A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/878/

Улс орнуудын урсгал тэнцлийн зөрүү улам тэлж байна

Урсгал тэнцлийн зөрүү нэг түвшинд байгаа нь ДНБ-ий өсөлтийг сааруулж байна​

Улс орнуудын урсгал тэнцлийн зөрүү улам тэлж байна
 0 сэтгэгдэл

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том
http://zgm.mn/post/878/


Улс орнууд худалдаа, хадгаламж, хөрөнгө оруулалтын тэнцвэргүй байдлаа багасгахад илүү нягт хамтын ажиллагаа хэрэгтэйг ОУВС-гийн ахлах эдийн засагч Мори Остффелд санууллаа. Тэрбээр “Сүүлийн жилүүдэд дэлхийн улс орнуудын урсгал тэнцлийн хэт зөрүүтэй байдал өөрчлөгдөөгүй байна. Ялангуяа, хөгжингүй эдийн засгуудад. Энэ байдал засгийн газруудын хооронд худалдааны зөрчил үүсэх шалтгаан болж буй нь ОУВС-гийн 30 том эдийн засгийн гадаад секторын тайланд хийсэн дүн шинжилгээний үр дүнд тодорхой боллоо” хэмээсэн байна. 2008-2009 оны дэлхийн санхүүгийн хямралын дараа огцом багассан урсгал тэнцэл өнгөрсөн таван жилд нэг түвшинд буюу дэлхийн ДНБ-ий 3.25 хувьд хадгалагдаж буйд эдийн засагчид шүүмжлэлтэй хандаж байгаа юм. Эдийн засагчдын тооцооллоор урсгал тэнцлийн хэт зөрүү 40-50 хувьд хүрсэн байна. Түүнчлэн тэнцлийн эдгээр зөрүүд тохируулга хийх нь эрсдэл учруулахгүй.


Гэхдээ шийдэгдэхгүй энэ чигээрээ байвал дэлхий нийтийн тогтвортой байдалд шууд аюул учруулна гэдгийг онцолсон байна. ОУВС жил тутмын уг тайлангаа томоохон эдийн засгуудын гадаад эдийн засаг дахь байр суурь, бодлогыг олон үзүүлэлтээр үнэлж гаргадаг юм. Энгийнээр бол, улс орнуудын урсгал дансны нэгдсэн үзүүлэлт гэсэн үг. Гадаад секторын тайланд дунд хугацаанд тогтвортой буюу хамгийн сайн үзүүлэлттэй Герман, Голланд, Сингапур, тайланд байгаа юм. Эдгээр орны урсгал тэнцлийн зөрүү ДНБ-ийх нь дөрвөөс дээш хувьтай тэнцэж байгаа бол Малайзынх 2-4 хувьтай тэнцэж, харьцангуй тогтвортой гэсэн ангилалд багтаад байгаа юм. Мөн Хятад, Өмнөд Солонгос, Шведийн урсгал тэнцэл ДНБ-ий 1-2 хувьтай тэнцэхээр байна. Харин Франц, Итали, Испанийн урсгал тэнцэл алдагдал руу улам бүр ойртож буй аж. Тэгвэл сөрөг төлөвтэй буюу ДНБ-ийхээ 2-4 хувьтай тэнцэх алдагдал хүлээж буй орнуудыг Аргентин, Бельги, Саудын Араб, Турк, Их Британи зэрэг орнууд тэргүүлж байна. Тэгвэл эрсдэл дунд зэрэг байгаа орнуудад Канад, Францд, ОХУ, Өмнөд Африк, Испани, АНУ зэрэг улсыг нэрлэжээ. Евро бүсэд урсгал тэнцлийн хэлбэлзэл өндөр байгаа нь өрсөлдөөний тэгш бус байдал нэгдсэн мөнгөн тэмдэгттэй бүс нутагт ч үйлчилж байгааг харуулж буй хэрэг хэмээн тус тайланд бичсэн байна.

Тиймээс ОУВС Герман зэрэг урсгал дансны илүүдэлтэй улс орнууд эдийн засгаа илүү нээлттэй болгож, нийгмийн халамжийн тогтолцоо, өргөн зурвасын интернэт үйлчилгээ зэрэг дэд бүтцэд хийх хөрөнгө оруулалтаа нэмэгдүүлэх нь зүйтэй гэж үзжээ. Харин АНУ, Их Британи зэрэг орон Засгийн газрын зардлаа бууруулж, хадгаламжийн хүүг нэмэгдүүлэх арга хэмжээ авах шаардагатай гэж үзсэн байна. Хэдийгээр урсгал тооцооны тэнцэлд 2016 оноос хойш мэдэгдэхүйц өөрчлөлт ороогүй ч онцлох зарим эдийн засгуудын тэнцлийн зөрүү багасаж байгаа аж. Мори Остффелд сурвалжлагчдад тэнцлийн хэт зөрүүтэй байдал, худалдааны тэнцвэргүй оролцоо нь дэлхийн нийтэд протекционист үзэл санааг дэвэргэж байна. Цаашид ч хурцатгах эрсдэл өндөр байгааг онцолжээ. Гадаад секторын 2018 оны тайланд дурдсанаар хэдийгээр энэ жилийн тайланд протекционизмын нөлөө харьцангуй бага байсан ч яваандаа эл үзэл санаа тухайн улсын төдийгүй дэлхийн эдийн засгийн өсөлтөөс доош чангаана гэдэг нь тодорхой хэмээжээ.

Дунд хугацаанд дэлхийн болоод хөгжингүй эдийн засгуудын төлвийг харуулсан тус тайланд бичсэнээр худалдааны зөрчил, тарифын хязгаарлалтын хохирлыг хэмжиж болно. Гэхдээ дэлхийн ДНБ-ий өсөлтөд үзүүлж буй үүний нөлөө төсвийн бодлого болон бүтээмжид үзүүлж буйтай харьцуулахад маш бага аж. Өнгөрсөн долоо хоногт ОУВС худалдааны дайны цар хүрээ нэмэгдээд байвал 2020 он гэхэд дэлхийн ДНБ-ий өсөлт хоёр дахин саарах бөгөөд үнийн дүнгээр илэрхийлбэл 430 тэрбум ам.доллартай тэнцэнэ гэж таамаглаад байгаа юм. Тиймээс ч улс орнуудын байр суурь тун эмзэг байгаа бөгөөд юу юугүй гулсаж унахад ойрхон налуу ирмэгт ирээд буй гэдгийг ОУВС-гийн шинжээчид хэлж байна. Одоо бол системээ сайжруулах цаг үе, эс бөгөөс нөхцөл байдал улам хүндрэх тул худалдааны зөрчлийг шийдвэрлэх олон талын арга хэмжээ авахыг улс орнуудаас шаардаад байгаа юм. Үйлчилгээний салбарт худалдааг дэмжих, худалдааны либералчлалын үр ашгийг нэмэгдүүлэх зэргээр худалдааны олон тулгуурт системийг боловсронгуй болгохын зэрэгцээ улс орнууд худалдааны либералчлалаа ч сэргээхэд хүчин чармайлт гаргах хэрэгтэйг ОУВС зөвлөжээ. Энэ бүх хүчин чармайлт урсгал тэнцлийн хэт зөрүүг багасгахад төдий их нөлөөлөхгүй ч цаашдын эрсдэлийг бууруулж, нийгмийн сайн сайхан, бүтээмжид өндөр нөлөө үзүүлэх аж.

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Татварын шинэ хуулийн процессын журмууд батлагдагдахгүй байх нь маш аюултай

 0 сэтгэгдэл
  • ТЕГ-ын дарга УИХ-аас илүү эрх мэдэл эдлэн хууль өөрчлөөд байна
  • Уг нь өдийд процессын 43 журам хууль зүйн яамаар батлагдаад амьдрал дээр хэрэгжиж эхэлсэн байх ёстой ч Татварын ерөнхий газрын сайтад төсөл хэвээрээ л байна

Татварын системийн шинэчлэлийн талаар бизнесийн удирдлагын доктор, эрхзүйч Б.Лхагважавтай ярилцлаа. Тэрбээр татварын шинэ хууль хэрэгжиж эхэлсэн ч процессын журмууд өдий болтол батлагдаагүй болохоор татварын системийн өөрчлөлтийн үр дүнг амсаж чадахгүй болчих вий хэмээн эмзэглэж буйгаа илэрхийлэв. 

-Өнгөрсөн онд нүүрс, зэсээс орлогоо голлон бүрдүүлнэ гэж төлөвлөж байсан. Нүүрсний борлуулалтыг 42 сая тонн гэж төсөөлсөн ч мөн л хүрэхгүй байх магадлалтай. Ямар зохицуулалт хийснээр энэ алдааг залруулах боломжтой вэ? 

-Дэд бүтцийн асуудлаа шийдээгүй байж 42 сая тонн нүүрс борлуулна гэдэг хэцүү. Мөн алтны тухайд 30 хувийн алдагдалтай байгаа. Энэхүү алдагдлыг татварын системийн өөрчлөлт нөхөх байх гэсэн хүлээлттэй байна. Энэ сарын 1-нээс Татварын багц хууль өөрчлөгдсөн. Үүнийг дагаад 28 хуульд өөрчлөлт орж байгаа. Уг нь өдийд процессын 43 журам Хууль зүйн яамаар батлагдаад амьдрал дээр хэрэгжиж эхэлсэн байх ёстой. Эхний сургалтууд явах ёстой байтал Татварын ерөнхий газрын сайтад төсөл хэвээрээ л байна. Өмнөх бүртгэлийн систем дуусаад энэ сарын 1-нээс шинэ систем эхэлж байгаа. Үүнд бэлтгэлгүй байгаа нь татварын системийн өөрчлөлтийн үр дүнг амсаж чадахгүй болчих вий гэж болгоомжлоход хүргэж байна. 

-Одоогоор бодит байдал дээр хэрэгжсэн журмууд алга. Энэ журам батлагдахгүй удсаар байтал дараагийн цикл рүүгээ орчих вий гэсэн болгоомжлол байна уу? 

-Энэ бол маш бүдүүлэг алдаа. Яагаад гэвэл энэ сарын 1-нээс татварын шинэ хууль хэрэгжээд эхэлчихсэн. Гэтэл процессын журмууд батлагдаагүй байна гэдэг нь аюултай. Би хэдэн төслийн журам харсан. Хуулиар орсон заалтыг журмаар өргөтгөх маягаар хүндрүүлдэг. Энэ асуудал иргэдтэй их ойрхон байна. Оюутны сургалтын төлбөрийн буцаан олголтын тухайд гадаадад их, дээд сургуульд сурч байгаа оюутан эхлээд хэлний сургалтад сууна. Гэтэл хэлний бэлтгэлд суусан жилийн төлбөрийг хасахгүй гэсэн. ТЕГ-ын дарга УИХ-аас илүү эрх мэдэл эдлэн ийм заалт оруулсан байгаа юм. Ингэж болохгүй. Үүнээс гадна аж, ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын нэлээд хэдэн үндсэн зарчим өөрчлөгдсөн байгаа. Өмнө нь НӨАТ-ын системийн үр дүнд сүүлийн гурван жилд бүх төрлийн татвар 20-25 хувиар давж биелсэн. Одоо татварын багц хуулийн дараагийн шинэчлэл бол ханалтын цэгийг өсгөх ёстой. Татварын баазаа өргөтгөж, хялбаршуулснаар түүхий эдийн баялгаасаа алдаж байгаа орлогыг нөхөх бололцоо гарч ирэх юм. Сүүлийн хэдэн жил нийтийн санхүүг цуглуулдаг зүйлээ онолын механ измын хувьд сайжруулаад байна. Гэхдээ нийтийн мөнгөний дахин зарцуулалт улстөрчдийн эрхшээлд байсаар байна. Үүний жишээ бол тэтгэврийн зээлийн асуудал. Нийтийн мөнгийг цуглуулж, буцаагаад зарцуулахдаа хамгийн дээр байгаа улстөрчийн хүсэл зоригоор хуваарилалт хийвэл дахин алдах магадлалтай. 

-Зарим журам батлагдаагүйтэй холбоотой хүндрэл үүсэх эрсдэл байна уу? 

-Шинэ хуулиар аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын бүх зардлыг НӨАТ-ын баримт дээр суурилж хийнэ. Гэтэл өнөөдөр зарим нягтлан НӨАТ-ын бус баримт авсан. Энэ нь зургаан сарын дараа тайлан гаргахад хэрэггүй баримт болж таарна. Мөн татвар буцааж авах жижиг аж ахуйн нэгжүүдэд тавих үндсэн шаардлага бол НӨАТ-ын тоног төхөөрөмжтэй байх. Энэ нь байхгүй бол хөнгөлөлт чөлөөлөлтөө эдэлж чадахгүй гэсэн үг. Энэ мэт техникийн шинж чанартай олон асуудал байна. 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

2040 он гэхэд тэтгэврийн насны хүмүүсийн тоо ажиллах хүчнээс давна

 0 сэтгэгдэл
  • Тэтгэврийн сангийн алдагдлын хэмжээ 2030 онд ДНБ-ий долоон хувьд хүрэхээр байна
  • Системийн хувьд хамгийн сайн нь голланд улс. Тэтгэвэр нь 3-4 өөр эх үүсвэрээс бүрдэж байх жишээтэй. Англи улсын сарын тэтгэврийн хэмжээ дунджаар таван сая төгрөг. Харин монгол улсынх 340 мянган төгрөг


Германы канцлер Отто Фон Бисмарк иргэдийг хөдөлмөрийн чадвараа алдах үед ядууралд оруулахгүй байх үүднээс нийгмийн даатгалын тогтолцоог анх нэвтрүүлсэн. Энэ нь тухайн үеийн капиталист системд бий болсон томоохон ололт байв. Гэвч энэ нь хүн бүрт хүр тээмжтэй биш байсан тул олон улс тэтгэврийн тогтолцоогоо 140 жилийн хугацаанд нийт гурван удаа шинэчилж байжээ. Өнөөдөр Герман улс орлогын дахин хуваарилалт болон хуримтлалын хосолсон тогтолцоотой байна. 1998-2005 оны хооронд шилжилтийн эдийн засагтай ихэнх орон тэтгэврийн тогтолцоондоо шинэчлэл хийсэн байдаг. Тухайлбал, Казахстан 1998, Унгар 1998, Польш 1999, Латви 2001, Болгар 2002, Хорват 2002, Эстони 2002, ОХУ 2002 онд тус тус шинэчлэл хийжээ. Харин манай улс 140 жилийн өмнөх эв, хамтын зарчмаар санхүүждэг тогтолцоог одоо ч ашигласаар байна. Өнөөдрийн ажиллаж байгаа иргэн ирээдүйд хэдэн төгрөгийн тэтгэвэр авах нь тодорхойгүй байна. Олон улсын хөдөлмөрийн товчоо болон Дэлхийн банкнаас Монгол Улс өнөөгийн тогтолцоогоороо цаашид явбал ДНБ-ий хоёр хувьтай тэнцэж буй тэтгэврийн сангийн алдагдлын хэмжээ 2030 онд долоон хувьд хүрнэ гэдгийг тооцжээ. Энэ нь эдийн засгийн хямралд хүргэх дүн юм. Манай улсын хувьд тэтгэврийн тогтолцоогоо шинэчлэхгүй бол цаашид тэтгэврийн хэмжээ эрс буурч, тус сангийн алдагдал өсөхөөр байна. Мөн бага хамрагдалт, сангийн алдагдал, сангийн үр ашиггүй менежмент, орлогын дахин хуваарилалтын болон нэрийн дансны тэтгэврийн уялдаагүй байдал, тэтгэврийн бага орлого зэрэг асуудал үүснэ гэдгийг Олон улсын хөдөлмөрийн товчоо болон Дэлхийн банкны судалгаанд анхааруулжээ. Иймээс “Тэтгэврийн реформ” ТББ-аас тэтгэврийн шинэчлэлийн талаар хэлэлцүүлэгийг өнгөрсөн баасан гарагт зохион байгуулсан юм. Тус хэлэлцүүлэгт “Мандал даатгал” компанийн ТУЗ-ийндарга, эдийн засагч Ө.Ганзориг, Монголын хөрөнгийн биржийн гүйцэтгэх захирал Х.Алтай, СЭЗИС-ийн багш, эдийн засагч Ж.Дэлгэрсайхан, МУИС-ийн багш, эдийн засагч Ч.Хаш чулуун, “Ард капитал” компанийн гүйцэтгэх захирал, Монголын үнэт цаасны арилжаа эрхлэгчдийн холбооны удирдах зөвлөлийн дарга Б.Өлзийбаяр, “Мета Глобал Инк” компанийн үүсгэн байгуулагч Г.Цэдэнрагчаа нар оролцов.Хэлэлцүүлгийг нээж эдийн засагч Ч.Хашчулуун “Тэтгэврийн реформ хийгээгүй бараг ганц улс нь Монгол гэж болно. Монгол Улсад төрөлт аажмаар багасаж, 2040 он гэхэд тэтгэврийн насны хүмүүсийн тоо ажиллах хүч буюу залуучуудын тооноос давах хандлагатай байна. Хувь хүнд ирж байгаа тэтгэврийн хэмжээ маш багаас гадна тэтгэврийн даатгалын сангийн алдагдал жил бүр 500 тэрбум төгрөг болж байна. Цаашид ч төсөвт үзүүлэх дарамт тэр хэрээр нэмэгдэнэ. Мөн хувь хүмүүс хувийн тэтгэврийн хөтөлбөрт хамрагдаад, хуримтлал хийгээд явах боломж эрх зүйн хувьд хаалттай байна. Иймд тэтгэврийн шинэчлэлийг зайлшгүй хийх хэрэгтэй” хэмээн онцолсон юм. Харин дараагийн илтгэгч болох Санхүү Эдийн Засгийн Их Сургуулийн багш, эдийн засагч Ж.Дэлгэрсайхан “Өндөр настнууд ядуу байгаа нь тэтгэврийн тогтолцоотой хамааралтай” гэв. Тухайлбал, тэтгэврийн даатгалтай холбоотой гаргаж байгаа улс төрийн шийдвэрүүд нь тэтгэврийн даатгалын тогтолцоог улам доройтуулж байгааг онцолсон юм. “Тэтгэврийн систем нь эрсдэлээс хамгаалсан байх ёстой. Монгол Улсын хувьд ямар тогтолцоотой байгаа нь эргэлзээтэй. Одоогоор бид цалинд суурилсан тогтолцоотой байна. Энэ нь тэтгэврийн тэгш бус байдлыг бий болгодог. Монгол Улсын иргэн тэтгэвэрт гарангуутаа шууд ядуу төвшин рүү орж байна” хэмээн тэр хэлсэн. Эдийн засагч, шинжээч Г.Бат-зориг “Европт тэтгэврийн насны хүмүүс гавьяаныхаа амралтаар аялж, бусдад хандив өгч, дэлгүүр хэсэж, дарс шимж өнгөрүүлдэг. Гэтэл манайд 20-30 жил ажиллаад шууд нийгмийн эмзэг давхарга руу шилждэг. Системийн хувьд хамгийн сайн нь Голланд улс. Тэтгэвэр нь 3-4 өөр эх үүсвэрээс бүрдэж байх жишээтэй. Англи улсын сарын тэтгэврийн хэмжээ дунджаар таван сая төгрөг. Харин Монгол Улсынх 340 мянган төгрөг. Тэтгэврийн хамгийн сайн тогтолцоо бол хуримтлалын тогтолцоо. Юуны өмнө гавьяаныхаа тэтгэврийн амралтад гарсан бол улсын нийгмийн хамгаалал авах ёстой. Энэ нь тэтгэврийн тогтолцоонд заавал байна. Хоёрт, цалингаасаа шимтгэл төлөхөд тухайн иргэний дансанд нь орж байх ёстой. Гуравт, хэрвээ залуудаа сайн орлого олбол сайн дураараа нэмээд төлөх боломжтой” гэжээ. Харин эдийн засагч, судлаач Г.Ганзориг “Хуримтлалын тогтолцоо руу шилжихийн тулд эхний ээлжинд төрөөс санхүүжилт авах хэрэгтэй байна. Сар бүр цалингаасаа 17 хувийг нийгмийн даатгалд төлнө. Үүн дээр нэмэлтээр таван хувийг өөрийн тэтгэврийн дансандаа хуримтлуулна. Таван хувь гэдэг зарим хүнд гайгүй байж болох ч зарим хүнд их хэмжээний дарамт болдог. Энэ таван хувийг төр төлж байгаад хуримтлал үүссэний дараа иргэд өөрсдөө таван хувиа төлөх боломжтой. Ингэснээр нэг сая төгрөгийн цалинтай бол тэтгэвэрт гараад ч нэг сая төгрөгөө авна. Улсын төсвөөс гарах мөнгө ч буурна” хэмээв.









A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Олон улсад орд барьцаалан бонд босгож, хишиг тараасан жишээ байдаггүй

 0 сэтгэгдэл
  • Уул уурхайн голлох бүтээгдэхүүн болох зэс, алт, нүүрс зэрэг голлох бүтээгдэхүүний үнэ энэ онд тогтвортой байна
  • Сонгуулийн дараа шинээр бий болох УИХ, Засгийн газарт асуудлыг тохож, өнөөдөр эрх барьж байгаа улс төрийн хүчин зүгээр сууж болохгүй. Тиймээс цаг алдалгүй анхаарч ажиллах хэрэгтэй. 2020 оны сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрт энэ талаар тодорхой тусгаж байж, ард түмэн зөв ойлголттой, итгэл үнэм шилтэйгээр сонгуулиа идэвхтэй өгнө

Эрдэс баялгийн эрх зүй судлаач Г.Сурахбаяртай уул уурхайн салбарын энэ оны төлөвийн талаар ярилцлаа. Тэрээр 2020 онд уул уурхайн салбарын хөгжил тогтвортой байгааг онцолсон юм.

-Уул уурхайн салбарын 2020 оны төлөвийг та хэрхэн харж байна вэ? 

-Энэ онд уул уурхайн салбарын хөгжил нэлээн тогтвортой байх болов уу. Учир нь зэс, алт, нүүрс зэрэг голлох бүтээгдэхүүний үнэ тогтвортой байна. Геологи хайгуулын салбарт хөрөнгө оруулалтыг нэмж татах, улсын эрдэс баялгийн санг арвижуулах чиглэлээр төрөөс анхаарч ажиллах хэрэгтэй. 

-Засгийн газраас хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг жилийн хугацаанд олгохгүй байх шийдвэрийг гаргасан. Энэ талаар та юу хэлэх вэ? 

-Тус шийдвэрийг хууль эрх зүй, хэрэглээ талаас харвал зөрчил бий. Хэдий тийм боловч уул уурхайн салбарын цаашдын тогтвортой хөгжлийг харгалзаж үүнд бид хүлээцтэй хандах нь зөв байх. Үндсэн хуулийн 6.2 дахь заалт энэ асуудал холбоотой. 2020 он эрдэс баялгийн салбарын эрх зүйн орчныг шинэчилсэн жил байх бол ов уу гэх таамаглал байна. 

-6.2 дахь заалтыг илүү тодорхой болгох ямар боломж харагдаж байгаа вэ? 

-Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлтөөр орж ирсэн 6.2 ач холбогдол бүхий заалт болсон. Тус заалттай холбоотойгоор 2020 оны УИХ, Засгийн газар нэлээн ачаалалтай ажиллах шаардлагатай юм. Сонгуулийн дараа шинээр бий болох УИХ, Засгийн газарт асуудлыг тохож, өнөөдөр эрх барьж байгаа улс төрийн хүчин зүгээр сууж болохгүй. Тиймээс цаг алдалгүй анхаарч ажиллах хэрэгтэй. 2020 оны сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрт энэ талаар тодорхой тусгаж байж, ард түмэн зөв ойлголттой, итгэл үнэм шилтэйгээр сонгуулиа идэвхтэй өгнө. Зөвхөн газрын хэвлийн баялагт хамаарах бус ой, ус, ургамал, ан амьтан зэрэг байгалийн баялгийг Монгол Улсын төр цаашдаа тогтвортой хөгжлийн зорилтот нийцүүлж, хэрхэн ашиглах асуудлыг судалж тооцох шаардлага байна. 

-Салхитын мөнгөний ордын ирээдүйн үр ашгийг барьцаалан бонд гаргаж, тэтгэврийн зээлийг тэглэнэ гэж байна. Та энэ шийдвэрийг хэр бодитой шийдвэр гэж харж байна вэ. Ийм боломж байгаа юу? 

-ТЭЗҮ нь тодорхой биш байхад урьдчилан бонд босгож ард түмэнд хишиг болгон тараах нь манайд гарч байгаа сонгодог жишээ юм. Дэлхийн бусад оронд ордыг барьцаалж, бонд босгож хишиг тараасан зүйл байдаггүй. Ийм үзэгдэл дахин битгий давтагдаасай. Уул уурхайн бизнес өөрийн гэсэн тоглоомын дүрэмтэй, дэлхийн эдийн засаг, үнэ ханштай уялдаж байдаг. 

-Стратегийн 15 орчим орд бий. Үүнийг үр ашигтай, өгөөжтэй байдлаар хэрхэн эдийн засгийн эргэлтэд оруулж, зөв засаглалаар хангах хэрэгтэй вэ? 

-Салбарын хуулийн зохицуулалтад стратегийн ашигт малтмалын ангиллаар нь үүнийг оруулбал төр засаг болон нийт хөрөнгө оруулагчдад ойлгомжтой болно. Сүүлийн үед, газрын ховор элементийг дэлхий нийтээр эрчимтэй ярьж байна. Тухайлбал, АНУ, Канад энэ чиглэлээр хамтарч ажиллах стратегийн түншлэлийн гэрээ байгууллаа. Австрали улс геологи хайгуулын салбар хийгээд олборлолт боловсруулах чиглэлд хөрөнгө оруулалт хийж байна. Ногоон дэлхий, ногоон үйлдвэрлэл, ногоон эдийн засаг гэх чиглэлд дэлхий нийт анхаарч эхэллээ. Энэ дэлхийн нийтийн чиг хандлагаас манай улс дүгнэлт хийгээд стратегийн ордыг ашигт малтмал гэх утгаар нь томьёолбол илүү өрсөлдөх чадвартай байх. 

-Уул уурхайн компаниуд орон нутгийн иргэдтэй хэр ойлголцож байна вэ? 

-Ашигт малтмалын тухай хуулийн 42-дугаар зүйлд орон нутагтай хамтарч ажиллах гэрээний тухай зохицуулалт бий. 2006 онд асуудлыг явцуу хүрээнд томъёолсноос болж нэлээн маргаан дагуулсан. Ялангуяа геологи хайгуулын ажил өрнөж байгаа энэ үед ихээхэн саад болж байна. Иргэд байгаль орчин, нийгмийн хүрээнд асуудлыг харж буй учраас өргөн агуулгаар хуулийн шинэтгэлийг хийх ёстой. Манайд үйл ажиллагаа явуулж буй компаниудаас “Эрдэнэт”, “Оюутолгой” зэрэг компани сайн жишгийг нэвтрүүлж байна. 

-Уул уурхайн салбарт ажиллагсдын үзүүлэлт ямар байна вэ? 

-Дэлхий нийтээр уул уурхайн салбарын технологийн асуудал, автоматжуулалт хүчтэй яригдаж байна. Нэн ялангуяа газрын гүний уурхайд автомат төхөөрөмж хэрэглэхээс эхлүүлээд, судалгаа хөгжлийн төвүүд үүнд хөрөнгө зарж ажиллаж байна. Ойрын жилүүдэд уул уурхайн салбарт ажиллах манай өнөөгийн ажиллах хүчний харьцаа нэлээн тогтвортой байх болов уу. Учир нь манайд гүний уурхай цөөн байдаг. 

A

Жижиг

A

Дунд

A

Том

Ажилгүйдэл улам залуужсаар байна

 0 сэтгэгдэл
  • Ажилгүй иргэдийн 57.4 хувийг 15-34 насны залуучууд эзэлж байгааг ҮСХ-ноос мэдээллээ
  • Аймаг, нийслэлийн хөдөлмөр эрхлэлтийн байгууллагад 2019 онд ажилгүй 87 мянган иргэн шинээр бүртгүүлжээ


Ажилгүйдлийг бууруулж, ажлын байр шинээр бий болгох нь үе үеийн Засгийн газрын үйл ажиллагааны мөрийн хөтөлбөр болж ирсэн. Сонгуульд нэр дэвшигч нар болон өрсөлдөх намууд мөн адил ажилгүйдэл, ядуурлыг ихэд онцолж, эрс бууруулах тухай амлалт өгдөг. Статистикийн байгууллагаас гаргасан манай улсын ажилгүйдлийн түвшин улсын хэмжээнд 6.6 хувь байна. Энэ нь хөгжиж буй орнуудтай харьцуулахад өндөр үзүүлэлтэд тооцогдох аж. Улсын хэмжээнд бүртгэлтэй ажилгүй иргэдийн 57.4 хувийг 15-34 насны залуучууд эзэлж байна. Өөрөөр хэлбэл, ажилгүйдэл улам залуужсаар байгааг эндээс харж болно. Хөдөлмөрийн хамгийн бүтээмж өндөр насныхан ийм олноороо ажилгүй байгаа нь зайлшгүй анхаарал хандуулах ёстой асуудал билээ. Хөдөлмөрийн зах зээлийн капитал болсон нөөц боломжоо манай улс ашиглаж чадахгүй байгаа нь ядуурлын түвшин өндөр хэвээр байхад нөлөөлж байна. Сүүлийн жилүүдэд гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт буурч, уул уурхайн төслүүд зогсонги байдалд орсноор тус салбарт ажиллаж байсан иргэд өнөөдөр ажилгүй гэсэн ангилалд бүртгэгдээд байна. Тэдний нэг нь У.Баярбаатар. Геологи, хайгуулын компанид ажиллаж байсан боловч уул уурхайн салбар дахь эрх зүйн орчны өөрчлөлтөөс болж өнөөдөр түүний ажиллаж байсан компани тэг зогсолт хийхэд хүрчээ. Уул уурхайн хайгуулын лиценз олголт хумигдсанаар энэ чиглэлийн компаниуд хамгийн түрүүнд ажилтнаа цомхотгож, зарим нь үйл ажиллагаагаа тодорхойгүй хугацаагаар хаасан байна. Аймаг, нийслэлийн хөдөлмөр эрхлэлтийн 
байгууллагад 2019 онд ажилгүй 87 мянган иргэн шинээр бүртгүүлжээ. Тус байгууллагад ажил хайж бүртгүүлсэн иргэдийн 44 хувь нь ажилтай боловч өөр ажил хайж байгаа иргэд байна. Үүнээс гадна өнгөрсөн сард нэмж бүртгүүлсэн 10.1 мянган иргэний 53.6 хувь нь ажлаас чөлөөлөгдсөн болон халагдсан иргэд байгаа юм. Эдийн засгийн өсөлт саарч, бизнесийн орчин муудаж байгааг энэхүү статистик тооноос харж болох нь.