны хүүхдийн дунд энэ үзүүлэлт хамгийн өндөр байсан бөгөөд тэдний 27 хувь цус багадалттай, 21 хувь төмөр, 70 хувь А аминдэм, 90 хувь Д аминдэмийн дуталтай эсвэл нөөц багатай гарсан аж. Дээрх судалгааны үр дүн монголчуудыг хоол тэжээлийн чанар, эрдэс амин дэмийн хэрэглээндээ анхаарах хэрэгтэйг сануулж байна. Хүн хоол хүнснээсээ уураг, өөх, тос, нүүрс усаа зохист хэмжээнд авсан боловч эрдэс аминдэмийн дутагдалд орох энэ үзэгдлийг “далд өлсгөлөн” гэж нэрлэдэг. Амин дэм, эрдэс бодис нь хүний бие махбодид үүсдэггүй тул тэдгээрийг хоол хүнсээр дамжуулан авах зайлшгүй шаардлагатай. Аминдэм, эрдэс бодис, бие махбодид маш бага хэмжээгээр шаардагдах боловч хэвийн өсөлт хөгжилтөд нөлөөлөх, аливаа өвчнөөс сэргийлэх чухал ач холбогдолтой юм.

ТАРГАЛАЛТТАЙ ХҮҮХДИЙН ТОО 79 МЯНГАД ХҮРНЭ


Хүүхэд том биетэй, мах мариа сайтай байвал эрүүл саруул гэсэн ойлголт аль XX зуунтай улирч баларсан. Гаднаас нь харахад хэвийн жинтэй байтугай бидний хэлдгээр “бумбайж булцайсан” хүүхдүүд ч далд өлсгөлөнд өртөж байна. Монголчуудын өдөр тутам иддэг цуйван, бууз, будаатай хуурга, гурилтай шөл гэх мэт хоолнууд авах ёстой шим тэжээл болох уураг, нүүрс ус зэргийг өгч байгаа боловч амин дэм, эрдэс бодисыг нөхөж чаддаггүй. Түүнчлэн эцэг эхчүүд хүүхдүүддээ түргэн хоолыг ихээр хэрэглүүлж байгаа нь ч санаа зовоосон асуудал юм. Дэлхийн таргалалтын холбооны судалгаагаар Монгол Улсын 5-19 насны таргалалттай хүүхдийн тоо 2030 он гэхэд 79,648 буюу 19 хувьд хүрнэ хэмээн тооцоолсон байна. Үүнд транс тосны өндөр агууламжтай шарж хуурсан түргэн хоол, тэжээллэг чанаргүй элдэв амттан, хийжүүлсэн ундаа зэрэг бүтээгдэхүүний зохисгүй хэрэглээ нөлөөлж байна.

САХАРЫН ТАТВАР АВАХ ЦАГ БОЛСОН

Далд өлсгөлөн буюу бичил тэжээлийн дутагдлаас сэргийлэх хамгийн энгийн арга нь хүнсний баяжуулалт гэж эрдэмтэд үздэг. Аминдэм, эрдэс бодисыг дангаар болон холимог хэлбэрээр үйлдвэрийн аргаар нэмж үйлдвэрлэсэн хүнсийг баяжуулсан хүнс гэж нэрлэдэг. Манай улс 1990-ээд оноос давсыг иодоор баяжуулан хэрэглэж, иодын дутагдлаас гарч, тодорхой үр дүнд хүрч байсан. АНУ, Швейцарь гэх мэт өндөр хөгжилтэй орон бараг 100 жилийн өмнөөс хүнсээ баяжуулж эхэлжээ. Тухайлбал, Швейцарь улс 1920 оноос давсыг баяжуулан хэрэглэж эхэлсэн бол АНУ 1930 оноос сүү сүүн бүтээгдэхүүнийг баяжуулж эхэлсэн байдаг. Түүнчлэн Филиппин, Пакистан зэрэг орон ургамлын тос, будаа зэрэг бүтээгдэхүүнийг баяжуулан хэрэглэдэг байна. Манай улс Баяжуулсан хүнсний тухай хуулийг өнгөрсөн онд баталсан бөгөөд тус хууль ирэх сараас эхлэн хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж эхлэх юм. Түүнчлэн НҮБ-ын Хүүхдийн сангийн Зүүн Ази, Номхон далайн бүсийн захирал Карин Хулшоф манай сонинд өгсөн ярилцлагадаа “ Хүүхдүүд асар их хэмжээний сахартай ундаа, цай, газтай ундаа хэрэглэж байна. Бараг л бүх хүүхэд долоо хоногт дор хаяж нэг удаа чипс, бялуу, печень зэрэг эрүүл мэндэд ямар ч ашиггүй бэлэн хүнс идэж байна. Эрүүл бус хүнсний бүтээгдэхүүний зар сурталчилгаа хүүхдийн хэт таргалалт, шим тэжээлийн дутагдлын шалтгаан болдог” хэмээн онцолсон бөгөөд “Монгол Улс Зар сурталчилгааны тухай хуульдаа нэн даруй өөрчлөлт оруулж, эрүүл бус, сахарын агууламж өндөртэй хүнсний бүтээгдэхүүний сурталчилгааг хязгаарлах хэрэгтэй. Цаашлаад сахарын татвар нэвтрүүлэх ажлыг яаравчлахыг зөвлөх байна. Энэ татвараас олсон орлогоор хүүхдийн эрүүл хооллолтыг дэмжих ажлыг идэвхжүүлж болно. Мөн бага насны хүүхдүүдийн дасгал хөдөлгөөнийг нэмэгдүүлэх асуудалд анхаарч, бүх сургуульд биеийн тамирын хичээлийг долоо хоног бүр тогтмол оруулан, суурьшлын бүсүүдэд дугуйгаар явах, эсвэл явган алхах дэд бүтцийг бий болгох хэрэгтэй” хэмээн зөвлөсөн юм.

ЗГМ: ТОДРУУЛГА


Өргөн хэрэглээний хүнсийг баяжуулан хэрэглэх нь хамгийн зөв шийдэл

15-­49 насныхан болон 6-­11 насны хүүхдийн дунд илүүдэл жин ба таргалалтын тархалт 2010 оныхоос нэмэгдсэн байна

Далд өлсгөлөн болон таргалалтын талаар Нийгмийн эрүүл мэндийн үндэсний төвийн Хоол судлалын албаны Эрдэм шинжилгээний ажилтан Н.Болормаагаас тодрууллаа


-Өнгөрсөн жил “Монгол Улсын хүн амын хоол тэжээлийн
 байдал” үндэсний тавдугаар судалгааг танилцуулсан. Таван удаагийн судалгааны явцад анхаарал татахуйц ямар өөрчлөлтүүд ажиглагдсан бэ?

-Манай улсын иргэдийн хувьд хоол хүнсээр авах өөх тос, уураг, нүүрсусын хэмжээ хангалттай буюу шим тэжээлийн дутагдал бага байгаа бол бичил тэжээлийн дутагдал буураагүй гэсэн дүгнэлт гарсан. Тухайлбал, цус багадалт, Д амин дэмийн дутагдал түгээмэл байна. Мөн 15-49 насныхан болон 6-11 насны хүүхдийн дунд илүүдэл жин ба таргалалтын тархалт 2010 оныхоос нэмэгдсэн байна.

-Бичил шим тэжээлийн дутагдлыг шийдвэрлэх гол арга нь хүнс баяжуулах гэж үздэг юм билээ. Манай улсад хүнс баяжуулах бодлого хэрэгжүүлж байна уу?


-Баяжуулсан хүнсний тухай хууль өнгөрсөн онд батлагдсан. Одоо бэлтгэл ажил явагдаж байна. Хүн бүр амин дэм, эрдсийн бэлдмэл худалдан авч чадахгүй учраас амьжиргааны түвшнээс үл хамааран хамгийн өргөн хэрэглээний хүнсийг амин дэм, эрдсээр баяжуулж хэрэглэх нь хүн амд чиглэсэн хямд төсөр, зөв шийдэл болоод байна.

-Эцэг эхчүүдийн дунд ажиглагдаж байгаа хооллолтын түгээмэл алдаа юу вэ. Хүүхдээ хэрхэн далд өлсгөлөнгөөс сэргийлэх вэ?


-Олон төрлийн хоол хүнс хэрэглэхгүй, түргэн шарж хуурсан хоол, баялаг бус хүнс хэрэглэж байна. Бичил тэжээлийн дутагдлаас сэргийлэхийн тулд зөв, зохистой хооллож, өдөр бүр олон нэр төрлийн хүнсний бүтээгдэхүүн хэрэглэх хэрэгтэй. Мөн хүүхдийн зохистой хооллолтын цогц заавар батлагдсан. Нэр төрөл, агууламж гэхчлэн бүх талаар нь нарийвчлан гаргасан зааврын дагуу хооллох хэрэгтэй. Хэрвээ амин дэм эрдэс бодис нэмэлтээр хэрэглэх шаардлагатай бол заавал эмчийн зааврын дагуу хэрэглэх ёстой.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Агаарын бохирдлыг хоёр дахин бууруулсан ч агаарын чанар хангалттай сайжрахгүй

Угаарын хий ихтэй орчинд байх нь ургийн жин бага байх, хугацаанаас өмнө төрөх зэрэг олон сөрөг үр дагавартай

 0 сэтгэгдэл


  • Монголын засгийн газар ирэх таван жилд амжих бодитой үр дүнд хүрэх далайцтай бодлого боловсруулна гэж найдаж байна
  • Бага насны хүүхдээр морь унуулна гэдэг орчин цагт оршиж боломгүй хүүхдийн хөдөлмөрийн тэвчишгүй хэлбэр мөн 

Гэр бүлийн харилцааг дэмжих бодлогыг зөвхөн ёс суртахуун, нийгмийн хариуцлагын хувьд хэрэгжүүлэх ёстой зүйл гэж бодох нь өрөөсгөл. Харин эдийн засаг, нийгмийн нөлөөллийн хувьд хамгийн ухаалаг арга хэмжээ юм.

Сахарын татвар нэвтрүүлэх ажлыг яаравчлахыг зөвлөх байна. Энэ татвараас олсон орлогоор хүүхдийн эрүүл хооллолтыг дэмжих ажлыг идэвхжүүлж болно.

Агаарын бохирдлын эх, хүүхдийн эрүүл мэндэд үзүүлэх нөлөөлөл, түүнийг бууруулах талаар улс орнуудын хооронд туршлага солилцох “Азийн хот, суурин газрын агаарын бохирдлын эх, хүүхдийн эрүүл мэндэд үзүүлэх нөлөөг бууруулах шинжлэх ухаан, бодлогын хэлэлцүүлэг” өнгөрсөн сард Улаанбаатар хотод болж өндөрлөсөн. Агаарын бохирдолд жирэмсэн эхчүүд, нярай хүүхдүүд хамгийн өртөмтгий байгаа бөгөөд Монгол Улс ойрын таван жилийн хугацаанд нүүрсийг хэрэглээнээс бүрэн хасах далайцтай бодлого хэрэгжүүлэх шаардлагатай гэж үзэж байгаа юм. Хэлэлцүүлгийн үеэр НҮБ-ын Хүүхдийн сангийн Зүүн ази, номхон далайн захирал Карин Хулшофтой тусгайлан ярилцсаныг хүргэе.

-Монгол Улсын Засгийн газар нийслэлийн зарим дүүрэгт түүхий нүүрс түлэхийг хориглосон нь агаарын бохирдлыг бууруулахад чамлахааргүй үр дүнтэй байлаа. Агаарын бохирдлыг бууруулахын тулд хэрэгжүүлж буй Засгийн газрын бодлогыг та хэрхэн дүгнэж байна вэ?


-M2.5 буурсан эсэхийг дүгнэ­хээс өмнө хэдэн сарын тоон үзүүлэлтийг харах хэрэгтэй гэж бодож байна. Агаарын чанар өмнөхөөс хоёр дахин сайжирсан ч эрүүл орчин бүрдүүлэхэд хангалтгүй гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Иргэдээ эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрхээр нь бүрэн хангахын тулд танай Засгийн газар суурьшлын бүсэд бүх төрлийн хатуу түлш түлэхийг бүрэн хориглох шийдлийг нэн яаралтай олох шаардлагатай. НҮБ­-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Антонио Гутеррешийн хэлдгээр “Ази тив нүүрсэнд донтсон байдлаасаа түргэн салах шаардлагатай”. Үүний тулд төвийн халаалтын хамрах хүрээг тэлэх, цахилгаан эрчим хүчний шугам сүл­жээний ба талгаат ажил­лагааг дээшлүүлэх, дулаалгаа сайжруулах, цахилгаан эрчим хүчний зохист үнэ тогтоох зэрэг ажлуудыг шийдвэрлэх ёстой юм. Ялангуяа амины орон сууцны дулаалгын асуудалд хэтэрхий удаан хайхрамжгүй ханджээ. Танай Засгийн газар ирэх таван жилд амжиж бодитой үр дүнд хүрэх далайцтай бодлого боловсруулна гэж найдаж байна.

-Агаар дахь том болон нарийн ширхэглэлт тоосонцрын агууламж үлэмж хэмжээгээр буурсан нь нүдэнд илт байгаа ч азотын давхар исэл, хүхэрлэг хий болон угаарын хийн агууламж нэмэгдэж байгаад төдийлөн анхаарал хандуулахгүй байна. Энэтхэгийн Шинэ Дели хотод 2005 онд хийсэн судалгааны дүн гээр азотын дав хар исэл нь Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагаас тодорхойлсон бусад зургаан төрлийн агаар бохирдуулагч бодистой харьцуулахад хүний эрүүл мэндэд хамгийн хөнөөлтэй гэсэн дүн гарсан байсан. Та Энэтхэгт ч НҮБ-ын хүүхдийн санг төлөөлөн ажиллаж байсан шүү дээ. Агаар бохирдуулагч азотын давхар исэл, хүхэрлэг хий, угаарын хийг бууруулах тал дээр Монгол Улс Энэтхэгээс юу сурч болох вэ?

-Энэтхэгт агаарын чанар Монголынхоос өөр л дөө. Аж үйлдвэрлэл, тээврийн хэрэгсэл, хотжилт болон хөдөө аж ахуйн гаралтай хог хаягдал шатаасан утаа болон хоол хийх зорилгоор хатуу түлш ихээр түлдэгтэй хол­боотой. Харин Монголд орчноо дулаан байлгахын тулд нүүрс түлдэг нь агаарын бохирдлын гол шалтгаан. Тэгэхээр Монголын нөхцөлд PM2.5­д голчлон анхаа рах хэрэгтэй юм. Гэхдээ сайжруулсан түлш хэрэглэж эхэлсэнтэй зэрэгцээд угаарын хийн агаар дахь агууламж нэмэгдсэн, олон хүн угаартаж байгаа зэрэг нь санаа зовоох үзүүлэлт мөн. Энэ бохирдуулагч бодис нь жирэмсэн эмэгтэйчүүдэд хамгийн хортой. Угаарын хий ихтэй орчинд байснаар ураг хүчилтөрөгчийн дутагдалд орох, ургийн өсөлт удаашрах, цаашлаад үр зулбах магадлалыг нэмэгдүүлэх сөрөг үр дагавартай. Дотоод орчинд нүүрс түлэхээ нэн яаралтай болих ёстойг л энэ үзүүлэлт баталж байгаа хэрэг. Агаарын бохирдол бол ерөнхий статистик хараад дүгнэлт хийх асуудал биш. Хүүхэд нэг бүрт үзүүлэх нөлөөлөл нь ямар байгаа вэ гэдэгт анхаарах ёстой юм.

-Та Монголд “Азийн хот, суурин газрын агаарын бохирдлын эх, хүүхдийн эрүүл мэндэд үзүүлэх нөлөөг бууруулах шинжлэх ухаан, бодлогын хэлэлцүүлэг” олон улсын хуралд оролцсон. Хэлэлцүүлгээс ямар үр дүн гарав?


-Xэлэлцүүлэгт агаарын чанарын асуудлаар мэргэшсэн олон улсын шилдэг эрдэмтэд, Монгол болон бүсийн бусад орны бодлого тодорхойлогчид хамтран асуудлыг хэлэлцсэн. Агаарын бохирдол улс орнуудын нөхөн үржихүйн үзүүлэлтэд нөлөөлдгийг олон шинэ баримтаар баталлаа. Харин сайн мэдээ гэвэл, зөв ашиглаж чадвал агаар цэвэршүүлэгч төхөөрөмж нөхөн үржихүй, нярайн эрүүл мэндэд эерэг нөлөөтэйг тогтоолоо. Бодлого тодорхойлогчид өөрсдийн улс орондоо хэрэгжүүлж байгаа шилдэг туршлагуудаа хуваалцаж, бүс нутгийн хэмжээнд хамтран ажиллах талаар тодорхой яриа хэлэлцээрүүд эхэлсэн. Эрүүл мэндийн салбарынхан энэ төрлийн хэлэлцүүлгүүдэд илүү идэвхтэй оролцох шаардлага байгаа нь тодорхой ажиглагдсан. Яг энэ асуудлаар буюу эрүүл мэндийн салбарынхан бага насны хүүхдүүд болон нийгмийн эмзэг бүлгийнхний эрүүл мэндэд агаарын бохирдлын үзүүлэх сөрөг нөлөөг бууруулах чиглэлд ямар оролцоотой байж болох талаар Монгол Улс танилцуулсан. Эрүүл мэндийн яам Сангийн яамтай хамтран хүүхдүүдийг сүрьеэгийн вакцинд хамруулж байна. Мөн НҮБ­-ын Хүүхдийн сан Монголын Эрүүл мэндийн яамтай хамтран эрүүл мэндийн салбарын ажилтнуудыг чадавхжуулах үүднээс агаарын бохирдлын эх, хүүхдийн эрүүл мэндэд үзүүлэх нөлөөллийн тухай сургалтын хөтөлбөр зохион байгуулахаар төлөвлөж байна.

-Хүүхдийн эрүүл мэнд насанд хүрэгчдийн шийдвэрээс бүрэн хамааралтай. Эцэг эхчүүд хүүхдүүдээ эрүүл саруул өсгөх тал дээр та ямар зөвлөмж өгөх вэ?


-Хүүхдийн эрүүл мэнд, хөгжилд эцэг эхчүүд яах аргагүй шийдвэрлэх нөлөөтэй. Эцэг эхчүүд хүүхдүүдтэйгээ тоглож, ном уншиж өгч, эрүүл хоол идэж, цаг хугацаандаа дархлаажуулалтад хамрагдаж байгаа эсэхэд тогтмол хяналт тавьж байх ёстой. Төр, хувийн байгууллагууд гэр бүлийг дэмжих бодлого авч хэрэгжүүлэх нь түгээмэл болсон. Амаржсаны дараа эх болон эцэгт цалинтай чөлөө олгох, хүүхэд нь өвдсөн үед эцэг эхэд цалинтай чөлөө олгох, сүүний чөлөө, хүүхэд хамгааллын тэтгэмж гэх мэт хэлбэрээр дэмжих болсон. Харин одоо тэдгээр бодлогыг тууштай хэрэгжүүлэх л чухал байна. Гэр бүлийн харилцааг дэмжих бодлогыг зөвхөн ёс суртахуун, нийгмийн хариуцлагын хувьд хэрэгжүүлэх ёстой зүйл гэж бодох нь өрөөсгөл. Харин эдийн засаг, нийгмийн нөлөөллийн хувьд хамгийн ухаалаг арга хэмжээ юм.

-Хүүхдийн эрхтэй холбоотой орхиж болохгүй бас нэг
зүйл нь унаач хүүхдүүдийн асуудал. НҮБ-ын хүүхдийн сан энэ асуудалд ямар байр суурьтай байдаг вэ. Азийн орнуудад хүүхдийн хөдөлмөрийн тэвчишгүй ямар хэлбэрүүд байдаг, тэдгээр орон асуудлаа хэрхэн шийддэг талаар туршлага хуваалцвал?

-Бага насны хүүхдээр морь унуулна гэдэг орчин цагт оршиж боломгүй хүүхдийн хөдөлмөрийн тэвчишгүй хэлбэр мөн. Ихэвчлэн ядуу дорой айлын хүүхдүүд уралдааны морь унах үеэрээ эрүүл мэнд, амь насаараа хохирч байна. Монгол улс уламжлалт морин уралдаанаа хийж болно. Гэхдээ насанд хүрсэн унаачдаар унуулах хэрэгтэй. НҮБ-­ын Хүүхдийн сан өмнө нь Арабын Нэгдсэн Эмиратын Засгийн Газартай хэлэлцэж, 18-­аас доош насны хүүхдүүдийг тэмээн уралдаанд унаачаар оруулахгүй байх зохицуулалтыг амжилттай нутагшуулж байсан. Монголын Засгийн газар ч морь унаачдын насны доод хязгаарыг 18 болгож нэмэгдүүлэх шаарлагатай гэж хэлэх байна.

-НҮБ-ын Хүүхдийн сангаас
хүүхдийн хүнс тэжээлийн дутагдлын талаар гаргасан сүүлийн судалгааны үр дүнгээс товчхон сонирхъё. Хүүхдүүдийн дунд далд өлсгөлөн маш түгээмэл байгааг олж тогтоосон байсан. Танай байгууллага энэ асуудал дээр төрийн байгууллагуудтай хэрхэн хамтран ажиллаж байна вэ?

-Засгийн газартай хамтран хийсэн судалгаагаар хүүхдүүд идэж байгаа хоол хүнснээсээ эрүүл өсч торниход шаардлагатай шим тэжээлээ авч чадахгүй байна гэсэн дүгнэлтэд хүрсэн. Нөгөөтэйгүүр хүүхдүүд асар их хэмжээний сахартай ундаа, цай, газтай ундаа хэрэглэж байна. Бараг л бүх хүүхэд долоо хоногт дор хаяж нэг удаа чипс, бялуу, печень зэрэг эрүүл мэндэд ямар ч ашиггүй бэлэн хүнс идэж байна. Эрүүл бус хүнсний бүтээгдэхүүний зар сурталчилгаа хүүхдийн хэт таргалалт, шим тэжээлийн дутагдлын шууд шалтгаан болж байна. Монгол Улс Зар сурталчилгааны тухай хуульдаа нэн даруй өөрчлөлт оруулж, эрүүл бус, сахрын агууламж өндөртэй хүнсний бүтээгдэхүүний сурталчилгааг хязгаарлах хэрэгтэй. НҮБ-­ын Хүүхдийн сангийн монгол дахь салбар ЗГ­-тай хамтран хөхөөр хооллолтыг урамшуулах, дэмжих, хүүхдүүдэд чиглэсэн хүнсний бүтээгдэхүүний зар сурталчилгааг цэгцлэх, эрүүл зөв хооллолт болон хооллолтын зөв хэвшлийн талаар эцэг эхчүүдийн мэдлэгийг сайж­руулах чиглэлээр ажиллаж байна.

-Монгол улс саяхнаас үдийн цай хөтөлбөрт хамрагдаж байгаа ЕБС-уудыг шим тэжээлийн мэргэжилтэнтэй байхыг шаардах болсон. Гэхдээ өнөөдөр ч хүүхдүүдэд шаардлагатай шим тэжээлийг өгөхөөс илүүтэй гэдсийг нь л цатгахад анхаардаг хэвээр байна.


-Эцэг эхчүүд бие давхар болсон үеэсээ эхлэн эрүүл хооллолтын тухай өөрсдийгөө мэдлэгжүүлэх шаардлагатай байна. Үүнээс гадна эрүүл өглөөний цайг амьдралдаа хэвшүүлэхэд анхаарах хэрэгтэй. Өглөөний цай бол тухайн өдрийн хамгийн чухал хоол. Гэтэл маш олон хүүхэд хичээл, сургуульдаа хоосон ходоодтой, эсвэл хэдэн ширхэг боов боорцог идээд л гарч байна. Цаашлаад сахрын татвар нэвтрүүлэх ажлыг яаравчлахыг зөвлөх байна. Энэ татвараас олсон орлогоор хүүхдийн эрүүл хооллолтыг дэмжих ажлыг идэвхжүүлж болно. Мөн бага насны хүүхдүүдийн дасгал хөдөлгөөнийг нэмэгдүүлэх асуудалд илүү анхаарах шаардлагатай байна. Бүх сургуульд биеийн тамирын хичээлийг долоо хоног бүр тогтмол оруулж, суурьшлын бүсүүдэд дугуйгаар явах, эсвэл явган алхах дэд бүтцийг бий болгох хэрэгтэй байна.

-Монголд ажиллах хугацаандаа та өөр ямар ажил амжуулав?


-Энэ жил хүүхдийн эрхийн конвенцийг баталсны 30 жилийн ой тохиож байна. Энэ хугацаанд Монгол улс асар их ахиц гаргасан. Түүхэнд хамгийн олон хүүхэд ерөнхий боловсролын сургуульд хамрагдаж, илүү олон хүүхэд эрүүл мэндийн үйлчилгээнд хамрагдаж байна. Гэсэн ч шинээр гарч ирж байгаа асуудлууд ч байсаар байна. Би нийслэлийн Баянзүрх дүүргийн 63 дугаар цэцэрлэгийн үйл ажиллагаатай танилцсан. Энд НҮБ-­ын Хүүхдийн сан, Швейцарын хөгжлийн агентлаг болон GIZ­тэй хамтран механик агааржуулалт, агаар цэвэршүүлэх систем байршуулсан. Ингэснээр цэцэрлэг илүү эрчим хүчинд хэмнэлттэй болоод зогсохгүй дотоод агаарын чанар сайжирч, хүүхдүүдийг агаарын бохирдлоос хамгаалахуйц болсон байна. Багш нар, хүүхдүүд, эцэг эхчүүд үр дүнд сэтгэл хангалуун байгаагаа илэрхийлж байсан. Үүнийг бүх цэцэрлэгт заавал мөрдөх стандарт болгох хэрэгтэй. Хүүхдийн сан ч үүний төлөө ажиллах болно.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Энэ жил томуугийн В хүрээний вирус дэгдэх магадлалтай

Томуугийн тандалтын 45 дахь долоо хоногийн мэдээгээр 50 сорьц шинжлэхэд хоёрт нь В вирус илэрчээ

 0 сэтгэгдэл

Томуу нь амьсгалын замаар дамжин тархаж, бүх насны хүмүүсийг өвчлүүлдэг цочмог халдварт өвчин юм.

Хүйтний эрч чангарч, томуугийн дэгдэлтийн үе эхэлж байгаа тул дулаан хувцаслаж, дархлаагаа дэмжихийг эрүүл мэндийн байгууллагаас анхааруулж байна. Одоогийн байдлаар улсын хэмжээнд амбулаториор 200 мянга орчим хүн үйлчлүүлсний 4.3 хувийг томуу, томуу төст өвчин эзэлж байгаа бол нийслэлд 3.6 хувьтай байгаа аж. Энэ нь өмнөх онтой харьцуулахад бага үзүүлэлт боловч цаашид нэмэгдэх хандлагатай талаар мэргэжилтнүүд анхаарууллаа. Эрүүл мэндийн дэд сайд Л.Бямбасүрэн “Томуугийн тандалтын 45 дахь долоо хоногийн мэдээгээр 50 сорьц шинжлэхэд хоёрт нь В вирус илэрсэн. Тиймээс энэ жил томуугийн В хүрээний вирус гарах хандлагатай байна” гэв. Томуу нь амьсгалын замаар дамжин тархаж, бүх насны хүмүүсийг өвчлүүлдэг цочмог халдварт өвчин юм. Томуугийн үүсгэгч нь А, В, С гэсэн үндсэн гурван хэв шинжид хуваагддаг. В вирус нь улирлын томуугийн дэгдэлтийн үндсэн шалтгааны нэг болдог ч хувьсан өөрчлөгдөх шинж чанар багатай. Халдвар нь агаар дуслын зам (халдвартай хүн ханиах, найтаах, ярих үед вирус шүлсний дусалтай хамт агаарт цацагдах), бохир гар (халдвартай хүний нус, шүлсээр бохирлогдсон эд зүйлст хүрэх)-аар дамжин халдварлана. Томуу өвчний үед илрэх үндсэн шинж тэмдэг нь халуурах. Томуугийн В вирусийн халд-варын үед гэнэт өндөр халуурах боловч А вирусийн халдварын үеийн халууралтаас бага зэрэг хөнгөн байна. Насанд хүрэгсэд бага насны хүүхдүүдийг бодвол бага зэрэг халуурдаг тул бие сульдах, ядрах, биеэр шархирч өвдөх зэрэг шинж тэмдэг илэрнэ. Түүнчлэн халуун буурах үед ханиалгах, хамраас нус гоожих, хоолой өвдөх шинж илрэх бөгөөд зарим тохиолдолд маш хурдан хүндэрч, уушгины хатгалгаа болдог. Эмнэлзүйн шинж тэмдгүүд ихэнхдээ нэг долоо хоногийн дараа арилах хэдий ч, ханиалга намдахгүй 2-3 долоо хоног үргэлжилж болно. Мөн дотор муухайрах, бөөлжих, хоолонд дургүй болох зэрэг ходоод гэдэсний хямралын шинж тэмдэг илэрч болох юм. Үүнээс гадна риновирус, короновирус, бокавирус, аденовирус зэрэг томуугийн вирусүүд давхар эргэлтэнд байдаг. Эдгээр вируст бага насны хүүхэд, жирэмсэн эмэгтэйчүүд, ахмад настнууд илүү их өртөх эрсдэлтэй.